Εθνική Στρατηγική

 1  2 

Μήπως οι μίζες στα εξοπλιστικά εξηγούν το "φοβικό σύνδρομο" της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής;...

    Οι αποκαλύψεις γιά τα εξοπλιστικά στην πραγματικότητα επιβεβαίωσαν την κοινή  πεποίθηση: ότι στην διαδικασία παραγγελιών στρατιωτικού υλικού εμφιλοχωρούσε εδώ και χρόνια αθρόος χρηματισμός των αρμοδίων αξιωματούχων. "Ο κόσμος το είχε τούμπανο κι εμείς κρυφό καμάρι", κατά την λαϊκή παροιμία. Η τεραστίων διαστάσεων, όπως αποδεικνύεται τώρα, διαφθορά, ήταν διακομματική. Στην ουσία, το πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης χρησιμοποίησε τις μίζες α...

18-01-2014   Εθνική Στρατηγική

2014-03-17. Η γεωστρατηγική αξία του ελληνικού θαλάσσιου χώρου ...

«H κατάκτησις της Ελλάδος υπό μιας Μεγάλης Χερσαίας Δυνάμεως θα δώσει πιθανότατα εις αυτήν την Δύναμιν την δυνατότητα ελέγχου ολοκλήρου της Παγκοσμίου Νήσου». Sir Halford J. Mackinder ΕΔΩ! ολόκληρο το άρθρο....

17-03-2014   Εθνική Στρατηγική

2014-12-05. Εξωτερική πολιτική ντροπής...

Η σημερινή μέρα είναι άλλη μια μέρα που οι Έλληνες θα την θυμόμαστε με θλίψη. Ο λόγος είναι η κατάντια της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας που την απογυμνώνει από τα τελευταία ίχνη αξιοπρέπειάς της.Μετά το απίθανο ότι «η μουσουλμανική, η οθωμανική κληρονομιά είναι μέρος της εθνικής μας κληρονομιάς», το οποίο ξεστόμισε ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος πριν από λίγες μέρες, υφιστάμεθα σήμερα την ταπεινωτική επίσημη επίσκεψη του πρωθυπουργού και...

05-12-2014   Εθνική Στρατηγική

2015-02-20. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων...

ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση ΚρίσεωνΑναδημοσίευση από το περιοδικό ‘Νέα Πολιτική’, Τεύχος 12, Νοε-Δεκ 2014Η διαχείριση κρίσεων πρέπει να θεσμοθετηθεί και να γίνει μέρος μίας ριζικής πολιτικής μεταρρύθμισης.Η διαχείριση κρίσεων αντιμετωπίζεται, σύμφωνα με την διεθνή πρακτική και εμπειρία, σε πολλαπλά επίπεδα. Στο επίπεδο της πρόληψης, της πρόγνωσης και της εκτίμησης κινδύνου το έργο αυτό είναι καθήκον ενός Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, που είναι ανύπαρκτο...

20-02-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-03-06. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων. Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ!...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, στα πλαίσια της ενημέρωσης των μελών και αναγνωστών του, παρουσιάζει σε εβδομαδιαία βάση τα κείμενα του Φακέλου της Διαχείρισης Κρίσεων με την σειρά: -Η κρίση είναι ήδη εδώ, του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου, Μέλους του ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ, του Σμχου ε.α. Αναστασίου Μπασαρά, Αντιπροέδρου ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ! Θα ακολουθήσουν:-Η Διαχείριση της Κρίσης της Κούβας κ...

06-03-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-03-18. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΒΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, στα πλαίσια της ενημέρωσης των μελών και αναγνωστών του, παρουσιάζει σε εβδομαδιαία βάση τα κείμενα του Φακέλου της Διαχείρισης Κρίσεων με την σειρά: -Η κρίση είναι ήδη εδώ, του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου, Μέλους του ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ, του Σμχου ε.α. Αναστασίου Μπασαρά, Αντιπροέδρου ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση της Κρίσης της Κούβας και τα Συμπεράσματά...

18-03-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-04-01. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων: ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΚΡΙΣΕΩΝ...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, στα πλαίσια της ενημέρωσης των μελών και αναγνωστών του, παρουσιάζει σε εβδομαδιαία βάση τα κείμενα του Φακέλου της Διαχείρισης Κρίσεων με την σειρά: -Η κρίση είναι ήδη εδώ, του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου, Μέλους του ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ, του Σμχου ε.α. Αναστασίου Μπασαρά, Αντιπροέδρου ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ!-Η Διαχείριση της Κρίσης της Κούβας και τα Συμπεράσματά...

01-04-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-04-17. ΦΑΚΕΛΟΣ: Διαχείριση Κρίσεων: Χειρισμός διακρατικών κρίσεων ασφαλείας και άμυνας, Ελληνο...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, στα πλαίσια της ενημέρωσης των μελών και αναγνωστών του, παρουσίασε σε εβδομαδιαία βάση τα κείμενα του Φακέλου της Διαχείρισης Κρίσεων με την σειρά: -Η κρίση είναι ήδη εδώ, του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου, Μέλους του ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ! -Η Διαχείριση Κρίσεων στο ΝΑΤΟ, του Σμχου ε.α. Αναστασίου Μπασαρά, Αντιπροέδρου ΔΣ/ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. ΕΔΩ! -Η Διαχείριση της Κρίσης της Κούβας και τα Συμπεράσμ...

17-04-2015   Εθνική Στρατηγική

2015-12-05. «Μηδείς αγεωγράφητος και ανιστόρητος εισίτω»....

Αυτή πρέπει να είναι η επιγραφή που θα πρέπει να τοποθετηθεί στην είσοδο του κοινοβουλίου, ώστε να αποτρέπεται η είσοδος σε κάθε πολιτικό πρόσωπο που στερείται βασικών γνώσεων Ιστορίας και Γεωγραφίας! Δυστυχώς φαίνεται πως οι απουσίες (κατά κόσμον «κοπάνες») που έκανε κάποτε στα προαναφερόμενα μαθήματα ο νεαρός Αλέξης Τσίπρας, μεταγενέστερα δεν επέδρασαν μόνο αρνητικά στη δημόσια εικόνα του ως πρωθυπουργού της χώρας, αλλά προκάλεσαν σε επίπεδο γε...

05-12-2015   Εθνική Στρατηγική

11/4/2016. “Είναι η Ειδομένη περιοχή μειωμένης εθνικής κυριαρχίας”; ...

Αναδημοσίευση από το 'MILITAIRE' Στις εικόνες που είδαμε, στα  γεγονότα στην Ειδομένη, φάνηκε οι Σκοπιανοί ένοπλοι (ένοπλοι λέμε) αστυνομικοί, να έχουν προχωρήσει μπροστά από τον φράχτη, προς την Ελληνική πλευρά!! Όμως, ο Υπουργός Άμυνας, μας διαβεβαίωσε (sic) ότι «δεν μπήκαν σε Ελληνικό έδαφος …. και όλα είναι υπό έλεγχο»!!!Ας το δεχθούμε αυτό που λέει ο Υπουργός και που το επιβεβαιώνει και η Κυβέρνηση (αν και επανειλημμένα έχουν συλληφθεί ψευδ...

11-04-2016   Εθνική Στρατηγική

6/5/2016. Δήλωση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών για το Αιγαίο...

Προειδοποίηση ότι η ανοχή και η «συνενοχή» των χωρών μελών του ΝΑΤΟ στις συνεχιζόμενες παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου από την Τουρκία μπορεί να  έχουν «κακό τέλος», απηύθηνε ο Ρώσος υπουργός εξωτερικών Sergey Lavrov σε συνέντευξή του χθες, στην οποία εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση εναντίον της Τουρκίας για την «επεκτατική» πολιτική που ακολουθεί, η οποία αποκαλύπτει τις «νέο-Οθωμανικές φιλοδοξίες της». Μιλώντας στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων...

06-05-2016   Εθνική Στρατηγική

20/5/2016. Η Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας ...

Η εθνική ασφάλεια παραδοσιακά εθεωρείτο η προστασία της χώρας κατά των στρατιωτικών απειλών. Σήμερα όμως αυτή η αντίληψη είναι περιοριστική για την έννοια της εθνικής ασφάλειας, η οποία πλέον έχει μία ευρύτερη διάσταση και σύνθετη σημασία και δεν διέπεται μόνον από την πρόσκτηση και χρήση στρατιωτικών δυνάμεων και μέσων. Η αλληλεξάρτηση της εθνικής άμυνας, εξωτερικής πολιτικής, εθνικής οικονομίας, εσωτερικής ασφάλειας και πολιτικής προστασίας απο...

20-05-2016   Εθνική Στρατηγική

20/5/2016. Θυμηθείτε τον Θουκυδίδη. Πολιτική αποτροπής και όχι κατευνασμού....

          Τον τελευταίο καιρό και με αφορμή τα σκληρά μέτρα που λαμβάνονται από την Ελληνική κυβέρνηση , για την εκπλήρωση των δανειακών υποχρεώσεων, ακούγεται από μερίδα πολιτικών, δυστυχώς από μεγάλο φάσμα του πολιτικού χώρου διάφορες  αντιλήψεις, περί μείωσης του αμυντικού προϋπολογισμού της πατρίδος , όπως παλαιότερα «αντί ενός Μιράζ να κάνουνε ένα νοσοκομείο), προφανώς για να μην εφαρμοστούν περισσότερα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής, όπως α...

20-05-2016   Εθνική Στρατηγική

14/6/2016. Θράκη: Τα βήματα που δεν έγιναν…...

Επισκοπώντας τις εξελίξεις στη Θράκη κατά τη μεταπολεμική περίοδο, μπορούμε να πούμε ότι κατά κανόνα το ελληνικό κράτος αντιμετώπισε τη Θράκη ως μια μεθοριακή ζώνη, για την οποία δεν είχε κάποιο υψηλό όραμα. Η επισήμανση αυτή βεβαίως ισχύει και για άλλες ελληνικές περιφέρειες, όπως π.χ. η Ήπειρος, η Ανατολική Μακεδονία και εν γένει για όσες περιοχές βρίσκονταν έξω από τον άξονα Αθήνας-Θεσσαλονίκης. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας σ...

14-06-2016   Εθνική Στρατηγική

21/6/2016. «ΒΟΥΤΥΡΟ ή ΚΑΝΟΝΙΑ»...

Προ ημερών στην στήλη «Άμυνα και Διπλωματία» την προσοχή μου τράβηξε η είδηση της έγκρισης από τη βουλή του Ισραήλ ενός επιπλέον και μη ευκαταφρόνητου ποσού για τις ανάγκες άμυνας και ασφάλειας της χώρας. Συγκεκριμένα, η επιτροπή οικονομικών υποθέσεων της βουλής του Ισραήλ ενέκρινε την χορήγηση επιπλέον 3,4 δισεκατομμύρια δολαρίων για αμυντικές δαπάνες και ασφάλειας μετά από μια θυελλώδη συνεδρίαση κατά την οποία μέλη της αντιπολίτευσης κατηγόρησ...

21-06-2016   Εθνική Στρατηγική

10/9/2016. Athens Understanding Economic Forum. Γιατί όχι; ...

    Και ενώ η προσοχή όλων (δικαίως ή αδίκως) είναι στραμμένη στη ΔΕΘ όπου κάθε χρόνο (αδίκως) το ενδιαφέρον δεν είναι στην έκθεση per se με τις τεράστιες επιχειρηματικές ευκαιρίες εξαγωγικού χαρακτήρα τις οποίες αυτή δυνατόν να προσφέρει αλλά στις ανακοινώσεις/απολογισμούς/υποσχέσεις του πολιτικού κόσμου, στην Αθήνα θα λάβει χώρα μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνάντηση. O Έλληνας πρωθυπουργός έχει προσκαλέσει στις 9 Σεπτεμβρίου τους πρωθυπουργο...

10-09-2016   Εθνική Στρατηγική

12/11/2016. Διλήμματα και κίνδυνοι στο θέμα της Κύπρου...

Με λύπη μου παρατηρώ ότι για άλλη μια φορά το θέμα του νέου γύρου των διακοινοτικών συνομιλιών για την επίλυση του χρονίζοντος κυπριακού προβλήματος παραμένει, δυσανάλογα με τη σπουδαιότητα, υποβαθμισμένο στην πλειονότητα των «έγκυρων» ελληνικών ΜΜΕ. Πόσοι άραγε συμπολίτες μας γνωρίζουν ότι στις 07 Νοεμβρίου ξεκίνησε στο Mont Pelerin της  Ελβετίας ένα ακόμη γύρος των διακοινοτικών συνομιλιών για την εξεύρεση λύσεως; Φοβάμαι ότι εσκεμμένα η ελληνι...

12-11-2016   Εθνική Στρατηγική

2014-12-05. H Εθνική Αξιοπρέπεια...

Υπάρχει ένα άυλο αγαθό, απαραίτητο για την επιβίωση και την ιστορική συνέχεια των λαών, ιδίως αυτών που δεν διαθέτουν άφθονους υλικούς πόρους και πλούτο. Το αγαθό αυτό είναι η Εθνική Αξιοπρέπεια, που διασώζει ατομικά και συλλογικά τους πολίτες μίας χώρας από την απαξίωση, την ταπείνωση, τον εξευτελισμό, το ψυχικό σκότιος, και μεσοπρόθεσμα από την δουλεία και μακροπρόθεσμα από τον εκμηδενισμό τους.  Διαβάστε ΕΔΩ! τη συνέχεια....

05-12-2014   Εθνική Στρατηγική

Ελληνικό Ινσττούτο Στρατηγικών Μελετών: Σκοπιανό Ζήτημα...

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στη συνεδρίαση  του Διοικητικού Συμβουλίου της 11ης Ιανουαρίου 2018 και παρουσία πολυάριθμων μελών του συζήτησε το μείζον εθνικό θέμα των διαφορών της Ελλάδος με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ). Στο διατιθέμενο χρόνο παρουσιάστηκαν ενδιαφέρουσες αναλύσεις, προσεγγίσεις και τοποθετήσεις που κάλυψαν το σύνολο των επιμέρους ανοικτών ζητημάτων που επηρεάζουν τις σχέσεις μας με τη γ...

23-01-2018   Εθνική Στρατηγική

Βασίλειος Μαρτζούκος*: ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΙΣ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ...

Οι εθνικές διακρατικές κρίσεις άμυνας και ασφάλειας αποτελούν συνήθως περιοδικές εξάρσεις μακροχρονίων σχέσεων εντάσεως μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών με αντικρουόμενα συμφέροντα. Κατά την σύνθετη και ιδιαίτερα απαιτητική περίοδο κρίσεων δοκιμάζεται η συνολική ετοιμότητα ενός κράτους, η οργανωτική και συντονιστική του υποδομή, ο μηχανισμός λήψεως αποφάσεων και κυρίως η γνώση, η εκπαίδευση, η εμπειρία και οι χειρισμοί της πολιτικής ηγεσίας...

17-03-2018   Εθνική Στρατηγική
 1  2 

Articles tagged with: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Ιπποκράτης Δασκαλάκης: ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΜΑΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

on Tuesday, 21 November 2017. Posted in Απόψεις - Προτάσεις Μελών

Γράφει ο Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υποστράτηγος ε.α., Διευθυντής Μελετών, Μέλος ΔΣ ΕΛΙΣΜΕ

Ιπποκράτης Δασκαλάκης: ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΜΑΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Δεν σκοπεύω να εμπλέκω στις ατέρμονες, μετά «εορτής» και συνήθως γρήγορα λησμονημένων και άνευ χειροπιαστού αποτελέσματος, συζητήσεις περί των αιτίων, ευθυνών και μέτρων αντιμετώπισης των τραγικών πλημμυρικών φαινομένων. Θα αντιπαρέλθω τη δικαιολογία της καθυστέρησης εκτέλεσης προληπτικών έργων λόγω σημαντικού κόστους, των υπαρκτών νομικών προβλημάτων και πολύπλοκων γραφειοκρατικών διαδικασιών αλλά και των εμποδίων και αντιδράσεων μικρών και μεγάλων τοπικών συμφερόντων και κατοίκων (οι οποίοι και συνήθως αποτελούν τα θύματα της αναπόφευκτης επόμενης καταστροφής).


