Εθνική Στρατηγική

 1  2 

Βασίλειος Μαρτζούκος*: ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΙΣ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ...

Οι εθνικές διακρατικές κρίσεις άμυνας και ασφάλειας αποτελούν συνήθως περιοδικές εξάρσεις μακροχρονίων σχέσεων εντάσεως μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών με αντικρουόμενα συμφέροντα. Κατά την σύνθετη και ιδιαίτερα απαιτητική περίοδο κρίσεων δοκιμάζεται η συνολική ετοιμότητα ενός κράτους, η οργανωτική και συντονιστική του υποδομή, ο μηχανισμός λήψεως αποφάσεων και κυρίως η γνώση, η εκπαίδευση, η εμπειρία και οι χειρισμοί της πολιτικής ηγεσίας...

17-03-2018   Εθνική Στρατηγική

Ελληνικό Ινσττούτο Στρατηγικών Μελετών: Σκοπιανό Ζήτημα...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στη συνεδρίαση  του Διοικητικού Συμβουλίου της 11ης Ιανουαρίου 2018 και παρουσία πολυάριθμων μελών του συζήτησε το μείζον εθνικό θέμα των διαφορών της Ελλάδος με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ). Στο διατιθέμενο χρόνο παρουσιάστηκαν ενδιαφέρουσες αναλύσεις, προσεγγίσεις και τοποθετήσεις που κάλυψαν το σύνολο των επιμέρους ανοικτών ζητημάτων που επηρεάζουν τις σχέσεις μας με τη γ...

23-01-2018   Εθνική Στρατηγική

Χρήστος Μηνάγιας: Τα μηνύματα της επίσκεψης Erdoğan, που δεν έτυχαν προσοχής!...

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο liberal.gr ο Ταξίαρχος ε.α., ειδικός σε θέματα Τουρκίας, κ. Χρήστος Μηνάγιας, μας αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές του παρασκηνίου που προηγήθηκε της επίσκεψης του Τούρκου Προέδρου Tayyip Erdoğan στην Ελλάδα, καθώς και των όσων είπε στην Κομοτηνή απευθυνόμενος σε Έλληνες Μουσουλμάνους της εκεί μειονότητας. Τα όσα μας είπε είναι εξόχως διαφωτιστικά για το που οδηγούνται οι Ελληνοτουρκικές σχέσεις! Συνέντευξη στον Βασ...

13-12-2017   Εθνική Στρατηγική

Ευριπίδης Στ. Στυλιανίδης*: «Η τουρκική παρεμβατικότητα στην Θράκη: Από την ισλαμοδημοκρατία στον νε...

Η πολιτική εκκίνηση του Ταγίπ Ερντογάν ως ευρωπαϊστή μεταρρυθμιστή ηγέτη που επεδίωκε την εδραίωση ενός νέου τύπου «Ισλαμοδημοκρατίας» (κατά την αντιστοιχία με την «Χριστιανοδημοκρατία») στην Τουρκία, πρότυπο και για άλλα μουσουλμανικά κράτη, δημιούργησε μετρημένη αισιοδοξία, τόσο στην ΕΕ όσο και στην Ελλάδα. Η ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΩΣ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣΗ «εμπιστοσύνη» υπήρξε το κλειδί για την βελτίωση των διμερών σχέσεων και για την...

13-12-2017   Εθνική Στρατηγική

8/12/2016. ΕΛΛΑΔΑ-ΚΥΠΡΟΣ-ΙΣΡΑΗΛ: ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΚΜΑΖΟΥΝ!!!! ...

Η δεύτερη τριμερής διάσκεψη των ηγετών Ελλάδος , Κύπρου και Ισραήλ,  λαμβάνει χώρα σήμερα , Πέμπτη 8 Δεκεμβρίου  στην Ιερουσαλήμ. Είναι   η δεύτερη τριμερής συνάντηση των ηγετών των τριών χωρών, Τσίπρα, Αναστασιάδη και Νετανιάχου , που πραγματοποιείται 11 μήνες μετά τη στρατηγική συμμαχία,  που ανακοινώθηκε στη Λευκωσία και αποδεικνύει τις άριστες σχέσεις μεταξύ των τριών χωρών, η οποία κρίνεται σημαντική, λόγω αφενός των εξελίξεων στο κυπριακό,...

08-12-2016   Εθνική Στρατηγική

7/12/2016. ΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΟΥ ΜΕΝΕΤΟΙ...

      Είναι πλέον γεγονός ότι το σύνολο του πολιτικού συστήματος της Τουρκίας συναγωνίζεται σε εθνικισμό και στην αύξηση της έντασης με την Ελλάδα και την συντήρηση αυτής. Είναι επίσης αλήθεια ότι αυτή η έξαρση του τουρκικού εθνικισμού έναντι της Χώρας μας, δεν είναι άμοιρη των εσωτερικών προβλημάτων που η χώρα αυτή αντιμετωπίζει, ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα της 15ης Ιουλίου, αλλά και των σε εξέλιξη ανακατατάξεων στη Συρία και το Ιράκ.   Με αυτή τ...

07-12-2016   Εθνική Στρατηγική

29/11/2016. Εθνική άμυνα – Στρατηγική χωρίς αποτίμηση...

Γράφει ο Γεώργιος Νικολάκος*Η στρατηγική είναι ένας όρος που ετυμολογικά έχει τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα και η αρχική της έννοια ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την στρατιωτική ορολογία, την τέχνη της στρατιωτικής διοίκησης και την απαραίτητη σχεδίαση έτσι ώστε να υπάρχει βέλτιστη χρησιμοποίηση των έμψυχων και άψυχων πόρων με απώτερο σκοπό την επίτευξη των τεθέντων στόχων.Αναφερόμενοι κυρίως στην εθνική άμυνα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι στρατηγικ...

29-11-2016   Εθνική Στρατηγική

16/11/2016. ΟΙ ΚΡΙΣΙΜΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΜΠΑΡΑΚ ΟΜΠΑΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ...

ΜΠΑΡΑΚ ΟΜΠΑΜΑ"Η κρίση δεν είναι αφηρημένη έννοια, ανέτρεψε τις ζωές των πολιτών της χώρας. Συζητήσαμε για τις μεταρρυθμίσεις που θα κάνουν τη χώρα πιο ελκυστική στις επενδύσεις και θα περιορίσουν τις ανισότητες. Η ελληνική οικονομία χρειάζεται χώρο. Η λιτότητα δεν μπορεί να είναι συνταγή ανάπτυξης, οι Έλληνες πρέπει να δουν αλλαγή στην καθημερινή τους ζωή. Το ΔΝΤ είπε πως η ελάφρυνση είναι ζωτικής σημασίας και προσωπικά θα συνεχίσω να πιέζω προς...

16-11-2016   Εθνική Στρατηγική

12/11/2016. Διλήμματα και κίνδυνοι στο θέμα της Κύπρου...

Με λύπη μου παρατηρώ ότι για άλλη μια φορά το θέμα του νέου γύρου των διακοινοτικών συνομιλιών για την επίλυση του χρονίζοντος κυπριακού προβλήματος παραμένει, δυσανάλογα με τη σπουδαιότητα, υποβαθμισμένο στην πλειονότητα των «έγκυρων» ελληνικών ΜΜΕ. Πόσοι άραγε συμπολίτες μας γνωρίζουν ότι στις 07 Νοεμβρίου ξεκίνησε στο Mont Pelerin της  Ελβετίας ένα ακόμη γύρος των διακοινοτικών συνομιλιών για την εξεύρεση λύσεως; Φοβάμαι ότι εσκεμμένα η ελληνι...

12-11-2016   Εθνική Στρατηγική

10/9/2016. Athens Understanding Economic Forum. Γιατί όχι; ...

    Και ενώ η προσοχή όλων (δικαίως ή αδίκως) είναι στραμμένη στη ΔΕΘ όπου κάθε χρόνο (αδίκως) το ενδιαφέρον δεν είναι στην έκθεση per se με τις τεράστιες επιχειρηματικές ευκαιρίες εξαγωγικού χαρακτήρα τις οποίες αυτή δυνατόν να προσφέρει αλλά στις ανακοινώσεις/απολογισμούς/υποσχέσεις του πολιτικού κόσμου, στην Αθήνα θα λάβει χώρα μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνάντηση. O Έλληνας πρωθυπουργός έχει προσκαλέσει στις 9 Σεπτεμβρίου τους πρωθυπουργο...

10-09-2016   Εθνική Στρατηγική

31/7/2016. Οι Καλόγεροι της Άνδρου...

Οι Καλόγεροι της Άνδρου Μοναχικοί βράχοι στη μέση του Αιγαίου ή νησίδες ζωτικής εθνικής σημασίας;Οι νησίδες Καλόγεροι βρίσκονται στο Κεντρικό Αιγαίο. Πρόκειται για δύο "μοναχικούς βράχους", που απέχουν 26 ναυτικά μίλια από την Άνδρο και 24 ναυτικά μίλια από τα Αντίψαρα. Διοικητικά, υπάγονται στα Ψαρά.Ο Μεγάλος Καλόγερος έχει έκταση 6 στρέμματα και ύψος 36,5 μέτρα. Σε απόσταση 1400 μέτρων βορειοανατολικά, βρίσκεται ο Μικρός Καλόγερος, με έκταση 1,...

31-07-2016   Εθνική Στρατηγική

21/6/2016. «ΒΟΥΤΥΡΟ ή ΚΑΝΟΝΙΑ»...

Προ ημερών στην στήλη «Άμυνα και Διπλωματία» την προσοχή μου τράβηξε η είδηση της έγκρισης από τη βουλή του Ισραήλ ενός επιπλέον και μη ευκαταφρόνητου ποσού για τις ανάγκες άμυνας και ασφάλειας της χώρας. Συγκεκριμένα, η επιτροπή οικονομικών υποθέσεων της βουλής του Ισραήλ ενέκρινε την χορήγηση επιπλέον 3,4 δισεκατομμύρια δολαρίων για αμυντικές δαπάνες και ασφάλειας μετά από μια θυελλώδη συνεδρίαση κατά την οποία μέλη της αντιπολίτευσης κατηγόρησ...

21-06-2016   Εθνική Στρατηγική

14/6/2016. Θράκη: Τα βήματα που δεν έγιναν…...

Επισκοπώντας τις εξελίξεις στη Θράκη κατά τη μεταπολεμική περίοδο, μπορούμε να πούμε ότι κατά κανόνα το ελληνικό κράτος αντιμετώπισε τη Θράκη ως μια μεθοριακή ζώνη, για την οποία δεν είχε κάποιο υψηλό όραμα. Η επισήμανση αυτή βεβαίως ισχύει και για άλλες ελληνικές περιφέρειες, όπως π.χ. η Ήπειρος, η Ανατολική Μακεδονία και εν γένει για όσες περιοχές βρίσκονταν έξω από τον άξονα Αθήνας-Θεσσαλονίκης. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας σ...

14-06-2016   Εθνική Στρατηγική

20/5/2016. Θυμηθείτε τον Θουκυδίδη. Πολιτική αποτροπής και όχι κατευνασμού....

          Τον τελευταίο καιρό και με αφορμή τα σκληρά μέτρα που λαμβάνονται από την Ελληνική κυβέρνηση , για την εκπλήρωση των δανειακών υποχρεώσεων, ακούγεται από μερίδα πολιτικών, δυστυχώς από μεγάλο φάσμα του πολιτικού χώρου διάφορες  αντιλήψεις, περί μείωσης του αμυντικού προϋπολογισμού της πατρίδος , όπως παλαιότερα «αντί ενός Μιράζ να κάνουνε ένα νοσοκομείο), προφανώς για να μην εφαρμοστούν περισσότερα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής, όπως α...

20-05-2016   Εθνική Στρατηγική

20/5/2016. Η Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας ...

Η εθνική ασφάλεια παραδοσιακά εθεωρείτο η προστασία της χώρας κατά των στρατιωτικών απειλών. Σήμερα όμως αυτή η αντίληψη είναι περιοριστική για την έννοια της εθνικής ασφάλειας, η οποία πλέον έχει μία ευρύτερη διάσταση και σύνθετη σημασία και δεν διέπεται μόνον από την πρόσκτηση και χρήση στρατιωτικών δυνάμεων και μέσων. Η αλληλεξάρτηση της εθνικής άμυνας, εξωτερικής πολιτικής, εθνικής οικονομίας, εσωτερικής ασφάλειας και πολιτικής προστασίας απο...

20-05-2016   Εθνική Στρατηγική

6/5/2016. Δήλωση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών για το Αιγαίο...

Προειδοποίηση ότι η ανοχή και η «συνενοχή» των χωρών μελών του ΝΑΤΟ στις συνεχιζόμενες παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου από την Τουρκία μπορεί να  έχουν «κακό τέλος», απηύθηνε ο Ρώσος υπουργός εξωτερικών Sergey Lavrov σε συνέντευξή του χθες, στην οποία εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση εναντίον της Τουρκίας για την «επεκτατική» πολιτική που ακολουθεί, η οποία αποκαλύπτει τις «νέο-Οθωμανικές φιλοδοξίες της». Μιλώντας στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων...

06-05-2016   Εθνική Στρατηγική

11/4/2016. “Είναι η Ειδομένη περιοχή μειωμένης εθνικής κυριαρχίας”; ...

Αναδημοσίευση από το 'MILITAIRE' Στις εικόνες που είδαμε, στα  γεγονότα στην Ειδομένη, φάνηκε οι Σκοπιανοί ένοπλοι (ένοπλοι λέμε) αστυνομικοί, να έχουν προχωρήσει μπροστά από τον φράχτη, προς την Ελληνική πλευρά!! Όμως, ο Υπουργός Άμυνας, μας διαβεβαίωσε (sic) ότι «δεν μπήκαν σε Ελληνικό έδαφος …. και όλα είναι υπό έλεγχο»!!!Ας το δεχθούμε αυτό που λέει ο Υπουργός και που το επιβεβαιώνει και η Κυβέρνηση (αν και επανειλημμένα έχουν συλληφθεί ψευδ...

11-04-2016   Εθνική Στρατηγική

2015-12-05. «Μηδείς αγεωγράφητος και ανιστόρητος εισίτω»....

Αυτή πρέπει να είναι η επιγραφή που θα πρέπει να τοποθετηθεί στην είσοδο του κοινοβουλίου, ώστε να αποτρέπεται η είσοδος σε κάθε πολιτικό πρόσωπο που στερείται βασικών γνώσεων Ιστορίας και Γεωγραφίας! Δυστυχώς φαίνεται πως οι απουσίες (κατά κόσμον «κοπάνες») που έκανε κάποτε στα προαναφερόμενα μαθήματα ο νεαρός Αλέξης Τσίπρας, μεταγενέστερα δεν επέδρασαν μόνο αρνητικά στη δημόσια εικόνα του ως πρωθυπουργού της χώρας, αλλά προκάλεσαν σε επίπεδο γε...

05-12-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-04-17. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων: Χειρισμός διακρατικών κρίσεων ασφαλείας και άμυνας, Ελληνο...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, στα πλαίσια της ενημέρωσης των μελών και αναγνωστών του, παρουσίασε σε εβδομαδιαία βάση τα κείμενα του Φακέλου της Διαχείρισης Κρίσεων με την σειρά: -Η κρίση είναι ήδη εδώ, του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου, Μέλους του ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ! -Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ, του Σμχου ε.α. Αναστασίου Μπασαρά, Αντιπροέδρου ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ! -Η Διαχείριση της Κρίσης της Κούβας και τα Συμπεράσμ...

17-04-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-04-01. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων: ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΚΡΙΣΕΩΝ...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, στα πλαίσια της ενημέρωσης των μελών και αναγνωστών του, παρουσιάζει σε εβδομαδιαία βάση τα κείμενα του Φακέλου της Διαχείρισης Κρίσεων με την σειρά: -Η κρίση είναι ήδη εδώ, του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου, Μέλους του ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ, του Σμχου ε.α. Αναστασίου Μπασαρά, Αντιπροέδρου ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση της Κρίσης της Κούβας και τα Συμπεράσματά...

01-04-2015   Εθνική Στρατηγική
 1  2 

Articles tagged with: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΝΕΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:« Οικονομία Ασφάλειας & Άμυνας - Διοικητική, Μηχανική & Υποστηρικτική Επιμελητεία»

on Monday, 05 December 2016. Posted in Σεμινάρια

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

ΝΕΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:« Οικονομία Ασφάλειας & Άμυνας - Διοικητική,  Μηχανική & Υποστηρικτική Επιμελητεία»

Χρήσιμες Πληροφορίες

Φυλλάδιο του Σεμιναρίου σε μορφή WORD ΕΔΩ!

Το Πρόγραμμα του Σεμιναρίου ΕΔΩ!

Η Αίτηση Συμμετοχής ΕΔΩ!.

Οδηγός Σπουδών ΕΔΩ!

Συντονιστές του Σεμιναρίου είναι οι Γιαννιτσόπουλος Θεόδωρος (6983500063, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.), Μπασαράς Αναστάσιος (6937520939, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.). Μη διστάστε να επικοινωνήστε για οποιδήποτε πληροφορία.

Περισσότερα για το ιστορικό, τους σκοπούς και την δραστηριότητα του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. και του Σ.Α.ΣΙ., αναγράφονται στις ιστοσελίδες www.elisme.gr και http://www.ikaros.net.gr/ .

Δέστε (και ενημερωθείτε) ΕΔΩ! την παρουσίαση του ΕΛΙΣΜΕ.

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.) και ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Σχολής Ικάρων (Σ.Α.ΣΙ.),  στο πλαίσιο των επιμορφωτικών τους δραστηριοτήτων:     
-Συνδιοργανώνουν το Σεμινάριο του θέματος, διάρκειας 42 ωρών,
-υποστηριζόμενο από παρουσιάσεις PPT και κατάλληλη βιβλιογραφία,
-απευθυνόμενο σε: Μηχανικούς και Στελέχη Επιχειρήσεων και Υποστήριξης του Ιδιωτικού και Δημόσιου Τομέα, Στελέχη ΕΔ και ΣΑ, Πτυχιακούς και Μεταπτυχιακούς Φοιτητές καθώς και σε κάθε ενεργό Πολίτη, με βασικές ενότητες:

1.Αμυντική* Βιομηχανία και Τεχνολογία  (9Ω)
2.Βασικές Αρχές Προμηθειών και Οικονομικών - Εθνικός Αμυντικός Σχεδιασμός -Αμυντική Δημοσιονομική Πολιτική (9Ω)
3.Γενικά Περί Επιμελητείας (Logistics Introduction) & Ελληνική Αγορά Logistics (7Ω)
4.Διοικητική & Μηχανική Επιμελητείας (Logistics Management & Engineering) (9Ω)
5.Υποστηρικτική Επιμελητεία (Logistics Support) (8Ω)
*Ο όρος ‘αμυντικός’ περιλαμβάνει ‘ασφάλεια και άμυνα’.

Οι πέντε θεματικές ενότητες περιλαμβάνουν τα επιμέρους αντικείμενα, όπως φαίνονται παρακάτω:

Εισηγητικές Ομιλίες Προέδρων ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. και ΣΑ.Σ.Ι.


 1.  Αμυντική Βιομηχανία και Τεχνολογία:

α.Ανάλυση παγκόσμιας, ευρωπαϊκής και  εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας (η παρούσα κατάσταση και οι τάσεις, αδυναμίες και ευκαιρίες, όραμα και στρατηγικοί στόχοι, κρίσιμοι τεχνολογικοί τομείς, ανάπτυξη πλάνου δράσης).
β.Εθνική Αμυντική Βιομηχανική Στρατηγική (Γενικά, Οι προκλήσεις ασφαλείας και η ανάγκη διατήρησης ισχυρών ΕΔ, Η ανάγκη ανάπτυξης και διατήρησης ισχυρής Εγχώριας Αμυντικής Τεχνολογικής και Βιομηχανικής Βάσης, Οι στόχοι της Εθνικής Αμυντικής Βιομηχανικής Στρατηγικής, Ανάλυση του Περιβάλλοντος, Οι κρίσιμοι τεχνολογικοί και βιομηχανικοί τομείς , Μέτρα και Δράσεις για την Υποστήριξη των Κρίσιμων Τομέων βιομηχανικής δραστηριότητας, Αποτίμηση της Στρατηγικής).
γ.Οικονομικά του Συμβατικού Πολέμου(Εισαγωγή, Χαρακτηριστικά Συμβατικού Πολέμου, Σχέση Πραγματικής & Χρηματικής Οικονομίας και Στρατιωτικού Μηχανισμού,  Καταστροφή Στρατιωτικής και Οικονομικής Υποδομής, Σχεδιασμός, Ανάλυση 11 περιπτώσεων: 1. Επταετής Πόλεμος, 2. Ναπολεόντειοι πόλεμοι …5. Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος.. μέχρι 11. Επιχείρηση εναντίον του Ισλαμικού Κράτους)
δ.Εθνικός Αμυντικός Σχεδιασμός-ΕΑΣ (Σύστημα Αμυντικού Σχεδιασμού, Προγραμματισμού και Προϋπολογισμού ΣΑΣΠΠ: Σχεδίαση- Καθορισμός Προγράμματος- Ανάπτυξη- Προμήθεια - Παραλαβή), Σύστημα Προμήθειας Αμυντικού Υλικού  ΣΠΑΥ: Μακροπρόθεσμη Σχεδίαση- Μεσοπρόθεσμος Προγραμματισμός- Βραχυπρόθεσμος Προγραμματισμός, Διαπιστώσεις, Προτάσεις).
ε.Προγράμματα Έρευνας για την Άμυνα και Ασφάλεια (Τρέχοντα χρηματοδοτικά προγράμματα (Έρευνας – Ανάπτυξης κλπ) στην Ευρωπαϊκή Ένωση,  Πρόσφατες εξελίξεις στη χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων για την Άμυνα,  Διασύνδεση προγραμμάτων Έρευνας και Ανάπτυξης με το ΕΣΠΑ και με λοιπά χρηματοδοτικά πλαίσια,  Δυνατότητα συμμετοχής  σε συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα για την Άμυνα και την Ασφάλεια).
στ.Ελληνικές Αμυντικές Βιομηχανίες (Επισκόπηση Ελληνικής Αμυντικής Αγοράς, Νομοθεσία, H ‘Πίτα’ της Αμυντικής Αγοράς, Αδυναμίες, Ευκαιρίες, Προτάσεις ).

2. Βασικές Αρχές Οικονομικών και Προμηθειών - Εθνικός Αμυντικός Σχεδιασμός -Αμυντική Δημοσιονομική Πολιτική:

α.Βασικά Οικονομικά για Στελέχη (Γενικά,  Οικονομικές Εκθέσεις &Δηλώσεις, Χρηματοοικονομικοί Δείκτες, Διεργασία Προϋπολογισμού, Ανάλυση Διαχρονικής Αξίας Κεφαλαίου, Απόσβεση &Απομείωση  Κεφαλαίων & Αγαθών, Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ), Δημοσιονομική Πολιτική, Ανάπτυξη, Επενδύσεις, Δανεισμός και Αποπληρωμή, Δημόσιο Χρέος).
β.Προμήθειες & Συμβάσεις (Διεργασία Προμήθειας Συστημάτων, Τιμολόγηση &Τύποι Συμβάσεων, Συμφωνίες, Πρόσκληση Υποβολής Προτάσεων, Διακήρυξη &Φάκελος Συμβάσεων, Συμβάσεις Επιμελητείας, Αξιολόγηση Προσφορών, Νομοθεσία Συμβάσεων).
γ.Προϋπολογισμός & Αμυντικές Δαπάνες στην Ελλάδα, (Γενικά, Αμυντικές Δαπάνες στην Ελλάδα, Συγκριτικοί Πίνακες Δαπανών, Προϋπολογισμοί ΥΕΘΑ, Επισημάνσεις & Προτάσεις).
δ.Η Παγκοσμιοποίηση & οι επιπτώσεις στην Αμυντική Βιομηχανία (Εισαγωγή, Παγκοσμιοποίηση, Επισκόπηση Αμυντικής Βιομηχανίας, Παγκοσμιοποίηση και Οικονομικά, Διεθνές Εμπόριο, Επιπτώσεις και Συμπεράσματα).
ε.Αμυντική Δημοσιονομική Πολιτική & Δαπάνες στην Τουρκία ( Προϋπολογισμοί: Υπουργείων Άμυνας,  Αμυντικής Βιομηχανίας, Εξοπλιστικών Προγραμμάτων σε εξέλιξη, Εξαγωγές Αμυντκής Βιομηχανίας, Προϋπολογισμοί: Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων,  ΜΙΤ και Τουρκικού Οργανισμού Συνεργασίας και Ανάπτυξης ΤΙΚΑ).
 

3. Γενικά Περί Επιμελητείας (Logistics Introduction) & Ελληνική Αγορά Logistics

α.Εισαγωγή στην Επιμελητεία (Ορισμός Συστήματος, Κύκλος Ζωής Συστήματος, Ροή Επιχειρησιακής Λειτουργίας και Επιμελητείας Συστήματος, Ορισμός& Ταξινόμηση της Επιμελητείας, Αντίστροφη Επιμελητεία-Reverse Logistics, Βασικά Στοιχεία και Δραστηριότητες Επιμελητείας, Κόστος της Επιμελητείας, Το Έργο των Στελεχών της Επιμελητείας, Ηθική & Δεοντολογία των Στελεχών της Επιμελητείας, Νέα έναντι Παραδοσιακής Επιμελητείας, Σύγχρονες τάσεις διοίκησης logistics, Λειτουργικές Συνιστώσες της Επιμελητείας, Η Παγκόσμια και Ελληνική Αγορά Logistics , Εμπορική Επιμελητεία, Στρατιωτική Επιμελητεία, e-logistics).
β.Αντίστροφη Επιμελητεία (Reverse Logistics)(Εισαγωγή, Εμπορική Αντίστροφη Επιμελητεία, Στρατιωτική Αντίστροφη Επιμελητεία).
γ.Ναυτιλιακή Επιμελητεία (Maritime Logistics) (Εισαγωγή, Λιμενικές Δραστηριότητες, Ναυτιλιακές Μεταφορές, Εκτελωνιστικές Δραστηριότητες και Διαδικασίες, Εφοδιαστική Αλυσίδα Λιμένων, Λειτουργικότητα και Αποδοτικότητα Εφοδιαστικής Αλυσίδας Λιμένων, Ασφάλεια, Μελλοντικές προκλήσεις ΝΕ).
δ.Αγορά και Ελληνικές Εταιρίες Logistics. (Επισκόπηση Ελληνικής Αγοράς Logistics, Νομοθεσία, H ‘Πίτα’ της Ελληνικής Αγοράς Logistics, Αδυναμίες, Ευκαιρίες, Προτάσεις).

4. Διοικητική &Μηχανική Επιμελητείας (Logistics Management & Engineering)

α. Μηχανική της Επιμελητείας:
(1)Αξιοπιστία (Βασικές Έννοιες, Μοντελοποίηση Βλαβών, Μηχανική της Αξιοπιστίας, Μοντελοποίηση και Πρόβλεψη Αξιοπιστίας).
(2)Συντηρησιμότητα (Στατιστικές Κατανομές Μοντέλων Συντηρησιμότητας, Συντήρηση: Είδη , Ιεραρχία και Επίπεδα, Παράμετροι και Παράγοντες, Φιλοσοφία και Πρόγραμμα).
(3)Διαθεσιμότητα (Τρόποι Έκφρασης, Αντισταθμίσεις Αξιοπιστίας και Συντηρησιμότητας, Μοντέλα).
(4)Ελεγξιμότητα (Ορολογία, Σχεδιασμός, Ανάπτυξη Διαγνωστικής Ικανότητας & Ενσωματωμένη Ελεγξιμότητα).
(5)Εργονομία & Ασφάλεια (Συνεργασία Ανθρώπου και Συστημάτων, Σχεδιασμός και Προδιαγραφές Εργονομίας , Η Επιμελητεία και η Εργονομία, Υγεία και Ασφάλεια Έλεγχοι για την Επαλήθευση και Επικύρωση της Ασφάλειας).
(6)Κύκλος  Ζωής Συστήματος (Εισαγωγική Φάση, Φάσεις: Ανάπτυξης του Πλαισίου  Συστήματος, Ενεργοποίησης της Αγοράς, Ορισμού του Συστήματος και Ανάλυσης Απαιτήσεων, Σχεδιασμού και Ανάπτυξης, Παραγωγής/Κατασκευής, Τεστ και Αξιολόγησης, Λειτουργίας και Υποστήριξης , Απόσυρσης και Διάθεσης).

β. Διοικητική της Επιμελητείας:
(1)Ποιότητα (Γενικά, Ορολογία Βασικών Όρων, Αρχές Διοίκησης Ποιότητας, Κόστος Ποιότητας, Πρότυπα Ποιότητας ISO 9000, Απαιτήσεις Συστημάτων Διοίκησης Ποιότητας, Οδικός Χάρτης Πιστοποίησης Ποιότητας).
(2)Μετρολογία (Βασικές έννοιες Μετρολογίας, Βιομηχανική και Επιστημονική Μετρολογία, Οργάνωση Μετρολογίας (Διεθνής, Ευρωπαϊκή, Ελληνική), Ελληνική Αγορά Μετρολογίας (Ινστιτούτα, Εργαστήρια, Μονάδες), Νομοθεσία/Πρότυπα).
(3)Ειδικά Θέματα  (Τεχνικές Παραγωγής Ιδεών, Τεχνικές Ανάλυσης Προβλημάτων,  Στατιστικές Τεχνικές , Ανάλυση SWOT,  Μελέτη Σκοπιμότητας, Επιχειρηματικό Σχέδιο).
(4)Διαχείριση Έργων Επιμελητείας (Αναλυτική Δομή Εργασιών, Τεχνική Αξιολόγησης και Επισκόπησης Προγράμματος PERT, Μέθοδος Κρίσιμης Διαδρομής CPM, Διάγραμμα Gantt, Σχεδιασμός της Επιμελητείας, Χρονικός Προγραμματισμός Δραστηριοτήτων Επιμελητείας, Τεχνικές Επισκοπήσεις Σχεδιασμού και Έλεγχοι).


5. Υποστηρικτική Επιμελητεία (Logistics Support)

α. Τεχνική Υποστήριξη:
(1)Συντήρηση και Ανάλυση Υποστηριξιμότητας: (Προσέγγιση Ανάλυσης, Δείκτες  Μέτρησης  Απόδοσης, Παραγωγή, Συλλογή, Εγγραφή, Ανάλυση και Αναφορά Δεδομένων, Μέθοδοι Ανάλυσης και Εργαλεία, Προμήθεια και Υποστήριξη Συστημάτων με Βοήθεια Πληροφορικής-CALS).
(2)Διαχείριση Συνθέσεων & Βιβλιογραφίας  Συστημάτων  (Ταυτοποίηση ,  Έλεγχος,  Λογιστική, Έλεγχοι & Επιθεωρήσεις, Πρακτικές Οδηγίες για τον Διαχειριστή των Συνθέσεων, Τεχνική Τεκμηρίωση Επιμελητείας (Προδιαγραφές, Τεχνικά Σχεδιαγράμματα, Σχεδιαγράμματα Εγκαταστάσεων, Τεχνικά Εγχειρίδια, Εμπορικά Φυλλάδια, Διαδραστικά Ηλεκτρονικά Τεχνικά Εγχειρίδια, IETM).

β. Εφοδιαστική Υποστήριξη:
(1)Εφοδιασμός και Εφοδιαστικές Αλυσίδες (Γενικά περί Εφοδιασμού, Eφοδιαστικές Aλυσίδες, Κωδικοποίηση Υλικών, Συσκευασία -Διακίνηση-Αποθήκευση Υλικών- Μεταφορές).
(2)Αποθέματα και Διαχείριση (Διοίκηση Αποθεμάτων, Έννοιες -Ορισμοί, Κόστος Αποθέματος, Πρόβλεψη Ζήτησης, Μοντέλα Υπολογισμού Βέλτιστης Στάθμης Αποθέματος, Διαθεσιμότητα Αποθέματος και Εξυπηρέτηση Πελατών).
 

Οι Εισηγητές και το Πρόγραμμα του Σεμιναρίου

Εισηγητές στο υπόψη σεμινάριο θα είναι διακεκριμένοι αξιωματικοί, έγκριτοι καθηγητές, διδάκτορες και αναλυτές, μέλη και συνεργάτες των ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ./Σ.Α.ΣΙ., όπως φαίνεται παρακάτω:
01.Βαγιακάκος Πέτρος, Ταξχος  (ΜΑ) ε.α. ΠΑ, Τεχνικός Διευθυντής APELLA SA
02.Βούρης Κοσμάς, Γ/Δ ΓΔΑΕΕ, Αντιπτέραρχος ε.α. (Ι), ΕΔ ΔΑΥ, Μέλος ΣΑΣΙ
03.Βουτσινάς Κωνσταντίνος, Πλοίαρχος ε.α. ΠΝ, Οικονομολόγος, Μέλος ΔΣ ΕΛΙΣΜΕ
04.Βρεττός Βασίλειος, Αντιπτέραρχος ε.α. (Ι), ΕΔ ΔΑΥ, Μέλος ΣΑΣΙ – ΕΛΙΣΜΕ
05.Γεωργούσης Ευάγγελος, Αντιπτέραρχος (Ι) εα ΠΑ- ΕΔ ΔΑΕ, Πρόεδρος  Σ.Α.ΣΙ.
06.Γιαννιτσόπουλος Θεόδωρος, Αντιπτέραρχος (ΜΗ)ε.α., Επίτιμος Δντης Γ’ Κλάδου ΓΕΑ, Μέλος ΣΑΣΙ - ΕΛΙΣΜΕ
07.Δενιόζος Νικόλαος, Δρ, Αρχιπλοίαρχος ε.α. ΛΣ, Μέλος ΕΛΙΣΜΕ
08.Καντεράκης Γεώργιος, Σμχος ε.α., Δρ. Μηχ. ΕΜΠ, Εθνικός Εκπρόσωπος H2020/Secure Societies PC
09.Κατελούζος Δημήτριος Αντιπτέραρχος (ΜΗ)ε.α., Επίτιμος Δντης Γ’ Κλάδου ΓΕΑ, Μέλος ΣΑΣΙ - ΕΛΙΣΜΕ
10.Κλενιάτης Κωνσταντίνος, Σμήναρχος (ΜΗ), Διευθυντής ΔΑΥ/Γ3
11.Κυριαφίνης Πέτρος, Σμήναρχος (ΜΗ), Διευθυντής ΔΑΥ/Γ6 
12.Λέλλας Αχιλλέας,  Αντιπτέραρχος ε.α., Επίτιμος Γενικός Επιθεωρητής ΓΕΑ,  Μέλος ΔΣ ΣΑΣΙ- ΕΛΙΣΜΕ.
13.Μαρτζούκος Βασίλειος, Αντιναύαρχος ε.α. Β. Μαρτζούκος ΠΝ, ΕΔ ΣΝΔ, Πρόεδρος   ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.
14.Μπασαράς Αναστάσιος, Σμήναρχος ε.α., Ανώτερο Στέλεχος ΝΑΤΟ (Τέως), Μέλος ΣΑΣΙ και Αντιπρόεδρος  ΕΛΙΣΜΕ.
15.Παπανικολόπουλος Θεόδωρος, Σμήναρχος (Ε), Τμηματάρχης  ΔΑΥ/Γ4 
16.Πάττα Ισμήνη, Διδάκτωρ Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας και Επιστημονικός Συνεργάτης του Παντείου Πανεπιστημίου και του
17.Σαλαβράκος Ιωάννης, Οικονομολόγος-Πολιτικός Επιστήμονας, Dr., Επισκέπτης Καθηγητής ΠΑ-ΠΝ, Τέως επίκουρος καθηγητής, Τέως διαπιστευμένος βοηθός Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
18.Σκαρβέλης Παναγιώτης, Δρ ΕΜΠ
19.Συμεωνίδης Παναγιώτης, Υποπτέραρχος (Ε) ε.α. ΠΑ, MS Logistics Management
20.Σωτηριάδης Παναγιώτης, Αντισμήναρχος (Μ), Διευθυντής Κρατικού Εργοστασίου Αεροσκαφών ( ΚΕΑ) ΠΑ.
21.Ταραλάς Γεώργιος, Δρ. Μηχ., Ενεργειακός Μηχανικός
22.Τατάρογλου Κωνσταντίνος, Σμήναρχος εα. Στέλεχος European Defense Agency (EDA).
23.Τόμπρα Αλεξάνδρα, Δημοσιογράφος, Οικονομολόγος.       

