Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Protagon-:Protagon team: Η ηλικία μου; Είμαι όσο αισθάνομαι και μου αρέσει

on Saturday, 15 September 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

 Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται νεότεροι ή μεγαλύτεροι από ό,τι πραγματικά είναι και αυτή η «υποκειμενική ηλικία» έχει μεγάλη επίδραση στη σωματική και την ψυχική τους υγεία, λένε τώρα οι μελέτες

Φανταστείτε, για μια στιγμή, ότι δεν ξέρετε πότε γεννηθήκατε και ότι η ηλικία σας βασίζεται απλά στο πώς νιώθετε. Πόσων χρόνων, λοιπόν, θα λέγατε ότι είστε;

Η αλήθεια είναι ότι ο αριθμός των ετών που πέρασαν από τη γέννησή μας είναι συγκεκριμένος και αμετάβλητος. Αλλά η καθημερινή εμπειρία δείχνει ότι δεν βιώνουμε όλοι τη γήρανση με τον ίδιο τρόπο, αφού πολλοί άνθρωποι αισθάνονται μεγαλύτεροι ή νεότεροι από όσο πραγματικά είναι, πράγμα για το οποίο οι επιστήμονες ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο.


Και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η «υποκειμενική ηλικία» είναι απαραίτητη για την κατανόηση των λόγων οι οποίοι κάνουν κάποιους να ανθίζουν καθώς μεγαλώνουν ενώ άλλοι «ξεθωριάζουν». «Ο βαθμός στον οποίο μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι αισθάνονται πολύ νεότεροι από ό,τι είναι μπορεί να καθορίσει σημαντικές αποφάσεις που έχουν σχέση με την καθημερινότητά τους αλλά και με το τι θα κάνουν στη ζωή τους στη συνέχεια», λέει ο Μπράιαν Νόσεκ, από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια.

Η σημασία της «υποκειμενικής ηλικίας», όμως, δεν τελειώνει εκεί. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ακόμη ότι σύμφωνα με την «υποκειμενική ηλικία» μπορούν να προβλεφθούν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία, ακόμη και ο κίνδυνος θανάτου. Οπότε υπάρχουν πραγματικοί λόγοι που αξίζει να πει κανείς ότι είναι «τόσο όσο νιώθει».

Με αυτά τα δεδομένα, λοιπόν, πολλοί ερευνητές προσπαθούν τώρα να αλλάξουν βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες που διαμορφώνουν την ατομική εμπειρία της γήρανσης και να βρουν πώς αυτή η γνώση θα μπορούσε να μας βοηθήσει να ζήσουμε περισσότερα χρόνια και πιο υγιείς, γράφει το BBC-Future.

Αυτή η αντίληψη της διαδικασίας γήρανσης δεν είναι τόσο νέα. Οι πρώτες μελέτες που καταγράφουν το χάσμα ανάμεσα στην αντικειμενική και την υποκειμενική ηλικία εμφανίστηκαν τις δεκαετίες του 1970 και του 1980. Αλλά πλέον το ενδιαφέρον γι’ αυτές είναι τεράστιο. Τα τελευταία 10 χρόνια υπάρχει ένας χείμαρρος νέων μελετών που διερευνούν τις πιθανές ψυχολογικές και φυσιολογικές συνέπειες αυτής της απόκλισης.

Από τις πιο ενδιαφέρουσες μελέτες είναι αυτές που διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο η «υποκειμενική ηλικία» αλληλεπιδρά με την προσωπικότητά μας. Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι οι άνθρωποι τείνουν να γίνονται πιο μαλακοί καθώς μεγαλώνουν, λιγότερο εξωστρεφείς και λιγότερο ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες. Αυτές οι αλλαγές προσωπικότητας, όμως, έχει παρατηρηθεί ότι είναι λιγότερο έντονες σε ανθρώπους νεότερους στην καρδιά και πιο έντονες σε όσους νιώθουν πιο μεγάλοι σε σχέση με την πραγματική τους ηλικία.

Ωστόσο είναι επίσης ενδιαφέρον το γεγονός ότι άνθρωποι που ένιωθαν νεότεροι έγιναν επίσης πιο ευσυνείδητοι και λιγότερο νευρωτικοί, αλλαγές θετικές που έρχονται με τη φυσιολογική γήρανση. Φαίνεται λοιπόν ότι κερδίζουν σε σοφία που έρχεται με τη μεγαλύτερη εμπειρία ζωής, χωρίς να χάνουν την ενέργεια και την ευφορία των νέων, πράγμα που σημαίνει ότι η μικρότερη «υποκειμενική ηλικία» δεν μας κάνει να παγώνουμε σε μια κατάσταση μόνιμης ανωριμότητας.