Θλίβομαι βέβαια βαθύτατα όταν οι επικαλούμενοι την ανεπάρκεια κονδυλίων ξοδεύουν απερίσκεπτα ποσά για τα επικαλούμενα «έργα βιτρίνας» και προσωπικής προβολής. Επιπλέον, αηδιάζω με το συλλογικό χορό απόρριψης των ευθυνών σε σημείο που να σκέφτομαι στις επόμενες εκλογές να ψηφίσω τον υποψήφιο εκείνο, ανεξαρτήτως πολιτικού κόμματος ή προγράμματος, που θα έχει παραιτηθεί έντιμα και αξιοπρεπώς, αποδεχόμενος τις ευθύνες του (φοβάμαι μάλλον ότι θα ψηφίσω «κανένας»).

Σήμερα όμως θα ήθελα να επισημάνω ότι υπάρχουν και ενέργειες χαμηλού κόστους που σε βάθος χρόνου (έννοια δύσκολα κατανοητή από το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κόσμου) για την αποφυγή παρόμοιων καταστάσεων στο μέλλον. Αναφέρομαι στην κατάλληλη προετοιμασία των Ελλήνων, υπό την αιγίδα της Πολιτικής Προστασίας και από τα σχολικά χρόνια, στην αντιμετώπιση εκτάκτων καταστάσεων. Σίγουρα υπάρχουν ανάλογες αξιόλογες προσπάθειες, ειδικά για την αντισεισμική προστασία. Όμως εκτιμώ ότι τα αντικείμενα της πολιτικής προστασίας πρέπει να ενταχθεί ως υποχρεωτικό μάθημα, σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης με έμφαση στην πρακτική εφαρμογή. Μιλάω δηλαδή για μάθημα εκπαίδευσης, όχι ενημέρωση, με υποχρεωτική πρακτική εξάσκηση και γιατί όχι εξέταση (αντικείμενα πρώτων βοηθειών κλπ), που θα ξεκινάει από το δημοτικό σχολείο καταλήγοντας στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Έχει αποδειχθεί ότι αρκετοί συμπολίτες μας θα ήταν σήμερα δίπλα μας αν, τις δύσκολες εκείνες ώρες είχαν αντιδράσει πιο ψύχραιμα και κυρίως αν είχαν λάβει εγκαίρως απλά μέτρα προστασίας. Τα αντικείμενα αυτά, θα διεξάγεται από το έμπειρο προσωπικό μας που ευτυχώς διαθέτουμε στον κρατικό μηχανισμό. Επίσης, αυξανόμενης της ηλικίας των μαθητών, θα εστιάζεται σε πιο σύνθετα αντικείμενα και καταστάσεις που μπορεί να προκύψουν από τις λεγόμενες «ασύμμετρες» απειλές (έννοια που όλοι μας «αναμασάμε» αλλά ελάχιστα κάνουμε για την προετοιμασία μας). Τα αντικείμενα θα πρέπει να επεκτείνονται σε θέματα αλτρουισμού καθώς τα περισσότερα θύματα, σε αυτές τις καταστάσεις, είναι συνήθως ηλικιωμένοι και ανήμποροι απόκληροι της ζωής. Κάποιοι από αυτούς θα είχαν σωθεί, αν έγκαιρα, τους είχαμε κτυπήσει την πόρτα και τους είχαμε οδηγήσει σε ένα πιο ασφαλές περιβάλλον. Ναι, η κοινωνική ευαισθητοποίηση διδάσκεται και με μαθήματα και με το παράδειγμα ζωής. Στον τομέα αυτό και οι τοπικές αρχές έχουν πολλαπλές ευθύνες αλλά και άπλετο χώρο ενεργοποίησης.


Συνοψίζοντας, ο λαός μας -εκ ιδιοσυγκρασίας- έχει σοβαρό έλλειμμα στην κατάλληλη προετοιμασία για αντιμετώπιση κρισίμων καταστάσεων, στον εθελοντισμό και τον αλτρουισμό. Όλα αυτά τα αντικείμενα μπορούν και πρέπει να διδάσκονται προοδευτικά στα σχολεία μας. Είναι μια ελάχιστη υποχρέωση, χαμηλού κόστους, που το κράτος οφείλει στους ταλαιπωρημένους πολίτες του.

10/10/2017. Protagon Team: Πόσο αξίζει η Μεσόγειος; Τουλάχιστον $5,6 τρισ.

on Tuesday, 10 October 2017. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

10/10/2017. Protagon Team: Πόσο αξίζει η Μεσόγειος; Τουλάχιστον $5,6 τρισ.

Μελέτη του WWF περιγράφει την επιτακτική ανάγκη ουσιαστικής προστασίας της Μεσογείου, εστιάζοντας στις τεράστιες οικονομικές δυνατότητες που διαθέτει. Εάν η Mare Nostrum ήταν μια ανεξάρτητη οικονομία, θα ήταν η πέμπτη μεγαλύτερη της ευρύτερης περιοχής μετά τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Τουρκία.


Η θάλασσα μπορεί να είναι μικρή αλλά ο θησαυρός της τεράστιος, ένας μοναδικός φυσικός πόρος αξίας τρισεκατομμυρίων. Αλλά η Μεσόγειος έχει πληγεί σοβαρά από τις όποιες δραστηριότητες των ανθρώπων που εξακολουθούν να μην ευαισθητοποιούνται και να αγνοούν τις προειδοποιήσεις των ειδικών. Σήμερα, ωστόσο, και με στόχο την εξεύρεση νέων λύσεων για τη διάσωσή της, υπολογίστηκε για πρώτη φορά όχι μόνον η περιβαλλοντική αλλά η οικονομική αξία των φυσικών πόρων της Μεσογείου: τουλάχιστον 5,6 τρισεκατομμύρια δολάρια!
Το νούμερο είναι πραγματικά εντυπωσιακό και αποδεικνύει την εξαιρετική δυναμική της Μεσογείου, μιας υδάτινης λεκάνης που καταλαμβάνει λιγότερο από το 1% της συνολικής επιφάνειας των ωκεανών όλου του κόσμου αλλά είναι σε θέση να παράγει ένα Ακαθάριστο Θαλάσσιο Προϊόν –το ΑΕΠ των θαλασσών- που αναλογεί στο 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου προϊόντος.

Εάν η Mare Nostrum ήταν μια ανεξάρτητη οικονομία, θα ήταν η πέμπτη μεγαλύτερη της ευρύτερης περιοχής μετά τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Τουρκία, ικανή να παράγει ανά έτος σχεδόν όσο η οικονομία της της Αλγερίας, του Μαρόκου και της Ελλάδας μαζί. Και η αξία της Μεσογείου ενδέχεται να είναι ακόμα μεγαλύτερη καθώς στις εκτιμήσεις των ειδικών δεν υπολογίζεται ο πλούτος στους βυθούς της, υδρογονάνθρακες και ορυκτά.
Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από μια αποκαλυπτική έκθεση που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του WWF, σε συνεργασία με τον όμιλο Boston Consulting Group. Στις 5 και στις 6 Οκτωβρίου κατά τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, «Our Ocean», που θα πραγματοποιηθεί στη Μάλτα, οι συντάκτες της έκθεσης θα προσπαθήσουν να πείσουν τους Ευρωπαίους ηγέτες για την επιτακτική ανάγκη ουσιαστικής προστασίας της Μεσογείου, εστιάζοντας στις τεράστιες οικονομικές δυνατότητες που διαθέτει. Σύμφωνα με το WWF η συνολική εκτιμώμενη αξία των φυσικών πόρων της Μεσογείου και των σχετικών οικονομικών δραστηριοτήτων, ήτοι 5,6 τρισεκατομμύρια δολάρια, θα πρέπει να αποτελέσουν τρόπον τινά ένα «δημόσιο ταμείο επενδύσεων».

Σήμερα η εκμετάλλευση των ακτών και αλιεία, οι υδατοκαλλιέργειες (φυτών όπως η Ποσειδωνία) και η απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα συμβάλλουν στην παραγωγή ενός Ακαθάριστου Θαλάσσιου Προϊόντος ύψους 450 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τον τουρισμό να συμβάλλει σε ποσοστό άνω του 90%. Την ίδια ώρα, οι τουρίστες στις μεσογειακές ακτές παράγουν το 52% των απορριμμάτων που καταλήγουν στα νερά και τις παραλίες της Μεσογείου. Και, φυσικά, υπάρχει πάντα και η κλιματική αλλαγή, πράγμα που σημαίνει ότι έως το 2050 η στάθμη της θάλασσας θα μπορούσε να ανέβει έως και 25 εκατοστά.
Και αυτοί οι ζωτικής σημασίας φυσικοί πόροι για τους 150 εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν στις ακτές της Μεσογείου, επιβαρύνονται συστηματικά, ενδεχομένως και ανεπανόρθωτα. Τα τελευταία πενήντα χρόνια ο πληθυσμός των θαλάσσιων θηλαστικών μειώθηκε κατά 41% ενώ των ψαριών, στο σύνολό τους, κατά 34%. Άνω του 30% είναι και το ποσοστό των καλλιεργειών Ποσειδωνίας που έχει καταστραφεί ενώ σήμερα το 80% όλων των πληθυσμών των ψαριών απειλείται από την υπεραλιεία.

Φαίνεται πως το γεγονός ότι στη Μεσόγειο κολυμπάνε όλα τα ψάρια που καταλήγουν στα πιάτα μας, όλα τα ψάρια, δηλαδή που απορροφούν όλες μας τις βρομιές, είτε πρόκειται για πετρέλαιο είτα για πλαστικό, δεν αρκεί για να συνετιστούμε και να προστατέψουμε αυτήν την πολύτιμη θάλασσά μας. Ενδεχομένως, όμως, αυτήν τη φορά οι Ευρωπαίοι ηγέτες να κινητοποιηθούν από τα νούμερα και να προβούν στη λήψη των όποιων απαραίτητων μέτρων για την προστασία και την περαιτέρω βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη –και όχι εκμετάλλευση- της Μεσογείου.

Αναδημοσίευση από το Protagon

10/7/2017. ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΛΗΓΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

on Monday, 10 July 2017. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Γράφει η Βενετία Λιάκου, Συνεργάτρια του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.

10/7/2017.  ΟΙ  ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ  ΠΛΗΓΕΣ  ΤΗΣ  ΕΛΛΑΔΑΣ

                  
Η μελέτη της ελληνικής περίπτωσης αναφορικά με την περιβαλλοντική πολιτική παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον , στο μέτρο που η περιβαλλοντική πολιτική, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα δεν αποτελούσε πεδίο υψηλής πολιτικής προτεραιότητας για τις ελληνικές κυβερνήσεις.

Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι παρά την ύπαρξη, ήδη από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, κανονιστικών διατάξεων για την προστασία της δημόσιας υγείας και την αντιμετώπιση οχλήσεων από παραγωγικές δραστηριότητες, καθώς και τη θέσπιση ρητής διάταξης στο Σύνταγμα του 1975, σύμφωνα με την οποία ‘ προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός ‘, η εισαγωγή ενός ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου ολοκληρώθηκε μόλις το 1986.

  Παρά τα πιεστικά περιβαλλοντικά προβλήματα που αναδεικνύονται σταδιακά από τα τέλη της δεκατίας του 1970 έως σήμερα, ιδίως όσον αφορά την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα, την περιβαλλοντική επιβάρυνση από την αγροτική παραγωγή και τη σημαντική έλλειψη υδάτινων πόρων στο ανατολικό τμήμα της χώρας, η περιβαλλοντική πολιτική παρέμενε επί μακρόν τομέας χαμηλής πολιτικής προτεραιότητας.
   Αντίστοιχα, οι εθνικές δομές, διαδικασίες και πρακτικές περιβαλλοντικής ρύθμισης χαρακτηρίζονται από έντονα συγκεντρωτικό χαρακτήρα, σημαντικές ελλείψεις γνωστικών και χρηματοδοτικών πόρων των δομών που είναι επιφορτισμένες με την αποτελεσματική παρακολούθηση και επιβολή της ενωσιακής νομοθεσίας.
    Παρατηρείται έντονα την τελευταία δεκαετία αδυναμία των εκάστοτε ελληνικών κυβερνήσεων να εφαρμόσουν τις περιβαλλοντικές νομοθεσίες που προέρχονται από την ΕΕ, με ακούσιο ή εκούσιο χαρακτήρα. Συγκεκριμένα,  η ενωσιακή περιβαλλοντική νομοθεσία εκούσια καταπατάται όταν η σύγκριση κόστους –ωφέλειας εφαρμογής συγκλίνει υπέρ του κόστους ( χρηματικό, πολιτικό, διοικητικό) και όχι υπέρ της ωφέλειας. Σε αντίθεση, ακούσια καταπατάται όταν ενώ το κράτος – μέλος επιθυμεί την εφαρμογή της ενωσιακής περιβαλλοντικής πολιτικής, αλλά δεν διαθέτει τους κατάλληλους οικονομικούς, διοικητικούς, εξειδικευμένους  γνωστικούς πόρους.    

Ως περιβαλλοντικές πληγές της χώρας μας υπογραμμίζονται ο τομέας διαχείρισης των στερεών αποβλήτων και ο τομέας της ανακύκλωσης. Σχετικά με τον τομέα των στερεών αποβλήτων η πολιτική της ΕΕ στηρίζεται σε μια σειρά από κατευθυντήριες αρχές, οι οποίες αποτυπώνονται στις επιμέρους οδηγίες και τα προγραμματικά κείμενα της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, η θεμελιώδης αρχή διαχείρισης των αποβλήτων ότι ‘ ο ρυπαίνων πληρώνει’ , καθιστά τους παραγωγούς και κατόχους αποβλήτων υπόχρεους για το κόστος διαχείρισής τους.

Σύμφωνα με την αρχή της ‘επανόρθωσης’ της ζημίας στο περιβάλλον, το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων βαρύνει τον αρχικό παραγωγό των αποβλήτων και τον τρέχοντα ή τους προηγούμενους κατόχους τους.

Η ανταπόκριση της ελληνικής πλευράς στις ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις εφαρμογής του σύνθετου και εξαιρετικά εξειδικευμένου από τεχνική άποψη, θεσμικού πλαισίου ήταν εξαρχής προβληματική. Χαρακτηριστικά, ο εν λόγω τομέας κρατικής ρύθμισης αναπτύχθηκε υπό την πίεση της ενσωμάτωσης των ενωσιακών ρυθμίσεων. Είναι ενδεικτικό ότι παρά την ύπαρξη υγειονομικών διατάξεων ήδη από την δεκαετία του 1960, η πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια εισαγωγής ενός συνεκτικού πλαισίου αρχών και διαδικασιών διαχείρισης των αποβλήτων έγινε το 1986 με το άρθρο 12 του Ν. 1650, που προβλέπει την αναγκαιότητα εθνικού σχεδιασμού διαχείρισης, ενώ παράλληλα παρέχει ευρεία διακριτική ευχέρεια για την έκδοση των σχετικών υπουργικών αποφάσεων εξειδίκευσης του τρόπου εκπόνησης και του περιεχομένου των σχεδίων.

Το κανονιστικό αυτό πλαίσιο αποτελείται από υπουργικές αποφάσεις που ενσωματώνουν τις επιμέρους οδηγίες και καθορίζουν τους εθνικούς φορείς και τις διαδικασίες εφάρμογής τους. Συγκεκριμένα, με την Κ.Υ.Α 69728/824 του 1996 που ενσωματώνει τις οδηγίες του 1975 και του 1991. Τέθηκαν έτσι οι βασικοί όροι και τα μέτρα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, που παρέμειναν εν ισχύ μέχρι την τροποποίησή της με δύο νέες Κ.Υ.Α  μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Η υπουργική αυτή απόφαση αφορά αποκλειστικά στη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, εξαιρώντας από το πεδίο εφαρμόγής της τόσο τα αέρια, όσο και τα ραδιενεργά απόβλητα, τα πτώματα ζώων, τα γεωργικά απόβλητα, καθώς και εκείνα που βάσει της νομοθεσίας χαρακτηρίζονται ως επικίνδυνα. Συνεπώς, το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε με διατάξεις που θέτουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο διαχείρισης των στερεών αποβλήτων ως προς τους υπόχρεους φορείς, τις γενικές κατευθύνσεις της πολιτικής διαχείρισης των αποβλήτων, το πλαίσιο των τεχνικών προδιαγραφών και γενικών προγραμμάτων διαχείρισης, τα επιμέρους μέτρα, τις διαδικασίες τερματισμού, εξυγίανσης και αποκατάστασης εγκαταστάσεων και χώρων διάθεσης αποβλήτων, καθώς και την αποκατάσταση των ΧΑΔΑ και τη διενέργεια ελέγχων.