Οδηγός Σπουδών και Πιστοποιητικά  Σπουδών

Πριν την έναρξη του Σεμιναρίου  θα δοθεί στους Σπουδαστές η απαραίτητη εκπαιδευτική ύλη (Οδηγός Σπουδών, ο οποίος έχει εκπονηθεί και αναρτηθεί ΕΔΩ!) και με το πέρας αυτού, θα τους επιδοθεί Πιστοποιητικό Σπουδών, καθώς και όλη η εκπαιδευτική ύλη (ΡΡΤ εισηγήσεων, βιβλιογραφία και συναφή κείμενα).
 

Δαπάνες -Πληρωμές

Μπορείτε να επιλέξετε να παρακολουθήσετε όποια ενότητα θέλετε ή τις ενότητες 1,2, 3 (25Ω) ή/και όλες τις ενότητες (συνιστάται, ιδιαίτερα, για μηχανικούς& στελέχη υποστηρικτικής επιμελητείας) (42Ω).
Η τιμή για ένα τρίωρο είναι 10€, για μια ενότητα είναι 20€, η τιμή για τις ενότητες 1,2 3 είναι (40€+10€). Η τιμή για όλες τις ενότητες είναι (65€+15€).
Ενεργά στελέχη των ΕΔ &ΣΑ, Πτυχιακοί/Μεταπτυχιακοί Φοιτητές καθώς και Μέλη ΣΑΣΙ/ ΕΛΙΣΜΕ έχουν έκπτωση 50% (25€ και 40€ αντίστοιχα).
Ένας αριθμός απόρων φοιτητών (~30), ανάλογα με τις υπάρχουσες κενές θέσεις του ακροατηρίου, θα πληρώσουν μόνο 15€ (κόστος επιμελητείας).
 

Επικοινωνία και Εγγραφές

Οι δηλώσεις συμμετοχής μπορούν να γίνουν μέχρι και στις 10/4/2017 (ανάλογα με την ημέρα που θέλει να παρακολουθήσει κάποιος(α)), είτε στην Γραμματεία του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. (Κυρία Κορωναίου Δέσποινα) στο τηλ. 210-8211025 (Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη από 09.30 έως 14.00), μπορείτε να τηλεφωνήστε για οποιαδήποτε ερώτηση/απορία τους συντονιστές (Θ. Γιαννιτσόπουλος 6983500063, Α. Μπασαράς 6937520939, από 09:00 έως 21:00), είτε ηλεκτρονικά στο This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Όσο ενωρίτερα δηλώσετε τόσο καλύτερα.

Συντονιστές του Σεμιναρίου είναι οι Γιαννιτσόπουλος Θεόδωρος (6983500063, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.), Μπασαράς Αναστάσιος (6937520939, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.). Μη διστάστε να επικοινωνήστε για οποιδήποτε πληροφορία.

Η Αίτηση Συμμετοχής ΕΔΩ!. Φυλλάδιο του Σεμιναρίου σε μορφή WORD ΕΔΩ!
Περισσότερα για το ιστορικό, τους σκοπούς και την δραστηριότητα του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. και του Σ.Α.ΣΙ., αναγράφονται στις ιστοσελίδες www.elisme.gr και http://www.ikaros.net.gr/ .

Δέστε (και ενημερωθείτε) ΕΔΩ! την παρουσίαση του ΕΛΙΣΜΕ.

Ο Στόχος και ο Σκοπός μας

Στόχος και σκοπός του Σεμιναρίου είναι: 
(1)Τα στελέχη των Επιχειρήσεων,
(2)Τα στελέχη της Υποστήριξης (Logistics),
(3)Όλοι  όσοι εργάζονται στον τομέα Logistics τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα (εφοδιασμός, προμήθειες, συντήρηση, μεταφορές, αποθήκες, τεχνική υποστήριξη, μηχανική, ποιοτικός έλεγχος κλπ),
(4)Οι πτυχιακοί/μεταπτυχιακοί φοιτητές, και όσοι θα παρακολουθήσουν το Σεμινάριο, να καταλάβουν και κατανοήσουν σε βάθος, να εμπεδώσουν, να εφαρμόσουν στην πράξη και να αναπτύξουν, περαιτέρω, τις βασικές αρχές, τις έννοιες και τα στοιχεία που τεκμηριωμένα θα τους παρουσιαστούν.

Ανδρέας Ματζάκος*: Συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν: Συμπεράσματα για την Ελλάδα

on Thursday, 04 July 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Στις 28-29 Ιουνίου συναντήθηκαν οι ηγέτες των κρατών των 20 μεγαλυτέρων οικονομιών του πλανήτη στην Οσάκα της Ιαπωνίας. Για την χώρα μας είχε μεγάλο ενδιαφέρον το αποτέλεσμα των συνομιλιών μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ Τραμπ και του προέδρου της Τουρκίας Ερντογάν, καθώς πολλοί ανέμεναν να ακούσουν για οικονομικές κυρώσεις που ο Τραμπ θα επέβαλε στην Τουρκία, λόγω της επιμονής της για παραλαβή τoυ Αντιαεροπορικού Συστήματος (Α/Α) S-400 από την Ρωσία.

Αντ’ αυτού, ο Τραμπ δικαιολόγησε πλήρως την απόφαση του Ερντογάν να προσφύγει στην Ρωσία για αγορά των S-400, κατηγορώντας μάλιστα την κυβέρνηση Ομπάμα, ότι δεν φέρθηκε στην Τουρκία με δίκαιο τρόπο, αρνούμενη την πώληση του αντίστοιχου αμερικανικού Α/Α συστήματος Patriot.

Γιατί όμως ο Τραμπ δεν επέβαλε κυρώσεις στην Τουρκία στην παρούσα φάση; Δεν συνεχίζει η αγορά του συγκεκριμένου Α/Α ρωσικού οπλικού συστήματος καθώς και η πιθανή λειτουργία του μαζί με τα αμερικανικά μαχητικά F-35, να αποτελεί ευκαιρία για την αποκάλυψη της τεχνολογίας που καθιστά τα μαχητικά αόρατα, όπως διατεινόταν η αμερικανική πλευρά; Τι συμπεράσματα μπορεί η Ελλάδα να αντλήσει από αυτήν την συνάντηση της οποίας τα αποτελέσματα δεν ήταν αυτά που περίμενε τουλάχιστον ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης;

Η θέση που υποστηρίζεται στο άρθρο είναι ότι η επιβολή οικονομικών κυρώσεων στην Τουρκία από τις ΗΠΑ, θα κατέτασσε αυτομάτως την Τουρκία, χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, στους εχθρούς της Αμερικής. Μια τέτοια ενέργεια θα διαμόρφωνε ένα πολύ κακό κλίμα εντός του ΝΑΤΟ για την Τουρκία και θα δυσκόλευε την καθημερινή λειτουργία της συμμαχίας.
Στην πρώτη παράγραφο του άρθρου θα αναλυθεί η αλληλεπίδραση F-35 και S-400, στην δεύτερη παράγραφο θα εξηγηθεί γιατί ο Τραμπ δεν επέβαλε οικονομικές κυρώσεις στην Τουρκία, στη συνέχεια θα δούμε ποια τα συμπεράσματα για την χώρα μας και το άρθρο θα κλείσει με επίλογο.

Αλληλεπίδραση F-35 ΚΑΙ S-400

Καθώς πλησιάζει το διάστημα για την μεταφορά των S-400 από την Ρωσία στην Τουρκία, οι ΗΠΑ, με επιστολή την 6η Ιουνίου, του πρώην ασκούντος καθήκοντα Υπουργού Εθνικής Αμύνης Patrick Sanahan προς τον Τούρκο ομόλογο του Ακάρ, είχαν διαμηνύσει με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο στην Τουρκία, ότι:

- Θα σταματούσε η συμμετοχή της στο πρόγραμμα παραγωγής των F-35, την 31 Ιουλίου 2019.

- Θα σταματούσε η εκπαίδευση των Τούρκων πιλότων στις ΗΠΑ, καθ’ όσον η δεύτερη σειρά, έχει προγραμματισμένη εκπαίδευση στο διάστημα Ιουνίου-Νοεμβρίου 2019.

- Το Κογκρέσο θα εξέταζε την επιβολή οικονομικών κυρώσεων μέσω του νομοσχεδίου Countering America’s Adversaries Through Sanctions (CAATSA). Το νομοσχέδιο αυτό είχε υπογραφεί την 2α Αυγούστου 2017, για να αντιμετωπιστούν οι εχθρικές προς τα αμερικανικά συμφέροντα ενέργειες της Ρωσίας, του Ιράν και της Βορείου Κορέας.

Η επιστολή αυτή, όχι μόνο για το ύφος της, αλλά και διότι έθετε συγκεκριμένο χρονικό όριο για την μη παραλαβή των S-400, χαρακτηρίστηκε από τον Ακάρ ως εκτός συμμαχικού πνεύματος, ενώ προκάλεσε σοβαρό προβληματισμό στην Τουρκία. Προβληματισμό γιατί μια τόσο σοβαρή επιστολή, εστάλη πριν τις επαναληπτικές εκλογές για την δημαρχία της Κων/πολεως την 23η Ιουνίου, ενώ θα μπορούσε να είχε σταλεί κάλλιστα μετά.

Με την επιστολή Sanahan, φάνηκε η Αμερική να δίνει ένα τέλος στην πιθανότητα συνυπάρξεως F-35 και S-400. Παρά ταύτα ο Τραμπ στην κρίσιμη αυτή συνάντηση, δεν επέβαλε τις κυρώσεις που αρκετοί ανέμεναν. Γιατί;

Γιατί τελικώς ο Τραμπ δεν επέβαλε οικονομικές κυρώσεις στην παρούσα φάσης;

Οι λόγοι είναι πολλοί, για την οικονομία του χώρου θα αναφερθούν οι τέσσερις κυριότεροι:

- Οικονομικές κυρώσεις θα επιβάρυναν την ήδη βεβαρημένη τουρκική οικονομία δυσκολεύοντας την ζωή του Ερντογάν, μετά και την ήττα του υποψηφίου του ΑΚΡ στις επαναληπτικές δημοτικές εκλογές στην Κων/πολη, από τον Ιμάμογλου. Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε αναταραχή στο εσωτερικό της Τουρκίας.

- Η Τουρκία συνεχίζει να αποτελεί ανάχωμα σε πιθανή κάθοδο της Ρωσίας στην Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή. Και ο έλεγχος των στενών των Δαρδανελίων και το έδαφος της, συνεχίζουν να έχουν βαρύνουσα σημασία για την Δύση.
- Οι ΗΠΑ χωρίς να επιβάλλουν τις κυρώσεις, τουλάχιστον στην παρούσα φάση και πριν την παραλαβή από την Τουρκία των S-400, όχι μόνο δίνουν ευκαιρία στον Ερντογάν να επανεκτιμήσει την κατάσταση των σχέσεων Τουρκίας-ΗΠΑ, αλλά και διατηρούν το δικαίωμα να μην παραδώσουν τα F-35 στην Τουρκία.

- Τέλος, στην Μέση Ανατολή είναι ήδη τεταμένη η κατάσταση με το Ιράν, μετά τις πρόσφατες δολιοφθορές σε τάνκερ στον περσικό κόλπο, για τις οποίες ΗΠΑ και Ισραήλ θεωρούν υπεύθυνο το Ιράν. Δεν θα ήταν σώφρον για τις ΗΠΑ να ανοίξουν και νέο μέτωπο και με την Τουρκία. Αν τελικώς το ανοίξουν, θα έχουν καταφέρει να έχουν ένα μεγάλο σιιτικό και ένα μεγάλο σουνιτικό κράτος απέναντι τους. Και αυτό θα ήταν μια αιτία για γενικότερη ανάφλεξη στην Μέση Ανατολή.
Όμως τι συμπεράσματα μπορεί να αντλήσει η χώρα μας από τον τρόπο που εξελίχθηκε η συνάντηση των G-20;

Συμπεράσματα για την Ελλάδα

Πολλοί εντός Ελλάδος, μετά την συνεχή τουρκική δραστηριότητα εντός της κυπριακής ΑΟΖ για την ανακάλυψη υδρογονανθράκων, με τις απειλές για γεώτρηση και εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην περιοχή του Καστελόριζου, είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους στις ενέργειες του Αμερικανού προέδρου, στην συγκεκριμένη συνάντηση των G-20, προκειμένου η Τουρκία να αισθανθεί επιτέλους διπλωματική πίεση. Φαντάζονταν ότι οι ΗΠΑ θα σχημάτιζαν μια ομπρέλα προστασίας των ελληνικών συμφερόντων στην ΝΑ Μεσόγειο.

Είχαν δημιουργηθεί δηλαδή προσδοκίες πέραν κάθε λογικής, μια πολιτική οντότητα, η Ελλάδα, να εξαρτά την στρατηγική της για την προώθηση ζωτικών συμφερόντων της, από τις ενέργειες τρίτης χώρας. Χωρίς η Ελλάδα να έχει πρόθεση και σχέδιο να χρησιμοποιήσει τους συντελεστές ισχύος της για την υποστήριξη των δικών της συμφερόντων. Και αυτό κατά παράβαση μιας από τις βασικές αρχές της ρεαλιστικής σχολής των διεθνών σχέσεων, της αυτοβοηθείας (selfhelp), που λέει ότι, αν δεν έχεις την δυνατότητα ως κράτος στο άναρχο διεθνές σύστημα να υπερασπίσεις τα ζωτικά σου συμφέροντα, ουδείς άλλος θα το κάνει για σένα. Ότι όρους και να έθεσε η αμερικανική διοίκηση σχετικώς με το θέμα των S-400 στην Τουρκία, το έκανε για την προάσπιση των δικών της συμφερόντων. Ουδόλως σκέφτηκε τα ελληνικά συμφέροντα, όπως είναι απολύτως λογικό, πριν θέσει περιορισμούς στην Τουρκία.

Επίλογος

Το αμερικανικό νομοσχέδιο CAATSA, συντάχθηκε για να αντιμετωπίσει τις εχθρικές ενέργειες κατά αμερικανικών συμφερόντων, δηλαδή της Ρωσίας στην Ευρώπη και την Ευρασία, των ενεργειών του Ιράν για αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Κορέας στην κορεατική χερσόνησο. Εάν οι ΗΠΑ ενέτασσαν τόσο εύκολα και την Τουρκία στις προβλέψεις του ιδίου νομοσχεδίου, τότε θα έριχναν νερό στον μύλο της Ρωσίας, η οποία θα είχε επιτύχει πράγματι ρήξη στην νοτιανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Θα είχε επιτύχει η Ρωσία μια άνευ προηγουμένου αναστάτωση στο ΝΑΤΟ, με μια χώρα μέλος του να αντιμετωπίζεται ως εχθρική χώρα από την ίδια την συμμαχία. Βεβαίως αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία έχει λευκή κάρτα να ενεργεί κατά των συμφερόντων της Αμερικής ή του ΝΑΤΟ, ή ότι δεν μπορεί να τις επιβληθούν κυρώσεις σε μεταγενέστερο στάδιο.

Σε ότι αφορά την χώρα μας, η Ελλάδα πρέπει να συντάξει το γρηγορότερο δυνατόν Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας, προκειμένου να αντιμετωπίσει απειλές κατά των συμφερόντων της και μάλιστα των ζωτικών και, να εκμεταλλευτεί ευκαιρίες για την προώθηση τους. Χωρίς ένα τέτοιο σχέδιο, κάθε γεγονός που θα συμβαίνει ειδικώς με την Τουρκία, θα εξελίσσεται σε κρίση. Κάθε νέο γεγονός θα μας αιφνιδιάζει. Και όταν αιφνιδιάζεσαι, ενεργείς σπασμωδικά, χωρίς λογική αλληλουχία αντιδράσεων, χωρίς να γνωρίζεις τι περιμένεις να επιτύχεις σε κάθε πιθανή ενέργεια της Τουρκίας και όχι μόνο. Και ας σημειωθεί ότι η Τουρκία δεν είναι καθόλου απρόβλεπτη. Πριν ενεργήσει, αναγγέλλει τι θα κάνει και στη συνέχεια το κάνει.


* Ο Ανδρέας Ματζάκος είναι Απόστρατος Αξκος του ΣΞ και κατέχει MSc στις Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές. Είναι δόκιμος ερευνητής στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου και μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών. 

Νατάσα Στασινού*: Η νέα... αταξία πραγμάτων. Πέντε πηγές αστάθειας στο διεθνές περιβάλλον - Σε έξαρση πολιτικές, οικονομικές και πολεμικές συγκρούσεις

on Friday, 31 August 2018. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Πέντε πηγές αστάθειας στο διεθνές περιβάλλον - Σε έξαρση πολιτικές, οικονομικές και πολεμικές συγκρούσεις
Το γεωπολιτικό θερμόμετρο ανεβαίνει επικίνδυνα, με τις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν το όπλο των οικονομικών κυρώσεων και των εμπορικών εμποδίων κατά πάντων. Ιράν, Ρωσία, Κίνα προχωρούν σε αντίποινα. Η Τουρκία βυθίζεται σε οικονομική κρίση, που πυροδοτεί φόβους «διάχυσης» και προκαλεί αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Η προσφυγική κρίση και κρίση ταυτότητας στην Ευρώπη καλά κρατεί. Πολιτικές αναταράξεις από την Αφρική έως τη Λατινική Αμερική προκαλούν διεθνή ανησυχία και τα «εύθραυστα» κράτη, όπως προειδοποιεί ο ΟΗΕ, πολλαπλασιάζονται. Καλώς ήρθατε στη νέα… αταξία πραγμάτων.

 

Ζούμε σε μία εποχή αναφλέξεων, με τις συγκρούσεις, πολιτικές, οικονομικές και πολεμικές, σε έξαρση. Μία εποχή αντιπαράθεσης ανάμεσα στο κλειστό και το ανοιχτό, στο εθνικό και το πολυμερές, τις δυνάμεις που θέλουν διατήρηση του status quo και εκείνες που επιδιώκουν να το ανατρέψουν. Η νέα πραγματικότητα «συνοψίζεται» στα ακόλουθα πέντε στοιχεία:

 

 

1. Νέος ψυχρός πόλεμος
Αν στον Ψυχρό Πόλεμο, που διήρκεσε από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως και την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, είχαμε ένα ξεκάθαρο δίπολο, σήμερα οι μεγάλοι παίκτες και οι δυνητικές συμμαχίες έχουν αυξηθεί και οι κανόνες του παιχνιδιού είναι πολυσύνθετοι. Η 25ετής περίοδος αμερικανικής ηγεμονίας φτάνει στο τέλος της και χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και φυσικά και η Ε.Ε. -ακόμη και εν μέσω κρίσεων και αμφισβητήσεων- διεκδικούν τον δικό τους χώρο. Τα στρατόπεδα δεν είναι ξεκάθαρα χαραγμένα. Ενώ ΗΠΑ, Βρετανία και Ε.Ε. δημιουργούν ενιαίο μέτωπο κατά της Ρωσίας με αφορμή την υπόθεση Σκρίπαλ ή εξαιτίας των διαφορετικών στρατηγικών και επιδιώξεων στη Συρία, δίνουν μεταξύ τους μάχες για το εμπόριο, τον ρόλο διεθνών οργανισμών, τη χρησιμότητα του ΝΑΤΟ, τα ενεργειακά δίκτυα, τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Και ενώ όλοι στη Δύση ορθώνουν τείχη κατά της κινεζικής «επέλασης» σε υποδομές και τεχνολογικό κλάδο, κάποιοι σπεύδουν παράλληλα να δώσουν το «παρών» στο νέο Δρόμο του Μεταξιού, ενώνοντας δυνάμεις με τον «δράκο». Όλοι εναντίον όλων, αλλά και όλοι πιθανοί σύμμαχοι.

2. Άνοδος αυταρχικών ηγετών
Τα τελευταία χρόνια διαβάζουμε συνεχώς ότι η δημοκρατία απειλείται, ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία νέα παγκόσμια κρίση πολιτικής νομιμοποίησης, η οποία προσφέρει ευκαιρίες και χώρο σε αυταρχικούς ηγέτες, οπαδούς ανελεύθερων καθεστώτων. «Από τη Βραζιλία έως την Ισπανία και από την Γκάμπια έως την Ταϊλάνδη, η ίδια η φύση της διακυβέρνησης, δημοκρατική ή μη, αμφισβητείται εντόνως από τους πολίτες με διαδηλώσεις» γράφει ο ξένος Τύπος. Αναβιώνει το προφίλ του παντοδύναμου ηγέτη, που συγκεντρώνει στα χέρια του κάθε δυνατή εξουσία, χρίζει εαυτόν ισόβιο αυτοκράτορα, βγάζει από τη μέση κάθε είδους αντίπαλο με «εκστρατείες κατά της διαφθοράς», συνταγματικές μεταρρυθμίσεις και πάντα με νοσταλγία για κάποιο «ένδοξο παρελθόν» και «όραμα» για το μέλλον.

3. Κρίση ταυτότητας
Ποιοι είμαστε και πού ανήκουμε; Τα ερωτήματα αυτά έρχονται συνεχώς στο προσκήνιο. Κυριαρχούν στην αντιπαράθεση για την προσφυγική κρίση και το νέο χάσμα Ανατολής- Δύσης που έχει ανοίξει στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχαν καθοριστικό ρόλο σε όλες τις μεγάλες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, ακόμη και στο δημοψήφισμα για το Brexit. Με την παγκοσμιοποίηση, τα ανοιχτά σύνορα και το ελεύθερο εμπόριο, που έβγαλαν εκατομμύρια ανθρώπους από τη φτώχεια στις αναδυόμενες οικονομίες, αλλά άφησαν στην πλευρά των «ηττημένων» ή «ξεχασμένων» τους μικρομεσαίους των ανεπτυγμένων οικονομιών, να δέχονται πυρά και την πολυπολιτισμικότητα να αμφισβητείται, τα εθνικιστικά, αντιμεταναστευτικά αφηγήματα κερδίζουν έδαφος. Η ρητορική μίσους, διχασμού, η απόρριψη του Άλλου ανεβαίνουν επικίνδυνα. Και ας μη σκεφτεί κανείς ότι αυτά είναι «προνόμιο» της Ε.Ε. ή της Αμερικής του Τραμπ. Από τη Μιανμάρ και την κρίση των Ροχίνγκια έως το Νότιο Σουδάν, τα σημεία ανάφλεξης πολλά.

4. Εμπορικά τείχη
Τα παραπάνω συνοδεύονται και από μία στροφή στον οικονομικό εθνικισμό και τον εμπορικό προστατευτισμό. Οι κόντρες των ΗΠΑ με Ε.Ε., Κίνα, Καναδά και μικρότερους εμπορικούς εταίρους θα μπορούσαν να σημάνουν τον θάνατο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και του πολυμερούς συστήματος διαπραγματεύσεων. Ήδη, ακόμη και οι χώρες που επισήμως υπερασπίζονται την υφιστάμενη δομή του παγκόσμιου οικονομικού και εμπορικού συστήματος στρέφονται στη λύση των διμερών συμφωνιών και φροντίζουν να ορθώσουν εμπόδια σε δυνάμεις που θεωρούν ότι τους απειλούν.

5. Νομισματικά παιχνίδια
Η μάχη στο εμπορικό και γεωπολιτικό πεδίο συνοδεύεται αναπόφευκτα από έναν «πόλεμο» στην αγορά συναλλάγματος. Η Κίνα αφήνει το νόμισμά της να υποτιμηθεί, θέλοντας να αντισταθμίσει με αυτόν τον τρόπο τον αντίκτυπο των αμερικανικών δασμών στις εξαγωγές της. Άλλες αναδυόμενες οικονομίες δεν έχουν επιλογή. Βλέπουν τα νομίσματά τους σε ελεύθερη πτώση και το αμερικανικό δολάριο να απογειώνεται εξαιτίας της πολιτικής των κυρώσεων, που ακολουθεί ο Τραμπ, αλλά και της στροφής της Fed σε περιοριστική νομισματική πολιτική. Το αμερικανικό νόμισμα, που καλύπτει περίπου το 60% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, το 80% των παγκόσμιων πληρωμών και σχεδόν το 100% των συναλλαγών πετρελαίου και ενέργειας, είναι μία πανίσχυρη δύναμη. Και η απότομη ανατίμησή του θα μπορούσε να αποδειχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες πηγές αστάθειας.

ΠΗΓΗ: ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ

*Νατάσα Στασινού:

Δημοσιογράφος στην εταιρεία Ναυτεμπορικη
Πρώην σύνταξη ειδήσεων στην εταιρεία ΕΡΤ Α.Ε.
Σπούδασε Διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές στο Εθνικο & Καποδιστριακο Πανεπιστημιο Αθηνων
Σπούδασε Δημοσιογραφία στο Panteion University

28/10/2016. Η Δύση χάνει την κυριαρχία της στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων

on Friday, 28 October 2016. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

28/10/2016.  Η Δύση χάνει την κυριαρχία της στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων

Του Philip Stephens

Η παγκόσμια τάξη που δημιουργήθηκε μετά τον ψυχρό πόλεμο απειλείται. Η άνοδος της Κίνας και τα προβλήματα σε ΗΠΑ και Ευρώπη ανακατεύουν την παγκόσμια τράπουλα. Νέοι κίνδυνοι αναδύονται στην ανατολική πλευρά του πλανήτη.
Ήταν μόλις προχθές που οι πλούσιες δημοκρατίες φαντάζονταν μια παγκόσμια τάξη μετά τον ψυχρό πόλεμο, βασισμένη στις δικές τους ιδέες. Τώρα τρέχουν μακριά από τον κόσμο.
Υπήρχαν τρεις πυλώνες για τη νέα τάξη πραγμάτων. Ως ένας καλοκάγαθος ηγεμών, οι ΗΠΑ θα εγγυούνταν την παγκόσμια ειρήνη και θα προωθούσαν τη διάδοση της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η Ευρώπη θα εξήγαγε το μοντέλο της μεταμοντέρνης ολοκλήρωσης στους γείτονές της και πέρα από αυτούς -θυμάστε εκείνες τις προβλέψεις ότι η Ένωση Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας θα μοιάζει σύντομα σαν την Ευρωπαϊκή Ένωση; Μια υποχωρούσα Ρωσία θα ακολουθούσε την Κίνα και τις ανερχόμενες δυνάμεις της Ανατολής και του Νότου στην αναγνώριση του εθνικού πλεονεκτήματος να γίνουν μέτοχοι του συστήματος που σχεδίασε η Δύση.
Αυτά ήταν τότε. Οι ΗΠΑ είναι ακόμα, με μικρή απόκλιση, η διαπρεπής δύναμη, αλλά ανεξάρτητα από το εάν η Χίλαρι Κλίντον ή ο Ντ. Τραμπ κερδίσουν τις εκλογές τον Νοέμβρη, η εγχώρια πολιτική ώθηση είναι να τραβηχτεί από τον κόσμο.
Η Ευρώπη είναι πολύ απασχολημένη με το να γεμίζει τα κενά του δικού της σχεδίου, ώστε να προσέχει τι συμβαίνει αλλού. Βυθισμένη στις κρίσεις –την ευρωζώνη, το προσφυγικό και πρόσφατα το Brexit-, είναι μια ήπειρος που έχασε τη δυνατότητα να σκέφτεται στρατηγικά. Εν τω μεταξύ, Κίνα και Ρωσία δεν έχουν έφεση στο να δεχτούν τους κανόνες που έγραψαν οι ΗΠΑ.
Τι συνέβη; Ο πόλεμος στο Ιράκ σκόπευε να επιδείξει την ισχύ της αμερικανικής δύναμης, αντ’ αυτού έθεσε τα όριά της. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007-2008 εξέθεσε με σκληρό τρόπο τις αδυναμίες του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.
Τα όνειρα ενοποίησης της Ευρώπης γκρεμίστηκαν από το σοκ στην ευρωζώνη. Η Κίνα αναπτύχθηκε πολύ γρηγορότερα απ’ ό,τι κανείς περίμενε, επιταχύνοντας την ανακατανομή δυνάμεων στο παγκόσμιο σύστημα.
Ο κοινός εχθρός τώρα είναι ο εθνικισμός. Στις ΗΠΑ παίρνει τη μορφή του «η Αμερική πρώτα», ορισμένοι λένε «απομονωτισμός». Για τον Βλ. Πούτιν, ο ένοπλος ρεβανσισμός είναι ό,τι του έχει απομείνει: Η Ρωσία είναι αδύναμη σε όλες τις διαστάσεις δύναμης εκτός της στρατιωτικής. Η Ευρώπη με τον λαϊκισμό και εξουσιαστές σε μέγεθος τσέπης -όπως ο Viktor Orban της Ουγγαρίας- ξεχνά τα μαθήματα της ιστορίας. Η Κίνα θέλει να εξαλείψει 100 χρόνια ταπείνωσης. Μπορείς να πεις ότι όλοι είναι αντιδυτικοί τώρα.
Θυμήθηκα το μέγεθος της παρεξήγησης και της έλλειψης εμπιστοσύνης σε μια συνάντηση στο Πεκίνο αυτή την εβδομάδα. Το ετήσιο forum ασφάλειας Xiangshan είναι το μέρος όπου η στρατιωτική και πολιτική ελίτ της Κίνας μιλά στον κόσμο. Είναι ένα συναρπαστικό γεγονός για έναν δυτικό, ένα μέρος όπου οι φωνές των Ευρωπαίων και των Αμερικανών πρέπει να ανταγωνιστούν για τον χρόνο στο podium με αυτές από έθνη όπως η Καμπότζη, η Μογγολία και φυσικά, τον βολικό σύμμαχο της Κίνας, τη Ρωσία.
Το θέμα που επιλέχθηκε για το 2016 είναι η αναζήτηση ενός «νέου μοντέλου διεθνών σχέσεων». Το υποσυνείδητο μήνυμα ήταν ότι η Δύση πρέπει να αναγνωρίσει ότι η «παλαιά τάξη» έχει παρέλθει και είναι καιρός να συνεργαστεί με την Κίνα για τη συνδιαμόρφωση του αντικαταστάτη της.
Οι συζητήσεις στη Δύση για προσαρμογή του υπάρχοντος μοντέλου ώστε να περιλαμβάνει το Πεκίνο απέτυχαν να αναγνωρίσουν ότι αυτό που χρειάζεται είναι κάτι εντελώς ξεχωριστό. Πάνω απ’ όλα οι ΗΠΑ, ως ξένος στην ανατολική Ασία, πρέπει να προσαρμοστεί σε νέες πραγματικότητες. Το σύστημα συμμαχιών του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα δεν χωρά στις γεωπολιτικές πραγματικότητες από την άνοδο της Κίνας.
Εκτός από κάποιες αιχμηρές λέξεις για την αποφασιστικότητα του Πεκίνου να προστατεύσει τα συμφέροντά του στη θάλασσα της Νότιας Κίνας, η γλώσσα των οικοδεσποτών ήταν κατευναστική. Η Κίνα αναζητά θετική συνεργασία και είναι αποφασισμένη να αποφύγει την «παγίδα του Θουκυδίδη», μια σύγκρουση μεταξύ μιας καθιερωμένης και μιας ανερχόμενης δύναμης. Αλλά η νέα τάξη πραγμάτων δεν μπορεί να μοιάζει με την παλαιά.
Σαν τι θα μοιάζει τότε; Ακούς συζητήσεις στο παρασκήνιο για ένα νέο κονσέρτο των μεγάλων δυνάμεων που θα μοιάζει με τη δουλειά του Μέτερνιχ στο Συνέδριο της Βιέννης τον 19ο αιώνα. Ή ίσως μια σειρά περιφερειακών ισορροπιών δυνάμεων με τις ΗΠΑ και την Κίνα στην κορυφή; Μια λιγότερο αισιόδοξη άποψη είναι ότι η τάση απλά θα αντικατασταθεί από «μισοοργανωμένη» ακαταστασία.
Υπάρχει όμως μια διαφορετική σχολή σκέψης, πείτε την ρεαλισμό, πραγματισμό ή περισσότερο ρεαλιστικά, μοιρολατρία, η οποία λέει ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα. Αργότερα ή νωρίτερα, αυτός ο πολύπλοκος κόσμος θα βρει μια νέα ισορροπία. Άσε τα κράτη να λύσουν τα προβλήματα και τις συγκρούσεις τους, προτείνουν οι υποστηρικτές της. Μια νέα ισορροπία θα εμφανιστεί εντέλει.
Το πρόβλημα είναι ότι το «εντέλει» μπορεί να είναι πολύ αργά. Η Μέση Ανατολή φλέγεται και η Ρωσία θέλει να ανατρέψει τη μετά τον ψυχρό πόλεμο κατάσταση στην Ευρώπη, αλλά το πραγματικά επικίνδυνο πεδίο ανάφλεξης για τις μεγάλες δυνάμεις είναι στην ανατολική Ασία. Προσθέστε το πυρηνικό πρόγραμμα της Βόρειας Κορέας στις περιφερειακές αντιπαλότητες στην Ανατολική και Νότια θάλασσα της Κίνας και δεν είναι δύσκολο να δεις τον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας να μετατρέπεται σε αντιπαράθεση και χειρότερα.
Ο κόσμος είναι σε κρίσιμο σημείο. Η μετά τον ψυχρό πόλεμο διευθέτηση, οργανωμένη γύρω από την αδιαμφισβήτητη δύναμη των ΗΠΑ, δυτικά σχεδιασμένων παγκόσμιων θεσμών, πολυμερείς κανόνες και νόρμες, έχει διαβρωθεί. Ο κανόνας της δύναμης έρχεται σε προστριβή με τον κανόνα του δικαίου, ο εθνικισμός με τον διεθνισμό.
Κάποιοι πιστεύουν ότι η απλή πραγματικότητα της οικονομικής αλληλεξάρτησης θα σώσει την κατάσταση, οι συγκρούσεις θα έχουν μόνο ηττημένους. Αλλά η δυναμική μπορεί να λειτουργήσει προς άλλη κατεύθυνση. Δεν είναι τυχαίο που το ΔΝΤ στην τελευταία έκθεσή του αναφέρει τα «πολιτικά ρίσκα» ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία.
Το φιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο εξαρτάται πάνω απ’ όλα από την παγκόσμια ασφάλεια.

Αναδημοσίευση από:  http://bit.ly/2eJKpFu

Νίκος Μούδουρος: Tουρκία: Πώς ήλθε η οικονομική αποσταθεροποίηση (ανάλυση)

on Wednesday, 05 September 2018. Posted in Τουρκία - Βαλκάνια - Εύξεινος Πόντος

Επιμέλεια Γιώργος Δουδούμης, Μέλος ΔΣ ΕΛΙΣΜΕ

  
Σε ένα πρώτο επίπεδο, αυτά που βιώνει σήμερα η κοινωνία στην Τουρκία δεν ξεκίνησαν και ούτε πρόκειται να τελειώσουν με επίκεντρο την ίδια τη χώρα. Η παγκόσμια οικονομία και πολιτική τάξη πραγμάτων «συγκλονίζεται» και σχηματοποιείται εδώ και μια δεκαετία από τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης του 2008. Το πρώτο ισχυρό στάδιο της κρίσης, όπως είναι γνωστό, εκφράστηκε με τη μορφή της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης στις ΗΠΑ. Το δεύτερο στάδιο διευρύνθηκε στην Ευρώπη και αποτυπώθηκε στη λεγόμενη κρίση της Ευρωζώνης. Κορυφώθηκε την περίοδο 2010–2012 με τις γνωστές συνέπειες, ιδιαίτερα στις χώρες του Νότου. Το τρίτο της στάδιο εμφανίστηκε περίπου το 2013 και συμπεριέλαβε έναν μεγάλο αριθμό αναπτυσσόμενων-περιφερειακών χωρών με τη μορφή της οικονομικής στασιμότητας ή και της μείωσης των ρυθμών ανάπτυξης. 
Η εσωτερική πτυχή:
Η κρίση ενός νεοφιλελεύθερου λαϊκισμού

Σε ό,τι αφορά στις αρνητικές συνέπειες του παγκόσμιου περιβάλλοντος στην Τουρκία, η περίοδος που ξεκίνησε από το 2013 αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Σε εκείνη τη χρονική συγκυρία οι εξωτερικές αναταράξεις ταυτίστηκαν με την εσωτερική αδυναμία αναπαραγωγής του μοντέλου συσσώρευσης κεφαλαίου που επιδίωξε να επιβάλει η κυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ).
Με λίγα λόγια, εξαιτίας της απόφασης της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ να περιορίσει την παγκόσμια ρευστότητα του δολαρίου και να προχωρήσει στην αύξηση των επιτοκίων, ο νεοφιλελεύθερος λαϊκισμός του ΑΚΡ παρουσίασε σημάδια μιας εντεινόμενης κρίσης.
Ο νεοφιλελεύθερος λαϊκισμός στην τουρκική περίπτωση είναι συνυφασμένος με ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων και ρευστότητας κεφαλαίων σε παγκόσμιο επίπεδο. Όμως ούτε η σταθερότητα σε χαμηλά επιτόκια είναι δεδομένη, αλλά ούτε και μακροπρόθεσμα βιώσιμη είναι μια οικονομική δομή που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές καταναλωτικών προϊόντων και τις εισροές ξένου κεφαλαίου, όπως είναι η τουρκική. Συνεπώς η αναπαραγωγή του απαιτούσε μια συγκεκριμένη υλική βάση.
Αυτή η υλική βάση οικοδομήθηκε αρχικά στην εξής πραγματικότητα: Μέχρι και την κρίση του 2008, η Τουρκία είχε εύκολη πρόσβαση σε φθηνό συνάλλαγμα, πρόσβαση που σε συνδυασμό με τη μείωση του πληθωρισμού τη βοήθησε να ολοκληρώσει με «επιτυχία» και χωρίς ιδιαίτερες αντιδράσεις ένα αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Η αφθονία παγκόσμιας ρευστότητας συνέβαλε στην παροχή φθηνών πιστώσεων σε επιχειρήσεις, αλλά και στη συνεχώς αυξανόμενη εισροή ξένων κεφαλαίων.
Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, μεταξύ πολλών άλλων πλεονεκτημάτων, η κυβέρνηση του ΑΚΡ μπόρεσε να διευρύνει την υποστήριξή της ανάμεσα στο λεγόμενο ισλαμικό κεφάλαιο μέσα από τη συγκρότηση ενός ισχυρού δικτύου πελατειακών σχέσεων και παροχής συμβολαίων για μεγάλα κρατικά έργα υποδομής. Στο ίδιο πλαίσιο, το οικονομικό περιβάλλον συνέβαλλε και στη διευκόλυνση της εσωτερικής κατανάλωσης στην Τουρκία. Συγκεκριμένα μέτρα και πολιτικές οδήγησαν στην συμπερίληψη ενός τεράστιου αριθμού μισθωτών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στην εύκολη πρόσβαση σε καταναλωτικά δάνεια.
Η προαναφερθείσα βασική κατεύθυνση οικονομικής ανάπτυξης μέσα από τη συνεχή ενίσχυση της εσωτερικής κατανάλωσης εντατικοποιήθηκε κατά την περίοδο που ακολούθησε την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008. Το ΑΚΡ αξιοποίησε αρχικά την πολιτική χαμηλών επιτοκίων που ακολουθούσαν οι ΗΠΑ. Σε συνδυασμό με την αναπαραγωγή των ευνοϊκών συνθηκών από την εισροή κεφαλαίου, η κυβέρνηση Ερντογάν μπορούσε να συγκρατεί τα επιτόκια χαμηλά και να σταθεροποιεί την οικονομική μεγέθυνση σε υψηλούς ρυθμούς. Άλλωστε οι ρυθμοί της οικονομικής ανάπτυξης, ανεξαρτήτως εάν μεταφράζονταν σε αύξηση της απασχόλησης ή όχι, αποτελούν μέχρι σήμερα ένα από τα ισχυρά ιδεολογικά όπλα του ΑΚΡ στην εσωτερική αντιπαράθεση. Όλα αυτά όμως, άρχισαν να αμφισβητούνται από το 2013 και μετά.