Επιπλέον, το να αισθάνεται κανείς νεότερος καθώς μεγαλώνει φαίνεται ότι συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης και μεγαλύτερη ψυχική ευεξία. Σημαίνει επίσης καλύτερη σωματική υγεία (συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου άνοιας) και λιγότερες πιθανότητες νοσηλείας για ασθένεια.

Ο Γιανίκ Στεφάν στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ εξέτασε τα δεδομένα από τρεις μακροχρόνιες έρευνες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότεροι από 17.000 μεσήλικες και ηλικιωμένοι.

Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθανόντουσαν περίπου οκτώ χρόνια νεότεροι από την πραγματική ηλικία τους. Αλλά κάποιοι αισθανόντουσαν μεγαλύτεροι και στην περίπτωσή τους οι συνέπειες ήταν σοβαρές. Το να αισθάνεται κανείς 8 – 13 χρόνια μεγαλύτερος από την πραγματική του ηλικία, είχε ως αποτέλεσμα 18-25% μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου κατά τη διάρκεια των ερευνών και μεγαλύτερα βάρη από ασθένειες.

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους η υποκειμενική ηλικία αποκαλύπτει τόσα πολλά για την υγεία μας. Για παράδειγμα, μια μικρότερη «υποκειμενική ηλικία» σημαίνει ότι κάποιος απολαμβάνει ένα ευρύτερο φάσμα σωματικών δραστηριοτήτων (όπως ταξίδια ή ένα νέο χόμπι) καθώς μεγαλώνει.

Αλλά ο μηχανισμός που συνδέει τη σωματική και πνευματική ευεξία με την «υποκειμενική ηλικία» είναι σχεδόν σίγουρο ότι ενεργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Κάποιος που αισθάνεται κατάθλιψη, ξεχασμένος και σωματικά ευάλωτος, είναι πιθανό να νιώθει μεγαλύτερος. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένας φαύλος κύκλος, με ψυχολογικούς και φυσιολογικούς παράγοντες που οδηγούν τόσο σε μεγαλύτερη «υποκειμενική ηλικία» όσο και σε χειρότερη υγεία, πράγμα που μας κάνει να νιώθουμε ακόμα πιο μεγάλοι και πιο ευάλωτα.

Η ανάλυση του Γιανίκ Στεφάν, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Psychosomatic Medicine, είναι επίσης η μεγαλύτερη μελέτη για την επίδραση της «υποκειμενικής ηλικίας» στη θνησιμότητα μέχρι σήμερα. Και η μεγάλη σχέση τους απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. «Αυτή η σχέση είναι πολύ πιο ισχυρή από την επίδραση της πραγματικής ηλικίας», λέει ο Στεφάν.

Με άλλα λόγια, με την «υποκειμενική ηλικία» του μπορεί κανείς να προβλέψει πολύ καλύτερα την υγεία του από ότι με την ημερομηνία γέννησης.

Ετσι, πολλοί επιστήμονες προσπαθούν τώρα να εντοπίσουν τους κοινωνικούς και ψυχολογικούς παράγοντες που μπορούν να διαμορφώσουν αυτή τη σύνθετη διαδικασία. Πότε αρχίζουμε να αισθανόμαστε ότι το μυαλό μας και το σώμα μας έχουν διαφορετικό χρονοδιάγραμμα; Και γιατί συμβαίνει αυτό;

Σε συνεργασία με τη Νικόλ Λίντνερ, ο Νόσεκ διερεύνησε πώς εξελίσσεται η διαφορά μεταξύ της υποκειμενικής και της αντικειμενικής ηλικίας κατά τη διάρκεια της ζωής. Όπως θα περίμενε κανείς, τα περισσότερα παιδιά και οι έφηβοι νιώθουν μεγαλύτεροι από ό, τι είναι πραγματικά. Αλλά αυτό αλλάζει περίπου στα 25. Στην ηλικία των 30 ετών, περίπου το 70% των ανθρώπων αισθάνονται νεότεροι από την πραγματική τους ηλικία. Και αυτή η διαφορά αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου.

Οι δύο ερευνητές μέτρησαν επίσης την «επιθυμητή ηλικία» των συμμετεχόντων -η οποία, «συνεχίζει να μεγαλώνει μαζί με εμάς και με λίγο πιο αργό ρυθμό από το πώς νιώθουμε τώρα», είπε ο Νόσεκ. Οι εικοσάχρονοι σε ποσοστό 60% θέλουν να είναι μεγαλύτεροι. Από την ηλικία των 26 και πάνω, σε ποσοστό 70% θα προτιμούσαν να είναι νεότεροι και από τότε και μετά οι περισσότεροι βλέπουν το πρόσφατο παρελθόν τους με πιο «ροζ γυαλιά».