Η δεύτερη περιβαλλοντική πληγή της χώρας συνίσταται στο ζήτημα της ανακύκλωσης. Η ενωσιακή νομοθεσία θέτει  ιδιαίτερα φιλόδοξους στόχους ως προς τα διάφορα ρεύματα ανακύκλωσης υλικών και συσκευασιών. Σύμφωνα με αυτούς, η Ελλάδα αναλαμβάνει την υποχρέωση , έως το 2013, να αναπτύξει εθνικό πρόγραμμα πρόληψης παραγωγής αποβλήτων για την επίτευξη των στοχων που θέτουν οι οδηγίες της ΕΕ.  Η πορεία επίτευξης των στόχων αυτών είναι προδήλως ελλειμματική.

Η χώρα μας δυστυχώς βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των υπόλοιπων κρατών μελών της Ένωσης ως προς την ανακύκλωση συσκευασιών, που αποτελούν και τον κύριο όγκο των ανακυκλώσιμων υλικών.  Συγκεκριμένα, η Ελλάδα με 44 % το 2008 υπολείπεται σημαντικά του κοινοτικού μέσου όρου, ο οποίος είναι 61%.

Το αξιοσημείωτο αυτό έλλειμμα, οφείλεται σε τρείς βασικές αιτίες. Αρχικά, στην ουσιαστική αδυναμία των διοικητικών μηχανισμών που είναι επιφορτισμένοι με τη διαμόρφωση, την παρακολούθηση και κυρίως τον έλεγχο της πολιτικής για την ανακύκλωση. Δεύτερον, στο σημαντικό έλλειμμα αποτελεσματικών μηχανισμών διαμόρφωσης και υλοποίησης των στρατηγικών για την ανακύκλωση διάφορων ρευμάτων υλικών.  Και τρίτον στο αξιοπρόσεχτο έλλειμμα συνεκτικών και αποτελεσματικών στρατηγικών ευαισθητοποίησης και πληροφόρησης των πολιτών σχετικά με τους κινδύνους από τη μη ορθή διαχείριση των οικιακών αποβλήτων.

Εν κατακλείδι, τα βασικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα της χώρας μας, ή αλλιώς οι βασικότερες περιβαλλοντικές πληγές της απαιτούν μια καίρια και αποφασιστική διευθέτησή τους. Αυτή η διευθέτηση συνίσταται  σε ένα κράμα πολιτικής, διοικητικής οργάνωσης και κοινωνικής ευσυνειδησίας.

22/9/2017. Προστασία από τις πυρκαγιές – Άμυνα για τον βίο

on Saturday, 23 September 2017. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Αγνή Βλαβιανού Αρβανίτη, Καθηγήτρια, Πρόεδρος και Ιδρύτρια της Διεθνούς Οργάνωσης Βιοπολιτικής

22/9/2017. Προστασία από τις πυρκαγιές – Άμυνα για τον βίο

Είμαστε μόνο μία κουκίδα στο σύμπαν και παρά ταύτα συνεχίζουμε να διαιρούμε τον πλανήτη μας σε όλο και μικρότερα κομμάτια. Όμως, οι μεγαλύτερες απειλές για την ανθρωπότητα είναι κοινές για όλους, όπως η κλιματική αλλαγή, η καταστροφή των φυσικών πόρων, η λειψυδρία, η φτώχεια, οι αρρώστιες. Ο αγώνας για την προστασία του βίου και όχι για την επίδειξη δύναμης χρειάζεται να αποτελέσει προτεραιότητα για την άμυνα κάθε έθνους, για την αποκατάσταση των εδαφών από τα τοξικά απόβλητα, για τον καθαρισμό των ωκεανών και την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, για τον περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις πόλεις, για την προστασία των υδάτινων πόρων, καθώς και της καλλιεργήσιμης γης που κινδυνεύει από την ερημοποίηση.

Λιγότερο οξυγόνο και επιδείνωση της κλιματικής αλλαγής από τις πυρκαγιές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Πληροφοριακού Συστήματος Δασικών Πυρκαγιών, οι πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού έχουν καταστρέψει περισσότερα από 150.440 στρέμματα δασικών εκτάσεων σε όλη την επικράτεια, με κύριες πληγείσες περιοχές την Αττική, την Δυτική Πελοπόννησο, τα Κύθηρα και τη Ζάκυνθο. Σ’ ένα τυπικό μεσογειακό δασικό οικοσύστημα, η καταστροφή αυτή αντιστοιχεί σε απώλεια περίπου 4.950.000 δέντρων.

Αυτό σημαίνει ότι με τις φετινές πυρκαγιές χάθηκαν 495.000 τόνοι παραγόμενου οξυγόνου, ποσότητα αντίστοιχη με το οξυγόνο που χρειάζονται περίπου 668.000 άτομα τον χρόνο, ζημιά ανυπολόγιστης αξίας για τον βίο. Παράλληλα, οι πυρκαγιές εκτόξευσαν την απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των ήδη υψηλών θερμοκρασιών εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, αλλά και σε επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι η ετήσια ποσότητα CO2 που εκλύεται από τις δασικές πυρκαγιές παγκοσμίως, αντιστοιχεί στο 50% του συνόλου των εκπομπών CO2. Η καταστροφή από τις δασικές πυρκαγιές έχει ανυπολόγιστες συνέπειες για την οικονομία, το περιβάλλον, για την ίδια τη ζωή μας. Οι επιπτώσεις είναι τεράστιες, αφού επηρεάζουν όχι μόνο το φυσικό περιβάλλον, αλλά και την οικονομία, την κοινωνία και τον άνθρωπο.

Δάσος – η σπονδυλική στήλη του περιβάλλοντος
Το δάσος αποτελεί τη σπονδυλική στήλη του φυσικού περιβάλλοντος και βελτιώνει την ποιότητα ζωής όλων. Ένα στρέμμα δάσους απορροφά σε ένα χρόνο 400 κιλά CO2 και το μετατρέπει σε οξυγόνο, ενώ ένα στρέμμα πευκοδάσους μπορεί να συγκρατήσει 3.200 κιλά στερεών σωματιδίων (σκόνης).

Το δάσος επίσης μειώνει τους θορύβους και αμβλύνει τις ακραίες θερμοκρασίες. Περιορίζει την ένταση των ανέμων, αυξάνει τη βροχόπτωση και προφυλάσσει το έδαφος από τις ραγδαίες βροχοπτώσεις, αποτρέποντας έτσι την διάβρωση και την πρόκληση πλημμυρών. Διατηρώντας την υγρασία του εδάφους, χαρίζει περισσότερη βλάστηση και δροσιά το καλοκαίρι. Αποτελεί καταφύγιο άγριας πανίδας και υποστηρίζει εκατοντάδες είδη χλωρίδας.

Παράλληλα το δάσος, προσφέρει ευκαιρίες ψυχαγωγίας εξασφαλίζοντας πνευματική, ψυχική και σωματική υγεία. Στο δάσος ο άνθρωπος μπορεί να διασκεδάσει στη φύση, να ηρεμήσει, να περπατήσει και να ασκηθεί, απολαμβάνοντας την ομορφιά του τοπίου και το πλούσιο οξυγόνο. Το δάσος, θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη μείωση της ανεργίας, αφού προσφέρει πολλές δυνατότητες για την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Άμυνα για την διάσωση του βίου
Οι πολίτες χρειάζεται επίσης να κινητοποιηθούν σε ατομικό αλλά και σε συλλογικό επίπεδο. Η αναδάσωση πρέπει να αποκτήσει χαρακτήρα εθνικό και να γίνεται οργανωμένα και με την συμμετοχή όλων. Η στρατιωτική τεχνολογία (συμπεριλαμβανομένων των δορυφόρων) προσφέρει αμέτρητες νέες δυνατότητες και τα σύγχρονα μέσα μπορούν άνετα να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη και την κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών. Ο εναέριος αμυντικός εξοπλισμός (drones, ελικόπτερα, στρατιωτικά αεροπλάνα) αλλά και τα επίγεια (άρματα μάχης) και τα θαλάσσια (υδροφόρα σκάφη) μέσα, πρέπει να κινητοποιηθούν και να χρησιμοποιηθούν σε προγράμματα για την προστασία του δασικού μας πλούτου. Η πολιτεία θα έπρεπε να αναγνωρίζει κάθε πολίτη όταν προβαίνει σε δενδροφύτευση άνω των εκατό δέντρων, ενώ κίνητρα (υπό τη μορφή φοροελαφρύνσεων ή άλλων οικονομικών οφελών) πρέπει να δοθούν και στις επιχειρήσεις, οι οποίες συμβάλλουν είτε με χρήματα είτε με ανθρώπινο δυναμικό σε σημαντικά έργα αναδάσωσης.

Μόνο με την επαγρύπνηση και τη συμβολή όλων μας στις προσπάθειες για τη μείωση των κινδύνων, θα μπορέσουμε να περιορίσουμε τις καταστροφές. Ο βίος είναι ο πλούτος της ανθρωπότητας. Άμυνα δεν είναι μόνο η φύλαξη των συνόρων. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι συμπεριλαμβάνει κάθε απειλή για τη ζωή και την υγεία των πολιτών. Ας αμυνθούμε όλοι για να εξασφαλίσουμε την συνέχιση της ζωής στον πλανήτη μας.

27/7/2017. ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΣΩΝ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ

on Thursday, 27 July 2017. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Γράφει η Βενετία Λιάκου, Συνεργάτρια του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.

27/7/2017. ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ  ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ  ΔΑΣΩΝ  ΚΑΙ  ΔΑΣΙΚΩΝ  ΕΚΤΑΣΕΩΝ

      Τα δάση και γενικότερα οι δασικές εκτάσεις χαρακτηρίζονται ως ευπαθή οικοσυστήματα, για τα οποία ο συντακτικός νομοθέτης , ‘εμφορούμενος’ από τις νεότερες αντιλήψεις για την ανάγκη διαφυλάξεως  του δασικού πλούτου, έλαβε ιδιαίτερη μέριμνα. Η μέριμνα αυτή  μεταφράζεται με την εισαγωγή  στο κείμενο του Συντάγματος  ειδικών  διατάξεων, με τις οποίες οι εκτάσεις με βλάστηση υπάγονται σε αυστηρό προστατευτικό καθεστώς (ΣτΕ 951/96 ).
     Αναλυτικότερα, στο άρθρο 3 του συγκεκριμένου νόμου περιλαμβάνονται οι ορισμοί του δάσους και της δασικής έκτασης. Ως δάσος ορίζεται κάθε έκταση της επιφάνειας του εδάφους, η οποία καλύπτεται ολικά ή σποραδικά από άγρια ξυλώδη φυτά, οποιωνδήποτε διαστάσεων και ηλικίας, τα οποία αποτελούν λόγω της μεταξύς τους απόστασης και αλληλεπίδρασης οργανική ενότητα, η οποία μπορεί να προσφέρει προϊόντα, εξαγόμενα από τα φυτά αυτά ή να συμβάλει στη διατήρηση της φυσικής και βιολογικής ισορροπίας ή να εξυπηρετήσει τη διαβίωση του ανθρώπου εντός του φυσικού περιβάλλοντος.
   Ως δασική έκταση ορίζεται κάθε έκταση της επιφάνειας του εδάφους, η οποία καλύπτεται από αραιά ή πενιχρή, υψηλή ή θαμνώδη, ξυλώδη βλάστηση οποιασδήποτε διάπλασης και η οποία μπορεί να εξυπηρετήσει μια από τις λειτουργίες που αναφέρθηκαν παραπάνω.
    Απότοκος   των  παραπάνω  ορισμών  είναι εκτός από την οικονομική και η οικολογική λειτουργία του δάσους. Προκειμένου να γίνει δεκτός ο δασικός χαρακτήρας απαιτείται η ύπαρξη βλάστησης με τα παραπάνω χαρακτηριστικά, ενώ κατά την παλαιότερη νομοθεσία η παραγωγή δασικών προϊόντων ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγνώριση της έννοιας του δάσους.
    Η κρίσιμη για τη δασική προστασία άποψη αυτή υιοθετήθηκε και από τη νομολογία του ΣτΕ. Επισημάνθηκε ρητά, ότι το Σύνταγμα, προστατεύοντας με το άρθρο 24, τα δάση, παραπέμπει στην επιστημονική έννοια των εδαφικών αυτών οικοσυστημάτων, προς την οποία έχει την υποχρέωση να συμμορφωθεί και ο νομοθέτης, κατά την ειδικότερη οργάνωση της συνταγματικής προστασίας. 
   Είναι  ανάγκη  να ειπωθεί  ότι καίρια για την έννοια του δάσους και της δασικής έκτασης είναι η οργανική ενότητα της δασικής βλάστησης. Εφόσον η συγκεκριμένη υφίσταται, η αντικειμενική προϋπόθεση της έννοιας του δάσους ή της δασικής εκτάσεως, τεκμαίρεται δε ως αυτονόητος και αυταπόδεικτος η συνυπάρχουσα θεμελιώδης λειτουργία παντός δασικού οικοσυστήματος που συμβάλλει στην ισορροπία του φυσικού περιβάλλοντος ( ΣτΕ 2086/96, 3273/96 ).
  Επομένως, κατά την αληθή του έννοια το άρθρο 3 δεν θέτει δυο αθροιστικές προϋποθέσεις, αλλά μόνο μία δηλαδή την οργανική ενότητα της δασικής μορφής. Εφόσον αυτή υφίσταται κατ’ανάγκη και πλεοναστικώς αναφερόμενη στο νόμο είναι η συμβολή του δάσους στη διατήρηση της φυσικής και βιολογικής ισορροπίας και στην εξυπηρέτηση της διαβίωσης του ανθρώπου , με αυτή τη συμβολή ή τα προϊόντα της δασοπονίας.
   Σε αντίθεση, η νομολογία του Αρείου Πάγου απαιτούσε την αθροιστική συνδρομή του στοιχείου της δασοκάλυψης και των λειτουργιών του δάσους και της δασικής έκτασης. Δηλαδή, αναφερόμαστε και στην παραγωγή προϊόντων ή στην συμβολή της διατήρησης της ισορροπίας και στην εξυπηρέτηση της διαβίωσης του ανθρώπου. Κατ΄αυτόν τον τρόπο όμως η έννοια του δάσους και της δασικής έκτασης υφίσταται μιας μορφής συρρίκνωση (ΑΠ 1874/94, 283/96).
   Με μια τάση εξειδίκευσης της συνταγματικής επιταγής για την προστασία των δασών ο ν. 998/79 προβλέπει στα άρθρα 11, 12 και 13 ρυθμίσεις για την οριοθέτηση των δασικών περιοχών και στο άρθρο 14 μια ενδικοφανή διαδικασία για τον χαρακτηρισμό μιας περιοχής ως δασικής ή μη. Οι διαδικασίες αυτές είναι απολύτως αποσυνδεδεμένες από ιδιοκτησιακά ζητήματα, δηλαδή από την αναγνώριση κυριότητας ή άλλων εμπραγμάτων δικαιωμάτων.
   Στα άρθρα 11, 12 και 13 εντοπίζονται οι διαδικασίες ρύθμισης για την διαδικασία χαρτογράφησης των δασών και των δασικών εκτάσεων της χώρας, όπως και η σύνταξη δασικού χάρτη, η τελική κύρωση του οποίου ανήκει στον Υπουργό Γεωργίας. Εν συνεχεία, στην Κεντρική Δασική Υπηρεσία καταρτίζεται ένα δασολόγιο, στο οποίο καταχωρούνται κατά νομούς τα δάση και οι δασικές εκτάσεις με τον τρόπο που εμφανίζονται στους δασικούς χάρτες.
   Η συγκεκριμένη νομολογία ενέχει δεσμευτικό χαρακτήρα για την Διοίκηση στο πλαίσιο της προαναφερθείσας διαδικασίας και τονίζει, ότι το ιδιοκτησιακό καθεστώς των χαρακτηριζόμενων εκτάσεων δεν έχει την δυνατότητα άσκησης επιρροής, ‘ δεδομένου ότι η συνταγματική προστασία των δασών εκτείνεται τόσο στα δημόσια όσο και στα ιδιωτικά δάση και μάλιστα κατά τρόπο κρισιμότερο στα τελευταία’ .
     Τέλος, με τον ν. 3810/10 ορίστηκε ένα σύστημα τηλεπισκόπησης και χαρτογράφησης των δασών, επιτάχυνσης  στις διαδικασίες κύρωσης των χαρτών στους νομούς,  καθώς και η διαδικασία κτηματογράφησης και σύνταξης νέου δασικού χάρτη σε περίπτωση πυρκαγιάς.  Με τον ίδιο νομο επίσης καθορίστηκαν με λεπτομέρειες η επιτάχυνση και η απλούστευση  της  διαδικασίας  κύρωσης των δασικών χαρτών.  Με τα άρθρα 13 έως 20 του ίδιου και πάλι νόμου , ρυθμίζονται τα θέματα διευθέτησης και  θεώρησης των δασικών χαρτών , της ανάρτησής τους, του δικαιώματος άσκησης αντιρρήσεων από φυσικά και νομικά πρόσωπα αναφερόμενα στο έννομο συμφέρον τους , της κατοχύρωσης  των δασικών  χαρτών, των έννομων κυρώσεων,  αλλά  και  των  ένδικων βοηθημάτων.