Η σημασία της κρίσιμης τριετίας 2013–2016 
Όπως έχει σημειωθεί προηγουμένως, η αλλαγή πολιτικής από την Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ με επίκεντρο τον περιορισμό της ρευστότητας και την αύξηση των επιτοκίων, μείωσε τα περιθώρια συνέχισης των βασικών χαρακτηριστικών της οικονομικής πολιτικής του ΑΚΡ που επικράτησαν από το 2002. Τον Ιανουάριο 2014 η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας αναγκάστηκε σε απότομη αύξηση των επιτοκίων, ως αποτέλεσμα των νέων πολιτικών από τις ΗΠΑ. Σταδιακά φαινόταν ότι οι συνέπειες της παγκόσμιας αστάθειας θα μεταφέρονταν με μεγαλύτερη ένταση στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Τότε η κυβέρνηση ΑΚΡ σε συνθήκες ιδεολογικές πόλωσης απέδωσε την αύξηση των επιτοκίων στις κινητοποιήσεις Γκεζί και στους Γκιουλενιστές.
Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος στις 15 Ιουλίου 2016, για πρώτη φορά από το 2009 η τουρκική οικονομία μπήκε σε συνθήκες στενότητας. Η μείωση του ξένου κεφαλαίου προκάλεσε παράλληλα έναν νέο κύκλο υποτίμησης της τουρκικής λίρας. Ως απάντηση η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας προχώρησε σε ακόμα μια απότομη αύξηση των επιτοκίων.
Οι αρνητικές επιπτώσεις αυτών των πολιτικών επί της οικονομικής ανάπτυξης αντιμετωπίστηκαν από την κυβέρνηση με τη δημιουργία του ταμείου εγγύησης πιστώσεων και με την κρατική παρέμβαση για τη διάσωση περίπου 30 χιλιάδων επιχειρήσεων. Δόθηκαν κίνητρα και παραχωρήθηκαν επίσης φοροαπαλλαγές. Αυτή η στρατηγική είχε βασικό στόχο το προσωρινό ξεπέρασμα της κρίσης ενόψει δημοψηφίσματος του 2017.
Οι «γκρίζες ζώνες» των οικονομικών και κοινωνικών δυναμικών 
Όπως ήταν αναμενόμενο στις συγκυρίες της έντονης οικονομικής αποσταθεροποίησης που βιώνει η Τουρκία σήμερα, η πόλωση και η αντιπαράθεση στη δημόσια σφαίρα εντατικοποιήθηκε. Πολλές και διαφορετικές θέσεις, απόψεις και αναλύσεις αντιπαρατίθενται με στόχο να εξηγήσουν τη σημερινή δύσκολη οικονομική κατάσταση στη χώρα. Ο πραγματικά μεγάλος όγκος «υλικού», ο οποίος προέκυψε μέσα από την αντιπαράθεση του τελευταίου χρονικού διαστήματος μπορεί να διαχωριστεί γενικά σε τρεις μεγάλες ομάδες – σχολές σκέψης:
***Η πρώτη ομάδα επικεντρώνεται αυστηρά στην «οικονομική εξήγηση» της κατάστασης στην οποία περιήλθε η Τουρκία. Διαφορετικές οικονομικές σχολές σκέψης ενεργοποιούν διαφορετικά εργαλεία για να αναλύσουν το κρισιακό περιβάλλον, αλλά συμφωνούν ότι τα προβλήματα της τουρκικής οικονομίας μπορούν να εξηγηθούν αποκλειστικά και μόνο μέσα από τις οικονομικές μεταβλητές.
***Η δεύτερη ομάδα υπογραμμίζει ότι ο κεντρικός πυρήνας του προβλήματος που αντιμετωπίζει η οικονομία της Τουρκίας είναι η άνοδος του αυταρχισμού και η πορεία οικοδόμησης της μονοκρατορίας μιας πολιτικής προσωπικότητας (Ερντογάν). Οι απόψεις που περιλαμβάνονται σε αυτή την ομάδα, προεκτείνουν το σκεπτικό τους στο ζήτημα του εκδημοκρατισμού. Θεωρούν ότι ο κίνδυνος μιας παρατεταμένης οικονομικής κρίσης μπορεί να ξεπεραστεί με την εγκαθίδρυση μιας «κανονικής δημοκρατίας». Μεγάλο μέρος των κομμάτων της αντιπολίτευσης υιοθετούν στον ένα ή στον άλλο βαθμό τις προαναφερθείσες αντιλήψεις.
***Η τρίτη μεγάλη ομάδα επικεντρώνεται στην έννοια του «οικονομικού πολέμου». Σύμφωνα με αυτή, η Τουρκία βάλλεται από «ξένη επίθεση» - κυρίως από τις ΗΠΑ – ακριβώς όπως και στο παράδειγμα της πραξικοπηματικής απόπειρας της 15ης Ιουλίου 2016.
Στο ίδιο πλαίσιο, υποστηρίζεται ότι τα οικονομικά δεδομένα της χώρας δεν δικαιολογούν, ούτε και μπορούν να εξηγήσουν τη δραστική υποτίμηση της τουρκικής λίρας. Ως προέκταση υπογραμμίζεται ότι η πηγή του προβλήματος είναι «εξωτερική» και η επίθεση γίνεται με στόχο τον περιορισμό της «οικονομικής ανεξαρτησίας» της Τουρκίας. Επομένως – σύμφωνα με αυτή την ομάδα – το πρόβλημα καλλιεργείται πρωτίστως από δυνάμεις που ενοχλούνται από τους σημερινούς γεωπολιτικούς προσανατολισμούς της χώρας. Πρωταγωνίστρια σε αυτή τη σχολή σκέψης είναι φυσικά η εξουσία Ερντογάν και οι διαφορετικές της συνιστώσες.
Παρόλο που οι τρεις προαναφερθείσες διαφορετικές απόπειρες εξήγησης της οικονομικής αποσταθεροποίησης προωθούνται ως συγκρουόμενες και αλληλοαποκλειόμενες, εντούτοις η σύνθεση κάποιων βασικών τους πτυχών σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, μπορεί ίσως να φωτίσει κάποιες «γκρίζες ζώνες» των οικονομικών και κοινωνικών δυναμικών στην Τουρκία σήμερα.
Η αντιπαράθεση του επόμενου διαστήματος…
Όπως είναι γνωστό, το τελευταίο διάστημα αυξάνονται οι πιέσεις προς τον Ερντογάν για να συναινέσει σε μια νέα συμφωνία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Παρόμοιες πιέσεις καταγράφηκαν και την περίοδο 2008-2009 στο περιβάλλον της παγκόσμιας οικονομικής κατάρρευσης. Τότε η κυβέρνηση του ΑΚΡ αποφάσισε τελικά να μην υπογράψει τη συμφωνία, παρόλο που έγιναν μια σειρά από διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ. Σήμερα η Άγκυρα διατηρεί περίπου την ίδια πολιτική θέση και ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να προχωρήσει σε μια τέτοια συμφωνία. Η άρνηση του Ερντογάν να συναινέσει σε όρους του ΔΝΤ αναμένεται να τεθεί στο επίκεντρο των αντιπαραθέσεων του επόμενου χρονικού διαστήματος. Και αυτή η εξέλιξη δεν είναι τυχαία, καθώς αντικατοπτρίζει πτυχές των κοινωνικών και οικονομικών δυναμικών της εξουσίας στη χώρα.
Το ΑΚΡ είναι κόμμα-δημιούργημα των μικρομεσαίων λεγόμενων ισλαμικών επιχειρηματικών κύκλων της Τουρκίας. Παρόλο που στη διάρκεια της οικονομικής εξέλιξης η σύνθεση του ισλαμικού κεφαλαίου έχει αλλάξει, εντούτοις τα βασικά ιστορικά χαρακτηριστικά και ανησυχίες συνεχίζουν να επηρεάζουν τις πολιτικές θέσεις της συγκεκριμένης επιχειρηματικής ομάδας. Λόγω της θέσης τους στην οικονομία της Τουρκίας, οι κύκλοι του ισλαμικού κεφαλαίου εκφράζουν έντονη καχυποψία σε πολιτικές δημοσιονομικής πειθαρχίας, μείωσης των κρατικών επενδύσεων και χορηγιών. Πιθανή συμφωνία με το ΔΝΤ θα περιορίσει τις προσβάσεις τους σε πιστώσεις εγγυημένες από το κράτος, αλλά και σε προνομιακά συμβόλαια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση φυσικά τοποθετούνται μεγαλύτεροι επιχειρηματικοί όμιλοι, οι οποίοι έχουν καλύτερες προσβάσεις στα διεθνή χρηματοπιστωτικά κέντρα και επικεντρώνονται περισσότερο στον τραπεζικό τομέα της Τουρκίας.
Στο παρόν στάδιο, οι διεκδικήσεις των επιχειρηματικών κύκλων που βρίσκονται σε ιδεολογική ταύτιση με τον Ερντογάν «ακούγονται περισσότερο». Συνεπώς, αναλόγως και των γεωπολιτικών επιλογών που θα κάνει η Άγκυρα, το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο. Θα κρίνει ποικιλοτρόπως ένα πολύ μεγάλο μέρος των στρατηγικών οικονομικών προσανατολισμών της χώρας με βάση μια συμφωνία με το ΔΝΤ ή την εκ νέου απόρριψη αυτής της επιλογής.
Η προσπάθεια του Ερντογάν να ξεπεράσει την κρίση σήμερα
Την περίοδο μεταξύ 10 και 13 Αυγούστου 2018, όταν η λίρα έχασε ακόμα 15% από την αξία της έναντι του δολαρίου, η κυβέρνηση της Τουρκίας φάνηκε να συναινεί σε αύξηση των επιτοκίων. Παρόλο που ο Ερντογάν συνεχίζει να θεωρεί –καθόλου τυχαία– τα ψηλά επιτόκια ως τη «μητέρα όλων των κακών» της τουρκικής οικονομίας, εντούτοις στη συγκεκριμένη συγκυρία τουλάχιστον «έκλεισε τα μάτια». Το ζήτημα της αύξησης των επιτοκίων θα συνεχίσει να βρίσκεται ενώπιον της κυβέρνησης.
Πέραν των προαναφερθέντων, όμως, οι ανακοινώσεις που έγιναν σε σχέση με τους βασικούς προσανατολισμούς, που επιδιώκει να δώσει ο Ερντογάν στην πολιτική αντιμετώπισης της οικονομικής αποσταθεροποίησης, είναι ενδεικτικές του περιεχομένου της εσωτερικής αντιπαράθεσης που υπάρχει στη χώρα. Στις 17 Αυγούστου 2018, το υπουργείο Βιομηχανίας και Τεχνολογίας ανακοίνωσε πακέτο 16 υποστηρικτικών μέτρων προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Χωρίς να χρησιμοποιείται ο όρος, τα μέτρα θα μπορούσαν να περιγραφούν και ως «μερική επιστροφή» σε πολιτικές υποκατάστασης των εισαγωγών. Ιδιαίτερος στόχος είναι η ενίσχυση της τοπικής παραγωγής ενδιάμεσων προϊόντων προς τη βιομηχανία, τα οποία σήμερα εισάγονται. Ωστόσο οι γενικότεροι άξονες του πακέτου δεν περιλαμβάνουν συγκεκριμένες πολιτικές μετακίνησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε παραγωγικούς τομείς. Εάν αυτή η παρατήρηση θα επιβεβαιωθεί και στο πρακτικό επίπεδο, τότε το πακέτο θα λειτουργήσει περισσότερο ως μεταφορά κονδυλίων για τη διάσωση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, των οποίων ο δανεισμός σε δολάρια έφτασε σε εξαιρετικά ψηλά επίπεδα.
Παράλληλα με τα προαναφερθέντα, η κυβέρνηση προχώρησε σε μέτρα υποβοήθησης της πώλησης ενός μέρους του τεράστιου αριθμού ακινήτων, ιδιαίτερα σε αγορές του εξωτερικού. Στο συγκεκριμένο επίπεδο, ο Ερντογάν επιδιώκει τη διάσωση του κατασκευαστικού τομέα. Ο λόγος είναι ο εξής: Ο κατασκευαστικός τομέας της Τουρκίας εδώ και χρόνια ήταν στο επίκεντρο της κρατικής ενίσχυσης, αλλά και της πολιτικής χαμηλών επιτοκίων. Μέσα από τη δραστική επέκταση των κατασκευών, η κυβέρνηση του ΑΚΡ κατάφερε να ενδυναμώσει προϋπάρχοντα «κομματικά» επιχειρηματικά δίκτυα, αλλά και να δημιουργήσει νέα. Ένα μεγάλο τμήμα του «κομματικού καπιταλισμού» εκφράζεται μέσα από επιχειρηματίες του κατασκευαστικού τομέα, οι οποίοι διατηρούν ισχυρότατες προσβάσεις στην Άγκυρα. Είναι λοιπόν κατανοητό ότι η αύξηση των επιτοκίων και οι δυσκολίες αποπληρωμής δανείων αποτελούν δυναμικές προοπτικές πληγμάτων στον κατασκευαστικό τομέα.
Ο τελευταίος άξονας πάνω στον οποίο η τουρκική κυβέρνηση επεξεργάζεται μέτρα είναι η προσπάθεια εξισορρόπησης των ζημιών ανάμεσα στον τραπεζικό και στον βιομηχανικό τομέα. Αυτό είναι ίσως ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα της εξέλιξης της πολιτικής οικονομίας στη χώρα στις συνθήκες της σημερινής οικονομικής αποσταθεροποίησης. Αξίζει να αναφερθεί ότι ακόμα και πριν την ένταση της κρίσης συναλλάγματος, μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι επιδίωξαν αναδιαρθρώσεις χρεών, οι οποίες έφτασαν το ποσό των 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το ποσό αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο εάν ληφθεί υπόψη ότι σύμφωνα με στοιχεία του τουρκικού κράτους το εξωτερικό χρέος της Τουρκίας το 2018 ανήλθε στα 466 δισεκατομμύρια δολάρια, από τα οποία περίπου τα 352 δισεκατομμύρια δολάρια είναι χρέος του ιδιωτικού τομέα.
Ενώπιον της κατάστασης που δημιουργήθηκε με τη συνεχόμενη υποτίμηση του νομίσματος, η κυβέρνηση έδειξε ότι δεν επιθυμούσε να μεταφέρει το μεγαλύτερο βάρος της κρίσης στη βιομηχανία. Η διάσωση των επιχειρηματικών ομίλων καταγραφόταν ως προτεραιότητα διαμέσου της συνέχισης ανοιχτών πιστωτικών καναλιών. Όμως η αντίφαση που προέκυψε είναι τελικά στρατηγικού χαρακτήρα. Το βάρος των δανείων είναι τέτοιο που μετατρέπει την προστασία της βιωσιμότητας του τραπεζικού συστήματος σε έναν ακόμα στρατηγικό στόχο. Συνεπώς στο σημείο αυτό αναπαράγεται ένα δίλημμα που θα στιγματίσει τις επιλογές Ερντογάν, τουλάχιστον σε όλη τη διάρκεια του επόμενου χρόνου.
*δρ. Τουρκικών Σπουδών
Φιλελεύθερος

Πολυκλέτα Αθανασιάδου*: Ευρασιανισμός και Ευρασιατική Οικονομική Ένωση

on Tuesday, 20 November 2018. Posted in Διάφορα Θέματα

 
Η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (ΕΟΕ), η οποία δημιουργήθηκετο 2014, συχνά γίνεται αντιληπτή στη Δύση ως ένα είδος «δεύτερης έκδοσης τηςΕΣΣΔ». Ωστόσο ,στην πραγματικότητα και υποστηρίζουμε ότι είναι προφανές, ωςυπόδειγμα για τη δημιουργία της ΕΟΕ δεν είναι η πρώην Σοβιετική Ένωση , τα ίχνητης οποίας εξακολουθούν να υφίστανται , αλλά η ΕΕ σε ότι αφορά την περιφερειακήολοκλήρωση. Ως ιδεολογική και πολιτική βάση αποτελεί το δόγμα του Ευρασιανισμού,το οποίο δημιουργήθηκε από τους διανοούμενους του εικοστού αιώνα. Η αλήθειαείναι ότι ο Ευρασιανισμός δεν μπορεί να ταυτιστεί ούτε με την Δύση , ούτε μετην Ανατολή.

Υποστηρίζεται ότι το πρώτο έργο για το σχηματισμό στην ΕΣΣΔ  της Ευρασιατικής Ένωσης παρουσίασε το 1989 ο ηγέτης του εθνικού δημοκρατικού κινήματος της εποχής περεστρόϊκα ο Andrej  Zakharov. . Στη δεκαετία του 1990, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, την ιδέα της Ευρασιατικής ολοκλήρωσης υποστήριξε ο επικεφαλής του Καζαχστάν  Ναζαρμπάγιεφ ,ο οποίος διαμόρφωσε το 1994 ένα σχέδιο για τη δημιουργία μιας νέας ένωσης από τα κράτη μέλη της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ). Επρόκειτο για την Ευρασιατική Ένωση ανεξαρτήτων κρατών , η οποία θα βασίζεται στα εθνικά συμφέροντα κάθε συμμετέχουσας χώρας και στο συνολικό δυναμικό της ένταξης τους σε αυτήν. Στη συνέχεια , κατά το 1995 η Λευκορωσία, το Καζαχστάν και η Ρωσία άρχισαν τις διεργασίες, υπογράφοντας τις σχετικές Συμφωνίες για την Τελωνειακή Ένωση. Το 1996 η Λευκορωσία , το Καζαχστάν και η Ρωσία υπέγραψαν τη Συνθήκη για την εμβάθυνση της ολοκλήρωσης στον οικονομικό και τον ανθρωπιστικό τομέα. Το 1999 η Λευκορωσία, το Καζαχστάν , το Κιργιστάν, η Ρωσία και το Τατζικιστάν υπέγραψαν τη Συνθήκη για την Τελωνειακή Ένωση και τον Κοινό Οικονομικό Χώρο. Υποστηρίζεται ότι η απόφαση για την ολοκλήρωση του σχηματισμού της Τελωνειακής Ένωσης είχε ληφθεί και βάσει αυτού του γεγονότος πάρθηκε   η απόφαση για τη δημιουργία του Κοινού Οικονομικού Χώρου.

Κατά το 2000 η Λευκορωσία , το Καζαχστάν , το Κιργιστάν , η Ρωσία και το Τατζικιστάν με στόχο τη βελτίωση της απόδοσης της αλληλεπίδρασης, για την ανάπτυξη των διαδικασιών ολοκλήρωσης και εμβάθυνσης της συνεργασίας σε διαφορετικούς τομείς ίδρυσαν την Ευρασιατική Οικονομική Κοινότητα . Το 2006 στην Κοινότητα προσχώρησε και το Ουζμπεκιστάν. Ήταν το 2003 όταν οι Πρόεδροι της Λευκορωσίας , του Καζαχστάν, της Ρωσίας και της Ουκρανίας υπέγραψαν τη Συμφωνία για την ίδρυση Κοινού Οικονομικού Χώρου , προκειμένου να δημιουργηθούν  οι συνθήκες για σταθερή και αποτελεσματική ανάπτυξη των εθνικών οικονομιών και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου στις χώρες αυτές. Τον Οκτώβριο του 2007 , η Λευκορωσία, η Ρωσία και το Καζαχστάν υπέγραψαν τη Συνθήκη για την ίδρυση του ενιαίου τελωνειακού εδάφους και το σχηματισμό της Τελωνειακής Ένωσης. Τον Ιούνιο του 2009  το Ανώτατο όργανο της Τελωνειακής Ένωσης όρισε τα στάδια και τους όρους για τη δημιουργία ενός ενιαίου τελωνειακού εδάφους της Τελωνειακής Ένωσης , σηματοδοτώντας την 1 Ιανουαρίου του 2010 ως  αρχή του πρώτου σταδίου της ίδρυσης της. Με βάση τη λειτουργία της Τελωνειακής Ένωσης των τριών κρατών διαμορφώθηκε ο Κοινός Οικονομικός Χώρος.

Στις 11 Νοεμβρίου του 2011 οι πρόεδροι της Λευκορωσίας , του Καζαχστάν και της Ρωσίας υπέγραψαν τη Συνθήκη για την Ευρασιατική Οικονομική ολοκλήρωση και όρισαν την 1 Ιανουαρίου του 2012 ως ημερομηνία έναρξης της λειτουργίας της. Οι επικεφαλής των τριών κρατών διακήρυξαν ότι η ανάπτυξη της Τελωνειακής Ένωσης και του Κοινού Οικονομικού Χώρου πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία της ΕΟΕ.

Την ίδια μέρα οι πρόεδροι της Λευκορωσίας, του Καζαχστάν και της Ρωσίας υπογράφουν τη Συνθήκη για το σχηματισμό της Ευρασιατικής Οικονομικής Επιτροπής , η οποία έγινε   ενιαίο μόνιμο διοικητικό όργανο της Τελωνειακής Ένωσης και Κοινού Οικονομικού Χώρου. Πρέπει να σημειωθεί ότι  η φιλοδοξία ήταν ο Ενιαίος Οικονομικός Χώρος να συμβάλλει σε δημιουργία μιας ισορροπημένης μακροοικονομικής και αειφόρου ανάπτυξης της δημοσιονομικής πολιτικής και πολιτικής ανταγωνισμού, των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των αγορών εργασίας, των επενδύσεων , αγαθών και υπηρεσιών. Πρέπει να αναφερθεί , επίσης, ότι  η μετάβαση στη διαμόρφωση των ενώσεων της ολοκλήρωσης στον 21ο αιώνα δύσκολα θα ήταν  εφικτή χωρίς τη νέα , σύγχρονη κατανόηση του Ευρασιανισμού , για τον οποίον είχε αναφερθεί ο Πρόεδρος της Ρωσίας , Βλαδιμίρ Πούτιν.

Ποια είναι αυτή η κατανόηση η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο του σύγχρονου παγκοσμίου κόσμου;

Ο Πούτιν στο άρθρο του τονίζει ότι εντός των καθιερωμένων περιφερειακών σχηματισμών – η ΕΕ, η NAFTA, η APEC ,η ASEAN- μπορεί να αναπτυχθεί ο σταθερός χαρακτήρας της παγκόσμιας οικονομίας . Επίσης, υπογραμμίζεται από τον Πούτιν ότι δυο μεγαλύτερες ενώσεις-η ΕΕ και η ΕΟΕ- βασιζόμενες στην αλληλεπίδραση τους στους κανόνες ελεύθερου εμπορίου και τη συμβατότητα με τα συστήματα ρύθμισης , μεταξύ άλλων μέσω των σχέσεων με τρίτες χώρες και περιφερειακές δομές , είναι σε θέση να επεκταθούν από τον Ατλαντικό έως τον Ειρηνικό. Συνεχίζοντας, συμπληρώνει ότι τα παραπάνω μπορούν να λάβουν  χώρα μόνο μέσα σε ένα χώρο συμβατό με τον οικονομικό χαρακτήρα του, αλλά , ταυτόχρονα, πολυκεντρικό όσον αφορά συγκεκριμένους μηχανισμούς και διαχειριστικές αποφάσεις. Επομένως, θα είναι λογικό να αρχίσει ένας εποικοδομητικός διάλογος σχετικά με τις αρχές αλληλεπίδρασης με τα κράτη της Ασίας , της Βόρειας Αμερικής και άλλων περιοχών. Ο Πρόεδρος της Ρωσίας επισημαίνει ότι με αυτόν τον τρόπο το σχέδιο (ευρασιατικής) ολοκλήρωσης ανοίγει προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη και δημιουργεί πρόσθετα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα . Επιπλέον, αυτή η ενοποίηση των προσπαθειών θα επιτρέψει όχι μόνο να ενταχθούν οι χώρες στην παγκόσμια οικονομία και στο εμπορικό σύστημα , αλλά και να συμμετάσχουν τα κράτη στη διαδικασία ανάπτυξης λύσεων που θέτουν τους κανόνες του παιχνιδιού και καθορίζουν το μέλλον.

Πολυκλέτα Αθανασιάδου* Γεννήθηκα στη Γεωργία. Τελείωσα εκεί το πανεπιστήμιο . Το πτυχίο αναγνωρίστηκε στην Ελλάδα ως ισότιμο πτυχίο πολυτεχνικών σχολών.
Από το 1994 ζω στη Θεσσαλονίκη. Το 2006 σπούδασα στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας στο τμήμα "ΒΑλκανικών , Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών". Μόλις έχω ολοκληρώσει το μεταπτυχιακό πρόγραμμα " ΕυρωπαΪκή Ολοκλήρωση και Διακυβέρνηση" στο τμήμα "Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών".

6/7/2016. Ποιος κερδίζει από το Brexit; Η Κίνα

on Wednesday, 06 July 2016. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Tου Michael Schuman, Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς

6/7/2016. Ποιος κερδίζει από το Brexit; Η Κίνα

Πολλοί είναι οι χαμένοι από την απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Ένωση: η χρηματοοικονομική βιομηχανία του Λονδίνου, ο Βρετανός πρωθυπουργός David Cameron, η στερλίνα, το όραμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αλλά από τη συνολική αναταραχή της αγοράς και την αβεβαιότητα θα αναδειχθεί τουλάχιστον ένας μεγάλος νικητής: η Κίνα.

Βραχυπρόθεσμα, βέβαια, η δοκιμαζόμενη κινεζική οικονομία ενδέχεται να πληγεί από το χάος στην ΕΕ, το δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο. Μια μικρότερη, λιγότερο σταθερή ευρωπαϊκή αγορά σε συνδυασμό με τους πιο εγκρατείς στις δαπάνες τους καταναλωτές δεν είναι καλή είδηση για τους Κινέζους εξαγωγείς. Μακροπρόθεσμα, όμως, το Brexit εξυπηρετεί τα  οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα της Κίνας.

Ακόμη και η πλήρως ενωμένη Ευρώπη –η οποία βαρύνεται από τα δεινά του χρέους, τα υψηλά κόστη, την καταθλιπτική γραφειοκρατία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την αμφίβολη ανταγωνιστικότητα- δυσκολευόταν να ανταγωνιστεί και να τα βάλει με την Κίνα. Τώρα που έχει διαρραγεί, η ΕΕ θα αποτελεί κάτι λιγότερο από αντίβαρο για την άνοδο της Κίνας στην παγκόσμια σκηνή.

Θυμηθείτε γιατί χτίστηκε εξαρχής η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι οπαδοί της αρέσκονται να υπογραμμίζουν την αποστολή της ΕΕ να προάγει την ειρήνη και τη δημοκρατία. Πιο πρακτικά, ο βασικός στόχος της ενοποίησης ήταν να ενισχύσει την επιρροή της περιοχής στο σύνολο της οικονομίας. Τα ποικίλα έθνη της Ευρώπης κατάλαβαν ότι θα ήταν πολύ ισχυρότερα εάν σφυρηλατούσαν μια ενιαία αγορά με κοινά θεσμικά όργανα ή ακόμη και ένα τοπικό νόμισμα, το ευρώ, από ό,τι αν έμεναν να αναταγωνίζονται ως ανεξάρτητες μονάδες. Η Ευρώπη ήλπιζε να εξελιχθεί από μια ομάδα πλούσιων, αλλά εριστικών κρατών σε ένα τεράστιο οικονομικό μπλοκ ανάλογου επιπέδου με τις ΗΠΑ και, πιο πρόσφατα, την Κίνα.

Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη έχει παλέψει για να εκπληρώσει αυτό το ιδανικό και έχει υποφέρει για αυτό. Ο επίμονος εθνικισμός έχει επανειλημμένως περιορίσει τη δυνατότητά της να δημιουργήσει ένα κοινό μέτωπο τόσο στο εμπόριο όσο και στα γεωπολιτικά ζητήματα.

Και πουθενά δεν έχει καταστεί πιο εμφανής αυτή η αποτυχία από τις σχέσεις της Ευρώπης με την Κίνα. Ως σύνολο, η ΕΕ θα έπρεπε θεωρητικά να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στις πιέσεις που ασκούνται στο Πεκίνο να ανοίξει τις αγορές του και να "παίξει" δίκαια στο εμπόριο. Αντ' αυτού, τα ευρωπαϊκά έθνη σπαταλούσαν συχνά αυτό το πλεονέκτημα, με το να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τις κινεζικές επενδύσεις και χάρες. Λίγο μετά το καλόπιασμα του Βρετανού πρωθυπουργού Cameron κατά την επίσκεψή του στον Κινέζο πρόεδρο Xi Jinping το περασμένο έτος, η Γερμανίδα Καγκελάριος Angela Merkel εμφανίστηκε στο Πεκίνο, αναζητώντας τις δικές της επιχειρηματικές συμφωνίες. Η ευκαιρία της Κίνας να πετύχει το "διαίρει και βασίλευε" -κλείνοντας τις καλύτερες δυνατές συμφωνίες και παρακάμπτοντας τις καταγγελίες για τη δική της συμπεριφορά στρέβλωσης της αγοράς- θα μεγαλώσει τώρα που η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης χάραξε το δικό της δρόμο.

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα επωφελούνταν σίγουρα περισσότερο εάν η ΕΕ είχε "λιθοστρώσει" μια κοινή πολιτική έναντι της Κίνας. Ενώ οι κινεζικές εταιρείες επιδόθηκαν σε μεγάλο ξεφάντωμα αγορών στην Ευρώπη -αποκτώντας ακόμη και μερίδια σε δημοφιλείς ποδοσφαιρικούς συλλόγους- η Μέρκελ, έπειτα από πρόσφατη επίσκεψη στο Πεκίνο, αποχώρησε γκρινιάζοντας ότι οι ξένες επιχειρήσεις πρέπει να "απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα και προνόμια με τις εγχώριες εταιρείες" στην Κίνα. Αν η ίδια και ο Cameron και οι άλλοι ηγέτες της Ευρώπης είχαν σφίξει τα χέρια και αγωνιστεί από κοινού για τα δικαιώματα αυτά, θα είχαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας.

Τώρα αντ 'αυτού, μια "κουτσουρεμένη" κοινή αγορά στην Ευρώπη θα μειώσει την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα των εταιρειών της. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις -από τις μεγάλες τράπεζες έως τις νεοσύστατες επιχειρήσεις τεχνολογίας- θα ήταν πολύ καλύτερα τοποθετημένες να αντιμετωπίσουν τους Κινέζους πρωταθλητές, αν ήταν σε θέση να κεφαλαιοποιήσουν μια πλήρως ανεπτυγμένη αγορά σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, το Brexit μπορεί μόνο να διευρύνει το πεδίο δράσεων της Κίνας. Καθώς η Κίνα αμφισβητεί τα θεσμικά όργανα και τα ιδανικά της Δύσης, από τα δικαιώματα ναυσιπλοΐας έως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η σημασία προάσπισης αυτών των κανόνων και αξιών ενισχύεται σταθερά. Μια ενωμένη ΕΕ θα μπορούσε να ασκεί σοβαρό έλεγχο στην αυξανόμενη αυτοπεποίθηση του Πεκίνου. Έχουμε ήδη δει την εναλλακτική λύση: Όταν οι ΗΠΑ πέρυσι εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με τα σχέδια της Κίνας να δημιουργήσει ένα αντίπαλον δέος στην Παγκόσμια Τράπεζα, οι Ευρωπαίοι έκαναν πίσω και δεν προσυπέγραψαν, υπονομεύοντας κάθε ελπίδα για την απόσπαση παραχωρήσεων από τους ηγέτες της Κίνας.

Επιλέγοντας την "έξοδο", οι Βρετανοί ψηφοφόροι επέδειξαν έναν ατυχή κοντοφθαλμισμό για το πώς ο κόσμος αλλάζει και πόσο δύσκολο θα είναι για οποιαδήποτε χώρα με παγκόσμιες φιλοδοξίες να πορευτεί μόνη της. Με το Brexit, τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο, όσο και η Ευρώπη χάνουν πολλά περισσότερα από μια εταιρική σχέση. Χάνουν την καλύτερη ευκαιρία τους να διατηρήσουν σημαντικό ρόλο σε μια μεταβαλλόμενη παγκόσμια τάξη.

αναδημοσιεύτηκε στο Capital.gr

Αναστάσιος Μπασαράς: Το Γερμανικό Κατοχικό Δάνειο: Επισκόπηση, Θέσεις, Αλήθειες και Προοπτική

Written by ΜΠΑΣΑΡΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ on Monday, 08 October 2018. Posted in Διάφορα Θέματα

Αναστάσιος Μπασαράς: Το Γερμανικό Κατοχικό Δάνειο: Επισκόπηση, Θέσεις, Αλήθειες και Προοπτική

Πολλές φορές τα τελευταία δύο χρόνια ξεκίνησα να μελετήσω το θέμα του Γερμανικού Κατοχικού Δανείου (μάλιστα κάποια φορά μου το είχε αναθέσει το ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.), κάποιες φορές αφιέρωσα και ολόκληρες μέρες για να διαβάσω αναλύσεις και μελέτες (της τάξης αρκετών Megabytes). Αλλά πάντοτε είχα μεγάλα κενά, απορίες και ερωτήματα. Το κυρίαρχο ερώτημα ήταν:

‘Μα κανένας πρωθυπουργός της Ελλάδας;  Από τις τρεις γενιές των Παπανδρέου, τον Πλαστήρα, τον Παπάγου, τις δύο γενιές των Καραμανλήδων, τον Ράλλη, τον Μητσοτάκη, τον Σημίτη (ακόμη και τον Παπαδόπουλο) και τους διάφορους υπηρεσιακούς και συγκυβερνώντες και τους αναρίθμητους υπουργούς των Εξωτερικών; Δεν βρέθηκε ΕΝΑΣ να αξιώσει κατηγορηματικά και εγγράφως την αποπληρωμή του κατοχικού δανείου;’.

   Πίστευα (και πιστεύω) ότι όλοι τους ήθελαν το καλύτερο για την Ελλάδα (ο καθένας με τον τρόπο του). Και σταματούσα την μελέτη.