BRUEGEL, By Andrei Marcu and Georg Zachmann: Europe needs a fresh approach to climate strategy

on Monday, 13 August 2018. Posted in Διάφορα Θέματα

The EU needs a new approach to long-term climate strategy to ensure that EU climate policy is brought in line with the goals of Paris and takes into account recent technological and political changes. Climate policy can only succeed if it does not come out of a bureaucratic ‘black box’, but is part of an inclusive process involving a wide range of stakeholders.

By: and Date: June 20, 2018 Topic: Energy & Climate This opinion piece was also published in Energy Post

In Europe the debate about a new strategy to tackle climate change is beginning. The current EU climate strategy – the 2050 Low-Carbon Roadmap of 2011 – needs to be replaced. Its level of ambition (-80% by 2050) is not any more in line with the goals of the Paris Agreement, which calls for net-zero emissions by the middle of the century.

What is more, the economic, political and technological environments have changed markedly since 2011. Emission levels today are lower than expected in 2011. The failure of centralised energy and climate policy-making from Brussels has led to the emergence of a new governance framework – the Energy Union – that acknowledges the key role of member states. And while some low-carbon technologies such as batteries and solar panels have massively exceeded expectations of seven years ago, the contribution of other technologies such as carbon capture and storage (CCS) currently appear to be insufficient to the long-term goal of decarbonisation.

We believe that a sequence of climate strategies, addressing different EU needs and obligations, should be developed, and build on one another

The EU also has a formal obligation to deliver strategies for the international climate process of the UNFCCC (Paris Agreement), as well as its own internal Energy Union governance process. For these reasons the European Council of March 2018 invited “the Commission to present by the first quarter of 2019 a proposal for a Strategy for long-term EU greenhouse gas emissions reduction in accordance with the Paris Agreement, taking into account the national plans”.

Framing matters

That raises the question of what the process should be to develop this new long-term climate strategy, and what it will look like. The design of the strategy and the framing of the questions will significantly predetermine its outcomes.

Take for example the way in which emission reduction targets are defined: (1) If they are defined as an emission level to be targeted in a specific year, then an optimal strategy could be emitting large quantities of greenhouse gases until the 2040s and then switch to CCS around 2050. (2) If they are defined as a reduction target in the form of a year when net-zero emissions have to be reached, an optimal strategy could be to avoid any premature investments. (3) If the target is set as a carbon budget, i.e. a maximum cumulative amount of emissions allowed to be emitted, early action on “low-hanging fruits” such as an early coal phase-out could be optimal. Decisions need to take into account such consequences and need to be taken, if possible in cooperation with various stakeholders.

Investors might adopt a wait-and-see approach, instead of massively investing into new low-carbon alternatives, as they know that individual policies can be quickly reversed

In our new report – Developing the EU long-term climate strategy – we identify 34 choices that need to be made, for which we come up with different options. The picture becomes even more complex as many of the choices are interlinked. For instance, choosing a very long-time horizon (e.g. 2100) for the strategy might not be compatible with a quantitative modelling of the technoeconomic system.

To complicate matters further, different audiences and political processes require different, but inherently consistent, strategic guidance. Thus, the EU must: (1) develop guidance on EU climate policy and related EU member state policy; (2) deliver a strategy to the UNFCCC; (3) ensure coherence with the proposed Governance of the Energy Union regulation; (4) guide industry investment decisions; and (5) provide a vehicle for engaging EU citizens and stakeholders in decisions.

A single document meeting all these requirements will become convoluted, unfocused, and politically more difficult to approve. Therefore, we believe that a sequence of climate strategies, addressing different EU needs and obligations, should be developed, and build on one another.

Three documents

For these reasons we propose that the European Commission should publish three distinct climate strategy documents. The three documents would target political processes with different timelines and different levels of analysis and stakeholder involvement. Publishing these documents in a meaningful sequence could ensure that each plays its role in the political process.

Compared to this momentous challenge the discretionary powers of European Commission are very limited

The starting point could be a relatively short document laying out a broad approach on how to decarbonise Europe in this century and thereby provide general guidance (Vision 2100 in the Figure below).

This would be followed by a comprehensive update of the 2050 Roadmap providing the analytical basis for the EU’s climate policies (Roadmap 2.0) and the EU’s submission to the UNFCCC (UNFCCC submission). As the UNFCCC submission is time-critical, that document might need to be concluded before the release of the Roadmap 2.0.

Figure 2. Potential sequencing of climate strategy documents

Figure 2: Potential sequencing of climate strategy documents

 

Wide-ranging implications

But that still does not answer the question what should be taken into account in the climate strategy and how it should be put together.

Deep decarbonisation in line with the Paris Agreement will have wide-ranging implications for the EU. By about the middle of the century, no member state will be able to use coal, oil and gas to warm houses, propel cars and generate electricity, unless this is compensated by negative emissions. Important industrial sectors will have to find ways to reduce greenhouse gas emissions that are now intimately linked to the production process.

The agricultural sector, which has largely been neglected so far, will have to play a much more prominent role in decarbonisation. And we will have to discuss how “negative emission technologies”, which are now mostly theoretical solutions, could look in reality.

Compared to this momentous challenge the discretionary powers of European Commission are very limited and the Brussels institutional setting is not geared towards unilateral top-down policy moves. As for example our experience with car emission standards or energy taxation has shown, it is unlikely that European legislation would be issued that would oblige all stakeholders to adopt the necessary changes to their economic model.

The wide-ranging nature of the decarbonisation exercise calls for a policy mix that does not confine itself to a narrow set of environmental policies

And even if such policies could be adopted, investors might adopt a wait-and-see approach, instead of massively investing into new low-carbon alternatives, as they know that individual policies can be quickly reversed if there is a temporary lack of political support.

A climate strategy is an important tool to overcome this coordination problem. It needs to define a target, show that it is feasible to get there and outline in broad terms what action is expected from each stakeholder.

But more importantly the process of developing the new climate strategy can generate the necessary broad discussion on the nature of the upcoming challenges, and how to address the inevitable trade-offs. Such a discussion is necessary to generate the long-term buy-in from stakeholders and give proper legitimacy to the climate polices which would ensure meeting the ambitious goals of the Paris Agreement. This implies that a new EU climate strategy should not be developed in a bureaucratic “black box”, but in the form of a transparent and inclusive process.

The wide-ranging nature of the decarbonisation exercise calls for a policy mix that does not confine itself to a narrow set of environmental policies but involves, among other things, trade, fiscal, macro-economic and innovation policies as well as regulatory tools in various sectors. Hence, the development of a new climate strategy should stimulate a fresh debate on how to strengthen Europe’s competitive advantage.

Editor’s note

Andrei Marcu is a Senior Fellow at the International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD) in Geneva and the Director of the European Roundtable on Climate Change and Sustainable Transition (ERCST).

Georg Zachmann (@GeorgZachmann) is a Senior Fellow at the Brussels-based think tank Bruegel.

Their report – Developing the EU long-term climate strategy – appeared in April 2018.


Republishing and referencing 

Bruegel considers itself a public good and takes no institutional standpoint.  

FA-Κλιματικές ακρότητες και παγκόσμια υγεία: -Νέοι τρόποι για να σημειωθεί πρόοδος- Veerabhadran Ramanathan, Marcelo Sanchez Sorondo, Partha Dasgupta, Joachim von Braun και David G. Victor

on Friday, 10 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Περίληψη Κειμένου και Βιογραφικό Συγγραφέα

Τα τελευταία χρόνια έχουν φέρει μια σειρά από τρομερά νέα [1] σχετικά με το παγκόσμιο κλίμα. Από πολιτική άποψη, η συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή το 2015, παρακμάζει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι θα εγκαταλείψουν την συμφωνία [2] και καμία άλλη χώρα δεν έχει παρέμβει για να γεμίσει το κενό. Οι εκπομπές αυξήθηκαν κατά 1,4% πέρυσι και καμία σημαντική βιομηχανική χώρα δεν είναι σε τροχιά για να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις για τον έλεγχο των εκπομπών που πραγματοποίησε στο Παρίσι, πράγμα που σημαίνει ότι ο κόσμος είναι πολύ μακριά από την επίτευξη του στόχου του περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας [3] στους δύο βαθμούς Κελσίου πάνω από τις θερμοκρασίες της προβιομηχανικής εποχής. Επιστημονικά, οι ειδήσεις είναι ακόμα πιο ζοφερές. Νέα έρευνα στην επιστήμη του κλίματος δείχνει ότι τα ακραία γεγονότα, όπως τα κύματα καύσωνα, η κατάρρευση των μεγάλων κομματιών πάγου και οι μαζικές εξαφανίσεις [ειδών], γίνονται δραματικά πιο πιθανά. Και οι αποδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή θα έχει ακραίες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία στο εγγύς μέλλον αυξάνονται.

03082018-2.jpg

Ένα ελικόπτερο ρίχνει νερό στην πυρκαγιά στο Carr στην Καλιφόρνια, τον Ιούλιο του 2018. FRED GREAVES / REUTERS
--------------------------------------------------------------------------------

Αυτά τα δύο σκέλη των κακών ειδήσεων προσφέρουν έναν οδικό χάρτη για να γίνουν τα πράγματα καλύτερα: Η νέα επιστημονική έρευνα για την κλιματική αλλαγή, με τις τρομακτικές γνώσεις για το τι κάνουν οι άνθρωποι στο περιβάλλον θα μπορούσε να βοηθήσει τους ακτιβιστές και τους πολιτικούς ηγέτες να οικοδομήσουν την πολιτική δυναμική για βαθιές και δαπανηρές περικοπές στις εκπομπές. Μέχρι τώρα, το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας σχετικά με τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής επιβεβαίωσε ως επί το πλείστον αυτό που ο πολιτικός επιστήμονας Aaron Wildavsky περιέγραψε πριν από δεκαετίες: «Οι πλουσιότεροι είναι πιο ασφαλείς». Οι επιστήμονες πίστευαν ότι επειδή οι πλουσιότερες κοινωνίες είχαν τους πόρους να προσαρμοστούν σε έναν θερμότερο κόσμο, οι φτωχότερες χώρες θα υποφέρουν περισσότερο. Αυτό παρουσίασε ένα πολιτικό πρόβλημα επειδή οι περισσότερες εκπομπές προέρχονται από πλούσιες ή αναδυόμενες οικονομίες. Στην πραγματικότητα, το πιο πλούσιο ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων σε όλο τον κόσμο (που ζουν τόσο σε πλούσιες όσο και σε φτωχές χώρες) ευθύνονται για περισσότερο από το 50% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων θερμοκηπίου.

Αλλά νέες μελέτες δείχνουν ότι οι πλούσιοι είναι πολύ πιο εκτεθειμένοι από ό, τι συνειδητοποιούσε κανείς -ειδικά στην θανατηφόρα ζέστη. Στο παρελθόν, οι προσπάθειες οικοδόμησης πολιτικής υποστήριξης για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής επικεντρώθηκαν σε αφηρημένα επιχειρήματα σχετικά με την αργή συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Αυτές οι ανησυχίες σπάνια είχαν μεγάλο πολιτικό αντίκτυπο, επειδή οι περισσότερες κοινωνίες έδιναν περισσότερο βάρος στις απτές βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες από όσο στις σωρευτικές επιπτώσεις, οι συνέπειες των οποίων θα γίνουν αισθητές κυρίως σε άλλες χώρες. Αλλά σήμερα υπάρχει η ευκαιρία να μετατοπιστεί η πολιτική γύρω από την κλιματική αλλαγή, επειδή οι επιστήμονες μπορούν τώρα να κάνουν μια βάσιμη υπόθεση ότι κανείς δεν εξαιρείται από τους ακραίους και άμεσες κινδύνους που δημιουργεί ένας θερμαινόμενος πλανήτης.

Η ΝΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

Για δεκαετίες, το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής έρευνας γύρω από την παγκόσμια κλιματική αλλαγή έχει επικεντρωθεί στην απόδειξη ότι ευθύνονται οι άνθρωποι. Από επιστημονική άποψη, αυτή η αποστολή επιτεύχθηκε εδώ και πολύ καιρό, αλλά πολιτικά, τα γεγονότα αυτά δεν έχουν ακόμη μεγάλη επίπτωση.

Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξάνεται σχεδόν κατά τρία μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) σχεδόν κάθε χρόνο. Κατά την διάρκεια ενός μεγάλου μέρους των πρώιμων πολιτικών συζητήσεων γύρω από την αλλαγή του κλίματος την δεκαετία του 1990, πολλοί επιστήμονες πίστευαν ότι περίπου 350 ppm ή ίσως 400 ppm ήταν μια κόκκινη γραμμή που δεν έπρεπε να ξεπεραστεί. Σήμερα, η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα ανέρχεται σε 410 ppm και μόνο αυξάνεται. Με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις έχουν έρθει και οι υψηλότερες θερμοκρασίες. Από το 1900 ο πλανήτης έχει θερμανθεί λίγο περισσότερο από έναν βαθμό Κελσίου˙ το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αύξησης της θερμοκρασίας έχει συμβεί από το 1980. Η τελευταία δεκαετία της μέτρησης -από το 2007 έως το 2017- ήταν η πιο θερμή. Οι ωκεανοί θερμαίνονται επίσης -ένα γεγονός που είναι τώρα καλά τεκμηριωμένο χάρη σε χιλιάδες αυτόνομα υποβρύχια ρομπότ που διατρέχουν τους ωκεανούς του πλανήτη λαμβάνοντας μετρήσεις. Το 2016, η επιστημονικά επιφυλακτική Αμερικανική Μετεωρολογική Εταιρεία (American Meteorological Association, AMS) δήλωσε ότι «αντιμετωπίζουμε καινούριο καιρό, επειδή έχουμε φτιάξει ένα νέο κλίμα».

Η παλιά επιστήμη της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής δημιούργησε καλά σημεία συζήτησης για τους πεπεισμένους. Αλλά μόνο ένα μικρό ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών προέρχεται από τόπους όπου ήδη κινητοποιείται το κοινό, όπως η Δυτική Ευρώπη και οι μπλε παράκτιες και αστικές κοινότητες [στμ: blue coastal and urban communities, δηλαδή “πράσινες” κοινότητες με σεβασμό στους υδάτινους πόρους] στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το να πεισθούν οι πεπεισμένοι δεν θα διορθώσει ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Εκεί έρχεται η νέα επιστήμη.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, οι επιστήμονες σήμερα έχουν μαζικά σύνολα δεδομένων που τους επιτρέπουν να εκτιμούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τον αυξανόμενο κίνδυνο ακραίων γεγονότων που θα έχουν σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη ευημερία. Παρά τις προσπάθειες να αντιστραφεί η τάση, όπως με την συμφωνία του Παρισιού, οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται, πράγμα που σημαίνει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας είναι σε τροχιά να αυξηθεί κατά τουλάχιστον τέσσερις βαθμούς στον επόμενο αιώνα. Ένας θερμότερος πλανήτης θα είναι ένας πιο ακραίος πλανήτης. Μετά το 2050, περίπου το 44% των εκτάσεων του πλανήτη θα εκτεθούν σε ξηρότητα. Αυτό θα οδηγήσει σε σοβαρές συνθήκες ξηρασίας σε ολόκληρη τη Νότια Ευρώπη, την Βόρεια Αμερική (κυρίως τις ανατολικές και νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό), σε μεγάλο μέρος της νοτιοανατολικής Ασίας, και το μεγαλύτερο μέρος του Αμαζονίου -επηρεάζοντας περίπου 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Στις ζώνες γεωγραφικού πλάτους μεταξύ 30 μοιρών Βόρεια και 30 μοιρών Νότια, η πιθανότητα ξηρασιών πολλών δεκαετιών θα αυξηθεί στο 80%. Υπάρχει επίσης αυξημένος κίνδυνος πιο ακραίων βροχοπτώσεων, οι οποίες, σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθυσμού, θα εκθέσουν άλλα δυο δισεκατομμύρια ανθρώπους σε πλημμύρες.

Η ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΑΝΕΙ ΚΑΚΟ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Παρόλο που τα σενάρια αυτά, τα οποία εξακολουθούν να εκτείνονται δεκαετίες μέσα στο μέλλον, δεν έχουν εμπνεύσει πολύ σοβαρή πολιτική δράση, οι επιστήμονες επικεντρώνονται επίσης σε μια πιο σημαντική πολιτικά διάσταση της κλιματικής αλλαγής: Ο άμεσος κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η υγεία και η αλλαγή του κλίματος συνδέονται επειδή πολλοί από τους ρύπους [4] που συμβάλλουν στην θέρμανση προκαλούν επίσης βλάβη στην ανθρώπινη υγεία. Στην κορυφή αυτού του καταλόγου είναι τα μικο-σωματίδια [5] που προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων (ντίζελ και άνθρακα) και βιομάζας. Η αιθάλη είναι μια σημαντική αιτία θέρμανσης [του πλανήτη] -ένας τόνος αιθάλης ντίζελ έχει το ίδιο αποτέλεσμα θέρμανσης με 2.000 τόνους διοξειδίου του άνθρακα. Το μεθάνιο είναι ένα άλλο υπερ-ρυπογόνο που είναι επίσης φορτωμένο με κινδύνους για την υγεία: Προκαλεί άμεση θέρμανση ενώ παράλληλα αυξάνει την ποσότητα του όζοντος κοντά στην επιφάνεια του πλανήτη όπου οι άνθρωποι αναπνέουν και αναπτύσσονται οι καλλιέργειες. Η αιθάλη και το όζον, καθώς και τα θειικά και νιτρικά σωματίδια από την καύση ορυκτών καυσίμων, συγκαταλέγονται στις κύριες αιτίες της περιβαλλοντικής και οικιακής ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η οποία αποτελεί σήμερα το παγκόσμιο πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, κάθε χρόνο πεθαίνουν επτά εκατομμύρια άνθρωποι λόγω αυτού του είδους ρύπανσης, η οποία προκαλεί λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού, καρκίνο του πνεύμονα, καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. (Για λόγους σύγκρισης, το AIDS, η ελονοσία και η φυματίωση σκοτώνουν λιγότερο από το ήμισυ αυτού του αριθμού και τα τροχαία ατυχήματα ευθύνονται για λιγότερους από 1,5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως [4]).

Η συνειδητοποίηση αυτών των γεγονότων έχει ήδη κινητοποιήσει πολιτικούς από την Κίνα μέχρι την Καλιφόρνια για να ρυθμίσουν την αιθάλη και τους ρύπους που είναι πρόδρομοι του όζοντος. Όσο περισσότερο μαθαίνουν, τόσα περισσότερα κάνουν. Αυτό που είναι καινούργιο σήμερα είναι ότι οι προσπάθειες για τον έλεγχο των ατμοσφαιρικών ρύπων δεν περιορίζονται πλέον μόνο στις ανησυχίες για την ανθρώπινη υγεία. Με το να συνδέσουν μεταξύ τους διάφορους κλάδους και να αναπτύξουν μεγάλα σύνολα δεδομένων, οι επιστήμονες μπόρεσαν να δείξουν το πώς η αλλαγή του κλίματος υπονομεύει άμεσα την ανθρώπινη υγεία. Για παράδειγμα, οι ειδικοί έχουν αποδώσει στην κλιματική αλλαγή καταστροφές όπως τον καύσωνα του 2003 στην Γαλλία που σκότωσε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους και τον καύσωνα 2010 στην Ρωσία που σκότωσε περίπου 15.000, μαζί με άλλες μεγάλες καταιγίδες και ξηρασίες, όπως το καψάλισμα που καταστρέφει αγροτικές περιοχές στην Αυστραλία [6]. Ο συνδυασμός θερμότητας και υγρασίας είναι ιδιαίτερα θανατηφόρος και με την θέρμανση [του πλανήτη] αμφότερες αναμένεται να αυξηθούν. Η πιθανότητα ακραίων καιρικών φαινομένων αυξήθηκε στο δεκαπλάσιο ή και περισσότερο μεταξύ του 2011 και του 2015, που ήταν η πιο καυτή πενταετής περίοδος που έχει καταγραφεί. Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, οι ασθένειες που μεταφέρονται από έντομα-φορείς, όπως ο ιός chikungunya και ο δάγκειος πυρετός, μοιάζουν πιο πιθανό να πολλαπλασιαστούν καθώς επεκτείνονται τα ενδιαιτήματα των κουνουπιών.

Τα ίδια μοντέλα που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες για να βρουν τα αποτυπώματα της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία υποδηλώνουν ότι τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμη. Πέρα από το 2050, υπάρχει πιθανότητα 50% ότι περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού θα υποβληθεί σε μέσες θερμοκρασίες το καλοκαίρι που είναι θερμότερες από το θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί, εκτός αν ο κόσμος αναλάβει άμεση και ευρείας κλίμακας δράση. Στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές του κόσμου, μέχρι το τέλος του αιώνα, υπάρχουν 10% με 30% πιθανότητες κυμάτων καύσωνα υψηλότερων από 130 βαθμούς Φαρενάιτ (54,4 βαθμούς Κελσίου). Επιπλέον, η θερμότητα και η ξηρασία απειλούν περιοχές που παράγουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας τροφής. Οι τιμές των τροφίμων αναμένεται να αυξηθούν κατά 23% έως το 2030, καθιστώντας τις αγορές τροφίμων περισσότερο ασταθείς, ενώ κάτω από την ένταση της θερμότητας το θρεπτικό περιεχόμενο των καλλιεργειών τροφίμων μειώνεται. Οι ακραίες καιρικές καταστροφές έχουν επίσης αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Όταν η θερμοκρασία είναι πάνω από 130 βαθμούς Φαρενάιτ, ολόκληρες κοινωνίες μπορούν να διαλυθούν. Οι πλουσιότερες χώρες δεν εξαιρούνται από αυτά τα φαινόμενα.

Η στατιστική επιστήμη δεν είναι μια κρυστάλλινη σφαίρα, και το γεγονός ότι οι προβλέψεις σχετικά με την αλλαγή του κλίματος είναι πιθανολογικές και όχι ακριβείς έχουν χρησιμοποιηθεί από καιρό ως δικαιολογία για την καθυστέρηση της δράσης μέχρις ότου να τεθούν όλα τα δεδομένα. Αλλά η νέα έρευνα για τα καταστροφικά γεγονότα υποδηλώνει ότι η πολιτική πρέπει να ακολουθήσει ακριβώς την αντίθετη λογική. Υπάρχει κάποια πιθανότητα (περίπου 5%) ότι η αύξηση της θερμοκρασίας κατά τον επόμενο αιώνα θα είναι κατά μέσο όρο πάνω από έξι βαθμούς σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα που προηγουμένως θεωρήσαμε ότι είναι απίθανα χειρότερα σενάρια, θα μπορούσαν να φτάσουν ταχύτερα από ό, τι νομίζουν οι άνθρωποι. Αυτοί οι κίνδυνοι δεν είναι πλέον απομακρυσμένοι και αφηρημένοι -εν μέρει επειδή οι κλιματικές επιπτώσεις αυξάνονται γρήγορα και εν μέρει επειδή χρειάζεται χρόνος για να αλλάξουν οι τροχιές των εκπομπών που προκαλούν αύξηση της θερμοκρασίας. Οι προσπάθειες για την αποτροπή αυτού του μέλλοντος πρέπει να ξεκινήσουν σήμερα. Είναι αδύνατο να γνωρίζουμε για τουλάχιστον δύο δεκαετίες σε ποια πορεία θέρμανσης βρίσκεται ο πλανήτης -είτε την κακή είτε την πολύ κακή. Μέχρι την στιγμή που τα πράγματα γίνουν ξεκάθαρα, το μεγαλύτερο μέρος της θέρμανσης θα έχει ήδη φορτωθεί στο σύστημα και θα είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιστραφεί.

03082018-3.jpg

Ξερή γεωργική γη έξω από το Queensland, στην Αυστραλία, τον Αύγουστο του 2017. DAVID GRAY / REUTERS
-------------------------------------------------------

ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Κάθε φορά που σημειώνεται μια σημαντική ανακάλυψη στην έρευνα, η επιστημονική κοινότητα πιστεύει ότι η κοινωνία θα ακούσει και θα αναλάβει δράση. Μέχρι στιγμής, αυτό δεν συμβαίνει γιατί η πολιτική συμπεριφορά απλά δεν χορεύει με τον ρυθμό της επιστημονικής προόδου. Αυτή την φορά μπορεί να είναι διαφορετικά, αλλά οι επιστήμονες και οι ακτιβιστές θα πρέπει να σκεφθούν και να εργαστούν με διαφορετικούς τρόπους. Νέα έρευνα παρουσιάζει μια ευκαιρία για τους επιστήμονες να κάνουν την υπόθεση για βαθιές περικοπές εκπομπών κατά τρόπο που να είναι τόσο πολιτικά πειστικός όσο και στηριγμένος σε σοβαρή επιστήμη. Επί δεκαετίες, η αλλαγή του κλίματος έχει διαμορφωθεί ως ένα πρόβλημα δικαιοσύνης -μια κρίση που δημιουργήθηκε από τους πλούσιους και βλάπτει δυσανάλογα [πολύ] τους φτωχούς. Το επιχείρημα αυτό δεν είναι λάθος, αλλά οι πλούσιοι πληγώνονται και αυτοί. Οι τεράστιες πυρκαγιές στην Sonoma και στη Napa, τις πλουσιότερες αμπελουργικές περιοχές στις Ηνωμένες Πολιτείες, μπορεί να έχουν μεγαλύτερο πολιτικό αντίκτυπο από όσο οι μακρινές κρίσεις -ακριβώς όπως τα κύματα καύσωνα στην Ιαπωνία και οι μεγα-πυρκαγιές στην Ευρώπη έχουν πολιτικό αντίκτυπο εκεί. Για να επικοινωνήσουν αυτά τα νέα ευρήματα, οι επιστήμονες πρέπει επίσης να σκεφτούν το πώς επηρεάζουν την κοινωνία. Ειδικότερα, πρέπει να οικοδομήσουν νέες σχέσεις συνεργασίας με ομάδες που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες πλαισιώνουν την δικαιοσύνη και την ηθική, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών θεσμών. Πράγματι, αυτό το δοκίμιο προκύπτει από τις προσπάθειες να ξανασκεφτούμε το πώς ένα μεταβαλλόμενο κλίμα θα επηρεάσει την ανθρώπινη ευημερία και την σχέση της ανθρωπότητας με την δημιουργία, που ήταν η αιχμή του δόρατος του Πάπα Φραγκίσκου στην Εγκύκλιό του Laudato si [7].

Ο απώτερος στόχος των επιστημόνων της κλιματικής αλλαγής παραμένει αμετάβλητος: Μεγάλες περικοπές των εκπομπών. Αυτό θα απαιτήσει την δοκιμή και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών -για παράδειγμα, σχέδια για την δέσμευση και αποθήκευση ρυπογόνων αερίων του θερμοκηπίου και συστήματα για την μαζική ενσωμάτωση της ανανεώσιμης ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο. Η πυρηνική ενέργεια μπορεί επίσης να διαδραματίσει νέο ρόλο στην δημιουργία καθαρότερων ενεργειακών συστημάτων, αλλά πρέπει πρώτα να ξεπεράσει τις αρνητικές δημόσιες και πολιτικές γνώμες σε πολλές χώρες. Ωστόσο, νέες έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και η μείωση των εκπομπών στο μηδέν δεν θα είναι αρκετή. Θα είναι επίσης απαραίτητο να αφαιρέσουμε το περίπου ένα τρισεκατομμύριο τόνους διοξειδίου του άνθρακα που βρίσκονται ήδη στην ατμόσφαιρα. Η αποφυγή των εκπομπών θα συμβάλει στη μείωση της αύξησης της θερμοκρασίας στο μακρινό μέλλον˙ η απομάκρυνση των εκπομπών που έχουν ήδη συσσωρευτεί θα είχε πιο άμεσο αποτέλεσμα. Ελπιδοφόρες νέες ιδέες αναδύονται. Αλλά είναι ένα πράγμα να βάλουμε έναν φανταστικό κώδικα σε μοντέλα κλίματος που δείχνουν ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί˙ και είναι άλλο πράγμα το να δοκιμάσουμε και να οικοδομήσουμε αυτές τις τεχνολογίες σε βιομηχανική κλίμακα.

Μακροπρόθεσμα, θα χρειαστεί βαθιά απαλλαγή από τον άνθρακα -η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων θέρμανσης σχεδόν στο μηδέν. Αλλά αυτό θα χρειαστεί δεκαετίες. Ένα επείγον πρόγραμμα μπορεί να φτάσει σε μηδενικές εκπομπές ρύπων γύρω στο 2050, και ακόμα κι αυτό θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Οι τεχνολογίες για την απομάκρυνση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, σε συνδυασμό με επιθετικά προγράμματα για τη μείωση των πιο βραχύβιων ρύπων -όπως η αιθάλη, το μεθάνιο και τα βιομηχανικά αέρια- μπορούν να επιτύχουν στην πρόληψη καταστροφικών αλλαγών.

Αν ο πλανήτης αποδειχθεί ιδιαίτερα ευαίσθητος ακόμη και σε μικρές διακυμάνσεις του κλίματος, κάτι που οι νέες έρευνες δείχνουν ότι είναι πιο πιθανό από ό, τι πιστεύαμε προηγουμένως, τότε ίσως χρειαστεί να αλλάξουμε άμεσα την ενεργειακή ισορροπία του κλίματος. Αυτά τα σχέδια που αφορούν τον χειρισμό του ποσού του ηλιακού φωτός που φτάνει και θερμαίνει τον πλανήτη, γνωστά και ως γεωμηχανική (geoengineering), θα μπορούσαν να έχουν ακούσιες συνέπειες, όπως η ξηρασία στις τροπικές περιοχές ή η παραμέληση της οξίνισης των ωκεανών που συμβαίνει όταν το διοξείδιο του άνθρακα συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα. Θέτει επίσης μια σχεδόν αδύνατη πρόκληση διακυβέρνησης: Ποιος θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για τον πλανητικό θερμοστάτη; Για τους περισσότερους επιστήμονες του κλίματος, αυτά τα προβλήματα ήταν αρκετοί λόγοι για να αντιμετωπίσουν την γεωμηχανική ως ταμπού. Αλλά η επιστημονική κοινότητα πρέπει να ξεκινήσει σοβαρά την επιλογή αυτή. Η Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση, το μεγαλύτερο επαγγελματικό σωματείο γεωεπιστημόνων παγκοσμίως, προσυπέγραψε πρόσφατα αυτή την θέση, αν και η ευλογία τους δεν έχει ακόμη ξεκλειδώσει την απαραίτητη χρηματοδότηση για έρευνα.

Τέλος, οι κοινωνίες πρέπει να αρχίσουν να προετοιμάζονται για πιο συχνές και πιο ακραίες καιρικές συνθήκες. Αυτό σημαίνει ενίσχυση ή εγκατάλειψη παράκτιων περιοχών, ανάπτυξη καλλιεργειών ανθεκτικών σε ξηρασίες και ακραίες θερμοκρασίες, κατασκευή συστημάτων που μπορούν να βοηθήσουν τους αγρότες να προβλέψουν ακραίες καιρικές συνθήκες και να βρουν νέους τρόπους εξοικονόμησης και επαναχρησιμοποίησης του νερού. Θα χρειαστεί επίσης πολύ περισσότερη δουλειά για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες της υπερβολικής ζέστης στην υγεία -ορισμένες από τις οποίες θα απαιτήσουν την ενίσχυση των συστημάτων δημόσιας υγείας, αλλά και τον επαναπροσανατολισμό της ιατρικής εκπαίδευσης και των [ιατρικών] παρεμβάσεων.