Διαβάστε ΕΔΩ! ολόκληρο το άρθρο.
  

Δημήτρης Ιωάννου*: Μεγάλα ψέματα για τα Μνημόνια

on Friday, 05 October 2018. Posted in Απόψεις μη Μελών

(1ο): «Οι Ευρωπαίοι θυσίασαν την Ελλάδα για να σώσουν τις τράπεζές τους»

Τα οκτώ τελευταία χρόνια ζήσαμε μέσα στην ιδεολογική τρομοκρατία και στον υστερικό παραλογισμό σε τέτοιο βαθμό, ώστε πολλά από τα ψέματα και οι ανακρίβειες με τα οποία βομβαρδιζόμασταν κατέληξαν να θεωρούνται, από τους περισσότερους, αυταπόδεικτες αλήθειες. Είναι τραγικό ότι βγαίνοντας από αυτήν την περίοδο δεν έχουμε αντιληφθεί σε συλλογικό επίπεδο τι συνέβη και δεν έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε την απλή λογική για να ξεχωρίζουμε το ψεύδος από την αλήθεια – ιδιαίτερα για θέματα που αφορούν καθοριστικά την ίδια τη ζωή μας και το μέλλον μας.

Ψέμα πρώτο: Οι Ευρωπαίοι θυσίασαν την Ελλάδα για να σώσουν τις τράπεζές τους

Δυστυχώς, αυτό δεν είναι μόνο ψέμα, αλλά ενίοτε είναι και λάθος, με την έννοια ότι το αναπαράγουν και ορισμένα «φερέφωνα του διεθνούς κεφαλαίου» όπως οι FT, το Bloomberg ή ο Guardian, παρασυρόμενα προφανώς, και αυτά, από την ισχύ της «επαναστατικής» ιδεολογικής προπαγάνδας. Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός, όμως, είναι ψευδής και λανθασμένος από δύο πλευρές.

Πρώτον, και κυριότερον, διότι όχι μόνο η Ελλάδα δεν «θυσιάστηκε» από την ευρωπαϊκή επέμβαση, την οποία άλλωστε εκλιπάρησε, αλλά αντιθέτως η ευρωπαϊκή επέμβαση την διέσωσε από τη μεγάλη –αδιανόητη ως προς το μέγεθός της– καταστροφή που την απειλούσε. Δεύτερον, και εξίσου σημαντικό: κανείς από όλους όσους έχουν διατυπώσει τον συγκεκριμένο ισχυρισμό περί «θυσίας» της Ελλάδας προς χάριν των τραπεζών, δεν έχει τη δυνατότητα να δώσει μία λογική περιγραφή για το ποια θα ήταν η εναλλακτική διαδικασία, δηλαδή η διαδικασία μέσω της οποίας η Ελλάδα θα διέφευγε κάθε κινδυνο και θα συνέχιζε να ζει με τον ίδιο τρόπο, ενώ θα είχαν «τιμωρηθεί» και επωμισθεί τα βάρη της χρεοκοπίας της οι ευρωπαϊκές τράπεζες.

Κανείς δεν έχει καταφέρει να περιγράψει μία λογική τέτοια εναλλακτική εκδοχή διάσωσης της Ελλάδας για τον πολύ απλό λόγο ότι, στον πραγματικό κόσμο, σε καμία στιγμή δεν υπήρχε τέτοια εναλλακτική δυνατότητα η οποία θα επέτρεπε στην Ελλάδα να συνεχίσει να έχει ένα ΑΕΠ 242 ή έστω 230 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ την ίδια στιγμή οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα υφίσταντο σοβαρές απώλειες από τα ελληνικά ομόλογα τα οποία η Ελλάδα, το 2010, δεν μπορούσε πλέον ούτε να εξυπηρετήσει ως προς τους τόκους τους, ούτε και να ανανεώσει στη λήξη τους με αναχρηματοδότηση μέσω δανεικών.

Ας αναρωτηθεί κανείς: εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση, ακολουθώντας το παράδειγμα του αμερικανικού Τreasury με τη Lehman Brothers το 2010, αποφάσιζε να «τιμωρήσει» τις ευρωπαϊκές τράπεζες επιτρέποντας στην Ελλάδα να αθετήσει τις δανειακές υποχρεώσεις της, δηλαδή να χρεοκοπήσει, ή, ακόμη, εάν η ίδια η Ελλάδα αποφάσιζε να δηλώσει μονομερή χρεοκοπία παύοντας να εξυπηρετεί το χρέος της, ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα; Το πιο πιθανό είναι ότι, στις συγκεκριμένες συνθήκες εκείνης της στιγμής, οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα κατέρρεαν. Και τι θα γινόταν εάν οι ευρωπαϊκές τράπεζες κατέρρεαν; Φυσικά θα τις ακολουθούσε προς την ίδια κατεύθυνση και η ευρωπαϊκή οικονομία στο σύνολό της.

Στην κατάρρευση μάλιστα της ευρωπαϊκής οικονομίας θα συνέβαλε σημαντικά και μία άλλη διαδικασία, που θα είχε ξεκινήσει παράλληλα με την κατάρρευση των τραπεζών. Διότι εάν γινόταν φανερό πως ένα κράτος-μέλος της ευρωζώνης, το οποίο δεν μπορεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του έναντι των δανειστών του, χρεοκοπεί, άμεσο αποτέλεσμα θα ήταν πως οι αγορές θα καταλαμβάνονταν από πανικό και για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ευρωζώνης που είχαν παρεμφερή προβλήματα, δηλαδή για την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, την Ισπανία και την Ιταλία, και θα προσπαθούσαν να απαλλαγούν από τα ομόλογά τους. Το αποτέλεσμα θα ήταν ότι αυτή η παράλληλη διαδικασία απλώς θα επιτάχυνε την κατάρρευση των τραπεζών και την ολική καταστροφή της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Το απλό ερώτημα, λοιπόν, είναι το εξής: εάν η ευρωπαϊκή οικονομία είχε καταστραφεί εξαιτίας της Ελλάδας, εάν δηλαδή η Ευρώπη είχε προτιμήσει, ακολουθώντας την προπαγανδιστική ρητορική, να αυτοκτονήσει, επιλέγοντας να «θυσιάσει» τις τράπεζές της, αντί να «θυσιάσει» την Ελλάδα, εμείς τι θα είχαμε να περιμένουμε από αυτό; Μήπως, δηλαδή, μέσα στη γενικευμένη καταστροφή, η ελληνική οικονομία θα είχε παραμείνει αλώβητη και θα μπορούσαν οι Έλληνες να συνεχίσουν να ζουν όπως ζούσαν και προηγουμένως, έως το 2009, χωρίς να αισθάνονται κανένα πρόβλημα και καμιά ανησυχία για τα προβλήματα και τα βάσανα των Ευρωπαίων;

Φυσικά και όχι. Εκείνο που θα συνέβαινε σε μία τέτοια περίπτωση είναι πως η Ελλάδα θα επηρεαζόταν άμεσα και δραστικά από την ευρωπαϊκή κρίση (την οποία θα είχε προκαλέσει με την χρεοκοπία της), ώστε και αυτή η ίδια θα κινδύνευε να επιστρέψει στην εποχή του λίθου, ενώ το ΑΕΠ της θα είχε εξαϋλωθεί. Χωρίς αμφιβολία θα είχε βρεθεί στην τραγική εκείνη κατάσταση όπου, για μακρύ χρονικό διάστημα, δεν θα υπήρχαν φάρμακα, δεν θα υπήρχαν καύσιμα και δεν θα υπήρχαν και τρόφιμα. Αυτό θα ήταν η συνέπεια της φαντασιώδους προσπάθειας να «σωθεί» η Ελλάδα και να «τιμωρηθούν» οι ευρωπαϊκές τράπεζες: αφού πρώτα θα κατέρρεε η ευρωπαϊκή οικονομία, στη συνέχεια η χώρα μας θα είχε μεταβληθεί σε κρανίου τόπο.

Στην πραγματικότητα, ο μόνος δρόμος που υπήρχε, τη συγκεκριμένη στιγμή του 2010, προκειμένου να απομειωθούν και να αποφευχθούν οι τρομακτικές απειλές που ορθώνονταν τόσο απέναντι στην οικονομία της ευρωζώνης όσο και της Ελλάδας, ήταν ο συγκεκριμένος δρόμος που ακολουθήθηκε. Και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι κανείς ποτέ δεν έχει μπορέσει να δώσει, πέραν συνθημάτων και προπαγάνδας, μία λογική και πειστική περιγραφή για το τι θα μπορούσε να γίνει εναλλακτικά, και οι συνέπειες να είναι μικρότερες.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι θα ήταν τρομερό θράσος από οποιονδήποτε εκπρόσωπο της αντιμνημονιακής παραφροσύνης να ισχυριστεί ότι δεν θα κατέρρεε η ευρωπαϊκή οικονομία ως αποτέλεσμα μιας ελληνικής χρεοκοπίας του 2010. Ας θυμίσουμε ότι ακόμα και το 2015, και παρά το γεγονός ότι τα πράγματα πλέον είχαν αλλάξει, και οι Ευρωπαίοι είχαν πάρει όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να αφοπλίσουν την χρηματοπιστωτική «βόμβα» που λεγόταν Ελλάδα, οι εγχώριοι οπαδοί της αντιμνημονιακής παραφροσύνης επέμεναν πως η σωτηρία και η επιβίωση της Ευρώπης βρίσκονταν στα χέρια των Ελλήνων, οι οποίοι αν αποφάσιζαν να αθετήσουν τις υποχρεώσεις τους θα μπορούσαν να τινάξουν όλη την ευρωπαϊκή οικονομία στον αέρα! Και με αυτή την παρανοϊκή σκέψη κατά νου προχώρησαν στο καταστροφικό, όσο και γελοίο, δημοψήφισμα του Ιουλίου του 2015.

(2): Το ΑΕΠ της Ελλάδας μειώθηκε 25% εξαιτίας των Μνημονίων

Τα οκτώ τελευταία χρόνια ζήσαμε μέσα στην ιδεολογική τρομοκρατία και στον υστερικό παραλογισμό σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλά από τα ψέματα και τις ανακρίβειες με τις οποίες βομβαρδιζόμασταν κατέληξαν να θεωρούνται, από τους περισσότερους, αυταπόδεικτες αλήθειες. 
 Είναι τραγικό ότι βγαίνοντας από αυτήν την περίοδο δεν έχουμε αντιληφθεί σε συλλογικό επίπεδο τι συνέβη και δεν έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε την απλή λογική για να ξεχωρίζουμε το ψεύδος από την αλήθεια – ιδιαίτερα για θέματα που αφορούν καθοριστικά την ίδια την ζωή μας και το μέλλον μας.

Ψέμα δεύτερο: το ΑΕΠ της Ελλάδας μειώθηκε 25% εξαιτίας των Μνημονίων
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ το 2008 το (ονομαστικό) ΑΕΠ της Ελλάδας είχε φτάσει στα 242 δισ. ευρώ. Αντίθετα το 2017 είχε μειωθεί στα 174 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μία μείωση περίπου 28%, με έτος βάσης το 2008. (Τα μεγέθη είναι αντίστοιχα περίπου και για τις πραγματικές, αποπληθωρισμένες, τιμές). Στηριγμένοι σε αυτό οι επικριτές των Mνημονίων ισχυρίζονται πως αιτία της μείωσης του ΑΕΠ είναι η πολιτική λιτότητας», η οποία επιβλήθηκε με τα τρία, μέχρι σήμερα, σταθεροποιητικά προγράμματα της ελληνικής οικονομίας. Πρόκειται μάλλον για την πλέον διαδεδομένη πεποίθηση αλλά επίσης και για το μεγαλύτερο ψεύδος της αντιμνημονιακής προπαγάνδας.

Στην πραγματικότητα όχι μόνο τα Μνημόνια δεν ευθύνονται για τη μείωση του ελληνικού ΑΕΠ αλλά, όλως αντιθέτως, η ύπαρξή τους ήταν ο λόγος για τον οποίο η μείωση περιορίστηκε μόνο στο 28% και δεν πήρε καταστροφικές διαστάσεις που θα μπορούσαν να είχαν οδηγήσει τη χώρα στην πλήρη διάλυση και τον λαό της στον εξανδραποδισμό.

Βέβαια η άποψη ότι τα Μνημόνια ευθύνονται για την πτώση του ΑΕΠ θα μπορούσε να ήταν ορθή και βάσιμη σε μία περίπτωση. Στην περίπτωση, δηλαδή, που θα κρινόταν ηθικό και αποδεκτό, και θα εφαρμοζόταν πλήρως, το εξής μέτρο: όλες οι άλλες χώρες της ευρωζώνης αναγνωρίζοντας έμπρακτα την πολιτισμική, ανατομική και βιολογική υπεροχή των Ελλήνων, και υποκλινόμενοι σε αυτήν, να έκριναν απαραίτητο και αναγκαίο να επιβάλουν ετήσιο κεφαλικό φόρο σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες τους προκειμένου να συγκεντρώνουν ένα ποσό 40 έως 50 δισεκατομμυρίων ευρώ ανά έτος, το οποίο θα το διέθεταν στους Έλληνες, με τη μορφή δωρεάς, για να μπορούν αυτοί να καλύπτουν όσες ανάγκες της διαβίωσής τους δεν μπορούσαν να καλύψουν με τη δική τους εργασία και το προϊόν της.

Όσοι, εθισμένοι και παρασυρμένοι από την αντιμνημονιακή προπαγάνδα, νιώθουν την ανάγκη να εξοργιστούν και να αγανακτήσουν με τα παραπάνω, ας μην το κάνουν πριν λάβουν υπ’ όψιν τους το εξής: η πεποίθηση ότι τα Μνημόνια φταίνε για τη συρρίκνωση του ελληνικού ΑΕΠ μετά από το 2010 στηρίζεται στον ισχυρισμό πως βασική αιτία υπήρξε η μείωση των δαπανών του δημοσίου, δηλαδή η απότομη (υποτίθεται) μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Τι ακριβώς όμως θα είχαν να αντιπροτείνουν οι υποστηρικτές μιας άλλης πολιτικής, που δεν θα έφερνε την ύφεση, δεν μας το έχουν πει ποτέ με κάποιους αριθμούς και με συγκεκριμένα δεδομένα. Δεν το έχουν πει ποτέ διότι στην πραγματικότητα δεν έχουν τίποτα να πουν που να μην είναι ακραία παράλογο, έως και παρανοϊκό.

Το 2009 ήταν ένα έτος στο οποίο δεν είχαμε Μνημόνιο. Ήταν επίσης ένα έτος στο οποίο δανειστήκαμε αφειδώς με αποτέλεσμα να έχουμε ένα δημοσιονομικό έλλειμμα ίσο με το 15,6% του ΑΕΠ. Εν τούτοις τη χρονιά εκείνη το ΑΕΠ δεν αυξήθηκε. Αντιθέτως, μάλιστα, μειώθηκε, έστω και οριακά. Ανακύπτει λοιπόν το ερώτημα: ήταν πολιτική λιτότητας» η πολιτική που το δημιούργησε και ήταν μικρό το έλλειμμα του 15,6% και, γι’ αυτό, θα έπρεπε να έχουμε ένα μεγαλύτερο έλλειμμα για να υπάρχει ανάπτυξη; Το επόμενο έτος, 2010, το δημοσιονομικό έλλειμμα, λόγω της ουσιαστικής χρεοκοπίας η οποία εν τω μεταξύ είχε επέλθει, μειώθηκε κατά 5% και, αντίστοιχα, σχεδόν άλλο τόσο, μειώθηκε και το ΑΕΠ.

Αν παρακαλουθήσουμε τη λογική των αντιμνημονιακών θα πρέπει να υποθέσουμε πως για να είχε η οικονομία το 2010 μία στοιχειώδη ανάπτυξη 2% αντί για 10% έλλειμμα, που έφερε μείωση του ΑΕΠ 5%, ή 15% έλλειμμα που έφερε στασιμότητα του ΑΕΠ, θα έπρεπε να είχε υπάρξει ένα (αναπτυξιακό!) δημοσιονομικό έλλειμμα τουλάχιστον 20-25% του ΑΕΠ! Δηλαδή μία χώρα που μόλις είχε χρεοκοπήσει, και δεν μπορούσε πλέον να εξυπηρετήσει και να αποπληρώσει το χρέος της, προκειμένου να επιτύχει μία ελάχιστη ανάπτυξη 2% και με δεδομένο ότι το χρέος της ήταν ήδη μεγαλύτερο από το ΑΕΠ της, θα έπρεπε να δανεισθεί (δηλαδή να της το χαρίσουν γιατί δεν επρόκειτο να το αποπληρώσει ποτέ) ένα υπερδεκαπλάσιο ποσό από την αύξηση του ΑΕΠ που θα επετύγχανε! Αυτή είναι η «αναπτυξιακή» πολιτική που έχουν κατά νου οι αντιμνημονιακοί. Τη μη εφαρμογή μιας τέτοιας παρανοϊκά παράλογης πολιτικής την ονομάζουν «λιτότητα»! Και προσπαθούν να μας πείσουν (ακόμη και ακαδημαϊκοί οικονομολόγοι) πως υπήρχε κάποια «επεκτατική αναπτυξιακή» πολιτική, ή κάποια πιο «ήπια» προσαρμογή, που όμως δεν εφαρμόσθηκαν και γι’ αυτό κατέρρευσε το ελληνικό ΑΕΠ! (Πλην όμως δεν μας δίνουν ποτέ ένα μικρό αριθμητικό παράδειγμα πώς μπορούσε να γίνει αυτό).

Εάν όμως η δημοσιονομική πολιτική δεν μπορούσε να σώσει το ελληνικό ΑΕΠ από την κατάρρευση (εφ’ όσον για να αυξηθεί το ΑΕΠ κατά 1 ευρώ, το χρέος θα έπρεπε να αυξηθεί το λιγότερο κατά 10 ευρώ), και αν το ΑΕΠ είχε ήδη αρχίσει να μειώνεται ακόμα και πριν από τη σύναψη των Μνημονίων, τότε ποια ήταν η αιτία της κατάρρευσης του; Η απάντηση σε αυτό είναι πολύ απλή: ο τρόπος που ζούσε η Ελλάδα στη δεκαετία 2000 έως 2010 ήταν ένας τρόπος παράλογος και αφύσικος.

Το επίπεδο εισοδήματος το οποίο απολάμβαναν οι Έλληνες δεν αντιστοιχούσε στις πραγματικές δυνατότητες δημιουργίας εισοδήματος της ελληνικής οικονομίας. Αντιστοιχούσε στην εντατική «μόχλευσή» της με δανεικά. Για τον λόγο αυτόν, το παρά φύσιν και τεχνητό επίπεδο εισοδημάτων που απολάμβαναν οι κάτοικοι της χώρας και η ελληνική οικονομία άρχισε, αναπόφευκτα, να καταρρέει μόλις προσέγγισε ένα σημείο καμπής λόγω του ότι δεν μπορούσε να αναχρηματοδοτηθεί το υπέρογκο πλέον χρέος. Αυτό, άλλωστε, οδήγησε στην ανάγκη σύναψης της συμφωνίας για τη σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας.

Για να αντιληφθεί βεβαίως κανείς τους ακριβείς λόγους αυτής της κατάρρευσης, θα πρέπει, σε αντίθεση με τους αντιμνημονιακούς, να παραδεχτεί ότι και στην Ελλάδα ισχύουν οι νόμοι της φυσικής και οι κανόνες της αριθμητικής που ισχύουν σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Εφ’ όσον λοιπόν αποδεχτεί κάποιος, έστω και με βαριά καρδιά, ότι η Ελλάδα είναι μία κανονική χώρα σαν όλες τις άλλες της παγκόσμιας κοινότητας, και έχει τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις με αυτές, τότε είναι σε θέση να προσεγγίσει το ζήτημα διαφορετικά.

Κατ’ αρχήν, λοιπόν, θα πρέπει να γίνει σαφές ότι όποιος υποστηρίζει την άποψη πως τα Μνημόνια είναι η αιτία για τη μείωση του ΑΕΠ κατά 28%, υποστηρίζει, συνεκδοχικά αλλά και αναπόφευκτα, και κάτι άλλο. Ότι το επίπεδο εθνικού εισοδήματος των 240 δισεκατομμυρίων ευρώ του 2009 ήταν φυσιολογικό, αντιστοιχούσε στις πραγματικές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας και, συνεπώς, εξίσου φυσιολογικός ήταν και ο τρόπος που ζούσαμε τότε. Ασχέτως εάν στη διάρκεια μιας δεκαετίας το μεν ελληνικό δημόσιο δανείσθηκε 200 δισεκατομμύρια ευρώ, το δε τραπεζικό σύστημα άλλα 60, (αμφότεροι από το εξωτερικό), τα οποία στη μεγάλη τους πλειοψηφία διοχετεύθηκαν για να τροφοδοτήσουν την κατανάλωση, είτε ως εισοδήματα (μισθοί, συντάξεις κ.λπ.), είτε ευθέως ως καταναλωτικά δάνεια.

Εάν, πάλι, κάποιος δεν τα πηγαίνει πολύ καλά με τους αριθμούς και με τα οικονομικά μεγέθη, θα πρέπει να πιστεύει ότι ήταν πολύ φυσιολογικό για έναν λαό να ζει με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο όπου 50ρηδες, απόφοιτοι ΣΤ΄ Δημοτικού, συνταξιοδοτούνταν από τις ΔΕΚΟ με σύνταξη 2.600 ευρώ τον μήνα και με 100.000 εφ’ άπαξ, όπου στα δημόσια νοσοκομεία (που δεν είχαν καν διπλογραφικό λογιστικό σύστημα) φορτηγά άδειαζαν τεράστιες ποσότητες φαρμάκων τα οποία στην συνέχεια κανείς δεν ήξερε πού πήγαιναν και τι γινόντουσαν, και όπου υπήρχαν εκατοντάδες εταιρείες του Δημοσίου που κανείς δεν γνώριζε ούτε με τι ασχολούνται, ούτε που βρίσκονταν, ούτε που βρίσκονταν οι υπαλληλοι τους που δεν ήταν ποτέ στα γραφεία τους. (Οι οποίοι, πάντως, ακόμη μισθοδοτούνται κανονικά σε άλλα μετερίζια του Δημοσίου, πλέον. Ευτυχώς με λιγότερα, γιατί τους έκοψε τους μισθούς ή άκαρδη τρόικα).

Όποιος λοιπόν πιστεύει τα προηγούμενα μπορεί κάλλιστα να υποστηρίζει και ότι το επίπεδο εισοδήματος που κατάφερε να μετρήσει η χώρα το 2008 ήταν φυσιολογικό, κανονικό και διατηρήσιμο και όλα αυτά δεν είχαν καμία σχέση με τα δανεικά που είχαν εισρεύσει στο ελληνικό οικονομικό κύκλωμα και είχαν καταναλωθεί την προηγούμενη δεκαετία! Και για τον λόγο αυτό δικαιούται επίσης να πιστεύει ότι η οποιαδήποτε μείωση του ΑΕΠ προέκυψε στην συνέχεια δεν μπορεί παρά να ήταν μία βάναυση επέμβαση

Για όσους, βεβαίως, δεν πιστεύουν όλους τους παραπάνω παραλογισμούς είναι πιο εύκολο να δώσουν απάντηση στο ερώτημα γιατί και πώς ξεκίνησε η κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας το 2009, πριν ακόμα μπούμε στα Μνημόνια. Ο λόγος είναι απλός. Είναι κάτι που ισχύει και για άτομα, και για επιχειρήσεις, και για εθνικές οικονομίες. Πρόκειται για το ότι κανείς δεν μπορεί να γίνει πλούσιος με δανεικά χρήματα, ιδιαίτερα μάλιστα εάν χρησιμοποιεί τα δανεικά όχι για επένδυση που θα αυξησει την παραγωγική του δυνατότητα, αλλά για κατανάλωση. Σε αυτή την περίπτωση κάποια στιγμή η δανειοληπτική ικανότητα εξαντλείται, το χρέος γίνεται χιονοστιβάδα και επέρχεται η κατάρρευση και η χρεοκοπία. Αυτή είναι μία πάρα πολύ απλή αλήθεια η οποία όμως, για κάποιο περίεργο λόγο, δεν είχε περάσει ποτέ από το μυαλό των Ελλήνων πολιτών που ψήφιζαν τους πολιτικούς στην εξουσία, αλλά και των Ελλήνων πολιτικών που διαχειρίζονταν την ελληνική οικονομία.

Υπάρχουν δύο τρόποι για να τροφοδοτείται η κατανάλωση σε μία οικονομίια–και έχουν πολύ μεγάλη διαφορά ο ένας από τον άλλον. Ο πρώτος είναι να τροφοδοτείται η κατανάλωση με –ένα μέρος από– τα εισοδήματα που δημιουργεί η παραγωγική οικονομία. (Το άλλο μέρος θα πρέπει να πηγαίνει στην αποταμίευση - επένδυση για να υπάρχει διαχρονική ισορροπία, δηλαδή ανάπτυξη). Ο άλλος τρόπος είναι να τροφοδοτείς την κατανάλωσή σου μέσω δανεικών. Ο τρόπος αυτός είναι άφρων και προσιδιάζει κυρίως σε μωρούς και φαυλόβιους. Πρώτον διότι τα δανεικά στοιχίζουν και δεύτερον, και κυριότερο, διότι κάποια στιγμή πρέπει να αποπληρωθούν, και εάν δεν μπορείς να τα αποπληρώσεις επέρχεται η πτώχευση.

Η ελπίδα ότι θα δανείζεσαι συνεχώς όλο και περισσότερο για να αποπληρώνεις τα παλαιότερα δάνεια, και να έχεις να καταναλώνεις και στο μέλλον, είναι μία ελπίδα η οποία σπανιότατα έχει ευοδωθεί στην ανθρώπινη ιστορία. Πάντως αυτός δεν είναι τρόπος για να προχωράει η οικονομία ενός ευρωπαϊκού έθνους στον 21ο αιώνα έστω κι αν το πίστευε και το πιστεύει μεγάλο μέρος του ελληνικού κοινού αλλά και μεγάλη μερίδα «οικονομικών επιστημόνων».

Όπως για κάθε ζωντανό οργανισμό, έτσι και για την οικονομία υπάρχουν ορισμένοι κανόνες με βάση τους οποίους αυτή λειτουργεί. Πράγμα που σημαίνει πως μία οικονομία για να μεγεθύνεται ποσοτικά και να αναπτύσσεται ποιοτικά οφείλει να κατανέμει διαχρονικά το προϊόν της με συγκεκριμένο τρόπο μεταξύ κατανάλωσης και επένδυσης.

Στην Ελλάδα της δεκαετίας 2000-2010, όμως, δεν συνέβαινε κάτι παρόμοιο. Για παράδειγμα: ενώ η ιδιωτική κατανάλωση στις άλλες χώρες της ευρωζώνης καλύπτε το 55% του ΑΕΠ, στην Ελλάδα αυτό το ποσοστό ήταν σχεδόν 70%. Σε συνδυασμό με την κατανάλωση του δημοσίου τομέα ξεπερνούσε το 90% του ΑΕΠ, πράγμα το οποίο και πάλι ήταν περίπου 20 μονάδες υψηλότερα από το αντίστοιχο ποσοστό στις άλλες χώρες της ευρωζώνης. Δηλαδή ο Έλληνας ουσιαστικά δεν αποταμίευε αλλά κατανάλωνε σχεδόν το σύνολο του εισοδήματός του!

Γιατί υπήρχε αυτό το παράδοξο φαινόμενο; Ο βασικός λόγος στον οποίο οφειλόταν ήταν το ότι με την εισοδηματική πολιτική που είχε ακολουθηθεί από την είσοδο της Ελλάδας στην ευρωζώνη και μετά ο Έλληνας πολίτης (ως «οικονομούν άτομο») είχε χάσει την αντίληψη της πραγματικότητας όσον αφορά τη διαδικασία και τους μηχανισμούς αύξησης του εισοδήματός του. Δηλαδή δεν θεωρούσε πως η αύξηση του εισοδήματος του ήταν συνάρτηση της εργασίας του, της παραγωγικότητάς του, της αποταμιευσης και της επένδυσής του, διότι με τις πολιτικές που είχαν εφαρμοσθεί στην συγκεκριμένη περίοδο, τα εισοδήματα των περισσότερων διογκώνονταν χωρίς να αλλάζει τίποτα στην παραγωγικότητά τους.

Το ελληνικό Δημόσιο δανειζόταν για να προσλαμβάνει νέους δημοσίους υπαλλήλους και να δίνει αυξήσεις στους υπάρχοντες, να χρηματοδοτεί πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και παχυλά εφ’ άπαξ και να δίνει και αυξήσεις στους συνταξιοδοτούμενους χωρίς τίποτα από όλα αυτά να έχει κάποια σχέση με την παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας και με τις δυνατότητες της.

Φυσιολογικά, λοιπόν, αλλά και μοιραία, στη συνείδηση των Ελλήνων εδραιώθηκε η πεποίθηση ότι αυτός είναι ο ευρωπαϊκός τρόπος να αναπτύσσεται κανείς: να παίρνει συνεχώς αυξήσεις, ακόμη και αν δεν αλλάζει καθόλου τον τρόπο με τον οποίο ζει, εργάζεται, παράγει και δημιουργεί αγαθά και υπηρεσίες. Συνεπώς, δεν υπήρχε λόγος για αποταμίευση και όλα τα εισοδήματα μπορούσαν να διοχετευθούν στην κατανάλωση. (Πράγμα που εν πολλοίς συνεχίζεται και σήμερα και επειδή φυσικά δεν υπάρχουν καθόλου διαθέσιμα εγχώρια κεφάλαια για επένδυση ελπίζουμε πως την ανάπτυξη που περιμένουμε θα τη φέρουν οι ξένοι κεφαλαιούχοι που θα έρθουν τρέχοντας να επενδύσουν στην ελληνική οικονομία!).

Ο τρόπος με τον οποίο κατανέμονταν τα εισοδήματα των Ελλήνων μεταξύ κατανάλωσης και αποταμίευσης αλλά και η πεπλανημένη αντίληψή τους για το πώς αυξάνεται το προσωπικό και το εθνικό εισόδημα είχαν σοβαρές παρενέργειες όσον αφορά τη διάρθρωση στην οποία είχε αποκρυσταλλωθεί η ελληνική οικονομία. Χαρακτηριστικά: ενώ στις οικονομίες της ευρωζώνης η απασχόληση στο λιανικό και στο χονδρικό εμπόριο καλύπτουν ένα ποσοστό 10 έως 12% του συνολου, στην Ελλάδα, το 2010, αυτό το ποσοστό είχε ξεπεράσει το 18% για τον απλό λόγο ότι οι Έλληνες κατανάλωναν όλα τους τα εισοδήματα.

Επίσης κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και με την οικοδομή η οποία στη συγκεκριμένη δεκαετία, ως ποσοστό του ΑΕΠ, είχε φτάσει να βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με εκείνο άλλων χωρών όπως η Ισπανία και ή Ιρλανδία όπου, όμως, η οικοδομή αποτέλεσε τη βασική αιτία των δικών τους προβλημάτων. Και φυσικά υπήρχε και το ελληνικό δημόσιο, μήτρα και γεννήτορας του πελατειακού κράτους και του παρασιτισμού στη χώρα, το οποίο ήταν –μακράν– το μεγαλύτερο μεν ως προς το ποσοστό του ΑΕΠ μέσα στην ευρωζώνη αλλά το μικρότερο όσον αφορά την παραγωγικότητά του και την προσφορά του στην κοινωνία. (Σύμφωνα με μελέτη της McKinsey απασχολούσε το μεγαλύτερο ποσοστό ενεργού πληθυσμού –22.3%– στην ευρωζώνη, έναντι μέσου όρου για 15 χώρες του ευρώ, 15,8%, και ενώ οι υπάλληλοί του είχαν τις μεγαλύτερες αυξήσεις αποδοχών στην πρώτη δεκαετία του 2000, παρήγαγαν το λιγότερο πραγματικό έργο σε όλη την ευρωζώνη). Υπήρχε δηλαδή μία τελείως ασύμμετρη και ασταθής διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, η οποία οφειλόταν στον παθογενή τρόπο που αυτή λειτουργούσε.

Το γεγονός ότι τα Μνημόνια δεν ήταν η αιτία για την οποία το ΑΕΠ της Ελλάδας κατέρρευσε μπορεί να το αντιληφθεί κανείς εάν κάνει προσπάθεια να σκεφτεί λίγο και το εξής γεγονός: το ένα περίπου εκατομμύριο θέσεων εργασίας που χάθηκαν στην περίοδο από το 2010 μέχρι το 2015, όταν ξαναδημιουργούνται σταδιακά, δεν δημιουργούνται στις ίδιες δραστηριότητες και στους ίδιους κλάδους από όπου χάθηκαν. Δεν υπάρχουν πλέον τόσο πολλά καταστήματα λιανικού εμπορίου αλλά ούτε και τόσο πολλές θέσεις εργασίας στην οικοδομή. Εάν τα Μνημόνια ήταν η αιτία της συρρίκνωσης τότε η ελληνική οικονομία καθώς σιγά-σιγά θα έτεινε να επανέλθει στα προηγούμενα μεγέθη της μετά το τέλος των Μνημονίων, θα έπρεπε να ξαναδημιουργήσει τις θέσεις εργασίας στους ίδιος κλάδους από όπου είχαν χαθεί, πράγμα που δεν συμβαίνει και δεν πρόκειται να συμβεί.

Συνεπώς το ΑΕΠ της χώρας μειώθηκε δραστικά (και ευτυχώς λόγω της ύπαρξης των Μνημονίων δεν κατέρρευσε ολοκληρωτικά, όπως είχε την τάση και όπως θα ήταν φυσιολογικό να συμβεί) για δύο πολύ βασικούς λόγους, την ισχύ των οποίων κανείς στον κόσμο δεν θα μπορούσε να αλλάξει. Πρώτον διότι μία οικονομία δεν μπορεί να ζει εις το διηνεκές καταναλώνοντας στηριζόμενη στα δανεικά, περισσότερα από αυτά που μπορεί να δημιουργεί η εργασία των πολιτών της. Τα δανεικά θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να εξυπηρετήσουν και να αποπληρώσουν το δάνειο σε βάθος χρόνου. Εάν αυτό δεν συμβεί τότε ένα αποτέλεσμα είναι η χρεοκοπία. Ένας απαράβατος κανόνας που προκύπτει εξ αυτού για τα σώφρονα άτομα και τις σώφρονες κοινωνίες είναι πως τα δανεικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για παραγωγικές επενδύσεις.

Στην περίπτωση της άφρονος, πελατειακής και παρασιτικής Ελλάδας η υπέρ δανειοδότηση και του δημοσίου και των τραπεζών χρησιμοποιήθηκε σχεδόν αποκλειστικά για να τροφοδοτήσει την κατανάλωση κατά τρόπο που ήταν μεσοπρόθεσμα καταστροφικός για την ελληνική οικονομία. (Με δεδομένο, μάλιστα, ότι η κατανάλωση αυτή δεν μπορούσε να τονώσει την ελληνική παραγωγή, η οποία δεν ήταν διεθνώς ανταγωνιστική, αποτέλεσμα ήταν η κατανάλωση να μετατρέπεται αυτόματα σε εισαγωγή αγαθών και για αυτό το λόγο υπήρχαν, σε μόνιμη βάση, τα «δίδυμα ελλείμματα». Το δημοσιονομικό έλλειμμα μετατρεπόταν σχεδόν αυτομάτως σε αντίστοιχου μεγέθους έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών).

Δεύτερον, διότι μία οικονομία για να μπορεί να λειτουργεί και να επιβιώνει πρέπει να έχει ορισμένα δομικά στοιχεία σταθερότητας και ισορροπίας. Αυτά αφορούν την αναλογία της κατανάλωσης με την αποταμίευση και την επένδυση στο ΑΕΠ, καθώς όμως και την ποσοστιαία αναλογία των διαφόρων κλάδων στο συνολικό ετήσιο εισόδημά της. Οικονομίες οι οποίες είχαν ενταχθεί στον διεθνή καταμερισμό εργασίας με ιδιαίτερη εξειδίκευση στο να καταναλώνουν εισαγόμενα είδη, χρηματοδοτώντας την κατανάλωσή τους με δανεικά, δεν έχουν παρατηρηθεί ποτέ στην παγκόσμια οικονομική ιστορία και ούτε πρόκειται να παρατηρηθούν, απλά διότι δεν μπορούν να υπάρξουν.