Η προσαρμογή γίνεται γρήγορα κεντρική στην πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής. Σε ένα μετασχηματισμένο κλίμα, περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού μπορεί να εκτεθεί σε ακραία κύματα καύσωνα και ίσως το ένα τρίτο σε ασθένειες μεταδιδόμενες από φορείς. Η αναζήτηση συμμαχίας με θρησκευτικούς ηγέτες, παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και άλλους ηγέτες κοινοτήτων πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής για την αλλαγή του κλίματος. Ειδικότερα, ακόμη και όταν δεν μοιράζονται την ίδια αντίληψη του Θεού, οι θρησκευτικοί ηγέτες θα πρέπει να δρουν μαζί και χωριστά στις δικές τους κοινότητες για να διατηρήσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το κοινό μας σπίτι. Είναι πολύ αργά για να σταματήσουμε γρήγορα τις συνέπειες των αερίων που ήδη συσσωρεύονται. Πολλά απαραίτητα βήματα έχουν ήδη καθυστερήσει. Το ελπιδοφόρο σε όλα αυτά, εάν υπάρχει κάτι τέτοιο, είναι ότι η αναγνώριση του μοχθηρού και κτηνώδους νέου φυσιολογικού, ίσως να κινητοποιήσει την πολιτική υποστήριξη που απαιτείται για να καμφθούν οι παγκόσμιες εκπομπές.

Copyright © 2018 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

Στα αγγλικά: https://www.foreignaffairs.com/articles/2018-07-31/climate-extremes-and-global-health

Σύνδεσμοι:
[1] https://www.foreignaffairs.com/articles/2018-06-14/warming-world
[2] https://www.foreignaffairs.com/ask-the-experts/2017-08-14/trumps-paris-w...
[3] https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2018-02-28/dont-abandon-pa...
[4] https://www.foreignaffairs.com/articles/2012-04-20/climate-threat-we-can...
[5] https://www.foreignaffairs.com/articles/2016-02-16/next-front-climate-ch...
[6] https://www.nytimes.com/2018/07/30/world/australia/drought-farmers-new-s...
[7] http://w2.vatican.va/content/francesco/en/encyclicals/documents/papa-fra...

 

 

 

Ο καθηγητής Νίκος Μάργαρης τα έλεγε απ’ το ’99: Πώς οι αναδασώσεις αλλοίωσαν την ταυτότητα των Ελληνικών δασών

on Thursday, 02 August 2018.

Η οικολογική ισορροπία σε μια περιοχή προστατεύεται όταν υπάρχει μεγάλη ποικιλία φυτών και ζώων. Αν όμως με ανθρώπινη παρέμβαση κυριαρχήσει η μονοκαλλιέργεια, οι κίνδυνοι εξαφάνισης της βλάστησης μεγαλώνουν ασύλληπτα.

Το παρακάτω κείμενο είχε γράψει ο μακαρίτης Νίκος Μάργαρης σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στις 28/11/1999 στην εφημερίδα Το Βήμα.

 
 

Πηγαίνοντας από τις Μηλιές προς την Τσαγκαράδα στο Πήλιο και στο ύψος του χωριού Νεοχώρι ας κάνουμε μια στάση. Η φυσική βλάστηση είναι αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι, όπως η κουμαριά, η αριά, το πουρνάρι, η δάφνη, η μυρτιά.

Τα φυτά αυτά ξεπερνούν το ύψος των 2 μέτρων και ανάμεσά τους βρίσκουμε και έναν μεγάλο αριθμό άλλων ειδών, όπως ο πλάτανος, η κουτσουπιά, το σπάρτο, τα ρείκια. Εκεί υπάρχουν και χαμηλοί θάμνοι, όπως η λαδανιά, η ρίγανη, η μέντα, η ασφάκα, καθώς και αναρίθμητα άλλα ετήσια φυτά.


Από τον Απρίλιο και μετά, όταν τα φυτά αυτά ανθίζουν το ένα μετά το άλλο, πλήθος έντομα βόσκουν στα λουλούδια τους. Λογικό είναι εκεί να υπάρχουν και αρκετά μελίσσια.

Οποιος δοκίμασε μέλι της περιοχής γνωρίζει καλά το άρωμά του, που προέρχεται από τα παραπάνω φυτά. Ακόμη υπάρχουν ζώα, όπως λαγοί, αλεπούδες, χελώνες, σαύρες, πουλιά, που στηρίζονται για τροφή, άμεσα ή έμμεσα, σε ό,τι τα φυτά παράγουν.

Τα κούμαρα, για παράδειγμα, στηρίζουν για σοβαρό χρονικό διάστημα μεγάλους πληθυσμούς πουλιών και το ίδιο ισχύει και με τις συκιές και τις βατομουριές.



Το οικοσύστημα της περιοχής είναι τυπικά μεσογειακό και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία στον αριθμό των φυτών και των ζώων. Κάτι που σημαίνει ιδιαίτερη σταθερότητα. Ας το εξηγήσουμε αυτό περισσότερο.

Αν σε μια περιοχή κυριαρχεί μόνο ένα είδος φυτού, τότε φυσικά η σταθερότητα του οικοσυστήματος αυτού είναι μικρή για τον εξής λόγο: Αν έρθει μια αρρώστια στο είδος αυτό, τότε υπάρχει κίνδυνος σοβαρής, συνολικής, καταστροφής.


Αν όμως συγκυριαρχούν δέκα είδη, τότε, μια και δεν υπάρχει ασθένεια που να προσβάλλει συγχρόνως διαφορετικά είδη, ο κίνδυνος συνολικής καταστροφής είναι ανύπαρκτος και επομένως υπάρχει μεγαλύτερη σταθερότητα.



Πρώτα ήρθε η «αναδάσωση»…

Η όλη περιοχή είναι ένα οικοσύστημα, δηλαδή μια οικολογική μονάδα, που το συνιστούν το σύνολο των φυτών, των ζώων και των μικροοργανισμών.

Η αφαίρεση έστω και ενός οργανισμού προκαλεί διαταραχή στην όλη λειτουργία, που φαίνεται αργά ή γρήγορα, επειδή όλοι οι ρόλοι πρέπει να παίζονται, έτσι που να συμπληρώνεται η όλη ισορροπία, που δυστυχώς ακόμη μας είναι άγνωστη.


Δυστυχώς οι παραπάνω αρχές δεν τηρήθηκαν από εκείνους που ήταν υπεύθυνοι για να τις εφαρμόζουν. Ετσι με πρωτοβουλία του δασαρχείου αποφάσισαν να «αναδασώσουν» ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής.

Φυσικά θα νόμιζε κάποιος αφελής ότι η ενέργεια αυτή θα στηριζόταν σε επιτόπια μελέτη της περιοχής και σε φύτεμα, τουλάχιστον, ειδών δένδρων που προϋπήρχαν σε αυτήν.

Ούτε όμως αυτό έγινε. Πήραν ένα είδος πεύκου που δεν προϋπήρχε αλλά υπήρχε σε κάποιο φυτώριο και, αφού προηγουμένως «καθάρισαν» την περιοχή, δημιούργησαν έναν τεράστιο πευκώνα. Μάλιστα αναφέρουν την ενέργειά τους αυτή ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος. Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγινε.

Με το ξεπάτωμα της αυτοφυούς βλάστησης εξαφανίστηκαν φυσικά και όλοι οι ζωικοί οργανισμοί που στηρίζονταν πάνω σε αυτή. Εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι άλλοι οργανισμοί τρώνε κούμαρα και άλλοι τρώνε σπόρους ή κάμπιες πεύκου. Δηλαδή ένα φυσικό δάσος πεύκου χαρακτηρίζεται από άλλες λειτουργικές σχέσεις όταν συγκριθεί με έναν ψηλό μεσογειακό θαμνώνα, επειδή έχουμε να κάνουμε με διαφορετικό τύπο οικοσυστημάτων.

Η διαταραχή που έγινε είναι ακόμη σοβαρότερη, αν λάβουμε υπόψη μας ότι εδώ δεν πρόκειται για δάσος αλλά για μονοκαλλιέργεια πεύκου.


Στη φύση, όπως αναφέραμε παραπάνω, προϋπόθεση σταθερότητας είναι η ποικιλία, ενώ στα ανθρώπινα κατασκευάσματα η ποικιλία μειώνεται, μια και συνήθως έχουμε να κάνουμε με εκτεταμένη καλλιέργεια ενός μόνο είδους· του οποίου η παραγωγικότητα αυξάνεται μεν, αλλά αυτή διατηρείται μόνο με ανθρώπινη παρέμβαση.

…και ύστερα οι φωτιές

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα για να γίνει περισσότερο αντιληπτό. Κάθε χρόνο στους σιταγρούς της Θεσσαλίας παράγονται περίπου 600 κιλά σπόροι σταριού το στρέμμα.

Αν δεν θερίσουμε και αφήσουμε το χωράφι όπως είναι, τον επόμενο χρόνο θα δούμε ότι, παρ’ όλη την επάρκεια σπόρων, κανένας δεν φυτρώνει.

Η υψηλή παραγωγή που γίνεται ουσιαστικά οφείλεται σε ανθρώπινη παρέμβαση με όργωμα, σπορά, λίπανση, ζιζανιοκτόνα. Οταν αυτά λείψουν, συνήθως δεν μπορεί να κρατηθεί από μόνη της μια μονοκαλλιέργεια, γιατί είναι ένα σύστημα ιδιαίτερα εύθραυστο. Ουσιαστικά όμως με τη δημιουργία του πευκώνα αυτό έγινε.

Οι βελόνες του πευκώνα σχημάτισαν μετά από λίγο καιρό στο έδαφος μια πυκνή στιβάδα που εξαφάνισε όλα τα άλλα φυτά και ανέμενε τη φωτιά σαν το καλύτερο προσάναμμα.

Οι λαγοί, οι χελώνες, οι σαύρες, τα πουλιά εξαφανίστηκαν. Οσοι αμφιβάλλουν, ας κάνουν μια βόλτα σε έναν πευκώνα ­ και υπάρχουν πολλοί στην Ελλάδα ­ που δημιουργήθηκε με αυτό τον τρόπο.

Δεν θα ακούν πουλιά να κελαηδούν, μια και ουσιαστικά είναι ένας δενδρώνας-νεκροταφείο. Αυτό όμως είναι προστασία του περιβάλλοντος ή καταστροφή; Εξάλλου οι πευκώνες αυτοί έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής επειδή σε αυτούς δεν γίνεται αναγέννηση. Δεν βγαίνουν νεαρά πευκάκια.

Ολα τα παραπάνω, που φαίνονται απλά και στηρίζονται σε βασικές οικολογικές γνώσεις, δυστυχώς όχι μόνο δεν λαμβάνονται υπόψη, αλλά στο όνομα της προστασίας οι καταστροφές που γίνονται σήμερα είναι αναρίθμητες.


Η δημιουργία δενδρώνων-νεκροταφείων δεν είναι προστασία του περιβάλλοντος. Είναι καταστροφή!

Υπάρχει και η διάβρωση

Η μονοκαλλιέργεια δασικών δένδρων είναι ουσιαστικά μια μονοκαλλιέργεια όπως αυτή της ροδακινιάς. Για να διατηρηθεί θέλει, επειδή είναι εύθραυστη, εντομοκτόνα και άλλες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Πρόκειται για κάτι άλλο που είναι μεν κατανοητό, αλλά δεν είναι, σώνει και καλά, προστασία.

Οι πανεθνικές εκστρατείες δενδροφύτευσης με ό,τι δένδρο βρούμε πρόχειρο, που το φυτεύουμε όπου μας καπνίσει και συγχρόνως περιμένουμε να γίνει δάσος, θυμίζουν παράλογη κωμωδία.

Οταν βλέπω στην τηλεόραση να προβάλλονται τέτοιες δραστηριότητες και τους τοπικούς άρχοντες να ποζάρουν πανευτυχείς αναλύοντας τα μακρόπνοα σχέδιά τους, ειλικρινά απελπίζομαι.

Για να γίνει ένα παιδί χρειάζεται μια γυναίκα σε ηλικία αναπαραγωγής, ένας μη στείρος άνδρας και, εφόσον όλα πάνε καλά, εννέα μήνες κυοφορίας. Εμείς πιστεύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε ένα παιδί σε έναν μήνα, με εννέα γριές και χωρίς άνδρα.

Παράδειγμα, οι πρόποδες του Υμηττού. Οι πρόσκοποι πάνε και φυτεύουν πεύκα και τους ακολουθούν τα ΚΑΠΗ που αναδασώνουν με ευκαλύπτους, το ΠΑΚΟΕ με ό,τι βρει πρόχειρο, οι ορειβάτες με κυπαρίσσια και τα Λυκόπουλα με ό,τι περίσσεψε από τους παραπάνω.

Οπότε η αναδάσωση-κουρελού είναι γεγονός ως την επόμενη πυρκαϊά.

Πολλοί, όταν αναφέρομαι στην καταστροφή του περιβάλλοντος που συχνά προκαλούν οι αναδασώσεις, με θεωρούν είτε παραδοξολόγο είτε απλώς ακατάρτιστο.

Ενα από τα κυριότερα επιχειρήματά τους είναι ότι αγνοώ την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση. Η απάντησή μου, μονότονη στο σημείο αυτό, είναι: Από ό,τι γνωρίζω, τα εδάφη τα συγκρατούν οι ρίζες των φυτών και όχι το υπέργειο μέρος τους. Οσοι κάνουν βόλτα τις Κυριακές, ας κοιτάξουν έναν σχίνο και κάτω από ένα κυπαρίσσι. Θα διαπιστώσουν ότι ο «χαμηλός» σχίνος όχι μόνο συγκρατεί ωραιότατα το έδαφος, αλλά δημιουργεί και καινούργιο.


Κάτι βέβαια που δεν γίνεται με το «ψηλό» κυπαρίσσι. Το ίδιο και άλλοι θάμνοι, όπως η μυρτιά, η δάφνη, το πουρνάρι, η χαρουπιά. Ποτέ όμως δεν άρχισε προσπάθεια αποκατάστασης βλάβης με τέτοια είδη φυτών. Δεν γνωρίζουμε ακόμη το πώς φυτρώνει ο σχίνος. Το ελάττωμά του βέβαια είναι ότι είναι θάμνος.

Πώς να προσεχθεί από δενδρολάγνους; Βεβαίως δεν έχω αντίρρηση για τη χρησιμοποίηση κυπαρισσιών εκεί που ταιριάζουν. Για παράδειγμα, η χρησιμοποίησή τους στους εθνικούς μας δρόμους ταιριάζει απόλυτα, μια και είναι χαρακτηριστικά δένδρα νεκροταφείων!



Ευτυχώς υπήρξε ο Πικιώνης

Συχνά η κριτική που δέχομαι από τους καλόπιστους για τα κείμενά μου είναι η απουσία προτάσεων. Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι απαραίτητη προϋπόθεση σωστής διαχείρισης είναι η κατανόηση του προβλήματος.

Συνταγές μαγειρικής δεν υπάρχουν στην οικολογία. Παρ’ όλα αυτά, προτού τελειώσω θέλω να τονίσω μερικά σημεία για αποφυγή και άλλων παρεξηγήσεων.

Δεν αμφιβάλλω ότι σε πολλές περιοχές της χώρας μας έχει προξενηθεί σοβαρότατη βλάβη και υποβάθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η καταστροφή που έγινε έφτασε στο σημείο δημιουργίας ερήμων.

Μόνο στη Θεσσαλία οι υποβαθμισμένες εκτάσεις φτάνουν τις 100.000 στρέμματα. Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιοχές.

Πιστεύω όμως ότι το φύτεμα δένδρων στην τύχη είναι ανόητο γεγονός, το οποίο εκτός από το ότι κοστίζει πολύ, συγχρόνως προκαλεί και ανυπολόγιστες βλάβες και καταστροφές.

Η πρότασή μου στηρίζεται στην επανεξέταση της τακτικής αυτής. Θα έβλεπα εφικτή την αποκατάσταση με χρησιμοποίηση ποικιλίας ειδών, κυρίως θάμνων, σε πρώτη τουλάχιστον φάση.

Τέτοιου είδους προσπάθεια έγινε τη δεκαετία του ’50 από τον μεγάλο αρχιτέκτοναΔημήτρη Πικιώνη γύρω από την Ακρόπολη. Οσοι μένουν στην Αθήνα ας κάνουν μια βόλτα από το Ηρώδειο προς τα πάνω χρησιμοποιώντας το μονοπάτι.

Θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ενός γοητευτικού συνδυασμού διαφόρων ελληνικών φυτών, όπως η χαρουπιά, η αγριελιά, η δενδρώδης μηδική, η δάφνη. Η ευαισθησία και η «επάρκεια» του Πικιώνη δημιούργησαν ένα πραγματικά ελληνικό περιβάλλον. Αυτό είναι πράγματι αποκατάσταση!

Το γεγονός της αναφοράς στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» για άλσος ­ δηλαδή φυτεμένα δένδρα αναφέρεται σαν δάσος. Τα νερά και τα πλατάνια του Ιλισού γίνονται ποτάμι, ενώ ο Παυσανίας τον αναφέρει υδάτιο ­ δηλαδή χείμαρρο.