Τέτοιου είδους οικονομία προσπάθησε βεβαίως να δημιουργήσει η ελληνική κοινωνία στη δεκαετία 2000-2010, χωρίς όμως να τα καταφέρει, και οι λόγοι είναι προφανείς. Δεν μπορεί να αφιερώνεις στην κατανάλωση 20% του ΑΕΠ σου και 20% της απασχόλησής σου, περισσότερο από ό,τι αφιερώνουν οι ομοειδείς και εξ αντικειμένου ανταγωνίστριες με εσένα χώρες (δηλαδή οι χώρες της ευρωζώνης στην δική μας περίπτωση) και να ελπίζεις ότι το οικονομικό σου οικοδόμημα μπορεί να επιβιώσει. Η οικονομική διάρθρωση αυτή θα καταρρεύσει στο πρώτο φύσημα του ανέμου!

Όλοι εκείνοι που θεωρούν ότι η κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας οφείλεται στην πολιτική του Μνημονίου και όχι στις δικές της διαρθρωτικές ανισορροπίες, για να είναι πειστικοί, θα έπρεπε να μας δείξουν και κάποιες άλλες οικονομίες, μεσαίου ή υψηλού εισοδήματος όπως η Ελλάδα, οι οποίες χρησιμοποιούν το 90% του ΑΕΠ για κατανάλωση, έχουν εξωτερικό χρέος μεγαλύτερο από το ΑΕΠ τους και, μονίμως, δημοσιονομικά ελλείμματα και ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών σταθερά πάνω από το 10%. Αν είχαν τη δυνατότητα να μας δείξουν έστω και μία τέτοια οικονομία, η οποία να υπάρχει και να επιβιώνει κάπου στον πλανήτη Γη, τότε ίσως να φαινόταν κάπως αληθοφανής και συζητήσιμος ο ισχυρισμός ότι η κατάρρευση κατά 28% του ελληνικού ΑΕΠ και η αύξηση της ανεργίας κατά ένα εκατομμύριο ήταν συνέπεια «της πολιτικής των Μνημονίων».

Εάν όμως δεν μπορούν να μας δείξουν μία άλλη τέτοια οικονομία που να έχει αυτά τα χαρακτηριστικά και να υπάρχει κάπου στον πραγματικό κόσμο –(ας μην κουράζονται, δεν υπάρχει πουθενά)– τότε πρέπει να σκεφτούν ότι έχουν κάνει ένα τραγικό λάθος. Το Μνημόνιο δεν φταίει σε τίποτα για τη μείωση του ΑΕΠ. Η μείωση του ΑΕΠ οφείλεται αποκλειστικά στον ανίκητο νόμο της βαρύτητας ο οποίος επιβάλλει ότι τίποτα που βρίσκεται ψηλά και δεν έχει στήριξη και γερές βάσεις στο έδαφος, δεν μπορεί να παραμείνει εκεί. Καθώς και ότι το αεροπλάνο της κατανάλωσης για να συνεχίσει να πετάει πρέπει να έχει το καύσιμο της παραγωγής – που στην Ελλάδα δεν υπήρχε.

Δυστυχώς, όμως, οι αντιμνημονιακοί δεν θα το κάνουν αυτό, δηλαδή να σκεφτούν ότι έχουν λάθος–ή ότι λένε ψέματα. Υπάρχει ένα πολιτισμικό γεγονός που είναι σύνδρομο με την αντιμνημονιακή παράνοια: η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα του κόσμου όπου εθνικιστές, εθνολαϊκοί, εθνοπατριώτες, φιλόπατρεις, εθνολάτρεις και πατριώτες διαφόρων ειδών, παρατάξεων και αποχρώσεων, αντί να μιλούν για την ανάγκη ανεξαρτησίας, αυτονομίας, αυτάρκειας, αξιοπρέπειας και υπερηφάνειας του λαού και του έθνους, προέταξαν –αντιθέτως– στη διάρκεια της κρίσης, ως βασική επιδίωξη, την εξασφάλιση ελέους από τον Σόιμπλε και τη Μέρκελ, υιοθετώντας ως συμπεριφορά την «οχλούσα και επιθετική επαιτεία», κατηγορώντας, δηλαδή, διάφορους Γερμανούς και άλλους ως «ναζιστές» και τα λοιπά, διότι δεν μας έδιναν κάτι παραπάνω (σε δανεικά και αγύριστα), για να χρησιμοποιηθούν για κατανάλωση των ελλήνων πολιτών.

Πράγματι, τέτοιου είδους πατριώτες και εθνικιστές, που –αγωνιστικά– έχουν αναγάγει την επαιτεία σε λόγο ύπαρξης του έθνους τους δεν υπάρχουν σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου, παρά μόνο στην Ελλάδα!
 

(3): «Τα Μνημόνια ήταν υφεσιακά γιατί επέβαλαν λιτότητα» 

Τα οκτώ τελευταία χρόνια ζήσαμε μέσα στην ιδεολογική τρομοκρατία και στον υστερικό παραλογισμό σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλά από τα ψέματα και τις ανακρίβειες με τις οποίες βομβαρδιζόμασταν κατέληξαν να θεωρούνται, από τους περισσότερους, αυταπόδεικτες αλήθειες. Είναι τραγικό ότι βγαίνοντας από αυτή την περίοδο δεν έχουμε αντιληφθεί σε συλλογικό επίπεδο τι συνέβη και δεν έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε την απλή λογική για να ξεχωρίζουμε το ψεύδος από την αλήθεια – ιδιαίτερα για θέματα που αφορούν καθοριστικά την ίδια την ζωή μας και το μέλλον μας.

Ψέμα τρίτο: «Τα Μνημόνια ήταν υφεσιακά γιατί επέβαλαν λιτότητα»

Στις 7 Ιουλίου του 2015, δύο μόλις ημέρες μετά την ανακοίνωση για το καταστρεπτικό δημοψήφισμα, σε κάποιες μεγάλες εφημερίδες του εξωτερικού δημοσιεύτηκε μία «ανοιχτή επιστολή» προς τη Γερμανίδα καγκελάριο, πέντε διεθνώς γνωστών οικονομολόγων. Στην επιστολή αυτή οι συντάκτες της καλούσαν την παραλήπτρια να βάλει τέρμα στη σκληρή «λιτότητα» που –κατά τη γνώμη τους– είχε επιβάλει στην Ελλάδα, οδηγώντας σε «ύφεση» την ελληνική οικονομία και υποβάλλοντας σε σκληρές δοκιμασίες τον λαό της.

Η άποψη που εξέφραζαν, βεβαίως, δεν ήταν ούτε πρωτάκουστη ούτε πρωτοφανής. Ήταν μία ευρέως διαδεδομένη άποψη την οποία πιστεύουν και υποστηρίζουν μέχρι σήμερα όχι μόνο διακεκριμένοι οικονομολόγοι αλλά ακόμα και απλοί άνθρωποι του ελληνικού λαού, έστω και αν δεν ξέρουν τι ακριβώς μπορεί να σημαίνει, από άποψη οικονομικής θεωρίας, «λιτότητα» και «ύφεση». Το πιστεύει, επίσης, και το αναφέρει συχνά ακόμα και αυτό το κορυφαίο φερέφωνο του διεθνούς κεφαλαίου που είναι ο Economist! Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι με αυτό ακριβώς το σύνθημα, δηλαδή την εναντίωση στην «λιτότητα» και στην «ύφεση», επήλθαν ουσιαστικά οι κυβερνητικές μεταβολές στις εκλογές που είχαν λάβει χώρα στην Ελλάδα το 2012 και το 2015.

Τι σημαίνει όμως «λιτότητα»; Αυτή είναι μία ερώτηση που έγινε πολλές φορές, όσον αφορά την Ελλάδα, αλλά δεν απαντήθηκε ποτέ. Εντούτοις, διά της επαναλήψεως και της επιμονής των αντι-μνημονιακών εμπεδώθηκε στην κοινή γνώμη η πεποίθηση ότι η ελληνική κρίση δεν ήταν παρά προϊόν μιας οικονομικής πολιτικής «λιτότητας». Η οποία, από όσα κατά καιρούς έχουν λεχθεί, χαρακτηρίστηκε είτε από τα μεγάλα λάθη που έγιναν στη χάραξή της είτε από την πλήρη αδιαφορία των ξένων για τις ανάγκες του ελληνικού λαού και της ελληνικής οικονομίας.

Έτσι εκείνο που έχει επικρατήσει τελικά είναι πως η μεγάλη κρίση δεν ήταν συνέπεια του παρασιτισμού και της φαυλοκρατίας του πελατειακού κράτους μέσα στα οποία επί δεκαετίες έζησε η ελληνική κοινωνία αλλά, όλως αντιθέτως, ήταν συνέπεια των μεθοδεύσεων των ξένων και των συνωμοσιών τους. Και για το λόγο αυτό δεν υπάρχει τίποτα που θα πρέπει να αλλάξουμε στην ελληνική κοινωνία. Αλλά αυτό που έπρεπε να είχαμε κάνει ήταν να διεκδικήσουμε αγωνιστικά να μας δώσουν περισσότερα οι ξένοι τοκογλύφοι! (Ό,τι, δηλαδή, πράγματι κάναμε έως τον Ιούλιο του 2015).

Αν προσπαθήσουμε καλόπιστα να αντιληφθούμε τι ακριβώς πιστεύουν οι υποστηρικτές της θεωρίας αυτής και τι εννοούν με τον όρο «λιτότητα» μπορούμε να πούμε το εξής: για τους εκπροσώπους της συγκεκριμένης αυτής σχολής θεωρητικής σκέψης, πολιτική «λιτότητας» χαρακτηρίζεται κάθε οικονομική πολιτική η οποία –όπως πιστεύουν– δεν χρησιμοποιεί καταλλήλως τη δημοσιονομική δυνατότητα του κράτους για να εκμηδενίσει την ακούσια ανεργία και να ωθήσει την οικονομία στη μεγέθυνση με τον μέγιστο δυνατό ρυθμό. Δηλαδή είναι πολιτική «λιτότητας» η πολιτική που δεν αξιοποιεί πλήρως, ή έστω επαρκώς, τη δυνατότητα του δημοσίου να δανείζεται και να ξοδεύει τα δανεικά με σκοπό να αναπληρώσει το εισόδημa και τις θέσεις εργασίας που χάθηκαν στον ιδιωτικό τομέα εξαιτίας των μεταπτώσεων στη συμπεριφορά των καταναλωτών και των επενδυτών.

Η εφαρμογή της πολιτικής «μη λιτότητας» προϋποθέτει και τη δυνατότητα του κράτους να δανείζεται, πραγμα το οποίο στην ελληνική περίπτωση δεν υπήρχε μετά την εκδήλωση της κρίσης

Βεβαίως ουδεμία ομοφωνία μεταξύ των οικονομολόγων υφίσταται για το αν μία τέτοια άποψη είναι σωστή, ενώ ακόμη και οι υποστηρικτές της συγκεκριμένης θεωρίας αποδέχονται πως υπάρχουν κάποιες προϋποθέσεις που μόνο αν πληρούνται μπορεί να είναι αποτελεσματική μία «επεκτατική» πολιτική. (Οι προϋποθέσεις είναι πολλές και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δουν εδώ, και ιδιαίτερα στον πίνακα 2.1, κάποιες από τις παραμέτρους με τις τιμές και τα πρόσημα που πρέπει να έχουν για να είναι η δημοσιονομική πολιτική «αποτελεσματική». Όλως τυχαίως καμία τιμή στην ελληνικ;h περίπτωση δεν θα ήταν «κατάλληλη»).

Πέραν όλων αυτών δε, πριν ακόμη εισέλθει κανείς σε τόσο ψιλά γράμματα της θεωρίας, η εφαρμογή της συγκεκριμένης πολιτικής «μη λιτότητας» προϋποθέτει και τη δυνατότητα του κράτους να δανείζεται, πραγμα το οποίο στην ελληνική περίπτωση δεν υπήρχε καν, μετά την εκδήλωση της κρίσης. Πλην όμως οι κατήγοροι του Μνημονίου θεωρούν ότι αυτό δεν είναι παρά μόνο μία ασήμαντη τεχνική λεπτομέρεια, αφού η συγκεκριμένη υποχρέωση δανεισμού είχε μεταφερθεί στους εταίρους της ευρωζώνης που ανέλαβαν να διασώσουν την ελληνική οικονομία και συνεπώς αυτοί είναι που διέπραξαν το σφάλμα, ή μάλλον το έγκλημα, της εφαρμογής μιας πολιτικής «λιτότητας» που καταδίκασε τη χώρα στην «ύφεση»!

Μία χώρα δεν χρεοκοπεί σε καιρό ειρήνης παρά μόνο διότι έχει διαμορφώσει την οικονομία της με τέτοιο τρόπο ώστε δεν μπορεί να εξυπηρετεί και να αποπληρώνει τα χρέη που έχει δημιουργήσει

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι διπλό. Πρώτον: θα μπορούσε να εφαρμοστεί μία πιο δαψιλής οικονομική πολιτική ώστε να μην μπορεί κανείς να κατηγορήσει τη διάσωση ότι ήταν διάσωση «λιτότητας» και συνεπώς αναποτελεσματική; (Δηλαδή «ψευτοδιάσωση»). Και δεύτερον: αν εφαρμοζόταν μία υποθετική «αναπτυξιακή» πολιτική «μη-λιτότητας», δηλαδή «γενναιόδωρης» δημοσιονομικής δαπάνης, η ελληνική οικονομία θα «διασωζόταν» με λιγότερο οδυνηρό τρόπο; Θα απέφευγε, δηλαδή, κάθε «κραδασμό» από εκείνους που προήλθαν από τη μείωση του ΑΕΠ και την αύξηση της ανεργίας;

Για έναν λογικό άνθρωπο η απάντηση και στις δύο αυτές ερωτήσεις είναι προφανής και αυτονόητη. Δεν χρειάζεται να είναι ούτε οικονομολόγος, ούτε στατιστικολόγος, ούτε τίποτα άλλο. Μία χώρα δεν χρεοκοπεί σε καιρό ειρήνης για κανέναν άλλον λόγο παρά μόνο διότι έχει διαμορφώσει την οικονομία της με τέτοιο τρόπο ώστε δεν μπορεί να εξυπηρετεί και να αποπληρώνει τα χρέη που έχει δημιουργήσει. Ως εκ τούτου η διαδικασία για να αλλάξει ο τρόπος που λειτουργεί η οικονομία της δεν μπορεί παρά να είναι επώδυνη. Και σε κάθε περίπτωση είναι μία διαδικασία μετασχηματισμού και προσαρμογής στην πραγματικότητα.

Δεν μπορεί να πιστεύει κανείς στα σοβαρά ότι χρεοκοπείς σαν χώρα αλλά θα συνεχίσεις να ζεις όπως προηγουμένως

Δεν μπορεί να πιστεύει κανείς στα σοβαρά ότι χρεοκοπείς σαν χώρα αλλά θα συνεχίσεις να ζεις όπως προηγουμένως και απλώς κάποιοι ξένοι θα έρθουν και θα πληρώνουν για σένα ώστε να μην αλλάξει τίποτα στη ζωή σου, χωρίς να ρωτάνε καν πού πάνε τα λεφτά τους! Και όμως. Αυτή η απλή αλήθεια δεν θεωρείται ούτε αυτονόητη, ούτε αποδεκτή για τους αντιμνημονιακούς.

Επικαλούμενοι χιλιάδες παράλογα επιχειρήματα και χιλιάδες στρεψόδικους συλλογισμούς, αλλοιώνοντας τα γεγονότα και τα πραγματικά δεδομένα, επιμένουν ότι η κακουχία την οποία γνώρισε η Ελλάδα και στην οποία ακόμη σήμερα εξακολουθεί να ζει (γιατί, στην πραγματικότητα, δεν θέλει να αλλάξει τον τρόπο που ζει), είναι κάτι που οφείλεται στις ενέργειες των ξένων, στις παραλείψεις τους, στα λάθη τους ή και στις συνωμοσίες τους (όπως εκείνη η συνωμοσία με την οποία υποτίθεται ότι αλλοίωσαν τα στατιστικά δεδομένα το καλοκαίρι του 2010 για να μας «ρίξουν στα Μνημόνια» – αφού πλέον το πρώτο Μνημόνιο είχε ήδη συνομολογηθεί προ πέντε μηνων).

Στην Ελλάδα, στη διάρκεια της κρίσης, με διάφορους τρόπους, διατέθηκαν ποσά πραγματικά αστρονομικών διαστάσεων που ξεπερνούν τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ!

Μόνο και μόνο αν εκφωνήσει κάποιος τον ισχυρισμό ότι οι πόροι που τέθηκαν στη διάθεση της ελληνικής οικονομίας για τη διάσωσή της ήταν «περιορισμένοι» και γι’ αυτό επιβλήθηκε στη χώρα οικονομική πολιτική «λιτότητας», διαπιστώνει ότι στην ίδια τη διατύπωση υπάρχει κάτι βαθιά παρανοϊκό. Διότι στην Ελλάδα, στη διάρκεια της κρίσης, με διάφορους τρόπους, διατέθηκαν ποσά πραγματικά αστρονομικών διαστάσεων που ξεπερνούν τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ! Και αυτό έγινε για να μη σταματήσει η πληρωμή των μισθών του Δημοσίου και των συντάξεων, για να μην κλείσουν τα ΑΤΜs, για να μη χρεοκοπήσουν οι τράπεζες κλπ. Δηλαδή για να αποφευχθεί να συμβούν όλες αυτές οι καταστροφές τις οποίες η χώρα μόνη της απεργάστηκε εις βάρος του εαυτού της χωρίς να την αναγκάσει κανείς!

Για να γίνει αντιληπτό ποιες ήταν οι ανάγκες της ελληνικής οικονομίας σε δανεικό χρήμα μετά από το 2009 αρκεί να ειπωθούν τα εξής: όταν, με πρωτοβουλία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ξεκίνησε η συγκεκριμένη προσπάθεια σωτηρίας της ελληνικής οικονομίας, στις αρχές του 2010, υπολογίστηκε –υπεραισιόδοξα φυσικά και λανθασμένα όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων– ότι για τα επόμενα τρία χρόνια θα χρειαζόταν τουλάχιστον 125 δισεκατομμύρια ευρώ.

Κανένας ίσως δεν θυμάται πλέον ότι αυτό το τεράστιο ποσό (αντίστοιχο του οποίου δεν είχε γίνει προσπάθεια ποτέ προηγουμένως στην παγκόσμια ιστορία να συγκεντρωθεί για να βοηθηθεί μία και μόνο χώρα σε κρίση), δεν κατέστη τελικά δυνατόν να συγκεντρωθεί. Οι χώρες τελικά δεσμεύθηκαν να συγκεντρώσουν «μόνο» 110 δισεκατομμύρια (τα οποία στη συνέχεια, με την αποχώρηση της Σλοβακίας, αποδείχθηκαν ακόμη λιγότερα, κατά τι).

Από αυτά, τα 80 θα τα προσέφεραν οι φορολογούμενοι των άλλων χωρών της ευρωζώνης και τα 30 θα τα διέθετε το ΔΝΤ. Έναντι αυτών των 110 δισεκατομμυρίων που κατέστη δυνατόν να συγκεντρωθούν (έστω και διά λόγου – λογιστικά και όχι πραγματικά), τον Μάιο του 2010, η Ελλάδα, όπως είχαν εξελιχθεί τα οικονομικά της πριν να έρθουν οι εταίροι προς σωτηρία της, είχε δημιουργήσει μέχρι τον Μάρτιο του 2013 υποχρεώσεις πληρωμών που έφταναν στο -πραγματικά διαπλανητικό- ύψος των 189 δισεκατομμυρίων ευρώ!

Δηλαδή οι διώκτες του Μνημονίου αυτό που μας λένε είναι ότι τα 110 δισεκατομμύρια που είχαν συγκεντρωθεί για τη σωτηρία της χώρας ήταν λίγα;

Δηλαδή οι διώκτες του Μνημονίου και οι υποστηρικτές της θεωρίας της καταστροφής της ελληνικής οικονομίας μέσω της αναγκαστικής «λιτότητας», αυτό που μας λένε είναι ότι τα 110 δισεκατομμύρια που είχαν συγκεντρωθεί για τη σωτηρία της χώρας ήταν λίγα και ότι θα έπρεπε οι σωτήρες της να έχουν συγκεντρώσει 189 δισεκατομμύρια τουλάχιστον! Και όχι μόνο αυτά! Εκτός των 189 δισεκατομμυρίων, για να μη θεωρείται ότι οι δανειστές επιβάλλουν πολιτική «λιτότητας», θα έπρεπε να έχουν και ένα επιπλέον ποσό το οποίο θα έδινε τη δυνατότητα στην ελληνική οικονομία να συνεχίσει χωρίς να υποστεί μειώσεις του ΑΕΠ!

Πόσο θα ήταν αυτό το επιπλέον ποσό; Κανείς δεν το γνωρίζει γιατί κανείς αντιμνημονιακός δεν μας το είπε ποτέ! Ούτε το άτομο που διακρίθηκε για τους παρανοϊκούς ισχυρισμούς του και έγινε παγκοσμίως γνωστό με αυτούς, ούτε οι πολλοί άλλοι επάξιοι εγχώριοι ανταγωνιστές του στην αρλουμπολογία, μπήκαν ποτέ στον κόπο να μας μιλήσουν συγκεκριμένα με αριθμούς για να καταλάβουμε τι ακριβώς ζητούσαν να πληρώσουν οι ξένοι για να μην έχει «λιτότητα» η Ελλάδα!

Από το 2010 μέχρι το 2016, που πέτυχε το πρώτο πραγματικό πρωτογενές πλεόνασμα, η ελληνική οικονομία έζησε με πρωτογενή ελλείμματα (εκτός από το 2014 που ουσιαστικά δεν υπήρξε ούτε έλλειμμα, ούτε πλεόνασμα).

Θα μπορούσε η Ελλάδα ποτέ να το αποπληρώσει όλα αυτά που ζητούσε το κύμα αυτό των παρανοϊκών ισχυρισμών; Φυσικά και όχι. Ήδη τα 110 (ή 107,5 τελικά) που οι ξένοι έταξαν στο πρώτο Μνημόνιο ήξεραν ότι δεν θα τα έπαιρναν ποτέ πίσω. Και κατά μίαν έννοια δεν τα πήραν ποτέ πίσω διότι τα 72, τελικά δισεκατομμύρια που εκταμίευσαν και διέθεσαν στην Ελλάδα με βάση το πρώτο Μνημόνιο, πριν αυτό αντικατασταθεί από το δεύτερο, ήταν σχεδόν το ποσό που έχασαν οι πολίτες των χωρών τους από το PSI. Από το 2010 μέχρι το 2016, που πέτυχε το πρώτο πραγματικό πρωτογενές πλεόνασμα, η ελληνική οικονομία έζησε με πρωτογενή ελλείμματα (εκτός από το 2014 που ουσιαστικά δεν υπήρξε ούτε έλλειμμα, ούτε πλεόνασμα).

Όταν, όμως, έχεις πρωτογενή ελλείμματα αυτό σημαίνει ότι ζεις με περισσότερα από όσα σου επιτρέπουν οι δυνατότητές σου. Οι λέξεις, συνεπώς, χάνουν κάθε σημασία εάν, ενώ για πέντε χρόνια είτε καταναλώνεις περισσότερα από όσα παράγεις, είτε ανακεφαλαιοποιείς τις τράπεζές σου με δανεικά (που δανείζονται άλλοι για σένα γιατί σε εσένα δεν δανείζει κανείς), παρ’ όλ’ αυτά επιμένεις ότι ζεις σε «λιτότητα».

Από το 2010 έως το 2015, η Ελλάδα δεν είχε πληρώσει εξ ιδίων ούτε μία δεκάρα για την εξυπηρέτηση και την αναχρηματοδότηση του τεράστιου χρέους της.

Και βέβαια ένας τέτοιος ισχυρισμός εισχωρεί ακόμα βαθύτερα στο πεδίο της παράνοιας και της παραφροσύνης εάν επίσης συνυπολογισθεί πως, από το 2010 έως το 2015, η Ελλάδα δεν είχε πληρώσει εξ ιδίων ούτε μία δεκάρα για την εξυπηρέτηση και την αναχρηματοδότηση του τεράστιου χρέους της. Δηλαδή από το 2010 έως το 2015, ελέω των Μνημονίων, η Ελλάδα έζησε (πρώτον), εξακολουθώντας να δαπανά περισσότερα από όσα η ίδια μπορούσε να παράξει και, (δεύτερον), ως εάν ήταν μία χώρα η οποία είχε μηδενικό χρέος! (Δεν το λες και άσχημα αυτό για μία «χρεοδουλοπαροικία»).

Και όμως. Όλη αυτή η κατάσταση συνεχιζόμενης παραλυσίας χαρακτηριζόταν ως «λιτότητα»! Αλλωστε στο δημοψήφισμα πήγαμε ακριβώς για τον λόγο αυτό. Εκείνο που ζητούσε η «μαχητική διαπραγματευση» ήταν να συνεχιστεί η συγκεκριμένη κατάσταση αενάως –γιατί κάθε άλλη διευθέτηση θα αποτελούσε «λιτότητα».

Μόνο που οι Ευρωπαίοι πολιτικοί δεν θα μπορούσαν ποτέ να το δεχτούν γιατί δεν είχαν τρόπο να το πουν στους εκλογείς τους. Η αποδοχή θα σήμαινε οιονεί διαγραφή του συνόλου του ελληνικού χρέους, πράγμα που ούτε κατά διάνοιαν θα ήταν αποδεκτό από τους ψηφοφόρους τους οι οποίοι δεν μας βλέπουν όπως βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας, δηλαδή ως έναν ηρωικά αγωνιζόμενο για την ανεξαρτησία του λαό, αλλά, αντίθετα, ως ένα σύνολο ενοχλητικών φυγόπονων απατεώνων. (Για τον ίδιο λόγο γράφτηκε και η επιστολή των πέντε οικονομολόγων: για να υποστηρίξουν το συγκεκριμένο ελληνικό αίτημα εναντίον της «λιτότητας»!).

Αυτό λοιπόν το απλό ερώτημα, πόσα χρήματα τελικά χρειαζόταν η Ελλάδα για να μην πέσει στην «παγίδα της λιτότητας» είναι κάτι το οποίο δεν απαντήθηκε και δεν πρόκειται να απαντηθεί.

Αυτό λοιπόν το απλό ερώτημα, δηλαδή το πόσα χρήματα τελικά χρειαζόταν η Ελλάδα για να μην πέσει στην «παγίδα της λιτότητας» και πόσα από αυτά θα έπαιρναν τελικά πίσω οι δανειστές εάν ήταν τόσο αφελείς να μας τα δανείσουν, είναι κάτι το οποίο δεν απαντήθηκε ποτέ και δεν πρόκειται να απαντηθεί. Όπως επίσης δεν έχει γίνει πότε σαφές τι ακριβώς ήταν αυτό το οποίο θα έπρεπε να περισώσουν με αυτή την επιπλέον δαπάνη οι ξένοι δανειστές ώστε η οικονομία να μην εισέλθει σε «ύφεση».

Έπρεπε να περισώσουν τους συνταξιούχους των 50 ετών; Έπρεπε να περισώσουν τους εργαζόμενους στην «Εταιρεία Αποξήρανσης της Κωπαΐδας»; Ή έπρεπε να περισώσουν το γεγονός ότι η Ελλάδα είχε, αναλογικά, διπλάσια εμπορικά καταστήματα πολυτελών ειδών από όσα έχει το Μιλάνο, όπου όμως κατασκευάζονται τα είδη που πουλούσαν τα ελληνικά καταστήματα; (Ή από όσα έχει η Ελβετία, η οποία, τέλος πάντων, διαθέτει και κάποια παραπάνω εισοδήματα και δεν χρειάζεται ξένους δανειστές για να στηρίξουν την κατανάλωσή της).

Οι οπαδοί της θεωρίας της «λιτότητας», δηλαδή, πέρα από όσους παραλογισμούς, παλαβομάρες και ψέματα λένε σχετικά με το ύψος της δημοσιονομικής δαπάνης, από την άλλη πλευρά παραβλέπουν ή αποκρύπτουν πλήρως το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία στη μορφή και στη διάρθρωση που είχε αποκτήσει μέσα από την πορεία της στην προ του 2010 περίοδο δεν ήταν βιώσιμη. Τους διαφεύγει μονίμως η ασήμαντη λεπτομέρεια πως για να διατηρηθεί όλο αυτό το παρασιτικό και διεφθαρμένο υπόδειγμα διαβίωσης χρειαζόταν εκατοντάδες δισεκατομμυρίων τα οποία κανείς δεν είχε λόγο να τα χαρίσει στην Ελλάδα. Διότι περί αυτού επρόκειτο: η επιβίωση όλων των παρασιτικών δραστηριοτήτων της ελληνικής οικονομίας, ώστε η ελληνική οικονομία να μην εισέλθει σε «ύφεση», απαιτούσε σταθερά, διαχρονικά και επαναλαμβανόμενα, σε ετήσια βάση, τη δωρεάν διάθεση δεκάδων δισεκατομμυρίων προς τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό.

Η επιβίωση όλων των παρασιτικών δραστηριοτήτων της ελληνικής οικονομίας απαιτούσε, σε ετήσια βάση, τη δωρεάν διάθεση δεκάδων δισεκατομμυρίων

Για να το διατυπώσουμε διαφορετικά, εκείνο που είτε δεν καταλαβαίνουν είτε αποκρύπτουν οι οπαδοί της παρανοϊκής θεωρίας περί επιβληθείσας «λιτότητας» είναι το εξής: ας υποθέσουμε ότι η παράνοια ήταν μεταδοτική ασθένεια και ότι θα μπορούσαμε να την είχαμε μεταδώσει και σε όλους τους Ευρωπαίους πολιτικούς και οικονομικούς ηγέτες. Με αποτέλεσμα όλοι οι Ευρωπαίοι, αφού παραφρονούσαν συλλογικώς, πειθόμενοι από τους ισχυρισμούς των εγχωρίων ομοιοπαθών τους, να επιδίδονταν με όλες τους τις δυνάμεις στην προσπάθεια να περισώσουν το παρασιτικό ελληνικό οικοδόμημα για να μην πέσουν στην «παγίδα της λιτότητας», πληρώνοντας όσα-όσα.

Ας υποθέσουμε, δηλαδή, ότι προσφεύγοντας σε έκτακτα μέτρα η καγκελάριος Μέρκελ επέβαλε βαρύτατο κεφαλικό φόρο στους πολίτες της ή ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα άρχιζε να τυπώνει αφειδώς νέο χρήμα προκειμένου να αγοράζει στην πρωτογενή αγορά τα αυθορμήτως εκδιδόμενα νέα ελληνικά ομόλογα, και με αυτό τον τρόπο συγκεντρωνόντουσαν οι εκατοντάδες δισεκατομμυρίων ευρώ που ήταν απαραίτητες για την υποστήριξη της ελληνικής οικονομίας στην προσπάθεια αποφυγής της «λιτότητας».

Τι θα σήμαινε, λοιπόν, αυτό; Ότι η ελληνική οικονομία καθώς και ευρωπαϊκή θα σώζονταν: Κάθε άλλο. Αντιθέτως, αυτό θα σήμαινε ότι μόλις οι παράγοντες της οικονομίας, και στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, αντιλαμβάνονταν ότι η ευρωπαϊκή ελίτ έχει παραφρονήσει, και προβαίνει σε ανορθόδοξες και υπονομευτικές για την οικονομία ενέργειες, το αποτέλεσμα θα ήταν ότι η κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας θα αποκτούσε πολλαπλάσιες διαστάσεις από αυτήν που είδαμε, αλλά -κυρίως- ότι η κατάρρευση αυτή θα συμπαρέσυρε, επίσης, όλες τις άλλες χώρες που βρίσκονταν σε κίνδυνο εκείνη την στιγμή. Και αν μη τι άλλο, το ευρώ θα έπαυε να υφίσταται ως νομισματική μονάδα εντός ολίγων ημερών.

Για όσους θέλουν να έχουν σχέση με την πραγματικότητα και με τη λογική η αλήθεια είναι απλή: τα Μνημόνια δεν επέβαλαν κανενός είδους «λιτότητα»

Ας σκεφτεί, δηλαδή, κανείς και ας απαντήσει: εάν η Ελλάδα αντί για 10% δημοσιονομικό έλλειμμα το 2010, «διευκολυνόταν» με ένα δημοσιονομικό έλλειμμα 20 έως 25% του ΑΕΠ που ζητούσαν οι μπαρουφολόγοι πολέμιοι της «λιτότητας» ώστε να μην υπάρξει «ύφεση» στην ελληνική αγορά, δηλαδή για να μη μειωθεί ο αριθμός των καταστημάτων που πωλούσαν προϊόντα του Christian Louboutin, ή για να μη μειωθούν οι απολαβές των εργαζομένων στην «Εταιρεία αποξήρανσης της Κωπαΐδας», πώς θα αντιδρούσαν οι παράγοντες της ευρωπαϊκής οικονομίας; Οι κεφαλαιούχοι, οι τραπεζίτες, οι εκπρόσωποι των ασφαλιστικών εταιρειών και των συναξιοδοτικών ταμείων ή οι απλοί αποταμιευτές; Μπορεί να το φανταστεί κανείς αυτό; Αν δεν μπορεί να το φανταστεί, ας μάθει πως εκείνο που θα έσπευδαν να κάνουν θα ήταν να αποσύρουν τα χρήματά τους από οπουδήποτε τα είχαν τοποθετημένα στην ευρωζώνη και να τα μεταφέρουν όσο μακρύτερα γίνεται από την Ευρώπη και το ευρώ. Με προφανή αποτελέσματα.

Για όσους θέλουν να έχουν σχέση με την πραγματικότητα και με τη λογική η αλήθεια είναι απλή: τα Μνημόνια δεν επέβαλαν κανενός είδους «λιτότητα». Η Ελλάδα για πέντε τουλάχιστον χρόνια μετά το 2010, συνέχισε να ζει με πρωτογενή δημοσιονομικά ελλείμματα, ξοδεύοντας δηλαδή περισσότερα από όσα παρήγαγε. Και αυτό παρά το γεγονός ότι δεν είχε καν την δυνατότητα να τροφοδοτήσει η ίδια με δανεικό χρήμα την οικονομία της αλλά έπρεπε να το κάνουν άλλοι για αυτήν, επωμιζόμενοι επιπλέον και τον κίνδυνο ότι δεν θα πάρουν ποτέ τα λεφτά τους πίσω.

Το Μνημόνιο ήταν μία αναγκαία, και αναπόφευκτη, προσαρμογή στην πραγματικότητα.

«Λιτότητα» έχεις όταν, παρά το γεγονός πως διαθέτεις τη δυνατότητα να δαπανήσεις μέσα από τη δημοσιονομική σου διαχείριση περισσότερα χρήματα από όσα δαπανάς, για να επιδιώξεις την αύξηση του ΑΕΠ και τη μείωση της ανεργίας, αποφεύγεις να το κάνεις. Η περίπτωση της Ελλάδας ήταν τελείως διαφορετική. Η ίδια δεν διέθετε καμία δυνατότητα άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής γιατί ήταν χρεοκοπημένη και κανείς αποταμιευτής κεφαλαίου δεν της δάνειζε ούτε μία δεκάρα.

Για να μπορέσει να επιζήσει έπρεπε να περιορίσει το τεράστιο έλλειμμά της από το οποίο τροφοδοτούνταν το τεράστιο χρέος της που, ούτως ή άλλως, δεν μπορούσε να αποπληρώσει. Και από την άλλη πλευρά έπρεπε να περιορίσει την παρασιτική παραμόρφωση που είχε δημιουργηθεί στην ελληνική οικονομία. Μία παραμόρφωση η οποία είχε ανάγκη όλο και περισσότερο χρήμα για να διατηρηθεί πλην όμως δεν μπορούσε ουδέ κατ’ ελάχιστον να συμβάλλει στην εξυπηρέτηση των δανείων από τα οποία τροφοδοτούσε την ύπαρξή της.

Το Μνημόνιο συνεπώς ήταν μία αναγκαία, και αναπόφευκτη, προσαρμογή στην πραγματικότητα. Δεν ήταν μία επιλογή, ήταν μία αναγκαιότητα που επιβλήθηκε από τους απλούς κανόνες της αριθμητικής, και μάλιστα μετά από πολλές δοκιμές και αναζητήσεις, διότι δεν υπήρχε κανένα αντίστοιχο προηγούμενο. Η πολιτική που εφαρμόστηκε δεν μπορεί να αποκαλείται «λιτότητα», πολλώ μάλλον όταν αυτοί που ισχυρίζονται τέτοια παράλογα πράγματα δεν είναι σε θέση να δώσουν έστω και την ελάχιστη εναλλακτική, συνεκτική και λογική, πρόταση στηριγμένοι σε αριθμούς.