Το ότι ο Πίνδαρος αναφέρει τον Υμηττό «οιωστεφή» από την ανάκλαση του ηλίου στο μάρμαρο, δηλαδή σε γυμνό τμήμα, δεν σημειώνεται πουθενά αλλού· το ίδιο συμβαίνει και με την αναφορά του Πλάτωνα για το ότι ο Υμηττός είναι κατάλληλος μόνο για παραγωγή μελιού το θυμάρι.

Ακόμη, μιλάμε για την καταστροφή των δασών της Αττικής στην κλασική αρχαιότητα για ξυλεία, ενώ αυτό απαγορευόταν και τα ξύλα τα έφερναν από άλλες περιοχές με νόμο ­, μια και τα δένδρα ήταν ιερά (δρυάδες!).

Το γελοίο όμως της υπόθεσης είναι η χρησιμοποίηση στοιχείων όπως η ανεύρεση απολιθωμένων οστών από μεγάλα ζώα, όπως τα λιοντάρια, οι ρινόκεροι, οι ελέφαντες.

Τα χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε την ύπαρξη δάσους, ενώ είναι πασίγνωστο ότι πρόκειται για ζώα ανοιχτών θαμνώνων όπως η σαβάνα. Δεν χωράει το λιοντάρι και ο ελέφαντας σε δάσος!

Είναι ζώα της σαβάνας, όχι της ζούγκλας. Κάποτε πρέπει να σταματήσει αυτό το κακό. Δεν μπορούμε να κάνουμε σοβαρή επιστημονική συζήτηση με χρησιμοποίηση αποσπασμάτων από τον… Ταρζάν.

Ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας

Συχνά διαβάζω ότι η Ελλάδα ήταν γεμάτη από δάση. Μάλιστα βλέπω ρέκτες φυσιολάτρες και επιστήμονες να αναφέρουν: «Στην Επανάσταση του 1821 τα δάση ήταν το 50%, ενώ σήμερα μόλις το 20%. Τα καταστρέψαμε τελείως!».

Πραγματικά είχα προβληματιστεί σοβαρά με αυτό το γεγονός και έχοντας υπόψη αρκετές πηγές της κλασικής Ελλάδας απορούσα για το πώς ήταν δυνατόν τα δάση να καλύπτουν πριν από 150 χρόνια την Ελλάδα. Ηταν κάτι μάλλον απίστευτο. Ετσι άρχισα να προσπαθώ να βρω ποιος ήταν εκείνος που έκανε την τότε στατιστική.

Οταν σήμερα η Δασική Υπηρεσία, με τόσο σύγχρονα μέσα στη διάθεσή της, ανεβοκατεβάζει το ποσοστό της δασοκάλυψης στη χώρα ­ πότε 17%, πότε 22% ­, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ο Κολοκοτρώνης ή κάποιος άλλος σύγχρονός του είχε κάνει τέτοια στατιστική.

Ηταν ακόμη μεγαλύτερη η έκπληξή μου όταν διαπίστωσα ότι υπήρχε μια στατιστική του 1842 την οποία είχε κάνει ένας βαυαρός πρόξενος, ο Strong, που ανέφερε ότι τα δάση κάλυπταν το 17%, ποσοστό τελείως λογικό.

Τελικά νομίζω ότι βρήκα το πώς το 17% έγινε 50%. Υπήρχαν στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου δύο διακεκριμένοι δασολόγοι: ο Κόκκινος και ο Κοντός. Ο δεύτερος από αυτούς, που θεωρείται πατέρας της ελληνικής δασολογίας, γνώριζε τα στοιχεία που είχε αναφέρει ο Strong, δηλαδή το 17%. Πρέπει να αναγνωριστεί όμως ότι υπήρχαν στη στατιστική του Strong αρκετά λάθη στην εμβαδομέτρηση της τότε ελεύθερης Ελλάδας. Ετσι το 17% μπορεί να έφτανε το 22%-23%.

Ο Κοντός όμως θεώρησε, όπως και οι σημερινοί συνάδελφοί του, όχι το πραγματικό δάσος αλλά το «δυνάμει δάσος», δηλαδή ουσιαστικά ό,τι δεν καλλιεργείται. Ετσι έφτασε το ποσοστό του 50% και το δημοσίευσε 100 χρόνια μετά τον Strong, το οποίο τελείως αδιαμαρτύρητα το δεχθήκαμε σαν γεγονός.

Βεβαίως πολλοί θα ισχυρισθούν ότι υπάρχουν στοιχεία από παλαιούς περιηγητές που αναφέρουν μεγάλα δάση σε περιοχές που σήμερα τις καλύπτουν υποβαθμισμένοι θαμνώνες.

Χωρίς να αντιδικώ με αυτούς, η άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι δασωμένη μού φαίνεται σαν γεγονός απαράδεκτο ως γελοίο. Οι λόγοι είναι αρκετοί και γι’ αυτό θα αρκεστώ στους κυριότερους.

Κατ’ αρχήν ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας έχει τις αρχές του στην αποικιακή μας νοοτροπία. Το αναπτυσσόμενο ελληνικό κράτος του περασμένου αιώνα κοίταζε προς τη Μεσευρώπη για μεθόδους οργάνωσης και διοίκησης.

Εκεί σε ό,τι αφορά τη γεωργία υπήρχαν δύο κλάδοι: ο γεωπονικός για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και ο δασολογικός για τις μη καλλιεργούμενες, που στις περιοχές του εύκρατου κλίματος ήταν φυσικά δάση. Ετσι έγινε κι εδώ. Οι πρώτοι επιστήμονες δασολόγοι που σπούδασαν εκεί, όταν γύρισαν στην Ελλάδα απόρησαν. «Γιατί εδώ δεν έχουμε πολλά δάση;».

Η απάντηση ήταν εύκολη, μια και υπήρχε ανθρώπινη παρέμβαση χιλιετιών.

Τα υποβάθμισε με τις δραστηριότητές του ο άνθρωπος. Ετσι «βαφτίστηκαν» όλες οι μη καλλιεργούμενες εκτάσεις με ονόματα όπως «μερικώς δασοσκεπείς», «δασικές εκτάσεις» και πάει λέγοντας. Δεν υπάρχει θαμνώνας στην Ελλάδα που να μην έχει χαρακτηριστεί υποβαθμισμένο δάσος.



Εδώ είναι Μεσόγειος!

Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Είμαστε σε μια περιοχή μεσογειακού κλίματος, με εξαίρεση περιοχές της ορεινής Ελλάδας όπου το κλίμα είναι εύκρατο και φυσικά υπάρχουν δάση.

Τέτοιο κλίμα υπάρχει και στην Καλιφόρνια, στην Κεντρική Χιλή, στη Νότια Αφρική και στη Νότια και Νοτιοδυτική Αυστραλία.

Εκεί αντίστοιχη ανθρώπινη παρέμβαση δεν υπήρξε. Παρ’ όλα αυτά και εκεί κυριαρχούν ψηλοί αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι στις υγρότερες περιοχές (όπως το πουρνάρι, η κουμαριά, η μυρτιά, η αγριελιά, ο σχίνος, η χαρουπιά σε εμάς), ενώ στις ξηρότερες χαμηλοί θάμνοι που έχουν διάφορο τύπο φύλλων την υγρή περίοδο από ό,τι την ξηρή (όπως η ασφάκα, η λαδανιά, το θυμάρι, το θρούμπι, η γαλατσίδα σε εμάς).

Στην Καλιφόρνια τον πρώτο τύπο βλάστησης τον λένε τσάπαραλ. Αλλωστε, επειδή οι ταινίες γουέστερν γυρίστηκαν στο Χόλιγουντ, πιθανώς οι αναγνώστες θα θυμούνται αυτό τον τύπο βλάστησης, που σίγουρα δεν είναι δάσος. Ακόμη και το όνομα ­ τσάπαραλ ­ προέρχεται από την ισπανική λέξη «τσαπράλο», που δεν σημαίνει τίποτε άλλο από πουρνάρι.

Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία η σύγκριση της δομής και της λειτουργίας των μεσογειακού τύπου οικοσυστημάτων της υδρογείου αποτέλεσε καίριο σημείο έρευνας με έκδοση βιβλίων, διοργάνωση συνεδρίων, ανταλλαγές επιστημόνων κτλ. Ακόμη και η φωτιά, που στην Ελλάδα είναι ξορκισμένη, φαίνεται να είναι ένας παράγοντας ενσωματωμένος στα οικοσυστήματα αυτά.

Οι απόηχοι αυτής της συσσώρευσης πληροφόρησης για την καταγωγή, τη δομή και τη λειτουργία αυτών των οικοσυστημάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυστυχώς ακόμη δεν έφτασαν στη χώρα μας.

Ετσι είμαστε ακόμη στη φάση όπου χωρίς καμία αιτιολόγηση («πίστευε και μη ερεύνα») κάθε στοιχείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόδειξη καταστροφής του δάσους μεγεθύνεται, ενώ εκείνα που λένε το αντίθετο θεωρούνται αιρετικά.

*Ο Νίκος Μάργαρης ήταν καθηγητής Οικοσυστημάτων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. 
 
 
 

Ο καθηγητής Νίκος Μάργαρης τα έλεγε απ’ το ’99: Πώς οι αναδασώσεις αλλοίωσαν την ταυτότητα των Ελληνικών δασών

on Thursday, 02 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Η οικολογική ισορροπία σε μια περιοχή προστατεύεται όταν υπάρχει μεγάλη ποικιλία φυτών και ζώων. Αν όμως με ανθρώπινη παρέμβαση κυριαρχήσει η μονοκαλλιέργεια, οι κίνδυνοι εξαφάνισης της βλάστησης μεγαλώνουν ασύλληπτα.

Το παρακάτω κείμενο είχε γράψει ο μακαρίτης Νίκος Μάργαρης σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στις 28/11/1999 στην εφημερίδα Το Βήμα.

 
 

Πηγαίνοντας από τις Μηλιές προς την Τσαγκαράδα στο Πήλιο και στο ύψος του χωριού Νεοχώρι ας κάνουμε μια στάση. Η φυσική βλάστηση είναι αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι, όπως η κουμαριά, η αριά, το πουρνάρι, η δάφνη, η μυρτιά.

Τα φυτά αυτά ξεπερνούν το ύψος των 2 μέτρων και ανάμεσά τους βρίσκουμε και έναν μεγάλο αριθμό άλλων ειδών, όπως ο πλάτανος, η κουτσουπιά, το σπάρτο, τα ρείκια. Εκεί υπάρχουν και χαμηλοί θάμνοι, όπως η λαδανιά, η ρίγανη, η μέντα, η ασφάκα, καθώς και αναρίθμητα άλλα ετήσια φυτά.


Από τον Απρίλιο και μετά, όταν τα φυτά αυτά ανθίζουν το ένα μετά το άλλο, πλήθος έντομα βόσκουν στα λουλούδια τους. Λογικό είναι εκεί να υπάρχουν και αρκετά μελίσσια.

Οποιος δοκίμασε μέλι της περιοχής γνωρίζει καλά το άρωμά του, που προέρχεται από τα παραπάνω φυτά. Ακόμη υπάρχουν ζώα, όπως λαγοί, αλεπούδες, χελώνες, σαύρες, πουλιά, που στηρίζονται για τροφή, άμεσα ή έμμεσα, σε ό,τι τα φυτά παράγουν.

Τα κούμαρα, για παράδειγμα, στηρίζουν για σοβαρό χρονικό διάστημα μεγάλους πληθυσμούς πουλιών και το ίδιο ισχύει και με τις συκιές και τις βατομουριές.



Το οικοσύστημα της περιοχής είναι τυπικά μεσογειακό και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία στον αριθμό των φυτών και των ζώων. Κάτι που σημαίνει ιδιαίτερη σταθερότητα. Ας το εξηγήσουμε αυτό περισσότερο.

Αν σε μια περιοχή κυριαρχεί μόνο ένα είδος φυτού, τότε φυσικά η σταθερότητα του οικοσυστήματος αυτού είναι μικρή για τον εξής λόγο: Αν έρθει μια αρρώστια στο είδος αυτό, τότε υπάρχει κίνδυνος σοβαρής, συνολικής, καταστροφής.


Αν όμως συγκυριαρχούν δέκα είδη, τότε, μια και δεν υπάρχει ασθένεια που να προσβάλλει συγχρόνως διαφορετικά είδη, ο κίνδυνος συνολικής καταστροφής είναι ανύπαρκτος και επομένως υπάρχει μεγαλύτερη σταθερότητα.



Πρώτα ήρθε η «αναδάσωση»…

Η όλη περιοχή είναι ένα οικοσύστημα, δηλαδή μια οικολογική μονάδα, που το συνιστούν το σύνολο των φυτών, των ζώων και των μικροοργανισμών.

Η αφαίρεση έστω και ενός οργανισμού προκαλεί διαταραχή στην όλη λειτουργία, που φαίνεται αργά ή γρήγορα, επειδή όλοι οι ρόλοι πρέπει να παίζονται, έτσι που να συμπληρώνεται η όλη ισορροπία, που δυστυχώς ακόμη μας είναι άγνωστη.


Δυστυχώς οι παραπάνω αρχές δεν τηρήθηκαν από εκείνους που ήταν υπεύθυνοι για να τις εφαρμόζουν. Ετσι με πρωτοβουλία του δασαρχείου αποφάσισαν να «αναδασώσουν» ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής.

Φυσικά θα νόμιζε κάποιος αφελής ότι η ενέργεια αυτή θα στηριζόταν σε επιτόπια μελέτη της περιοχής και σε φύτεμα, τουλάχιστον, ειδών δένδρων που προϋπήρχαν σε αυτήν.

Ούτε όμως αυτό έγινε. Πήραν ένα είδος πεύκου που δεν προϋπήρχε αλλά υπήρχε σε κάποιο φυτώριο και, αφού προηγουμένως «καθάρισαν» την περιοχή, δημιούργησαν έναν τεράστιο πευκώνα. Μάλιστα αναφέρουν την ενέργειά τους αυτή ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος. Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγινε.

Με το ξεπάτωμα της αυτοφυούς βλάστησης εξαφανίστηκαν φυσικά και όλοι οι ζωικοί οργανισμοί που στηρίζονταν πάνω σε αυτή. Εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι άλλοι οργανισμοί τρώνε κούμαρα και άλλοι τρώνε σπόρους ή κάμπιες πεύκου. Δηλαδή ένα φυσικό δάσος πεύκου χαρακτηρίζεται από άλλες λειτουργικές σχέσεις όταν συγκριθεί με έναν ψηλό μεσογειακό θαμνώνα, επειδή έχουμε να κάνουμε με διαφορετικό τύπο οικοσυστημάτων.

Η διαταραχή που έγινε είναι ακόμη σοβαρότερη, αν λάβουμε υπόψη μας ότι εδώ δεν πρόκειται για δάσος αλλά για μονοκαλλιέργεια πεύκου.


Στη φύση, όπως αναφέραμε παραπάνω, προϋπόθεση σταθερότητας είναι η ποικιλία, ενώ στα ανθρώπινα κατασκευάσματα η ποικιλία μειώνεται, μια και συνήθως έχουμε να κάνουμε με εκτεταμένη καλλιέργεια ενός μόνο είδους· του οποίου η παραγωγικότητα αυξάνεται μεν, αλλά αυτή διατηρείται μόνο με ανθρώπινη παρέμβαση.

…και ύστερα οι φωτιές

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα για να γίνει περισσότερο αντιληπτό. Κάθε χρόνο στους σιταγρούς της Θεσσαλίας παράγονται περίπου 600 κιλά σπόροι σταριού το στρέμμα.

Αν δεν θερίσουμε και αφήσουμε το χωράφι όπως είναι, τον επόμενο χρόνο θα δούμε ότι, παρ’ όλη την επάρκεια σπόρων, κανένας δεν φυτρώνει.

Η υψηλή παραγωγή που γίνεται ουσιαστικά οφείλεται σε ανθρώπινη παρέμβαση με όργωμα, σπορά, λίπανση, ζιζανιοκτόνα. Οταν αυτά λείψουν, συνήθως δεν μπορεί να κρατηθεί από μόνη της μια μονοκαλλιέργεια, γιατί είναι ένα σύστημα ιδιαίτερα εύθραυστο. Ουσιαστικά όμως με τη δημιουργία του πευκώνα αυτό έγινε.

Οι βελόνες του πευκώνα σχημάτισαν μετά από λίγο καιρό στο έδαφος μια πυκνή στιβάδα που εξαφάνισε όλα τα άλλα φυτά και ανέμενε τη φωτιά σαν το καλύτερο προσάναμμα.

Οι λαγοί, οι χελώνες, οι σαύρες, τα πουλιά εξαφανίστηκαν. Οσοι αμφιβάλλουν, ας κάνουν μια βόλτα σε έναν πευκώνα ­ και υπάρχουν πολλοί στην Ελλάδα ­ που δημιουργήθηκε με αυτό τον τρόπο.

Δεν θα ακούν πουλιά να κελαηδούν, μια και ουσιαστικά είναι ένας δενδρώνας-νεκροταφείο. Αυτό όμως είναι προστασία του περιβάλλοντος ή καταστροφή; Εξάλλου οι πευκώνες αυτοί έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής επειδή σε αυτούς δεν γίνεται αναγέννηση. Δεν βγαίνουν νεαρά πευκάκια.

Ολα τα παραπάνω, που φαίνονται απλά και στηρίζονται σε βασικές οικολογικές γνώσεις, δυστυχώς όχι μόνο δεν λαμβάνονται υπόψη, αλλά στο όνομα της προστασίας οι καταστροφές που γίνονται σήμερα είναι αναρίθμητες.


Η δημιουργία δενδρώνων-νεκροταφείων δεν είναι προστασία του περιβάλλοντος. Είναι καταστροφή!

Υπάρχει και η διάβρωση

Η μονοκαλλιέργεια δασικών δένδρων είναι ουσιαστικά μια μονοκαλλιέργεια όπως αυτή της ροδακινιάς. Για να διατηρηθεί θέλει, επειδή είναι εύθραυστη, εντομοκτόνα και άλλες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Πρόκειται για κάτι άλλο που είναι μεν κατανοητό, αλλά δεν είναι, σώνει και καλά, προστασία.

Οι πανεθνικές εκστρατείες δενδροφύτευσης με ό,τι δένδρο βρούμε πρόχειρο, που το φυτεύουμε όπου μας καπνίσει και συγχρόνως περιμένουμε να γίνει δάσος, θυμίζουν παράλογη κωμωδία.

Οταν βλέπω στην τηλεόραση να προβάλλονται τέτοιες δραστηριότητες και τους τοπικούς άρχοντες να ποζάρουν πανευτυχείς αναλύοντας τα μακρόπνοα σχέδιά τους, ειλικρινά απελπίζομαι.

Για να γίνει ένα παιδί χρειάζεται μια γυναίκα σε ηλικία αναπαραγωγής, ένας μη στείρος άνδρας και, εφόσον όλα πάνε καλά, εννέα μήνες κυοφορίας. Εμείς πιστεύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε ένα παιδί σε έναν μήνα, με εννέα γριές και χωρίς άνδρα.

Παράδειγμα, οι πρόποδες του Υμηττού. Οι πρόσκοποι πάνε και φυτεύουν πεύκα και τους ακολουθούν τα ΚΑΠΗ που αναδασώνουν με ευκαλύπτους, το ΠΑΚΟΕ με ό,τι βρει πρόχειρο, οι ορειβάτες με κυπαρίσσια και τα Λυκόπουλα με ό,τι περίσσεψε από τους παραπάνω.

Οπότε η αναδάσωση-κουρελού είναι γεγονός ως την επόμενη πυρκαϊά.

Πολλοί, όταν αναφέρομαι στην καταστροφή του περιβάλλοντος που συχνά προκαλούν οι αναδασώσεις, με θεωρούν είτε παραδοξολόγο είτε απλώς ακατάρτιστο.

Ενα από τα κυριότερα επιχειρήματά τους είναι ότι αγνοώ την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση. Η απάντησή μου, μονότονη στο σημείο αυτό, είναι: Από ό,τι γνωρίζω, τα εδάφη τα συγκρατούν οι ρίζες των φυτών και όχι το υπέργειο μέρος τους. Οσοι κάνουν βόλτα τις Κυριακές, ας κοιτάξουν έναν σχίνο και κάτω από ένα κυπαρίσσι. Θα διαπιστώσουν ότι ο «χαμηλός» σχίνος όχι μόνο συγκρατεί ωραιότατα το έδαφος, αλλά δημιουργεί και καινούργιο.


Κάτι βέβαια που δεν γίνεται με το «ψηλό» κυπαρίσσι. Το ίδιο και άλλοι θάμνοι, όπως η μυρτιά, η δάφνη, το πουρνάρι, η χαρουπιά. Ποτέ όμως δεν άρχισε προσπάθεια αποκατάστασης βλάβης με τέτοια είδη φυτών. Δεν γνωρίζουμε ακόμη το πώς φυτρώνει ο σχίνος. Το ελάττωμά του βέβαια είναι ότι είναι θάμνος.

Πώς να προσεχθεί από δενδρολάγνους; Βεβαίως δεν έχω αντίρρηση για τη χρησιμοποίηση κυπαρισσιών εκεί που ταιριάζουν. Για παράδειγμα, η χρησιμοποίησή τους στους εθνικούς μας δρόμους ταιριάζει απόλυτα, μια και είναι χαρακτηριστικά δένδρα νεκροταφείων!



Ευτυχώς υπήρξε ο Πικιώνης

Συχνά η κριτική που δέχομαι από τους καλόπιστους για τα κείμενά μου είναι η απουσία προτάσεων. Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι απαραίτητη προϋπόθεση σωστής διαχείρισης είναι η κατανόηση του προβλήματος.

Συνταγές μαγειρικής δεν υπάρχουν στην οικολογία. Παρ’ όλα αυτά, προτού τελειώσω θέλω να τονίσω μερικά σημεία για αποφυγή και άλλων παρεξηγήσεων.

Δεν αμφιβάλλω ότι σε πολλές περιοχές της χώρας μας έχει προξενηθεί σοβαρότατη βλάβη και υποβάθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η καταστροφή που έγινε έφτασε στο σημείο δημιουργίας ερήμων.

Μόνο στη Θεσσαλία οι υποβαθμισμένες εκτάσεις φτάνουν τις 100.000 στρέμματα. Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιοχές.

Πιστεύω όμως ότι το φύτεμα δένδρων στην τύχη είναι ανόητο γεγονός, το οποίο εκτός από το ότι κοστίζει πολύ, συγχρόνως προκαλεί και ανυπολόγιστες βλάβες και καταστροφές.

Η πρότασή μου στηρίζεται στην επανεξέταση της τακτικής αυτής. Θα έβλεπα εφικτή την αποκατάσταση με χρησιμοποίηση ποικιλίας ειδών, κυρίως θάμνων, σε πρώτη τουλάχιστον φάση.

Τέτοιου είδους προσπάθεια έγινε τη δεκαετία του ’50 από τον μεγάλο αρχιτέκτοναΔημήτρη Πικιώνη γύρω από την Ακρόπολη. Οσοι μένουν στην Αθήνα ας κάνουν μια βόλτα από το Ηρώδειο προς τα πάνω χρησιμοποιώντας το μονοπάτι.

Θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ενός γοητευτικού συνδυασμού διαφόρων ελληνικών φυτών, όπως η χαρουπιά, η αγριελιά, η δενδρώδης μηδική, η δάφνη. Η ευαισθησία και η «επάρκεια» του Πικιώνη δημιούργησαν ένα πραγματικά ελληνικό περιβάλλον. Αυτό είναι πράγματι αποκατάσταση!

Το γεγονός της αναφοράς στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» για άλσος ­ δηλαδή φυτεμένα δένδρα αναφέρεται σαν δάσος. Τα νερά και τα πλατάνια του Ιλισού γίνονται ποτάμι, ενώ ο Παυσανίας τον αναφέρει υδάτιο ­ δηλαδή χείμαρρο.

Το ότι ο Πίνδαρος αναφέρει τον Υμηττό «οιωστεφή» από την ανάκλαση του ηλίου στο μάρμαρο, δηλαδή σε γυμνό τμήμα, δεν σημειώνεται πουθενά αλλού· το ίδιο συμβαίνει και με την αναφορά του Πλάτωνα για το ότι ο Υμηττός είναι κατάλληλος μόνο για παραγωγή μελιού το θυμάρι.

Ακόμη, μιλάμε για την καταστροφή των δασών της Αττικής στην κλασική αρχαιότητα για ξυλεία, ενώ αυτό απαγορευόταν και τα ξύλα τα έφερναν από άλλες περιοχές με νόμο ­, μια και τα δένδρα ήταν ιερά (δρυάδες!).

Το γελοίο όμως της υπόθεσης είναι η χρησιμοποίηση στοιχείων όπως η ανεύρεση απολιθωμένων οστών από μεγάλα ζώα, όπως τα λιοντάρια, οι ρινόκεροι, οι ελέφαντες.

Τα χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε την ύπαρξη δάσους, ενώ είναι πασίγνωστο ότι πρόκειται για ζώα ανοιχτών θαμνώνων όπως η σαβάνα. Δεν χωράει το λιοντάρι και ο ελέφαντας σε δάσος!

Είναι ζώα της σαβάνας, όχι της ζούγκλας. Κάποτε πρέπει να σταματήσει αυτό το κακό. Δεν μπορούμε να κάνουμε σοβαρή επιστημονική συζήτηση με χρησιμοποίηση αποσπασμάτων από τον… Ταρζάν.

Ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας

Συχνά διαβάζω ότι η Ελλάδα ήταν γεμάτη από δάση. Μάλιστα βλέπω ρέκτες φυσιολάτρες και επιστήμονες να αναφέρουν: «Στην Επανάσταση του 1821 τα δάση ήταν το 50%, ενώ σήμερα μόλις το 20%. Τα καταστρέψαμε τελείως!».

Πραγματικά είχα προβληματιστεί σοβαρά με αυτό το γεγονός και έχοντας υπόψη αρκετές πηγές της κλασικής Ελλάδας απορούσα για το πώς ήταν δυνατόν τα δάση να καλύπτουν πριν από 150 χρόνια την Ελλάδα. Ηταν κάτι μάλλον απίστευτο. Ετσι άρχισα να προσπαθώ να βρω ποιος ήταν εκείνος που έκανε την τότε στατιστική.

Οταν σήμερα η Δασική Υπηρεσία, με τόσο σύγχρονα μέσα στη διάθεσή της, ανεβοκατεβάζει το ποσοστό της δασοκάλυψης στη χώρα ­ πότε 17%, πότε 22% ­, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ο Κολοκοτρώνης ή κάποιος άλλος σύγχρονός του είχε κάνει τέτοια στατιστική.

Ηταν ακόμη μεγαλύτερη η έκπληξή μου όταν διαπίστωσα ότι υπήρχε μια στατιστική του 1842 την οποία είχε κάνει ένας βαυαρός πρόξενος, ο Strong, που ανέφερε ότι τα δάση κάλυπταν το 17%, ποσοστό τελείως λογικό.

Τελικά νομίζω ότι βρήκα το πώς το 17% έγινε 50%. Υπήρχαν στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου δύο διακεκριμένοι δασολόγοι: ο Κόκκινος και ο Κοντός. Ο δεύτερος από αυτούς, που θεωρείται πατέρας της ελληνικής δασολογίας, γνώριζε τα στοιχεία που είχε αναφέρει ο Strong, δηλαδή το 17%. Πρέπει να αναγνωριστεί όμως ότι υπήρχαν στη στατιστική του Strong αρκετά λάθη στην εμβαδομέτρηση της τότε ελεύθερης Ελλάδας. Ετσι το 17% μπορεί να έφτανε το 22%-23%.

Ο Κοντός όμως θεώρησε, όπως και οι σημερινοί συνάδελφοί του, όχι το πραγματικό δάσος αλλά το «δυνάμει δάσος», δηλαδή ουσιαστικά ό,τι δεν καλλιεργείται. Ετσι έφτασε το ποσοστό του 50% και το δημοσίευσε 100 χρόνια μετά τον Strong, το οποίο τελείως αδιαμαρτύρητα το δεχθήκαμε σαν γεγονός.

Βεβαίως πολλοί θα ισχυρισθούν ότι υπάρχουν στοιχεία από παλαιούς περιηγητές που αναφέρουν μεγάλα δάση σε περιοχές που σήμερα τις καλύπτουν υποβαθμισμένοι θαμνώνες.

Χωρίς να αντιδικώ με αυτούς, η άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι δασωμένη μού φαίνεται σαν γεγονός απαράδεκτο ως γελοίο. Οι λόγοι είναι αρκετοί και γι’ αυτό θα αρκεστώ στους κυριότερους.

Κατ’ αρχήν ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας έχει τις αρχές του στην αποικιακή μας νοοτροπία. Το αναπτυσσόμενο ελληνικό κράτος του περασμένου αιώνα κοίταζε προς τη Μεσευρώπη για μεθόδους οργάνωσης και διοίκησης.

Εκεί σε ό,τι αφορά τη γεωργία υπήρχαν δύο κλάδοι: ο γεωπονικός για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και ο δασολογικός για τις μη καλλιεργούμενες, που στις περιοχές του εύκρατου κλίματος ήταν φυσικά δάση. Ετσι έγινε κι εδώ. Οι πρώτοι επιστήμονες δασολόγοι που σπούδασαν εκεί, όταν γύρισαν στην Ελλάδα απόρησαν. «Γιατί εδώ δεν έχουμε πολλά δάση;».

Η απάντηση ήταν εύκολη, μια και υπήρχε ανθρώπινη παρέμβαση χιλιετιών.

Τα υποβάθμισε με τις δραστηριότητές του ο άνθρωπος. Ετσι «βαφτίστηκαν» όλες οι μη καλλιεργούμενες εκτάσεις με ονόματα όπως «μερικώς δασοσκεπείς», «δασικές εκτάσεις» και πάει λέγοντας. Δεν υπάρχει θαμνώνας στην Ελλάδα που να μην έχει χαρακτηριστεί υποβαθμισμένο δάσος.



Εδώ είναι Μεσόγειος!

Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Είμαστε σε μια περιοχή μεσογειακού κλίματος, με εξαίρεση περιοχές της ορεινής Ελλάδας όπου το κλίμα είναι εύκρατο και φυσικά υπάρχουν δάση.

Τέτοιο κλίμα υπάρχει και στην Καλιφόρνια, στην Κεντρική Χιλή, στη Νότια Αφρική και στη Νότια και Νοτιοδυτική Αυστραλία.

Εκεί αντίστοιχη ανθρώπινη παρέμβαση δεν υπήρξε. Παρ’ όλα αυτά και εκεί κυριαρχούν ψηλοί αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι στις υγρότερες περιοχές (όπως το πουρνάρι, η κουμαριά, η μυρτιά, η αγριελιά, ο σχίνος, η χαρουπιά σε εμάς), ενώ στις ξηρότερες χαμηλοί θάμνοι που έχουν διάφορο τύπο φύλλων την υγρή περίοδο από ό,τι την ξηρή (όπως η ασφάκα, η λαδανιά, το θυμάρι, το θρούμπι, η γαλατσίδα σε εμάς).

Στην Καλιφόρνια τον πρώτο τύπο βλάστησης τον λένε τσάπαραλ. Αλλωστε, επειδή οι ταινίες γουέστερν γυρίστηκαν στο Χόλιγουντ, πιθανώς οι αναγνώστες θα θυμούνται αυτό τον τύπο βλάστησης, που σίγουρα δεν είναι δάσος. Ακόμη και το όνομα ­ τσάπαραλ ­ προέρχεται από την ισπανική λέξη «τσαπράλο», που δεν σημαίνει τίποτε άλλο από πουρνάρι.

Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία η σύγκριση της δομής και της λειτουργίας των μεσογειακού τύπου οικοσυστημάτων της υδρογείου αποτέλεσε καίριο σημείο έρευνας με έκδοση βιβλίων, διοργάνωση συνεδρίων, ανταλλαγές επιστημόνων κτλ. Ακόμη και η φωτιά, που στην Ελλάδα είναι ξορκισμένη, φαίνεται να είναι ένας παράγοντας ενσωματωμένος στα οικοσυστήματα αυτά.

Οι απόηχοι αυτής της συσσώρευσης πληροφόρησης για την καταγωγή, τη δομή και τη λειτουργία αυτών των οικοσυστημάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυστυχώς ακόμη δεν έφτασαν στη χώρα μας.

Ετσι είμαστε ακόμη στη φάση όπου χωρίς καμία αιτιολόγηση («πίστευε και μη ερεύνα») κάθε στοιχείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόδειξη καταστροφής του δάσους μεγεθύνεται, ενώ εκείνα που λένε το αντίθετο θεωρούνται αιρετικά.

*Ο Νίκος Μάργαρης ήταν καθηγητής Οικοσυστημάτων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.