Η θεωρία περί «λιτότητας» που έφερε την «ύφεση» ήταν μία θεωρία την οποία χρησιμοποίησε για πολιτικούς λόγους η εγχώρια παρασιτοφαυλοκρατία

Και βέβαια αυτό δεν είναι τυχαίο. Όλοι όσοι είναι αντιμνημονιακοί και μηρυκάζουν τη θεωρία της «λιτότητας» και της «υφεσιακής» πολιτικής είναι ακριβώς οι ίδιοι άνθρωποι οι οποίοι ούτε πριν από την κρίση αλλά ούτε και μετά, δεν έχουν δείξει την παραμικρή διάθεση να αντιμετωπίσουν κριτικά την ελληνική πραγματικότητα και να εργαστούν ή να προσπαθήσουν για να γίνει η ζωή στην χώρα μας πιο βιώσιμη, πιο αξιοπρεπής και πιο έντιμη.

Από την άποψη αυτή η θεωρία περί «λιτότητας» που έφερε την «ύφεση» ήταν μία θεωρία την οποία χρησιμοποίησε για πολιτικούς λόγους η εγχώρια παρασιτοφαυλοκρατία προκειμένου να μειώσει όσο ήταν δυνατόν τις απώλειές της από την κρίση, μεταθέτοντας τις επιπτώσεις στο ευρύ κοινό, και ιδιαίτερα στους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα. Κάτι που σε μεγάλο βαθμό το κατάφερε.

 

(4): «Το PSI κατέστρεψε τις τράπεζες και τα ταμεία» 

Ψέμα τέταρτο: «Το PSI κατέστρεψε τις τράπεζες και τα ταμεία» 

Νομίζω ότι η Ελλάδα γνώρισε, ουσιαστικά, τον Jean Piaget στην πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο. Εγώ πάντως τότε τον γνώρισα και αυτό οφειλόταν στο ότι παρά το γεγονός πως δεν είχα μεγάλη ανησυχια για την Ψυχολογία, μου είχε κάνει εντύπωση, μέσα στην πλημμύρα των πολιτικών βιβλίων που το κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή, ότι υπήρχε και μεγάλος αριθμός εκδόσεων για τον Piaget. Είτε δικά του έργα, μεταφρασμένα στα ελληνικά, είτε εργασίες που είχαν γράψει για το έργο του άλλοι.

Έτσι λοιπόν μοιραία, κάποια στιγμή, πήρα στα χέρια μου μία «Εισαγωγή» στο έργο του και ομολογώ ότι εντυπωσιάστηκα. Η –τελείως διαφορετική από τις μαρξιστικές αερολογίες του συρμού με τις οποίες κατατριβόμασταν εκείνη την περίοδο–θεωρία του για την «γνωστική ανάπτυξη» ήρθε να μου απαντήσει πολλές απορίες ή να μου διασαφήσει διάφορα που είχα βιώσει ο ίδιος.

Θυμήθηκα πως όταν ήμουν τεσσάρων ετών, θύμωνα πολύ με δύο μεγάλα κυπαρίσσια που είχαμε έξω από το σπίτι γιατί πίστευα ότι έγερναν συνέχεια δεξιά και αριστερά και χόρευαν χωρίς σταματημό με αποτέλεσμα να προκαλούν πολύ δυνατό αέρα και έτσι να μην μπορεί να παίξει καλά η παρέα της γειτονιάς. (Τότε, φυσικά, παίζαμε στον δρόμο). Ή επίσης, θυμήθηκα, με αφορμή πάντα τον Piaget ότι, στην ίδια ηλικία, ήμουν βέβαιος πως τα καράβια και οι βάρκες, για να πλέουν έτσι εύκολα στο νερό, θα πρέπει να είχαν στο κάτω μέρος ρόδες όπως και τα αυτοκίνητα στον δρόμο. Μάλιστα, κοιτώντας προσεκτικά μέσα στο νερό, νόμιζα ότι τις έβλεπα κιόλας τις ρόδες αυτες.

Διαβάζοντας τον σοφό Ελβετό, λοιπόν, όλα αυτά βρήκαν την ερμηνεία τους. Η θεωρία του εξηγούσε καθαρά ότι στην ηλικία από 2 έως 7 ετών, που το παιδί δεν έχει ακόμη συγκροτήσει τον μηχανισμό της λογικής σκέψης, αντιμετωπίζει τον κόσμο με έναν δικό του τρόπο: ενίοτε βλέπει αντικείμενα που δεν υπάρχουν, (οι ρόδες στις βάρκες), άλλες φορές δεν βλέπει αντικείμενα που υπάρχουν ενώ, επίσης, συνδέει την αιτία με το αποτέλεσμα με επιφανειακό τρόπο (τα κυπαρίσσια κινούνται και δημιουργούν τον άνεμο). Και ούτω καθ’ εξής. Κάποια στιγμή μάλιστα είχα σκεφτεί ότι αν και πολλές θεωρίες θα καταρρεύσουν στο πέρασμα του χρόνου, αυτή η γνωστική θεωρία του Piaget έστεκε καλά στα πόδια της, γιατί εξηγούσε επαρκώς την πλευρά του κόσμου με την οποία είχε καταπιαστεί, και ότι μάλλον δεν θα διαψευδόταν.

Σχετικά πρόσφατα όμως, δηλαδή εδώ και λίγα χρόνια, η άποψή μου αυτή έχει κλονισθεί. Κατά μίαν έννοια νιώθω την ανάγκη να στείλω ένα γράμμα στον φιλόσοφο, εκεί που βρίσκεται, και να του πω «μπαρμπα-Γιάννη, δεν μας τα ’γραψες καλά». Και αυτό διότι, με έκπληξή μου, διαπίστωσα ότι τέτοιου είδους προβλήματα στην κατανόηση του πραγματικού κόσμου, δηλαδή το να βλέπεις πράγματα που δεν υπάρχουνε ή να μη βλέπεις πράγματα που υπάρχουνε μπροστά σου ή σου έχουν πέσει και στο κεφάλι, ή, πάλι, το να μπερδεύεις το αποτέλεσμα με την αιτία σαν να είσαι τετράχρονος, τελικά, δεν είναι κάτι που αφορά μόνο παιδιά από 2 έως 7 ετών! Αφορά και έναν πάρα πολύ μεγάλο αριθμό ενηλίκων – νεαρών, ώριμων ή και υπερώριμων ακόμη.

Τη διαπίστωση αυτή σχετικά με την αστοχία της θεωρίας του Jean Piaget, εγώ προσωπικά την έκανα με αφορμή το PSI, το οποίο είναι ένα σημαντικό και πραγματικό γεγονός το οποίο συνέβη και άλλαξε την πορεία της χώρας και, παρ’ όλα αυτά ένα πολύ μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού, αλλά και πάρα πολλοί ξένοι, το αντιμετωπίζουν με τα μάτια ενός τρίχρονου παιδιού: άλλοτε το βλέπουν σαν κάτι άλλο από αυτό που είναι, άλλοτε δεν το βλέπουνε καθόλου, λες και δεν υπήρξε ποτέ, ενώ συνήθως μπερδεύουν σε αυτό και αντιστρέφουν εντελώς την αιτία και το αποτέλεσμα.

Και δεν μιλάμε μόνο για απλούς ανθρώπους που δεν έχουν πολύ ειδικές γνώσεις ή και για πολιτικούς δημαγωγούς που ό,τι και να λένε δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα, αλλά μιλάμε και για ακαδημαϊκούς οικονομολόγους, Έλληνες και ξένους, για τραπεζίτες, ή και για άτομα που δηλώνουν ως επάγγελμα «χρηματιστηριακοί αναλυτές» ή «σύμβουλοι επενδύσεων» – τρομάρα τους, που θα έλεγε και η σοφή γιαγιά μου. (Βέβαια, για τους τελευταίους το να βγαίνουν στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης και να λένε, με μίσος και αγανάκτηση, τρομερές σαχλαμάρες για το PSI ίσως να μπορεί να ερμηνευθεί και αλλιώς: προσπαθούν έτσι να δικαιολογηθούν σε διάφορους πελάτες τους που τους κατέστρεψαν πείθοντάς τους να αγοράσουν ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, όταν είχαν πολύ υψηλές αποδόσεις).

Το PSI ήταν η μεγαλύτερη διαγραφή χρέους που συνέβη ποτέ στην παγκόσμια ιστορία. Διεγράφησαν, συνολικά, περισσότερο από 200 δισεκατομμύρια ευρώ ελληνικού χρέους.

Ο τρόπος με τον οποίον το PSI γίνεται αόρατο στις περιγραφές διαφόρων –ενήλικων– αντιμνημονιακών για την κρίση είναι πράγματι καταπληκτικός. Η διήγηση των γεγονότων είναι μία συνεχής διαδικασία αφαίμαξης του ελληνικού λαού από τους ανάλγητους δανειστές. Το PSI δεν υπάρχει πουθενά. (Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ξένου οικονομολόγου διεθνούς φήμης που περιγράφει την αναλγησία με την οποία αντιμετώπισε η Δύση την Ελλάδα χωρίς να της χαρίσει το παραμικρό και ο οποίος φυσικά δεν ξέρει τίποτα για το PSI βρίσκεται εδώ).

Πλην όμως, όσο και αν οι σύγχρονοι καταστροφείς της θεωρίας του Piaget δεν βλέπουν το PSI πουθενά, δεν γίνεται να το διαγράψουν από την ιστορία. Είτε το θέλουμε, είτε δεν το θέλουμε, το PSI συνέβη, είναι ένα στοιχείο της ιστορίας και με αυτό διαγράφηκε ένα πολύ μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους. Για την ακρίβεια το PSI (και με αυτό τον όρο για λόγους οικονομίας της έκφρασης εννοούμε και το καθ’ εαυτό PSI αλλά και τα μικρά αδελφάκια του δηλαδή το PSI+ και το OSI) ήταν η μεγαλύτερη διαγραφή χρέους που συνέβη στην παγκόσμια ιστορία. Είναι πολύ αμφίβολο αν θα ξανασυμβεί στο μέλλον, σε βάθος πολλών δεκαετιών, μία τόσο μεγάλη διαγραφή χρέους κάπου αλλού.

Διεγράφησαν, στις τρεις διαδικασίες συνολικά, περισσότερο από 200 δισεκατομμύρια ευρώ ελληνικού χρέους. Ακόμα και αν περιοριστούμε στο εξωτερικό χρέος, δηλαδή σε αυτό που το ελληνικό δημόσιο χρωστούσε μόνο σε ξένους και όχι σε Έλληνες πολίτες, και πάλι θα πρέπει να είναι το μεγαλύτερο γεγονός διαγραφής χρέους που υπήρξε ποτέ στην ιστορία, μιας και αυτό πρέπει να φθάνει τουλάχιστον τα 7/10 του συνόλου, δηλαδή στα 140 δισεκατομμύρια ευρώ. Το να υποκρινόμαστε και να λέμε ότι η Ευρώπη απομύζησε την Ελλάδα όσο μπορούσε, επιβάλλοντάς της «λιτότητα» και τα λοιπά και να παρασιωπούμε τη διαγραφή χρέους ύψους 140 δισεκατομμυρίων ευρώ είναι κάτι τελείως παρανοϊκό – έξω από το πεδίο μελέτης του Piaget.

Δεν ήταν το PSI που έβλαψε τις τράπεζες αλλά ήταν η ίδια η χρεοκοπία, την οποία το PSI έφερε σε ανεκτά μέτρα και δεν άφησε να εκδηλωθεί με όλη της την ένταση

Βεβαίως, αυτό, δηλαδή η αναδιάρθρωση του χρέους, δεν συνέβη λόγω της καλής καρδιάς της Ευρώπης. Συνέβη από ανάγκη διότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει το σύνολο του υπάρχοντος χρέους της. Αυτό όμως είναι και το δεύτερο σημείο με το οποίο σχετίζεται η προσέγγιση του Piaget. Το καταπληκτικό που συμβαίνει είναι το εξής: όπως ένας τετράχρονος βλέπει τα δέντρα να γέρνουν αριστερά και δεξιά και πιστεύει πως αυτή είναι η αιτία που φυσάει ο άνεμος, έτσι και πάρα πολλοί, οι οποίοι δεν είναι όμως μικρά παιδιά αλλά είναι επαγγελματίες οικονομολόγοι και δουλεύουν σε αυτά τα πράγματα, βλέπουν όχι το PSI σαν αποτέλεσμα της χρεοκοπίας, αλλά πλευρές και όψεις της χρεοκοπίας σαν αποτέλεσμα του PSI!

Αίφνης μπορεί να θυμηθεί κανείς ότι λίγο καιρό πριν από την έναρξη των διαδικασιών της διαγραφής του χρέους, στη μεγαλύτερη οικονομική εφημερίδα του κόσμου, δημοσιεύθηκε ένα άρθρο του πλέον αρμόδιου ίσως για αυτά τα θέματα Έλληνα οικονομολόγου, ο οποίος εξηγούσε ότι το PSI δεν έπρεπε να λάβει χώρα διότι θα πλήξει τις τράπεζες! Είναι βέβαια τρομερή ειρωνεία της τύχης ότι ο ίδιος αυτός Έλληνας οικονομολόγος, μετά από λίγο καιρό, ως πρωθυπουργός πλέον της χώρας, επέβλεψε –και έπραξε άριστα– το PSI!

Η χρεοκοπία της χώρας είχε ήδη μειώσει τη συνολική πραγματική αξία των τραπεζών

Εκείνο που δεν είχε αντιληφθεί, βεβαίως, όταν έγραφε το άρθρο στους Financial Times και ισχυριζόταν ότι η διαγραφή της αξίας των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου από το ενεργητικό των ελληνικών τραπεζών θα έχει καταστροφικές συνέπειες για αυτές είναι πως στην πραγματικότητα, η χρεοκοπία της χώρας είχε ήδη διαγράψει την αξία αυτή και είχε μειώσει τη συνολική πραγματική αξία των τραπεζών αναλόγως.

Είναι καταπληκτικό ότι δεν βρέθηκε κανείς τη στιγμή εκείνη να εξηγήσει οτι τα παλιόχαρτα που είχαν οι τράπεζες στα θησαυροφυλάκιά τους και λέγονταν ομόλογα του ελληνικού δημοσίου είχαν μία πραγματική αξία ιλιγγιωδώς μικρότερη από την ονομαστική τους, γιατί το ελληνικό δημόσιο ήταν πλήρως ανίκανο να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του που απέρρεαν από ό,τι ήταν γραμμένο επάνω στα εν λόγω παλιόχαρτα! Ήταν δηλαδή ανίκανο να πληρώσει τους τόκους και την αξία τους στη λήξη τους.

Η πραγματική αξία τους, δηλαδή, είχε ήδη συρρικνωθεί πολύ πριν το PSI! Και μάλιστα, εάν δεν υπήρχε αυτή η συγκεκριμένη διαδικασία αναπροσαρμογής της ονομαστικής αξίας τους προς την πραγματική (δηλαδή το PSI), με τη συνολική μείωση της ονομαστικής αξίας περίπου κατά το ήμισυ, τότε τα ομόλογα αυτά θα είχαν πλήρως εκμηδενιστεί και οι τράπεζες θα είχαν υποστεί πολλαπλάσιες ζημιές από όσες υπέστησαν Συνεπώς δεν ήταν το PSI που έβλαψε τις τράπεζες αλλά ήταν η ίδια η χρεοκοπία, την οποία το PSI έφερε σε ανεκτά μέτρα και δεν την άφησε να εκδηλωθεί με όλη την έντασή της, η οποία θα κατέστρεφε πραγματικά την ελληνική οικονομία εκ θεμελίων.

Το να μην αντιλαμβάνεσαι ότι είτε γινόταν το PSI, είτε δεν γινόταν, τα χρήματα είχαν ήδη χαθεί και τα ομόλογα είχαν ήδη χάσει την αξία τους, είναι κάτι τελείως παράλογο

Ένα αντίστοιχο φαινόμενο παρανόησης της σχέσης που συνδέει την αιτία με το αποτέλεσμα μπορεί να το δει κανείς, αν ψάξει μέσα στο διαδίκτυο. Εκει θα βρει δεκάδες άρθρα ακαδημαϊκών και άλλων οικονομολόγων για το PSI στα οποία με έκπληξη μπορεί να διαπιστώσει ότι οι περισσότεροι δηλώνουν ότι η καθαρή αξία του PSI (και του PSI+), δηλαδή το καθαρό «όφελος» για τη χώρα, δεν ήταν 130 δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά ήταν, ας πούμε, περίπου 70 δισεκατομμύρια. Γιατί τα άλλα 60 δισεκατομμύρια ήταν η «ζημιά» που προκλήθηκε από το PSI και έπρεπε να αποκατασταθεί με νέο δανεισμό, όπως ήταν για παράδειγμα ο δανεισμός για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών! (Κάτι τέτοιο έλεγε και η Τράπεζα της Ελλάδος στο βιβλίο που εξέδωσε το 2014 για την κρίση).

Δηλαδή, και πάλι σύμφωνα με τη συγκεκριμένη άποψη, τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου καταστράφηκαν εξαιτίας του PSI και όχι εξαιτίας της χρεοκοπίας! Αυτό, όμως, δηλαδή το να μην αντιλαμβάνεσαι ότι είτε γινόταν το PSI, είτε δεν γινόταν, τα χρήματα είχαν ήδη χαθεί και τα ομόλογα είχαν ήδη χάσει την αξία τους, είναι κάτι τελείως παράλογο. Είναι τόσο λάθος τρόπος να σκέφτεσαι όσο και το να βλέπεις τα δέντρα να γέρνουν δεξιά και αριστερά και να πιστεύεις ότι αυτά δημιουργούν τον άνεμο με την κίνηση των κλαδιών τους και του κορμού τους.

Τα οφέλη του PSI ήταν ακέραια για την ελληνική οικονομία

Η εξαέρωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων συνεπώς προήλθε από τη χρεοκοπία και όχι από το PSI. Είτε υπήρχε είτε δεν υπήρχε το PSI οι ελληνικές τράπεζες είχαν ανάγκη από ανακεφαλαιοποίηση, και με αυτή την έννοια η ζημιά που υπέστησαν δεν μπορεί να αφαιρεθεί από τα κέρδη του PSI. Τα οφέλη του PSI ήταν ακέραια για την ελληνική οικονομία. Οι τράπεζες δεν ήταν θύματα της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους, όπως ισχυρίζεται η κακόβουλη και βλακώδης αντιμνημονιακή άποψη που κυριάρχησε στην κοινή γνώμη, αλλά ήταν θύματα της χρεοκοπίας η οποία, άλλωστε, κατέστησε αναγκαία και την αναδιάρθρωση του χρέους.

Ίσως μάλιστα, αν θέλαμε να πάμε λίγο πιο βαθιά προς την κατεύθυνση της αλήθειας, θα μπορούσαμε να πούμε πως οι τράπεζες δεν ήταν ούτε καν θύματα της χρεοκοπίας. Σε ένα βαθμό, και κατά ένα ποσοστό, ήταν συνυπεύθυνες για τη χρεοκοπία και κατ’ επέκτασιν για την ίδια τη δική τους καταστροφή. Με την ακρισία που έδειξαν τον καιρό των χαμηλών επιτοκίων όπου υπερδανείζονταν για να δίνουν καταναλωτικά δάνεια στον Έλληνα να πηγαίνει διακοπές στην πανέμορφη Βαρκελώνη και όπου του χορηγούσαν το 140% της πραγματικής αξίας ενός –ήδη υπερτιμημένου– ακινήτου στο στεγαστικό του δάνειο, στην πραγματικότητα οι τράπεζες συνεισέφεραν, τα μέγιστα, στη χρεοκοπία της Ελλάδας.

Και βέβαια όταν κάποιος σκέφτεται με τόσο παράλογο τρόπο, ο παραλογισμός του δεν περιορίζεται μόνο εκεί. Υπάρχει και μία ολόκληρη δαιμονολογία για τη συνωμοσία που οδήγησε τις τράπεζες να αγοράσουν ελληνικά ομόλογα μέσω εξαναγκασμού τους από το ελληνικό δημόσιο προς όφελος των ξένων – και τα λοιπά. Όμως πολλοί ξεχνούν ότι, στις περισσότερες των περιπτώσεων, οι τράπεζες μόνες τους, όπως το 2008, για παράδειγμα, που η τιμή των ελληνικών ομολόγων είχε μειωθεί τόσο πολύ ώστε έφτασαν να έχουν απόδοση 6%, έσπευδαν να τα αγοράσουν διότι πραγματικά η «αξιοποίησή» τους σε συνδυασμό με τη χρηματοδότηση που έπαιρναν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα όταν τα ενεχυρίαζαν (διοχετεύοντας το νέο χρήμα στα δάνεια που αναφέρθηκαν προηγουμένως), μπορεί να περνούσε σε απόδοση και το 10%. Άλλωστε η ιστορία της Τράπεζας Κύπρου είναι ενδεικτική στο σημείο αυτό.

Μία άλλη παραλλαγή του σχετικού παραλογισμού είναι εκείνη που θεωρεί ότι το PSI «κατέστρεψε τα ταμεία»

Μία άλλη παραλλαγή, πάλι, του σχετικού παραλογισμού είναι εκείνη που έχει επανειλημμένα ακουστεί ακόμα και από επίσημα χείλη και θεωρεί ότι το PSI «κατέστρεψε τα ταμεία». Ξέρουμε, βέβαια, ότι αυτό δεν είναι αλήθεια με την έννοια ότι στην πραγματικότητα το PSI διέσωσε τα ταμεία από την καταστροφή. Διότι, έναντι αξίας 15 περίπου δισεκατομμυρίων που διαγράφηκε από τα ομόλογα που διακρατούσαν, τα ταμεία, στα αμέσως επόμενα έτη, δέχτηκαν πολλαπλάσια επιχορήγηση από το ελληνικό δημόσιο και αυτό κατέστη δυνατόν αποκλειστικά και μόνο χάρις στο PSI. Διότι πριν από το PSI και τη μείωση των τόκων που επέφερε, η Ελλάδα ήταν υποχρεωμένη να καταβάλει 16 περίπου δισεκατομμύρια ευρώ τόκους τον χρόνο–κατά κύριο λόγο στέλνοντάς τα στους δικαιούχους στο εξωτερικό. Μετά το PSI το ποσόν αυτό μειώθηκε περίπου στα 5 με 6 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Δηλαδή, εξαιτίας του PSI, 10 περίπου δισεκατομμύρια τον χρόνο περίσσεψαν για να μπορεί να συνεχίζει το δημόσιο να τροφοδοτεί τα ταμεία και αυτά να πληρώνουν τις συντάξεις στο ύψος που συνεχίζουν να παραμένουν μέχρι και τώρα! (Ειδικά μάλιστα στους δικαιούχους της «προσωπικής διαφοράς»). Εάν δεν υπήρχε το PSI κάτι τέτοιο, φυσικά, δεν θα ήταν δυνατόν και τότε θα είχαν καταρρεύσει τα ταμεία αφού δεν πρόκειται να έπαιρναν τίποτα από το ελληνικό δημόσιο που χρεοκοπώντας ολοσχερώς δεν θα ήταν σε θέση να πληρώσει καμία σύνταξη, σε κανέναν.

(Και φυσικά το γεγονός ότι έχει γίνει ευρέως αποδεκτός ο ισχυρισμός ότι το PSI κατέστρεψε τα ταμεία δείχνει πόσο χαμηλό είναι το επίπεδο της λογικής μας σε συλλογικό επίπεδο. Το δημόσιο και τα ταμεία κατά μίαν έννοια είναι το ίδιο πράγμα, ο ίδιος οργανισμός, η ίδια πολιτική. Τα ομόλογα δεν ήταν παρά κάποια τυπωμένα χαρτιά τα οποία έχουν αξία μόνο μεταξύ διαφορετικών οικονομικών υποκειμένων που οι σχέσεις τους καθορίζονται από τον νόμο και τα συναλλακτικά ήθη. Όχι μέσα στον ίδιο οργανισμό. Το να ισχυριζόμαστε ότι είναι η διαγραφή της αξίας των ομολόγων που διακρατούσαν τα ταμεία που τα έβλαψε οικονομικά, και όχι η χρεοκοπία του κράτους που τα χρηματοδοτεί, είναι σαν να λέμε πως κάποιος ήταν πολύ πλούσιος και φτώχυνε όχι γιατί χρεοκόπησε αλλά γιατί έβγαλε τα λεφτά του από την δεξιά του τσέπη και τα έβαλε στην αριστερή!).

Τα «ταμεία» σε μεγάλο βαθμό προξένησαν την χρεοκοπία του ελληνικού δημοσίου

Επιπλέον σε όλη αυτήν τη συζήτηση για τα ταμεία υπάρχει και μία πολύ μεγάλη ειρωνεία της ιστορίας. Όπως στην πεποίθηση ότι τον άνεμο τον δημιουργούν τα κυπαρίσσια με την κίνησή τους, έτσι συμβαίνει και με τον δημαγωγικό ισχυρισμό ότι «το PSI κατέστρεψε τα ταμεία»: η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Όχι μόνο το PSI δεν κατέστρεψε τα ταμεία αλλά συνέβη ακριβώς το αντίθετο: τα «ταμεία» έφεραν και το PSI με την έννοια ότι τα «ταμεία» σε μεγάλο βαθμό προξένησαν την χρεοκοπία του ελληνικού δημοσίου.

Είναι προφανές πως στην βάση της χρεοκοπίας βρίσκονται τα 160 δισεκατομμύρια ευρώ που στην περίοδο 2000–2010 δαπανήθηκαν για την αύξηση και την πληρωμή των συντάξεων, κυρίως στους εκλεκτούς του πελατειακού κράτους που γίνονταν ήδη απόμαχοι της ζωής, και με παχυλές αποζημιώσεις, ενώ κάποιοι απ’ αυτούς ήταν–δεν ήταν 49 χρονών, νέοι και σφριγηλοί. (Που μπορεί, μάλιστα, να έπαιρναν και σύνταξη μεγαλύτερη από αυτήν που έπαιρνε ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας).

Αυτό το σκέλος των «δαπανών», μαζί με άλλα βεβαίως, είχε σαν αποτέλεσμα να χρεοκοπήσει το δημόσιο και στη συνέχεια να χρειάζεται να γίνει το PSI. Αρα λοιπόν αντί το PSI να βλάψει τα «ταμεία» είναι τα «ταμεία», δηλαδή το συνταξιοδοτικό που υπερχρέωσε και τελικά οδήγησε σε πτώχευση το ελληνικό δημόσιο καθιστώντας αναπότρεπτο και το PSI!

Υπάρχει και ένας σημαντικός αριθμός ατόμων που θα ήθελαν το 2010 η Ελλάδα να δηλώσει πτώχευση

Τέλος, στον κόσμο που ζούμε –όπου κυριαρχεί πλήρως η πολιτική δημαγωγία–, υπάρχει και ένας σημαντικός αριθμός ατόμων που ενώ ο τρόπος με τον οποίο αναφέρονται στο ζήτημα της μείωσης του χρέους τους τοποθετεί πνευματικά κοντά στην ηλικία των 2 έως 7 ετών, εν τούτοις δεν μπορούμε να τους υπαγάγουμε στην κατά Piaget κατηγοριοποίηση. Γι’ αυτούς χρειάζεται μία άλλην θεωρία. Και τούτο διότι δεν λένε απλώς παραλογισμούς αλλά λένε απίστευτες τρέλες. Πρόκειται για εκείνα τα άτομα που –εμφορούμενα από εδραίες «αντιμνημονιακές» πεποιθήσεις– τώρα που μιλάμε και γράφουμε, δηλαδή την στιγμή αυτή, μπορούν να εξαπολύσουν μύδρους και κατάρες για τους ανάλγητους Ευρωπαίους συνωμότες (και για τους ντόπιους υποτακτικούς τους βεβαίως–μην τους ξεχνάμε και αυτούς), οι οποίοι δεν επέτρεψαν στην Ελλάδα το 2010 να δηλώσει πτώχευση και δεν προχώρησαν στην απομείωση του χρέους της.

Αμέσως μετά, όμως, δηλαδή το ακριβώς επόμενο λεπτό, μπορούν να σου εξηγήσουν, με αντίστοιχο πάθος αλλά και ατράνταχτα επιχειρήματα, ότι το PSI το 2012 ήταν μία πολύ μεγάλη απάτη, με σκοπό να αφαιμάξουν τη χώρα οι χρυσοκάνθαροι της διεθνούς ολιγαρχίας και να ενεχυριάσουν όλον τον πλούτο της.

Δηλαδή ο ίδιος άνθρωπος ο οποίος ισχυρίζεται, τώρα, ότι δολίως δεν μας επέτρεψαν το 2010 να προχωρήσουμε σε στάση πληρωμών (χωρίς φυσικά να αντιλαμβάνεται ότι η απομείωση του χρέους της Ελλάδας, το 2010, θα είχε σαν αποτέλεσμα την καταστροφή των ελληνικών τραπεζών και την εξαέρωση των καταθέσεων των Ελλήνων πολιτών, την καταστροφή των ευρωπαϊκών τραπεζών, τη χρεοκοπία και των άλλων χωρών του ευρωπαϊκού Νότου, τη διάλυση του ευρώ και –σαν δευτερογενές αποτέλεσμα όλων αυτών– την ολοκληρωτική καταστροφή της χώρας μας από την οποία όλη αυτή η διαδικασία θα είχε αρχικά ξεκινήσει), ο ίδιος λοιπόν άνθρωπος, αμέσως μετά, θα προχωρήσει στον ισχυρισμό ότι το PSI που έγινε το 2012 ήταν πάρα πολύ λίγο, διότι τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ είναι πολύ λίγα και δεν φτάνουν ούτε για στραγάλια–και άσε που δεν ήτανε 200, αλλά καθαρά άντε το πολύ-πολύ να ήτανε καμμιά πενηνταριά! Καθώς και ότι το PSI ήταν βρώμικο, ύπουλο και κακόβουλο γιατί το πλήρωσαν οι τράπεζες και τα ταμεία!

Χώρια κιόλας που το εναπομένον χρέος πέρασε στο αγγλικό Δίκαιο και έτσι θα καταβροχθίσουν και όλους τους υδατάνθρακες του Αιγαίου μόνοι τους ο Σόιμπλε και ο Σόρρος! Αυτό δηλαδή που το 2010 ήταν καλό να γινόταν και οι ξένοι ήταν εγκληματίες που δεν επέτρεψαν να γίνει άτακτα και στα τυφλά, όταν τελικά έγινε το 2012 με ελεγχόμενο τρόπο, χωρίς να καταστραφεί ούτε η χώρα ούτε η ευρωπαϊκή οικονομία, ήταν κακό, ήταν συνωμοσία και πλεκτάνη εις βάρος της Ελλάδας! Αυτά τα λέει όλα ο ίδιος άνθρωπος και με χρονική απόσταση 2 λεπτών το ένα από το άλλο. (Ή τα γράφει στα σχόλια που κάνει κάτω από τα άρθρα των δυστυχών συγγραφέων στο διαδίκτυο).

(Το μόνο πραγματικό γεγονός είναι ότι με το PSI πολλοί ιδιώτες μικροαποταμιευτές, αθώοι του εγκλήματος της χρεοκοπίας, έχασαν ένα μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεων τους. Ο υπογράφων θεωρεί ότι, δυστυχώς, δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά σε μία διεθνοποιημένη οικονομία όπως η ελληνική. Πιθανόν θα ήταν λόγος αποτυχίας ή ακύρωσης της διαδικασίας ομαλής αναδιάρθρωσης του χρέους εάν από αυτήν είχαν εξαιρεθεί οι μικροαποταμιευτές ελληνικής υπηκοότητας. Πλην όμως, αν κάποιος είχε μία πραγματικά χρήσιμη πρόταση, καλό θα ήταν να την παρουσιάσει. Μέχρι στιγμής δεν έχουμε ακούσει κάτι σοβαρό για το συγκεκριμένο θέμα).

Ο Jean Piaget, εν πάση περιπτώσει, ήταν μεγάλος ψυχολόγος, πλην όμως ο χώρος και ο τρόπος που έζησε (στη νυσταλέα Ελβετία του 20ού αιώνα), ίσως δεν τον βοήθησαν να πάει τη θεωρία του πάρα πολύ μακριά. Εάν ζούσε στην σημερινή Ελλάδα θα διαπίστωνε με έκπληξη ότι το στάδιο στο οποίο δεν έχει ακόμα συγκροτηθεί ο λογικός τρόπος σκέψης, και στο οποίο το αποτέλεσμα θεωρείται ότι προκαλεί την αιτία ενώ ο καθένας βλέπει μόνο αυτά που θέλει να δει και δεν βλέπει αυτά που δεν θέλει να δει, ακόμη και αν του πέσουν στο κεφάλι και τον καταπλακώσουν, είναι ένα στάδιο διανοητικής ανάπτυξης που δεν αφορά μόνο τους πεντάχρονους αλλά μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες ηλικίες. Όχι απλά μέχρι την ενηλικίωση αλλά, ενίοτε, και μέχρι το βαθύ γήρας.

*Ο Δημήτρης Ιωάννου είναι οικονομολόγος. Έχει ασχοληθεί με θέματα της ελληνικής και ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας, καθώς και με θέματα νομισματικής πολιτικής, εξωτερικού εμπορίου και διεθνών οικονομικών σχέσεων. Τo τελευταίο διάστημα μελετά τις πτυχές ασυμμετρίας και τους μηχανισμούς ανισορροπίας της ελληνικής οικονομίας κατά την περίοδο της συμμετοχής της Ελλάδας στην Ευρωζώνη.

ΠΗΓΗ: https://www.athensvoice.gr 

29/06/2016. BREXIT: Αιτια, Ζητηματα και Διδαγματα

on Wednesday, 29 June 2016. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Γράφει ο Νίκος Ι. Μέρτζος

29/06/2016. BREXIT: Αιτια, Ζητηματα και Διδαγματα

    Το αποτέλεσμα του Δημοψηφίσματος στο Ηνωμένο Βασίλειο θέτει καίρια ερωτήματα, ανανεώνει ανεπίλυτα ζητήματα και επιδεινώνει την ρευστότητα του διεθνούς συστήματος ασφαλείας και οικονομίας.

Ερωτήματα:
    Δικαιούται η οριακή πλειοψηφία να δεσμεύει τελεσίδικα την ζωή και το μέλλον της μειοψηφίας;
    Πόσο ώριμοι και ενημερωμένοι ήσαν οι εκατέρωθεν ψηφοφόροι; Γνώριζαν τις συνέπειες της ψήφου τους και είναι έτοιμοι να τις δεχθούν;
    Πόσο Ηνωμένο Βασίλειο και πόση Ευρωπαϊκή ΄Ενωση θα μείνει Αύριον;
    Απέμειναν Ηγέτες στην Ευρώπη, είναι Ευρωπαίοι και οδηγούν ή οδηγούνται;

Ζητήματα ανεπίλυτα:
    *Είκοσι εκατομμύρια πολίτες της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης μένουν άνεργοι και περίπου άλλοι τόσοι Ασιάτες και Αφρικανοί μετανάστες/πρόσφυγες ζουν σε γκέτο. Πολλά Κράτη της Ευρώπης αρνούνται να δεχθούν νέους πρόσφυγες.
    Τα 28 Κράτη της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης εξεχώρησαν στις Βρυξέλλες μέρος της εθνικής κυριαρχίας τους την οποία, όμως, ασκεί στην πράξη η δαιδαλώδης γραφειοκρατία. Τα αιρετά μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκδίδουν Ψηφίσματα δίχως αποτέλεσμα αλλά καρπώνονται παχυλότατες αμοιβές.
    Τις πολιτικές αποφάσεις λαμβάνει και εισηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την οποία, όμως, δεν εκλέγουν οι πολίτες. Πολιτικά αποφασίζουν τελικά το Συμβούλιο Κορυφής και τα Συμβούλια Υπουργών που, όμως, επηρεάζουν διαδοχικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Γερμανία, το εθνικό συμφέρον κάθε μέλους και οι κομματικές ισορροπίες στη χώρα  αυτών.
    Η στρατιωτική ασφάλεια της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης εξαρτάται απόλυτα από τις Ηνωμένες Πολιτείες που ορίζουν το ΝΑΤΟ και η ενεργειακή επάρκειά της κατά κύριον λόγον από την Ρωσία με την οποίαν, όμως, αντιπαρατίθεται.

Διεθνές σύστημα ασφαλείας:
    Η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση δεν απέκτησε ποτέ στρατηγική ασφαλείας ούτε αυτόνομη στρατιωτική δύναμη ούτε έλεγχο των συνόρων της. Τα πιο ισχυρά Κράτη της διαθέτουν κατά περίπτωση εθνικές στρατιωτικές δυνάμεις τους όπου τους υπαγορεύει το κοσμοκρατορικό σχέδιο της Ουάσιγκτον, η οποία απέτυχε παντού προκαλώντας σεισμικές μεταβολές στην Οικουμένη: Ιράκ, Αφγανιστάν, Συρία, Αίγυπτος, Λιβύη, Ουκρανία και νωρίτερα Βαλκάνια.
    Πλήττει τα συμφέροντα και την ασφάλεια της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης η επιδίωξη της Ουάσιγκτον να απομονώσει, να περικυκλώσει και να διαλύσει την Ρωσία αλλά, παρά ταύτα, η Ε.Ε. συμμετέχει αναγκαστικά.
    Το Ηνωμένο Βασίλειο ανέκαθεν είναι ο θερμότερος σύμμαχος των Η.Π.Α. και αντιπροσωπεύει την αμερικανική στρατηγική στην Ευρωπαϊκή ΄Ενωση.

Διεθνές σύστημα οικονομίας:
    Η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση προχώρησε στην νομισματική και στην οικονομική ένωσή της αλλά δεν μπόρεσε, ή δεν τόλμησε, την πολιτική ένωσή της. ΄Ετσι έζεψε τα βόδια πίσω από το κάρο: η οικονομία υπαγορεύει τις πολιτικές αποφάσεις διότι δεν έχει πολιτικούς θεσμούς να ασκούν οικονομική πολιτική.
    Η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση ανακήρυξε διεθνές νόμισμα το Euro της, παρ’ ότι δεν το αποδέχονται όλα τα Κράτη μέλη της. Έτσι εντάχθηκε στην παγκοσμιοποίηση, δέχθηκε εκατομμύρια Μουσουλμάνους μετανάστες για να μειώσει το κόστος της και εφήρμοσε τον πολυπολιτισμό για να τους κάνει πολίτες της. Συνέπεια:  νόθευσε τον πολιτισμό της, θυσίασε την κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα των Λαών της, επέτυχε τον διχασμό της προσωπικότητάς της και έφερε τους τρομοκράτες στις ιστορικές πρωτεύουσές της.

Πικρία με την Ιστορία:
    Αυτά τα δεδομένα δεν επιτρέπουν μεγάλη έκπληξη για το Brexit. Ανέκαθεν οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν ένα αίσθημα υπεροχής απέναντι στην Ευρώπη, νιώθουν διαφορετικοί, αντιτάχθηκαν στα πρώτα βήματα της ΕΟΚ και δημιούργησαν την Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών, έχασαν και αναγκάσθηκαν να ενταχθούν στην Ε.Ε. αλλά κράτησαν την στερλίνα τους που σέβονται ιδιαίτερα. Πιστεύουν ότι η Ευρώπη τους χρωστάει τα πάντα και ότι η Ιστορία τους αδίκησε.
    Πράγματι. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι οι μόνοι που δεν υπετάγησαν, πολέμησαν σκληρά παντού και, μαζί με τους ομόγλωσσούς τους Αμερικανούς παλαιούς αποίκους τους, απελευθέρωσαν την Ευρώπη.   Νίκησαν στον Πόλεμο αλλά ηττήθηκαν κατά κράτος στην Ειρήνη. Η έως τότε κραταιά Αυτοκρατορία τους έχασε σταδιακά όλες τις κτήσεις της, τις αποικίες της και τα προτεκτοράτα της: Ινδία, Πακιστάν, Μπαγκλαντές, Βιρμανία, Σιγκαπούρη, Αφγανιστάν, Ιράν, Ιράκ, Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος, Σουδάν, Νιγηρία, Κένυα, Ροδεσία, Κύπρος.
    Με το Δημοψήφισμά τους, όμως, δεν έλυσαν κανένα πρόβλημά τους. Αντίθετα, προκάλεσαν νέο παγκόσμιο πρόβλημα και, αντί να πάρουν πίσω το αίμα τους, κινδυνεύουν άμεσα να χάσουν την Σκωτία και την Βόρειο Ιρλανδία. Γι’ αυτό, όσοι έχουν μέλλον και όσοι έχουν Παιδεία ψήφισαν σαρωτικά την παραμονή στην Ε.Ε.: οι νέοι έως 25 ετών και οι Πανεπιστημιουπόλεις, Κέμπριτζ και Οξφόρδη, όπου γνωρίζουν ότι με την Ιστορία και την Δημοκρατία δεν μπορεί να παίξει κανείς.

Η Δημοκρατία:
    Το Δημοψήφισμα θεωρείται άμεση Δημοκρατία. Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης, που με τα έργα του διεμόρφωσε τον κοινό ευρωπαϊκό πολιτισμό μας, διδάσκει και συνοψίζει την Δημοκρατία στα ακόλουθα:
    Όταν οι άρχοντες δεν έχουν ήθος, τα πολιτεύματα γίνονται τυραννία. Τυραννία είναι και η Δημοκρατία όταν επικρατεί οχλοκρατία και δημαγωγία. Προέχει, συνεπώς, το ήθος των πολιτικών και των πολιτών. Ήθος είναι ο εθισμός στην αρετή και ιδίως στην άσκηση της αρετής που σκοπεύει στην εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος. Η Παιδεία διδάσκει την αρετή και την άσκησή της. Γι’ αυτό η Παιδεία είναι το παν. Στην Δημοκρατία οι πολίτες ασκούν την αρετή την οποία οι πολιτικοί οφείλουν να ασκούν και συνάμα να διδάσκουν με το παράδειγμά τους σε κάθε πολίτη. Πρώτος ο Σωκράτης είπε στον μαθητή του Αλκιβιάδη:   «Για να ευδαιμονήσουν οι πόλεις δεν χρειάζονται τείχη ούτε καράβια ούτε πλήθος ούτε μέγεθος, αλλά αρετή. Και συ, αν πρόκειται να κυβερνήσεις την πόλη σωστά, έχεις χρέος να μεταδώσεις ήθος στους πολίτες. Πριν κυβερνήσεις, πρέπει να αποκτήσεις αρετή».
    Δημοκρατία υπάρχει όταν όλοι οι πολίτες είναι ελεύθεροι και ίσοι.
Η ελευθερία πραγματώνεται όταν όλοι οι πολίτες και οι πολιτικοί είναι ίσοι απέναντι στον Νόμο, έχουν ίσα δικαιώματα να μετέχουν στα κοινά της Πολιτείας και ίσα καθήκοντα να πειθαρχούν στις αποφάσεις της πλειοψηφίας.
Ο πολίτης πρέπει να μάθει να κυβερνάται ώστε να κυβερνά καλά ως πολιτικός.
Ο Λαός είναι κυρίαρχος όταν η πλειοψηφία του ασκεί την εξουσία, αλλά την Δημοκρατία κυβερνά ο Νόμος.
Ο Νόμος, όμως, πρέπει να είναι ίσος προς όλους να είναι ορθός και να εφαρμόζεται έναντι όλων.
Δεν επιτρέπεται να υπηρετεί αποκλειστικά τα συμφέροντα της πλειοψηφίας ούτε των ισχυρών ούτε των φτωχών που διαμορφώνουν την πλειοψηφία.
Οι πολίτες είναι ελεύθεροι και ίσοι αλλά δεν είναι όλοι όμοιοι. Διακρίνονται κατ’ αξίαν και οι άξιοι «μετέχουν των τιμών», δηλαδή εκλέγονται στα αξιώματα. Κοινό καθήκον όλων είναι να φυλάττουν την Δημοκρατία, όπως το πλήρωμα φυλάγει το καράβι που υπηρετούν κατ’ αξίαν πολλοί ανόμοιοι με πειθαρχία και συνεργασία. Αλλιώς χάνεται το καράβι της Δημοκρατίας. Για να τραβάει μπροστά και να ωφελούνται όλοι, οι πολίτες και οι πολιτικοί πρέπει να εκφέρουν ορθή κρίση. Και ορθή κρίση σημαίνει ότι η ισότητα και η ελευθερία έχουν όρια. Όποιοι τα παραβούν, βλάπτουν το κοινό συμφέρον και τότε έχουμε φαύλη Δημοκρατία. Ορθή γνώμη, σύμφωνα με τον Σωκράτη, έχουν μόνον οι επαΐοντες, οι γνώστες ειδικοί.
    Όπου δεν κυριαρχούν οι Νόμοι, κυριαρχούν οι δημαγωγοί και τότε ο Λαός γίνεται συρφετός, πιο δεσποτικός από Μονάρχη, οπότε η Δημοκρατία γίνεται τυραννία, παρ’ ότι υπάρχει λαϊκή πλειοψηφία-αλλά εκμαυλισμένη.

Αναδημοσίευση από Ρουκουμουκου!

 

Γρηγόρης Νούσιας: Ο Καραγκούνης . . . Ο Πινοσέτ . . . και ‘‘Τα Παιδιά του Σικάγου’’!

on Saturday, 15 September 2018. Posted in Διάφορα Θέματα

Τρείς διακεκριμένες οντότητες, χωρίς άλλο πρόσημο, που συνδέονται, έστω καθ’ υπερβολήν, με το δόγμα του ‘‘Σοκ και Δέος’’ (Shock and Awe). Αν και ο όρος ανήκει σε άλλον και σχετίζεται κυρίως με στρατιωτικές επιχειρήσεις, η Naomi Klein του έδωσε συγγραφική οικονομική και κοινωνική υπόσταση, με αναφορές σε μοντέλα διακυβέρνησης, που επιβλήθηκαν με καταιγιστικό μετασχηματισμό, σε διάφορες χώρες, έστω για μικρές χρονικές περιόδους, με συνισταμένη, δήθεν, την ‘‘άνοδο του καπιταλισμού της καταστροφής’’.

Βαρύγδουπη ετικέτα, όντως, αλλά τι είναι εκείνο που μπορεί να προκαλέσει και το ένα και το άλλο, και το σοκ και το δέος, με καθολική απήχηση, σε μια κοινωνία, σε μια χώρα, σε ένα κομμάτι της υφηλίου; Και βέβαια είναι τα ριζοσπαστικά μεταρρυθμιστικά οικονομικά μέτρα, και όχι μόνον, με ή χωρίς στρατιωτικές επεμβάσεις ή άσκηση άλλου είδους βίας. ‘‘Και είπε Κύριος ο θεός τω Νώε, καιρός παντός ανθρώπου ήκει εναντίον μου, ότι επλήσθη η γή αδικίας επ’ αυτών και ιδού εγώ καταφθείρω αυτούς και την γήν’’. Αλλά να μην ξεχνάμε και τον Τζορτζ Όργουελ του ‘‘1984’’, ‘‘Θα σας στύψομε μέχρι να αδειάσετε και μετά θα σας ξαναγεμίσομε με τους εαυτούς μας’’!

‘Τα πλήγματα πρέπει να επιφέρονται όλα ταυτόχρονα, ώστε, όντας λιγότερο αισθητά, να ενοχλούν λιγότερο’’, θα γράψει ο Νικολό Μακιαβέλι, πριν κάποιους αιώνες. Αν στη θέση πλήγματα βάλλομε τον όρο ‘‘μεταρρυθμίσεις’’, έχομε, απλουστευτικά, τον οραματισμό του Μίλτον Φρίντμαν: ‘‘Αν υιοθετηθεί η προσέγγιση του σόκ, πιστεύω ότι θα πρέπει να ανακοινωθεί το πρόγραμμα, άμεσα, δημόσια και λεπτομερώς, ώστε να επενεργήσει αστραπιαία. Όσο πιο ενημερωμένος είναι ο πληθυσμός, τόσο περισσότερο θα διευκολύνουν οι αντιδράσεις του την προσαρμογή’’, έγραφε σε επιστολή του προς τον στρατηγό Αουγκούστο Πινοσέτ. Το βιβλίο του, Capitalism and Freedom, έγινε, εκτός από δημοφιλές, το βασικό εγχειρίδιο της παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς, που υπαγορεύει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να καταργήσουν όλους τους κανόνες και τις ρυθμίσεις που εμποδίζουν τη συσσώρευση κερδών, οφείλουν να πουλήσουν τη δημόσια περιουσία σε ιδιωτικές εταιρείες, ώστε να την εκμεταλλευτούν επικερδώς, και πρέπει να προβούν σε δραματικές περικοπές στη χρηματοδότηση των κοινωνικών προγραμμάτων. Και αυτή την τρίπτυχη συνταγή, ο Φρίντμαν την εξειδίκευσε με επί μέρους μέτρα, όπως: ‘‘Αν είναι αναγκαίο να υπάρχουν φόροι, αυτοί πρέπει να είναι χαμηλοί, ενώ πλούσιοι και φτωχοί πρέπει να φορολογούνται με βάση μια ενιαία φορολογική κλίμακα. Οι εταιρείες πρέπει να είναι ελεύθερες να πωλούν τα προϊόντα τους παντού στον κόσμο, ενώ οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να προστατεύουν τις εγχώριες βιομηχανίες ή την εγχώρια ιδιοκτησία. Όλες οι τιμές, συμπεριλαμβανομένης της τιμής της εργασίας, πρέπει να καθορίζονται από την αγορά. Δεν πρέπει να υπάρχει κατώτατος μισθός. Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τα ταχυδρομεία, τα συνταξιοδοτικά ταμεία, η παιδεία, καλόν θα ήταν να ιδιωτικοποιηθούν’’. Πόλεμος, λοιπόν, εναντίον του ‘‘κράτους πρόνοιας’’ και της ‘‘μεγάλης κυβέρνησης’’, θα πούνε, και ότι το όραμα του Φρίντμαν, αν και συγκαλυμμένο με τη γλώσσα των μαθηματικών και της επιστήμης, ταυτιζόταν με τα συμφέροντα των πολυεθνικών.
‘‘Η ομορφιά είναι αλήθεια και η αλήθεια είναι ομορφιά, το μόνο που ξέρομε στη γη και όλοι να μάθουνε χρωστάνε’’, σύμφωνα με μια ωδή. Και ο Φρίντμαν, ακολουθώντας την, μετέδωσε σε γενιές οικονομολόγων αυτή την εκστατική αγάπη για ένα όμορφο σύστημα που θα περικλείει τα πάντα, μαζί με την αναζήτηση της απλότητας, της κομψότητας και της αυστηρότητας. Εν κατακλείδι, πρόκειται για το όραμα της ατομικής ελευθερίας, σε αντίθεση με τις υποσχέσεις των αριστερών προς τους εργάτες για ελευθερία από τα αφεντικά, στους πολίτες ελευθερία από τις δικτατορίες και στις χώρες ελευθερία από την αποικιοκρατία.
Το Mont Pelerin είναι τοποθεσία της Ελβετίας. Έτσι ονόμασε ο Φρίντμαν την εταιρεία του. Μια λέσχη οικονομολόγων της ελεύθερης αγοράς, που ίδρυσε ο 1947. Είχαν προηγηθεί το Κράχ του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση, το New Deal, και, βεβαίως, ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Κέυνς, του διανοούμενου και αρχιτέκτονα του ‘‘κράτους πρόνοιας’’, και του Γκαλμπρέιθ, που υποστήριζε ότι, η πρωταρχική αποστολή τόσο των πολιτικών όσο και των οικονομολόγων πρέπει να είναι η αποφυγή της ύφεσης και η αποτροπή της ανεργίας. Ο Φρίντμαν, για να κλείσομε αυτή την παρένθεση, δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου για περίπου τριάντα χρόνια. Έγινε ο δεύτερος πιο δημοφιλής οικονομολόγος, μετά τον Κέυνς. Τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ για το πρωτότυπο και βαρυσήμαντο, όπως χαρακτηρίστηκε, έργο του, αναφορικά με τη σχέση ανάμεσα στον πληθωρισμό και στην ανεργία. Και, βεβαίως, ταυτίστηκε με τη ‘‘Σχολή του Σικάγου’’, της οποίας οι σπουδαστές και θαυμαστές του προσέφεραν τις ‘‘πολύτιμες’’ υπηρεσίες σε παγκόσμια κλίμακα, φέροντες τον απλουστευτικό τίτλο, ‘‘Τα Παιδιά του Σικάγου’’. Ναι, αυτά τα παιδιά, στην κυριολεξία, που συνδύαζαν εξαιρετικές διανοητικές και εκτελεστικές ικανότητες, με το απαράμιλλο θάρρος να υπερασπίζονται τις πεποιθήσεις τους, και με μια αίσθηση αφοσίωσης στην υλοποίησή τους. Χμ! Εδώ είμαστε.
Η δεκαετία του .70 βρίθει από πραξικοπήματα και επαναστάσεις. Η Λατινική Αμερική πρωταγωνιστεί. Η Λαϊκή Ενότητα του Σαλβαδόρ Αλιέντε είχε υποσχεθεί ότι θα έθετε υπό τον έλεγχο της κυβερνήσεως μεγάλους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας. Ο ίδιος, γιατρός στο επάγγελμα, πίστευε ότι ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός στη Χιλή έπρεπε να έρθει από τις κάλπες και όχι με τα όπλα. Αλλά . . . Η εκδίωξη των πολυεθνικών, ως συνέπεια αυτού του μετασχηματισμού, έστω με αποζημίωση, θεωρήθηκε ότι θα μετατρεπόταν σε τάση που θα εξαπλωνόταν σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Μιά ad hoc επιτροπή για τη Χιλή, με έδρα την Ουάσιγκτων ανέλαβε δράση. Σκοπός η καλλιέργεια δυσαρέσκειας για να αναγκαστεί ο Αλιέντε να ματαιώσει τις εθνικοποιήσεις. Αλλά, στις ενδιάμεσες κοινοβουλευτικές εκλογές του 1973, το κόμμα του Αλιέντε απέσπασε περισσότερες ψήφους από εκείνες με τις οποίες είχε εκλεγεί το 1970. Προφανώς, οι Χιλιανοί υποστήριζαν έτσι μια σοσιαλιστική εναλλακτική λύση με τον νέο τους πρωθυπουργό, αλλά με τους αντιπάλους του να μελετούν εξονυχιστικά ενδεχόμενες λύσεις ανατροπής του. Το ‘‘κλίμα πραξικοπήματος’’, κατά τις προσδοκίες της CIA, δημιουργήθηκε μέσα στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Σαντιάγο, το οποίο απετέλεσε τη ‘‘στέγη’’ των Παιδιών του Σικάγου. ‘‘Η κυβέρνηση του Αλιέντε δεν συνάδει με την ελευθερία στη Χιλή και με την ύπαρξη των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Και ο μόνος τρόπος για να αποτραπεί είναι η ανατροπή της κυβέρνησης’’. Αυτό θα είναι το δια ταύτα του συνωμοτικού τους σχεδίου. Έπρεπε να εξοντωθούν φυσικά πρόσωπα και να εξαλειφθούν οι σφαλερές ιδέες τους. Το οικονομικό δε πρόγραμμα που εκπόνησαν συμπεριλήφθηκε σε βίβλο των πεντακοσίων σελίδων, γνωστή στη Χιλή ως ‘‘Το Τούβλο’’. Και με αυτό, τα Παιδιά του Σικάγου έπειθαν τους Χιλιανούς Στρατηγούς ότι ήσαν έτοιμοι να συμπληρώσουν την αποφασιστικότητα που προθύμως θα επιδείκνυαν με τα διανοητικά εφόδια που τους έλλειπαν. Τέτοια!
Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, ο στρατηγός Αουγκούστο Πινοσέτ, με ‘‘πόλεμο’’, και όχι με πραξικόπημα, όπως θα ισχυρίζεται στη συνέχεια, θα ανατρέψει την κυβέρνηση, με τον Αλιέντε νεκρό, τους υπουργούς υπό κράτηση . . . και χωρίς μαζική αντίσταση. (Αργότερα, το πρώτο εξάμηνο του 1975, στο Πανεπιστήμιο του Los Angeles, ένας Χιλιανός συμφοιτητής / συνάδελφος θα μου πεί, ναι, με τον σοσιαλιστή Αλιέντε είχαμε καφέ να πιούμε, αλλά ταυτόχρονα νοιώθαμε ότι είμαστε στριμωγμένοι μέσα στην κούπα . . .) Όλα είχαν τελειώσει μέχρι το απομεσήμερο της ίδιας μέρας, και μέχρι το μεσημέρι της επομένης, οι στρατηγοί του Πινοσέτ που είχαν αναλάβει κυβερνητικά καθήκοντα, είχαν στο γραφείο τους και το σχέδιο, το Τούβλο.
Η μετριοπάθεια και ο συμβιβασμός του Αλιέντε θα αντικατασταθούν από βία με διάφορες μορφές. Ο Πινοσέτ θα αποδειχθεί ταλαντούχος αυταρχικός κυβερνήτης που καταλάβαινε και τη γλώσσα των ντόπιων και ξένων τεχνοκρατών και οικονομικών συμβούλων του. Για εκείνους, τα οικονομικά ισοδυναμούσαν με δυνάμεις της φύσεως, τις οποίες πρέπει να σεβόμαστε και να υπακούμε, επειδή, το να δρας εναντίον της φύσεως, είναι αντιπαραγωγικό και γεννά αυταπάτες (δεν χρειάζονται συνειρμοί!). Ο Πινοσέτ συμφωνούσε. Οι άνθρωποι, έγραψε κάποτε, πρέπει να υπόκεινται σε δομές, επειδή η φύση μάς δείχνει ότι, μια βασική τάξη και ιεραρχία είναι αναγκαία. Οι κανόνες της σχολής του Σικάγου εφαρμόζονται πιστά, και ο Φρίντμαν επισκέπτεται κατ’ ιδίαν τον Πινοσέτ, και τον διαβεβαιώνει ότι, αν ακολουθούσε τις συμβουλές του, θα πιστωνόταν ένα ‘‘οικονομικό θαύμα’’.
Όταν τον Δεκέμβριο του 2006 πέθανε ο Πινοσέτ, ένα μήνα μετά τον Φρίντμαν, οι Times θα γράψουν ότι, ‘‘είχε μεταμορφώσει μια χρεωκοπημένη οικονομία στην πιο ευημερούσα της Λατινικής Αμερικής’’, και ότι, σύμφωνα με την Washington Post, ‘‘εισήγαγε τις πολιτικές τής ελεύθερης αγοράς, που δημιούργησαν το οικονομικό θαύμα της Χιλής’’. Η ιστορία, βέβαια, λέει ότι, και ο Πινοσέτ υποχρεώθηκε τελικά να κάνει ό,τι και ο Αλιέντε, να ιδιωτικοποιήσει τις πολυεθνικές, που είχαν αγοράσει τα περιουσιακά στοιχεία της χώρας με δανεικά, δημιουργώντας τεράστιο χρέος.
Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι να παρακολουθήσω τα οικονομικά μεγέθη της χώρας μας, για να μη πώ πως μου δημιουργούν αποστροφή, μετά από τόσο πιπίλισμα, τόσα χρόνια. Πόσο μάλλον να ασχοληθώ με τα Χιλιανά τοιαύτα, που λέγαμε παλαιότερα, και μάλιστα όταν αυτά αφορούν σε μακρινές δεκαετίες. Διερωτώμαι, όμως, ο πολιτικός Καραγκούνης, ποιές δέλτους του οικονομικού θαύματος της Χιλής του Πινοσέτ ξεφύλλισε, εντρυφώντας στα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά δεδομένα, παρουσιάζοντάς τα ως πρότυπο για τη χώρα μας, έστω με το περιτύλιγμα σχετικής ειρωνείας; Ελπίζω ο αρχηγός του θα το ξεκαθαρίσει το ζήτημα.
Επίσης, δεν είμαστε σε θέση να εκτιμήσομε αυτό που περιέγραψε ο Πινοσέτ στη Διακήρυξη Αρχών ως αποστολή του, ‘‘μιά παρατεταμένη και σε βάθος επιχείρηση γιά να αλλάξει η νοοτροπία των Χιλιανών’’. Κάτι μας θυμίζει και αυτό. Και στη Χώρα μας γίνεται λόγος τα τελευταία χρόνια περί αυτού. Αλλά για να μην απομακρυνθούμε από τον νότιο-αμερικάνικο κώνο, και ο Αλιέντε έναν παρόμοιο στόχο θα ήθελε να υλοποιήσει, έχοντας ως ‘‘όπλα’’, από την ποίηση του Πάμπλο Νερούντα μέχρι τις επαναστατικές αποχρώσεις του Σιμόν Μπολιβάρ και του Τσε Γκεβάρα, για να αναφέρομε μερικές μορφές, τις οποίες έχει στραπατσάρει η ακατάσχετη αριστερή παραφιλολογία. Αλήθεια, αλλάζει η νοοτροπία του ανθρώπου με Καθοδήγηση, με προπαγάνδα, με ηλεκτροσόκ, με Γκουλάγκ και Γκουαντάναμο, ή ακόμη με ‘‘μιά ανελέητη σιδερένια σκούπα’’, όπως ισχυριζόταν ο Ρόζενμπεργκ, ο θεωρητικός του Γ’ Ράϊχ; Όμως ο Μ. Γκάντι είναι κατηγορηματικός, ‘‘Το κίνημα θα αποτύχει αν δεν φθάσει στη ρίζα του κακού, στην ανθρώπινη απληστία’’.
Ο Πινοσέτ θα βρεθεί σε κατ’ οίκον περιορισμό, στην Αγγλία, αντιμετωπίζοντας κατηγορίες για γενοκτονία, βασανιστήρια και τρομοκρατία. Αυτό, βέβαια, δεν θα εμποδίσει τη Μάργκαρετ Θάτσερ να επισκέπτεται τον γηραιό στρατηγό και να συζητούν για την ‘‘αξιοσημείωτη επιτυχία της Χιλιανής οικονομίας’’, περιγράφοντάς την ως ‘‘ένα εντυπωσιακό παράδειγμα οικονομικής μεταρρύθμισης, από το οποίο μπορούμε να πάρομε πολλά μαθήματα’’. Όπως θα έλεγε και ο δικός μας Καραγκούνης, χωρίς ειρωνεία! Να θυμηθούμε, και ο Γέλτσιν τον 37χρονο οικονομολόγο του Harvard, Jeffry Sachs, είχε καλέσει για την ανόρθωση της οικονομίας, για να ξεφυτρώσουν τελικά οι νέοι ολιγάρχες της Ρωσίας!
Αντί επιλόγου. Οι μαρξιστές πρέσβευαν την εργατική ουτοπία. Και οι οπαδοί της σχολής του Σικάγου πρεσβεύουν την επιχειρηματική ουτοπία. Και οι δύο ισχυρίζονται ότι, αν γινόταν αυτό που πρότειναν θα επιτυγχάνονταν η ισορροπία και η τελειότητα. Μαντεύω πού πάει το μυαλό σας! Ξέρετε, όμως, και στον ίσιο δρόμο, η καμήλα κουνάει πολύ, μα πάρα πολύ, απ’ ότι θυμάμαι από μιά μικρή διαδρομή στις Πυραμίδες της Γκίζας! Κούρασα . . .
Σεπτέμβριος 2018. Γρηγόριος Δημ. Νούσιας – Αεροπόρος.

 

FA: The Financial Crisis Fallout Ten years after the collapse of Lehman Brothers, the meltdown that started with the bursting of the U.S. housing bubble has had global repercussions. Follow the timeline. by James McBride

on Friday, 14 September 2018. Posted in Διάφορα Θέματα

The financial meltdown that started with the bursting of the U.S. housing bubble had worldwide economic repercussions, including recessions, far-reaching regulations, and deep-seated political discontent. Track its buildup and aftermath.

 


wall street despair
 
1992
Affordable housing in DC
Affordable housing in Washington, DC. (Manuel Balce Ceneta/AP)
New Rules for Fannie and Freddie

Congress passes legislation that requires government-sponsored mortgage giants Fannie Mae and Freddie Mac to devote a percentage of their lending to affordable housing. This leads to an increase in the overall number of loans being pooled and securitized or sold as financial instruments to other investors. Two years later, J.P. Morgan introduces the first credit default swap (CDS), a credit derivative that can act as a kind of insurance against defaults for investors. Over the next decade and a half, CDSes become the most widely traded credit derivative product globally. The CDS market proves to be a major source of systemic risk to the U.S. financial system when the crisis hits more than a decade later.

1995 – 1999
CA housing development CRA
A mixed-use development in what used to be a dust bowl in Marin City, California. The development was helped along by the 1977 Community Reinvestment Act. (Scott J. Ferrell/Congressional Quarterly/Getty Images)
Subprime Market Grows

In 1995, changes to the Community Reinvestment Act, originally passed to end discrimination against low-income borrowers, allow mortgage lenders to buy “subprime” securities to fulfill their affordable-housing lending obligations. Some economists argue that the resulting higher demand for subprimes encourages the proliferation of risky housing loans during the latter half of the 1990s. In September 1999, Fannie Mae eases credit requirements to encourage banks to extend loans to people whose credit is lower than what is required for conventional loans, furthering growth in the subprime lending industry.

1999
Smith barney
The offices of Citigroup’s former brokerage arm, Smith Barney, a merger allowed under the 1999 reform of the Glass-Steagall Act. (Mark Lennihan/AP)
Glass-Steagall Weakened

In November, President Bill Clinton signs off on a law that partially repeals the Glass-Steagall Act of 1933, which had prevented banks from operating other financial businesses, such as insurance and investment brokerages. One year later, new rules exempt credit default swaps and trading on electronic energy commodity markets from regulation.

2000 – 2001
Greenspan
Federal Reserve Board Chairman Alan Greenspan testifies before the Senate Budget Committee in January 2001. (Larry Downing/Reuters)
Federal Reserve Cuts Interest Rates

Prompted by the burst of the dot-com bubble and the resulting recession, the U.S. Federal Reserve, led by Alan Greenspan, lowers its benchmark interest rate eleven times. Falling interest rates lead to an easy-credit environment, encouraging lending practices that prove unsustainable later in the decade. The ensuing credit bubble plays a large role in the run-up to the financial crisis.

2004
wall street
Traders at work on the New York Stock Exchange. (Richard Drew/AP)
Wall Street Places Riskier Bets

In April, the Securities and Exchange Commission (SEC) loosens the net capital rule, which had limited broker-dealers and investment banks to a 12-to-1 leverage (the ratio of debt to equity) on investments. The change allows firms with more than $5 billion in assets to leverage themselves an unlimited number of times. Qualifying firms at the time include Bear Stearns, Lehman Brothers, Merrill Lynch, Goldman Sachs, and Morgan Stanley. These firms greatly increase the amount of leverage they employ to a point where they routinely use thirty times leverage on investments. None of the five firms survive the 2008 credit crisis intact as independent investment banks.

2007
housing bubble
A new house in New York State is forced to lower its price in 2006 as the housing market reverses. (David Duprey/AP)
February, 2007
U.S. Housing Bubble Bursts

A boom in U.S. housing prices abruptly reverses course in 2006. Declines accelerate in 2007, which will see the largest single-year drop in U.S. home sales in more than two decades. The downturn prompts a collapse of the U.S. subprime mortgage industry, which offered loans to individuals with poor credit, sometimes without requiring a down payment. More than twenty-five subprime lending firms declare bankruptcy in February and March 2007. The collapse rattles the Dow Jones Industrial Average, which measures the combined stock values of the thirty largest companies in the United States. On February 27, it loses 416 points, its biggest one-day point loss since 9/11.

bear stearns hedge funds bankruptcies
Steep losses at Bear Stearns are one of the first indications of subprime contagion. (Shannon Stapleton/Reuters)
April, 2007
Subprime Bankruptcies Proliferate

In April 2007, New Century Financial Corporation, the largest U.S. subprime lender, files for bankruptcy as analysts worry about the impact subprime mortgages will have on the broader financial sector, which invested heavily in securitized debt from subprime loans. In July, Bear Stearns, one of the largest U.S. investment banks, announces two of its hedge funds have lost almost all of their investor capital and will file for bankruptcy. It is one of the first signs of major problems in financial markets beyond the subprime loan industry.

BNP Paribas
Liquidity drying up for France’s BNP Paribas signals the international dimensions of the mortgage crisis. (Remy de la Mauviniere/AP)
August, 2007
Subprime Woes Go Global

Subprime mortgage problems spread worldwide as hedge funds and banks around the globe reveal substantial holdings of mortgage-backed securities. France’s BNP Paribas announces on August 9 that there is no liquidity in the market for the assets held by three of its hedge funds, as investors reject these so-called toxic assets, which are rapidly losing their value. Other European banks follow with similar announcements. The European Central Bank immediately steps in to offer low-interest credit lines to support these banks. With lending markets drying up around the world, the central banks of the United States, the European Union, Australia, Canada, and Japan coordinate to inject liquidity into credit markets for the first time since 9/11.

Dow
Stocks on the Dow Jones Industrial Average rise above 14,000 in 2007. (Jamie Fine/Reuters)
September, 2007
Fed Slashes Rates and Market Peaks

In September, the Federal Reserve makes its first in a series of interest rate cuts, lowering the benchmark federal funds rate for the first time since 2003, from 5.25 percent to 4.75 percent. By December 2008, the Fed will cut rates to between 0 percent and 0.25 percent. During this period, the Dow Jones Industrial Average peaks at more than 14,000 points. By February 2009, the Dow plummets by more than 50 percent, to just over 6,500.

2008
bear stearns fire sale
The Fed helps JPMorgan Chase buy Bear Stearns at rock bottom prices to shore up the financial sector. (Michael Nagle/Getty Images)
March 14, 2008
Fire Sale of Bear Stearns

Bear Stearns announces major liquidity problems and is granted a twenty-eight-day emergency loan from the New York Federal Reserve Bank. Investors are fearful that the firm’s demise could spark a collapse of the financial sector. Two days later, JPMorgan Chase buys Bear Stearns for $2 per share in a rescue deal backed by $30 billion in Fed financing. (Later, it will increase its bid to $10 per share.) The bank traded at a high of $172 per share only weeks earlier. The sudden collapse and fire sale of one of the most iconic institutions on Wall Street spark broad fears about the stability of the financial sector.

fannie mae hq
The headquarters of federal mortgage lender Fannie Mae in September 2008. (Jason Reed/Reuters)
September 7, 2008
Government Nationalizes Fannie and Freddie

The U.S. government announces it will seize control of federal mortgage insurers Fannie Mae and Freddie Mac, in what is considered Washington’s most dramatic intervention in the credit crisis to date. The two firms are riddled with mortgage defaults, and federal regulators fear their collapse could lead to massive collateral damage for financial markets and the U.S. economy.

lehman collapse
Lehman Brothers headquarters in Manhattan, on September 15, 2008, the day of its collapse. (Mario Tama/Getty Images)
September 15, 2008
‘Moral Hazard’ and Lehman’s Collapse

Lehman Brothers, a major global investment bank and a fixture on Wall Street for more than 150 years, files for the largest bankruptcy in U.S. history. The announcement spooks many investors who had assumed the U.S. government would act to prevent a bank the size of Lehman from failing. However, U.S. Treasury and Fed leaders fear at the time that bailing out Lehman would create “moral hazard” within the banking industry.

AIG bailout
An employee at the AIG offices on September 16, 2008, as its bailout is being prepared. (Lucas Jackson/Reuters)
September 16, 2008
Federal Reserve Bails Out AIG

Just a day after Lehman is allowed to collapse, the Fed steps in to rescue American International Group (AIG), the largest insurer in the United States, with an $85 billion loan. Hours earlier, credit agencies had downgraded AIG, which had bet heavily in the credit default swap market, further undermining investor confidence. Policymakers believe that, unlike Lehman, AIG is “too big to fail” and a collapse would trigger cascading failures throughout the U.S. and global financial systems.

Paulson unveils TARP
Treasury Secretary Henry Paulson announces his rescue plan at a September 19 news conference. (Chip Somodevilla/Getty Images)
September 19, 2008
Paulson Unveils TARP Rescue Plan

Treasury Secretary Henry Paulson unveils a rescue plan dubbed the Troubled Asset Relief Program, or TARP, which aims to use $700 billion of U.S. taxpayer money to stabilize markets. It also proposes buying troubled assets from the country’s largest financial firms in the hopes of restoring confidence in credit markets. That November, Paulson abandons the element of the plan aimed at buying these so-called toxic assets.

Washington Mutual
A branch of Washington Mutual in New York the day after its 2008 bankruptcy. (Brendan McDermid/Reuters)
September 25, 2008
Bank Failures Signal End of an Era

Washington Mutual is seized by the Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) and declares bankruptcy, the largest bank failure in U.S. history. Several days later, another major U.S. bank, Wachovia, is purchased by Wells Fargo. Meanwhile, the two largest U.S. investment banks, Goldman Sachs and Morgan Stanley, announce they will convert to bank holding companies, exposing them to additional government regulation but giving them access to more loans from the Fed. The move marks the end of independent investment banks, symbols of Wall Street’s success in the second half of the twentieth century.

Dow plummets
A trader reacts on the floor of the New York Stock Exchange as markets plummet in October 2008. (Spencer Platt/Getty Images)
October 10, 2008
Dow Finishes Worst Week as Fed Intervenes

The Dow Jones Industrial Average suffers the worst week of losses in its history, dropping by more than 20 percent. During the course of the week, the Federal Reserve moves to make an additional $900 billion of short-term lending available to banks and announces plans to lend approximately $1.3 trillion to companies outside the financial sector. The central banks of the United States, the EU, Britain, China, Canada, Sweden, and Switzerland make coordinated interest rate cuts. The U.S. economy sheds 240,000 jobs in October, ushering in a period of heavy job losses that culminates in an unemployment rate of 10 percent a year later.

Fed hq
Federal Reserve facilities in Washington, DC. (Stelios Varias/Reuters)
November 25, 2008
Fed Announces Quantitative Easing

The Federal Reserve introduces a plan to make large-scale asset purchases, known as quantitative easing, to push down long-term interest rates and jumpstart economic activity. In March 2009, the Fed announces the purchase of $750 billion in mortgage-backed securities and $300 billion in U.S. Treasuries. In November 2010, the Fed launches a second round of purchases, known as QE2, and in 2012 a third, QE3. By the time the program is wrapped up in 2014, the Fed has expanded its balance sheet to more than $4 trillion, up from less than $1 trillion in 2008.

Detroit inventories
Car and truck inventories rise in Detroit, Michigan, as auto sales plummet across the country in 2008. (Spencer Platt/Getty Images)
December, 2008
Bush Launches Auto Bailouts

On December 19, the George W. Bush administration announces plans to support two of the “Big Three” U.S. automakers, General Motors and Chrysler, with emergency financing totaling more than $17 billion; the third, Ford, avoids a bailout. In February 2009, the companies approach the government again for additional loans of more than $20 billion; by June, both have entered bankruptcy. After restructuring, the U.S. Treasury sells its remaining Chrysler stock in 2011 and its last GM stock in 2013, losing some $9 billion overall on its auto bailout programs.

2009
Obama signs stimulus
President Barack Obama, alongside Vice President Joseph Biden, signs the American Recovery and Reinvestment Act on February 17, 2009. (Larry Downing/Reuters)
February, 2009
Obama’s Early Moves

Amid a wave of global spending on fiscal stimulus, newly inaugurated President Barack Obama signs a $787 billion stimulus package into law. It wins praise from some economists, who laud Obama’s recognition of the urgency of the moment, but others criticize the bill for raising the debt or focusing on wasteful projects. Meanwhile, Treasury Secretary Timothy Geithner unveils his financial rescue plan, which includes so-called stress testing for big banks. It also aims to use Federal Reserve lending facilities to free up credit for consumers and small businesses and create a public-private partnership to take troubled assets off of businesses’ balance sheets.

G20 talking heads
World leaders discuss their response to the financial crisis at the 2009 G20 meeting in London. (Dylan Martinez/Reuters)
April 2, 2009
G20 Summit Pushes Financial Regulation

Leaders from the Group of Twenty (G20), representing the world’s leading economies, meet in London, where they pledge to triple funding for the International Monetary Fund and increase trade financing. The leaders do not make any major statement on increasing global stimulus spending, a focus of the United States ahead of the summit. Following a major push by France and Germany, the leaders do, however, announce plans to strengthen international financial regulation.

Bank stress tests
A branch of Chase, one of the banks targeted in 2009 stress tests. (John Gress/Reuters)
May, 2009
U.S. Banks Stress Tested

U.S. regulators led by the Federal Reserve release the results of the first banking stress test, which set out to assess the health of the country’s largest financial institutions. Ten of the nineteen companies tested are required to raise additional capital, a total of $75 billion across the system. The subsequent Dodd-Frank financial overhaul formalizes the stress test process, leading to yearly tests for U.S. financial institutions with a certain level of assets.

2010
Dodd Frank signing
President Obama signs the Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act into law in Washington, DC. (Larry Downing/Reuters)
July 21, 2010
Dodd-Frank Financial Overhaul Signed

President Barack Obama signs into law a financial reform bill aimed at preventing future financial crises by giving the federal government new powers to regulate Wall Street. The bill, to be implemented over several years, includes the creation of a Consumer Financial Protection Bureau and a Financial Services Oversight Council to monitor market stability. The Federal Deposit Insurance Corporation gains the power to seize and dismantle troubled financial firms deemed “too big to fail,” and proprietary trading—when banks invest for their own profit—is banned. The bill also limits the scope of banks’ investments in hedge funds and private equity funds.

2011
Occupy wall street
Occupy Wall Street protesters demonstrating near their encampment in lower Manhattan in October 2011. (Emmanuel Denand/AFP/Getty Images)
September, 2011
Occupy Wall Street Taps Into Discontent

On September 17, protesters begin occupying Zuccotti Park, near Wall Street in lower Manhattan, where they remain until authorities expel them in November. Objecting to growing wealth inequality and what they see as corruption and favoritism during the corporate bailouts, they inspire similar actions around the world. A year before, the so-called Tea Party movement had gained traction among Republicans with similar complaints against the TARP program, bank bailouts, and what they considered wasteful spending through Obama’s stimulus package.

2013
Volcker
Former U.S. Federal Reserve Chairman Paul Volcker in 2014. (Jonathan Ernst/Reuters)
December, 2013
Regulators Approve Volcker Rule

Authorized by the Dodd-Frank legislation, regulators finalize the so-called Volcker Rule, originally proposed by former Fed Chairman Paul Volcker. The heart of the rule is to reduce systemic risk in the U.S. financial system by prohibiting commercial banks from proprietary trading, or using their customers’ deposit funds to make risky bets in the market. The rule draws criticism from the banking industry, which argues it is too complicated and costly to comply with.

2014
GM hq
Flags fly outside the General Motors headquarters in Detroit in 2014. (Stan Honda/AFP/Getty Images)
December, 2014
TARP Ends

The Treasury sells its remaining shares in Ally Financial, formerly the financing arm of General Motors, offloading its last major investment from the Troubled Asset Relief Program. The Obama administration announces that the program resulted in a $15 billion profit, with the government recouping $441 billion on the $426 billion disbursed. Critics maintain that the bailouts created a lasting moral hazard for banks and contributed to the polarization of American politics.

2017
Hensarling
House Financial Services Committee Chairman Jeb Hensarling, the champion of the Dodd-Frank repeal effort. (Tom Williams/CQ Roll Call)
June 8, 2017
Dodd-Frank Repeal Passes House

Republicans in the U.S. House of Representatives pass the Financial CHOICE Act, which would largely dismantle the Dodd-Frank reforms. Provisions include exempting many banks from stress tests, repealing the Volcker Rule, stripping the Consumer Financial Protection Bureau of much of its power, and easing many other regulations on financial institutions. However, the bill in this form fails to advance to the Senate.  

Mulvaney CFPB
Supporters of the Consumer Financial Protection Bureau protest Mulvaney’s appointment in November 2017. (Alex Wong/Getty Images)
November, 2017
Mulvaney Takes Over CFPB

President Donald J. Trump appoints Mick Mulvaney, the head of the Office of Management and Budget, as acting director of the Consumer Financial Protection Bureau (CFPB), the financial watchdog agency created by Dodd-Frank. Critics accuse Mulvaney, who previously called the CFPB a “sick, sad joke,” of undermining the agency’s mandate by rolling back regulations, slowing enforcement measures, and favoring private lenders. In August 2018, the agency’s top student-loan official resigns in protest.

2018
Trump signs Dodd Frank reform
President Trump at the signing ceremony for the 2018 Dodd-Frank reform bill. (Kevin Lamarque/Reuters)
May 24, 2018
Trump Signs Dodd-Frank Reform Bill

Trump signs the Economic Growth, Regulatory Relief, and Consumer Protection Act, the first major financial legislation since Dodd-Frank. The bill, passed with bipartisan support in Congress, keeps the Dodd-Frank framework but exempts many smaller banks from the regulatory scrutiny imposed after the crisis. Now, only financial institutions with more than $250 billion in assets, rather than $50 billion, will be subject to increased federal oversight, though the bill gives the Fed discretion to include smaller banks if it deems necessary.

Γιώργος Στρατόπουλος: Γιατί είναι λάθος η «καθαρή» έξοδος

on Thursday, 24 May 2018. Posted in Απόψεις μη Μελών

1323
Στη συζήτηση για την «καθαρή έξοδο» κινδυνεύουμε να πέσουμε στην παγίδα του δίπολου μνημόνιο-αντιμνημόνιο. Και στον δημόσιο διάλογο και στην πολιτική διαχείριση της χώρας.

Το αδιαμφισβήτητο ζητούμενο είναι η χώρα και η κοινωνία να βαδίσουν σε έναν ευοίωνο δρόμο, με διασφαλισμένες τις προϋποθέσεις για οικονομική ανάπτυξη και ευημερία με κοινωνική συνοχή. Αυτή η πορεία δεν είναι μαύρο-άσπρο. Δεν απαιτεί μαγκιά, αλλά καλοσχεδιασμένη, συνεχή, συστηματική προσπάθεια.

Κι ενώ όλοι διδαχτήκαμε ότι μάγοι δεν υπάρχουν, πάλι μια μαγική συνταγή αναζητούμε για την έξοδο από τα μνημόνια –«καθαρή έξοδο» την ονομάζουν κάποιοι. Ενώ θα έπρεπε να επιδιώκουμε την «υπεύθυνη έξοδο», τη συνετή διαδικασία που διασφαλίζει τα συμφέροντα της χώρας και υπηρετεί με το βέλτιστο τρόπο την πορεία προς οικονομική ανάπτυξη και ευημερία της κοινωνίας.

Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν τα βασικά. Το ζήτημα της «καθαρής εξόδου» είναι, πρωτίστως, ζήτημα βέλτιστης διαχείρισης του χρέους με προεκτάσεις στα δημοσιονομικά (χαμηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους => ανάγκη για χαμηλότερα πλεονάσματα), τον τραπεζικό κλάδο (χαμηλότερο κόστος χρήματος), τη ρευστότητα της οικονομίας και την ανάπτυξη που πάντα ενισχύεται όταν κάνουμε τα πράγματα σωστά.

Θέλουμε, επιδιώκουμε μείωση του χρέους;

Στην απόφαση του Eurogroup (Μάιος 2016 εδώ) στο πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους, αναφέρεται ρητά:

«Liability management – early partial repayment of existing official loans to Greece by utilizing unused resources within the ESM programme to reduce interest rate costs and to extend maturities. Due account will be taken of exceptionally high burden of some Member States».

Δηλαδή, ένα εργαλείο για τη μείωση του χρέους είναι η χρήση των αδιάθετων κεφαλαίων του ESM, ώστε υφιστάμενα δάνεια του επίσημου τομέα με κοντινές λήξεις και σχετικά υψηλά επιτόκια να αντικατασταθούν από νέα δάνεια του ESM με μακρινές λήξεις και πολύ χαμηλά επιτόκια. Μια τέτοια αντικατάσταση έχει πολλαπλά οφέλη:

Α) Συνιστά έμμεσο κούρεμα χρέους: δάνεια που λήγουν σε 2-3 χρόνια αντικαθίστανται από δάνεια του ESM που λήγουν σε 30-50 χρόνια και φέρουν ελάχιστο επιτόκιο. Αυτό είναι ελάφρυνση.
Β) Μειώνονται οι τόκοι εξυπηρέτησης του χρέους, αφού ένα τμήμα του αντικαθίσταται από δάνεια με πολύ χαμηλό επιτόκιο. (Οι περισσότερες κοντινές λήξεις του επίσημου τομέα είναι δάνεια της ΕΚΤ και του ΔΝΤ με σχετικά υψηλό επιτόκιο).
Γ) Μειώνονται οι χρηματοδοτικές ανάγκες εξυπηρέτησης του χρέους βραχυπρόθεσμα. Διότι, για τα δάνεια που λήγουν σε 2-3 χρόνια και θα αντικατασταθούν από δάνεια του ESM, δε θα χρειαστεί να δανειστούμε από τις αγορές για να τα αναχρηματοδοτήσουμε.
Δ) Μειώνονται οι χρηματοδοτικές ανάγκες εξυπηρέτησης του χρέους μεσοπρόθεσμα, για τα επόμενα 7-8 χρόνια. Για παράδειγμα, αν ένα δάνειο που λήγει το 2019 αντικατασταθεί από δάνειο του ESM, δε θα χρειαστεί να δανειστούμε το 2019 από τις αγορές για να το αναχρηματοδοτήσουμε. Αλλά ούτε το 2024 θα χρειαστεί να δανειστούμε για να αναχρηματοδοτήσουμε το ομόλογο που, αν είχαμε δανειστεί το 2019, θα έληγε το 2024.

Μεγαλύτερη ανάλυση με ποσοτικές λεπτομέρειες για το ζήτημα αυτό θα βρείτε σε παλαιότερο άρθρο (Νοέμβριος 2016 εδώ¹). Το συμπέρασμα από τότε παραμένει ίδιο:

«… Δηλαδή, ακόμα και αν το 2018 έχουμε εξέλθει επιτυχώς στις αγορές, η αναχρηματοδότηση των υφιστάμενων δανείων με τα περισσευούμενα κεφάλαια του ESM είναι η πιο συνετή επιλογή, αντί να καταφύγουμε στις αγορές. Διότι στις αγορές δεν υπάρχει για την Ελλάδα δανεισμός τόσο εξαιρετικά προνομιακός, όσο τα δάνεια του ESM: διάρκεια 30-40 χρόνια με επιτόκιο <1%!»

Η ελάφρυνση του χρέους είναι προς το συμφέρον της χώρας. Και θα πρέπει η κυβέρνηση να έχει πολύ καλούς λόγους, εθνικής φύσεως, για να την απαρνηθεί.

Η προληπτική πιστοληπτική γραμμή ισοδυναμεί με ελάφρυνση χρέους!

Η προληπτική πιστοληπτική γραμμή (ΠΠΓ), αν παραβλέψουμε κάποιες επουσιώδεις τεχνικές λεπτομέρειες, συνιστά ελάφρυνση του χρέους κατά τρόπο ισοδύναμο εκείνου που περιγράφεται στην απόφαση του Eurogroup (5/2016): μακροπρόθεσμος χαμηλότοκος δανεισμός από τον ESM στη διάθεση της Ελλάδας, για να αναχρηματοδοτήσει δάνεια που λήγουν δύο χρόνια μετά το τέλος του 3ου Μνημονίου. Δεδομένου ότι το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των λήξεων της διετίας 2019-2020 είναι δάνεια του επίσημου τομέα, η αναχρηματοδότηση αυτών των κοντινών λήξεων μέσω της πιστοληπτικής γραμμής από τον ESM δεν είναι παρά η έμμεση ελάφρυνση μέσω «Liability management», που περιγράφει η σχετική απόφαση του Eurogroup.

Επιπλέον, η προληπτική πιστοληπτική γραμμή πέραν των ευεργετικών αποτελεσμάτων στη διαχείριση του δημόσιου χρέους, συνεισφέρει θετικά και στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, εξασφαλίζοντας χαμηλότερο κόστος δανεισμού στις ελληνικές τράπεζες.

Κι ακόμη ένα θετικό, η χρήση της ΠΠΓ μειώνει την ανάγκη για αποθεματικά κεφάλαια (cash buffer) και απελευθερώνει ρευστότητα στην οικονομία.

Προξενεί, λοιπόν, απορία η εμμονή της κυβέρνησης να απορρίπτει την προληπτική πιστοληπτική γραμμή και όσα θετικά συνεπάγεται. Γιατί αυτό ακριβώς σημαίνει η μαγική έκφραση «επιδιώκουμε καθαρή έξοδο».

Ο βρεγμένος την βροχή δεν τη φοβάται!

Υποθέτουμε βέβαια μια εύλογη εξήγηση για την απόρριψη της ΠΠΓ: η χορήγησή της συνεπάγεται υποχρεώσεις. Η Ελλάδα θα πρέπει να υπογράψει με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) με όρους και δεσμεύσεις. Ουσιαστικά, η ΠΠΓ συνεπάγεται αυξημένο επίπεδο επιτήρησης της χώρας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Λέω αυξημένο, επειδή η χώρα θα βρίσκεται σε καθεστώς επιτήρησης για πολλά χρόνια, ούτως ή άλλως.

Ποια είναι τα επαχθή μέτρα που δεν έχει υπογράψει ακόμα η κυβέρνηση και προσπαθεί να αποφύγει, αρνούμενη την ελάφρυνση του χρέους που προσφέρεται εμμέσως δια της Πιστοληπτικής Γραμμής;

Ωστόσο – ας είμαστε ρεαλιστές και ειλικρινείς!– αυτός ακριβώς ήταν ο λόγος που οι εταίροι παρέπεμπαν τα ουσιαστικότερα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους στη λήξη του προγράμματος. Ήθελαν να προσφέρουν ελάφρυνση με αντάλλαγμα δεσμεύσεις της Ελλάδας για την περίοδο μετά τη λήξη του 3ου προγράμματος.

Ολα αυτά τα γνωρίζαμε ήδη από τις συνεδριάσεις του Eurogroup για το χρέος, δεν φέρνει τίποτα καινούργιο η ΠΠΓ.

Είναι, λοιπόν, ακατανόητη η απροθυμία της κυβέρνησης για την ΠΠΓ. Η χώρα, εξαιτίας αυτής της κυβέρνησης έχει ήδη αναλάβει πολύ βαριές δεσμεύσεις για μετά τη λήξη του 3ου προγράμματος. Αυτή η κυβέρνηση έχει συμφωνήσει και υπογράψει για μετά το Μνημόνιο οδυνηρά μέτρα που δεν δέχτηκε να εφαρμόσει τα τρία χρόνια του δικού της Μνημονίου.

1. Η μη μείωση των κύριων συντάξεων ήταν η σημαία της. Μείωσε τις επικουρικές, κατήργησε το ΕΚΑΣ, αύξησε τις εισφορές περίθαλψης σε κύριες και επικουρικές, μείωσε το αφορολόγητο (άρα μείωσε τις συντάξεις) και μείωσε την αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων με αλλεπάλληλες αυξήσεις στους έμμεσους φόρους. Τις κύριες συντάξεις, όμως, σε ονομαστικό επίπεδο δεν τις πείραξε. Υπέγραψε, όμως, τεράστια μείωσή τους (1% του ΑΕΠ) για το 2019.

2. Ο υπουργός Οικονομικών, σύμφωνα με δηλώσεις του, θα παραιτούνταν αν μειωνόταν το αφορολόγητο. Τελικά, και ο ίδιος και η κυβέρνησή του αλλά κυρίως οι φορολογούμενοι διαπίστωσαν ότι το 3ο Μνημόνιο έφερε μείωση του αφορολόγητου της τάξης των 900€ (από 9545€ ->8636€) και κανείς δεν παραιτήθηκε. Ο ίδιος υπουργός όμως συμφώνησε και υπέγραψε τεράστια μείωση του αφορολόγητου κατά 3.000€ (από 8636€ -> 5685€) για το 2020, όταν πια δεν θα έχουμε Μνημόνια!

Αναρωτιέμαι, λοιπόν, ποια είναι τα επαχθή μέτρα που δεν έχει υπογράψει ακόμα η κυβέρνηση και προσπαθεί να αποφύγει, αρνούμενη την ελάφρυνση του χρέους που προσφέρεται εμμέσως δια της Πιστοληπτικής Γραμμής;

Και μόνο μια απάντηση μπορώ να διατυπώσω. Δεν υπάρχουν μέτρα προς αποφυγήν, απλώς είναι έτοιμη η νέα αυταπάτη. Δεν είναι η ελληνική κυβέρνηση που αποφασίζει, είναι ο ΣΥΡΙΖΑ. Και δεν θέλει να αποφύγει μέτρα και επιτήρηση, απλώς δεν μπορεί να σκεφτεί άλλο σλόγκαν, άλλη προπαγάνδα για την προεκλογική περίοδο.

Κι επειδή η πυξίδα που οδηγεί την πορεία και τις επιλογές της κυβέρνησης είναι ο εκλογικός κύκλος και όχι το εθνικό συμφέρον, επιλέγει ξανά τη φαντασίωση της άσπιλης, ανέμελης, ανεξάρτητης και εθνικά υπερήφανης εξόδου. Ξανά αυταπάτες, δηλαδή!

Η στάση της κυβέρνησης στο ζήτημα της ΠΠΓ έχει ευρύτερες διαστάσεις και εκπέμπει ανησυχητικά μηνύματα για την επικείμενη διαπραγμάτευση για το χρέος. Η κυβέρνηση θέτει ως προτεραιότητα το αφήγημα της «καθαρής εξόδου» και δείχνει διατεθειμένη να θυσιάσει ακόμα και μέτρα ελάφρυνσης του χρέους, αν αυτά συνοδεύονται από περιορισμούς και υποχρεώσεις που σκοτεινιάζουν το αφήγημα.

Πάλι δηλαδή, σημαντικές αποφάσεις για το μέλλον της χώρας σχεδιάζονται με κύριο γνώμονα… τα ψηφαλάκια. Σα να μην πέρασε μια μέρα από τον αντιμνημονιακό ανένδοτο, σα να μη διδαχτήκαμε τίποτα από τα τοξικά παιχνίδια με τα δημοψηφίσματα…

Μόνο που τώρα, με όσα πάθαμε το 2015, μόνο οι αμετανόητοι πιστεύουν πως μπορεί να κερδηθεί εθνική αξιοπρέπεια με αυταπάτες και καραγκιοζιλίκια.

Σημειώσεις
¹ Οι λήξεις των δανείων του ιδιωτικού τομέα που αναφέρονται στο σχετικό link δεν ενσωματώνουν την πράξη αναχρηματοδότησης του ομολόγου λήξης 2019, που έγινε τον Ιούλιο του 2017 και το swap των ομολόγων που έγινε τον Νοέμβριο 2017.

Πηγή: Protagon

Αναστάσιος Μπασαράς: Η παρουσίαση "Η επισκόπηση της Διηνεκούς ε

on Saturday, 23 March 2019. Posted in Ομιλίες

Αγαπητοί(ες) Φίλοι(ες)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Παρουσίασα την Πέμπτη 7/3/2019, στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου των Αθηναίων (ΣτΑ) το θέμα "Η επισκόπηση της Διηνεκούς ελληνικής οικονομικής κρίσης και η γυμνή αλήθεια."  Συντονιστής της παρουσίασης ήταν ο Δρ Νικόλαος Δενιόζος, Ανώτατος Αξιωματικός εα του ΛΣ, Διδάσκων στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ του ΕΚΠΑ και Επισκέπτης Ερευνητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΔΠΘ.

 

 

 

Οικοδεσπότης της βραδιάς ήταν ο Ελευθέριος Σκιαδάς,

Πρόεδρος του ΣτΑ και Διευθυντής της 'ΕΣΤΙΑ'.

 Εδώ μαζί με τον ΓΓ του ΣτΑ πχο εα Μανώλη Καρανίκα.

 

 

  Οικοδέσποινα της Βραδιάς η κυρία Λίνα Μπασαρά - Γριβάκου.

Εδώ μαζί με τον πνευματικό της πατέρα Γεώργιο της ενορίας του Παπάγου

 Παρόντες οι:

Επίτιμοι Αρχηγοί: ΓΕΣ Κ. Γκίνης και Α. Στεφανής, ΓΕΝ Κ. Χρηστίδης, ΓΕΑ Γ. Αντωνετσής, οι Πρόεδροι του ΣτΑ Ε. Σκιαδάς, του ΕΛΙΣΜΕ Β. Μαρτζούκος, του ΣΑΣΙ Ε. Γεωργούσης, της Αεροπορικής Ακαδημίας Ι. Αλεξόπουλος, του ΕΣΜΑ Ι. Κούτρας, της ΕΑΑΑ αντιπρόσωπος Η. Σβάρνας,
Ο Πρέσβυς ε.τ. Δ. Κωνσταντίνου,
Ο Πνευματικός μου Πατήρ Γεώργιος,
οι Καθηγητές πανεπιστημίων Α. Συρίγος και Γ. Στρατόπουλος,


ο τ. Γενικός Διευθυντής της ΓΔΑΕΕ Κ. Βούρης,
Ο Επίτιμος πρόεδρος του Συνδέσμου των Κολλεγίων Κ. Καρκανιάς,
ο Πρόεδρος της Κιβωτού Ολιστικής παιδείας Δ. Μπάκας,
Παρόντες, επίσης, οι παλιοί πρόεδροι του ΕΛΙΣΜΕ: Στρατηγός Χ. Μουστάκης, Ναύαρχος Γ. Δεμέστιχας, Στατηγός Η. Καζούκας,
Τα ΔΣ του ΕΛΙΣΜΕ, ΣΑΣΙ και ΣτΑ.
Πολλοί μα πάρα πολλοί πεσβύτεροι (και ιδιαίτερα της ΠΑ ανώτατοι αξιωματικοί τάξεων του 1950 και 60: Παγώνης, Μπέλιας, Δ. Παπαγεωργίου, Γ. Κακλής, Ν. Σταυρόπουλος, Α. Παμπούκης, Σ. Ξαρχουλάκος, Π. Ξυπολιάς κλπ)


και νεώτεροι ανώτατοι και ανώτεροι Αξιωματικοί των ΕΔ και των ΣΑ,
δημοσιογράφοι και ένα πλήθος από νέους και νέες, οι περισσότεροι κάτοχοι Δρ και δυσκολευόμενοι να βρούν το αγαθό της ζωής: 'τη δουλειά’.

Η οικοδέσποινα της βραδιάς μαζί με τους ναυάρχους του ΛΣ (εα), Νικόλαο Σπανάκο και Νικόλαο Δενιόζο (και συντονιστή της βραδιάς, συνομιλούν:

Ξεκίνησα τονίζοντας:
Δεν είμαι Οικονομολόγος! Είμαι ένα Σκεπτόμενο Ατομο με Κοινή Λογική. Αυτή η παρουσίαση είναι αποτέλεσμα σκληρής Δουλειάς. Δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι παρέχει 100% Ανάλυση της Ελληνικής Κρίσης. Ωστόσο, εγγυώμαι ότι έκανα ό,τι είναι δυνατό να παρουσιάσω την Ελληνική Οικονομική κρίση , χωρίς να αλλάξω τα Συμβάντα, Γραφόμενα και Λεγόμενα των, εξαιρετικά, αξιόπιστων και έγκυρων Πηγών!:

'Ο εικονολήπτης της βραδιάς στρατηγός εα (και φίλος), συμβουλεύει νεαρό ζευγάρι αναλυτών αρθρογράφων: Εφη Χαραλαμπάκη και Γιώργος Λυκοκάπης.'

Κατεβάζοντας το PDF μπορείτε να δείτε όλη την παρουσίαση PPT σε μορφή PDF, τα Βίντεο της παρουσίασης κάνοντας κλικ τα αντίστοιχα εικονίδια, ένα αλμπουμ επιλεγμένων φωτογραφιών και στιγμιοτύπων από την παρουσία ή/και όλες τις φωτογραφίες κάνοντας κλικ το εικονίδιο.

Εκλεισα την διάλεξη, τονίζοντας:
Αγαπητοί κύριοι και κυρίες, ας μην κατηγορούμε τον εαυτό μας για την κρίση στη χώρα μας.
Δεν είναι αποτέλεσμα των ενεργειών μας.
Είναι καθήκον των κυβερνώντων να υπερασπίζονται τα συμφέροντά μας μακροπρόθεσμα και για τις μελλοντικές γενιές.
Εάν οι πολιτικοί ήταν πατριώτες, δεν θα είχαν ποτέ φέρει την Ελλάδα σε τόσο ευάλωτη θέση. Πρέπει να αλλάξουμε την κατάσταση.
Να είμαστε αλληλέγγυοι μεταξύ μας γιατί κάνεις άλλος δεν θα'ναι.
ΠΟΤΕ να μην ξεχάσουμε τις ρίζες μας και το τι είμαστε ικανοί να κάνουμε.
Τέλος, σας, ευχαριστώ, όλους, που με τιμήσατε και είχατε την υπομονή να με ακούστε,
Ξεχωρίζω, τον Λεφτέρη Σκιαδά, Δντή της εστίας και Πρόεδρο του ΣτΑ, που μου εμπιστεύθηκε αυτή των ωραίο χώρο, και,
ΞΕΧΩΡΙΖΩ, επιπλέον, τη γυναίκα μου Λίνα, το γιατί το ξέρει καλά!!!
Περνάω, μέσα από την πάμω δεξιά φωτογραφία, τη λατρεία στον Κωνσταντίνο μου, ο πόνος της μνημοσύνης του οποίου μου έδωσε τη μεγάλη δύναμη να κάνω τη σημερινή παρουσία!
Σας ευχαριστώ όλους και όλες διπλά για τη μεγάλη τιμή που μου κάνατε και την πολλαπλή χαρά που μου δώσατε να κάνω την παρουσίαση της ζωής!!!
Αναστάσιος Μπασαράς
7 Μαρτίου 2019 

Ιπποκράτης Δασκαλάκης*: Ελληνική Πολεμική Αεροπορία...Οι Δηλώσεις των Συμβούλων Εθνικής Ασφαλείας και το «Θερμό» Επεισόδιο

on Tuesday, 10 December 2019. Posted in Απόψεις - Προτάσεις Μελών

Η υπαρκτή πιθανότητα ενός θερμού επεισοδίου -ηθελημένου ή μη- πρέπει να εντυπωθεί στη συνείδηση του λαού, όχι για δημιουργία φοβικών συνδρόμων, αλλά για τον ενστερνισμό της αναγκαιότητας ύπαρξης ετοιμότητας, ενότητας και προετοιμασίας

Στις ενημερωτικές ιστοσελίδες, στις 08 Δεκεμβρίου, γίνεται αναφορά στη συνέντευξη στην ΕΡΤ του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας του Πρωθυπουργού, Αντιναυάρχου εα Διακόπουλου Αλεξάνδρου. Αναμφίβολα δηλώσεις παρόμοιων αξιωματούχων μεταφέρουν με ημιεπίσημο, αλλά συνήθως επεξηγηματικό και κατηγορηματικό τρόπο, τις διαθέσεις και μηνύματα των κυβερνήσεων παρέχοντας ενίοτε (εάν χρειαστεί) τη δυνατότητα επίσημης τήρησης αποστάσεως εξ αυτών. Ανάλογες δηλώσεις είχαν προ δεκαημέρου δημοσιοποιηθεί εκ μέρους του Αναπληρωτού Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας του Πρωθυπουργού, κ. Θάνου Ντόκου.

Στα μέσα ενημέρωσης, ως κυρίαρχο σημείο της συνέντευξης επιλέγει η αναφορά σε «μη ύπαρξη φόβου για θερμό επεισόδιο». Βέβαια, η προσεκτική ανάγνωση εντοπίζει ότι η παραπάνω δήλωση αναφέρεται περισσότερο στις συνέπειες του μνημονίου Τουρκίας - Λιβύης και όχι στο σύνολο των πολύπλευρων προκλήσεων και απαιτήσεων της Άγκυρας. Επιπλέον η αισιόδοξη αυτή εκτίμηση, συνοδεύεται και με δηλώσεις αποφασιστικότητας της Ελλάδος να παρεμποδίσει με κάθε τρόπο τουρκικές έρευνες ή γεωτρήσεις στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Ο κ. Ντόκος, προ ημερών, είχε εκπέμψει μήνυμα επιθυμίας συνεργασίας αλλά και ετοιμότητας πολεμικής σύγκρουσης. Ο Ναύαρχος έκανε αναφορά και στην αναλογικότητα των ελληνικών απαντήσεων σε ενδεχόμενες τουρκικές προκλήσεις με τη χρήση, της κατά περίπτωση, κατάλληλης απάντησης.

Ορθώς, παραπλήσια μηνύματα με τα προαναφερόμενα, πρέπει να εμπεριέχουν όλες τις δυνατές πιθανότητες, τις ημέτερες επιθυμίες και να επιδεικνύουν πειστικά την αποφασιστικότητα μας αλλά και τις συνέπειες και κινδύνους των ενεργειών του αντιπάλου σε περίπτωση επιμονής του. Ορθώς επίσης πρέπει να επιδεικνύουν μια μετριοπαθή στάση προς τη διεθνή κοινότητα, επιθυμία απόλυτης συμμόρφωσης προς το διεθνές δίκαιο, αλλά συνάμα να αποφεύγουν τη δημιουργία κλίματος ανησυχίας σε εσωτερικό και εξωτερικό. Η επίτευξη αυτών των πολλαπλών και αντικρουόμενων στόχων συνήθως ξεφεύγει της ευχέρειας ελιγμών που προσφέρει η πλούσια ελληνική γλώσσα. Για αυτό το λόγο και συχνά στρατεύονται ελαφρώς αποκλίνουσες τοποθετήσεις από διαφορετικά πρόσωπα.

Αναμφίβολα ουδείς πολίτης αυτής της χώρας, υποψήφιος επενδυτής ή και απλός τουρίστας δεν θα αισθάνονταν άνετα,όταν από επίσημα χείλη επικρέμεται η απειλή ενός θερμού επεισοδίου. Ας μη ξεχνάμε ότι οι «διαθέσεις και πράξεις » των παραπάνω είναι αυτές που θα επιτρέψουν την οικονομική μας ανόρθωση και κατά συνέπεια και την αναβάθμιση της αμυντικής μας ισχύος. Όμως η υπαρκτή πιθανότητα ενός θερμού επεισοδίου -ηθελημένου ή μη- πρέπει να εντυπωθεί στη συνείδηση του λαού, όχι για δημιουργία φοβικών συνδρόμων, αλλά για τον ενστερνισμό της αναγκαιότητας ύπαρξης ετοιμότητας, ενότητας και προετοιμασίας. Ασφαλώς και ο κίνδυνος μιας μικρής ή μεγάλης σύγκρουσης είναι απόλυτα εντυπωμένος στους υπευθύνους και υπηρέτες του αμυντικού μηχανισμού αλλά απαιτείται η, όσο το δυνατόν μεγαλύτερη, συναντίληψη και εγρήγορση από τα λαϊκά στρώματα. Καλό θα ήταν επίσης να αντιμετωπιστεί η ευρέως κυκλοφορούσα άποψη ότι τυχόν σύγκρουση θα είναι αποκλειστικά σημειακή και χαμηλής έντασης και διάρκειας. Η προετοιμασία μας πρέπει να είναι πάντοτε στο επίπεδο του «πολέμου πλήρους φάσματος» αυτού δηλαδή που εμπεριέχει όλες τις μορφές του πολέμου (συμβατικού και μη) και όλης της συγκρουσιακής μεθοδολογίας (συμβατικής αλλά και της ευρέως αναφερόμενης σήμερα με τους όρους ασύμμετρες απειλές, υβριδικές συγκρούσεις κλπ).

Ορθές και οι αναφορές των Συμβούλων στην αναλογικότητα των απαντήσεων καίτοι στο συγκεκριμένο επιχειρησιακό περιβάλλον και με τον συγκεκριμένο αντίπαλο που διαθέτει την πρωτοβουλία των κινήσεων, η αναλογικότητα είναι δύσκολα εφαρμόσιμη. Η επίκληση της βούλησης μας για μια απόλυτη και αμοιβαία καταστροφική σύγκρουση πρέπει πάντα να υφίσταται ως μια πιθανή επιλογή μας στο μυαλό του αντιπάλου. Αναφορές στην αναλογικότητα της απάντησης, από επίσημα χείλη, εκτιμώ ότι περιορίζουν την αποτρεπτική μας ικανότητα η οποία δεν πρέπει να αυτοπεριορίζεται στις επιλογές της. Το να επισείουμε πειστικά (ικανότητες και βούληση) την απειλή της επιλογής εξαπόλυσης μιας τρομακτικής ολικής σύγκρουσης (παρόμοιας της ψυχροπολεμικής MutualAssuredDestruction) πρέπει να παραμείνει «όπλο» της αποτρεπτικής μας πολιτικής προς αντιπάλους και φίλους. Επιπρόσθετα πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό ότι σε περίπτωση οποιαδήποτε «επεισοδίου», μικρής ή μεγαλύτερης έντασης και ανεξαρτήτως έκβασης, η ανακήρυξη των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια θα έχει αμετάκλητα πραγματοποιηθεί τα πρώτα λεπτά της κρίσεως.

Σίγουρα, δηλώσεις, από όπου και αν προέρχονται, έχουν την ανάλογη με την πηγή, σημασία και δυναμική τους. Ο αντίπαλος όμως, πέραν της ακροάσεως των ημετέρων δηλώσεων, ανατρέχει και στον (συν)υπολογισμό των μετρήσιμων (μέχρι ενός βαθμού) αμυντικών μέσων και των διαθεσιμοτήτων τους. Οι δε δηλώσεις μας εμπεριέχουν την αξιοπιστία που συμβαδίζει και με τα διαθέσιμα μέσα μας. Εκεί δυστυχώς έχουμε πολύ δουλεία να κάνουμε υπό συνθήκες χρονικής πίεσης και οικονομικών δυσχερειών. Ακόμη όμως χειρότερη είναι η εικόνα μας -των κυβερνώντων ελίτ- για την ύπαρξη βούλησης και σθένους αντιπαράθεσης! Εδώ δυστυχώς χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια. Ευελπιστώ να πλανιέμαι οικτρά. 

[12 3 4 5  >>