Μερικοί ψυχολόγοι έχουν κάνει την υπόθεση ότι η μικρότερη «υποκειμενική ηλικία» είναι μια μορφή αυτοάμυνας, που μας προστατεύει από τα αρνητικά στερεότυπα της ηλικίας όπως φαίνεται σε μια μελέτη της Άννα Κόρναντ στο Πανεπιστήμιο του Μπίλεφελντ της Γερμανίας.

Η Κόρναντ βασίστηκε στην ιδέα ότι η «υποκειμενική ηλικία» των ανθρώπων μπορεί να ποικίλλει σε διαφορετικούς τομείς. Για παράδειγμα κάποιος μπορεί να αισθάνεται διαφορετικά όταν σκέφτεται τον εαυτό του στη δουλειά του σε σύγκριση με τις κοινωνικές του σχέσεις. Και διαπίστωσε ότι οι «υποκειμενικές ηλικίες» των ανθρώπων ήταν μικρότερες σε τομείς που επικρατούσαν αρνητικά ηλικιακά στερεότυπα όπως η εργασία, η υγεία και τα οικονομικά.

Οπότε συμπεραίνει κανείς ότι αυτή η σκέψη βοηθά τους ανθρώπους να αποστασιοποιούνται από τις αρνητικούς συνειρμούς της ηλικιακής τους ομάδας. Πιστεύοντας ότι «μπορεί να είμαι 65 αλλά αισθάνομαι μόνο 50» θα σήμαινε ότι ανησυχώ λιγότερο για τις επιδόσεις μου στην εργασία, για παράδειγμα. Η Κόρναντ διαπίστωσε ακόμη ότι οι άνθρωποι με χαμηλότερη «υποκειμενική ηλικία» τείνουν να φαντάζονται τον εαυτό τους στο μέλλον πιο θετικά.

Αυτή η αυτοάμυνα, λοιπόν, που μας προστατεύει από τη θλιβερή άποψη της κοινωνίας μας για τα γεράματα και μας εξοπλίζει με μια πιο αισιόδοξη άποψη για το μέλλον, θα μπορούσε με τη σειρά της να εξηγήσει μερικά από τα οφέλη για την υγεία όσων νιώθουν νεότεροι από ό,τι πραγματικά είναι.

Σύμφωνα με τον Γιανίκ Στεφάν, τέλος, οι γιατροί θα πρέπει να γνωρίζουν την υποκειμενική ηλικία των ασθενών τους ώστε να εντοπίζουν τους ανθρώπους που κινδυνεύουν περισσότερο από μελλοντικά προβλήματα υγείας και να σχεδιάσουν πιο αποτελεσματικά την υγειονομική τους περίθαλψη.

Εν κατακλείδι, με αυτά τα ευρήματα κατά νου και ανεξάρτητα από την ηλικία μας, θα μπορούσαμε ίσως να αμφισβητήσουμε κάποιους περιορισμούς του σώματος και του πνεύματός μας. Γιατί όχι;

 
 

 

Ηλίας Παπαδόπουλος: Αντιστρέφοντας το είδωλο.

on Saturday, 15 September 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

 Οι δρόμοι είναι μνημεία χωρίς μνημεία με την κλασική αντίληψη. Είναι χώρος τιμής. Αποτελούν τον τόπο που μνημονεύουμε και τιμούμε κάποιον και διατηρούμε την μνήμη του άσβεστη και μακριά από την λήθη δίνοντας το όνομά του σε ένα δρόμο. 

 

 

 Nικολά Πουσέν: ''Χορεύοντας στη μουσική του Χρόνου'

Το πατρικό μου σπίτι βρίσκεται στην οδό Γρηγορίου Ε’. Πάντα αναρωτιόμουν γιατί δεν ήξερα, γιατί έδωσαν το τιμητικό όνομα ενός δρόμου σε αυτόν τον πατριάρχη. Σκέφτηκα, άρα κάτι σπουδαίο θα έκανε. Ο από Σμύρνης μητροπολίτης Γρηγόριος και κατόπιν Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως δεν πρόφτασε να καταδικάσει και να αφορίσει τον Ρήγα, τον Μέγα Ρήγα εξαιτίας των ενεργειών του για την εδραίωση του μεγάλου Σηκωμού, το 1821 και ο Σουλτάνος, διά αυτήν του την ανυπακοή διέταξε τον αποκεφαλισμό του. Ο Κοραής θα έρθει να επιβεβαιώσει τις ενέργειες των προαναφερθέντων προσώπων.

PDF

Ηλίας Παπαδόπουλος: H νόρμα της αυθαίρετης Δημοκρατίας

on Wednesday, 05 September 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνεται μια ολοένα και μεγαλύτερη τάση για απόδοση δημοκρατίας εκεί που μάλλον δεν υπάρχει. Η εσωτερίκευση μιας «γνώσης» που είναι «φυσική» και ορμέμφυτη. Η ίδια μας υπαγορεύει το «σωστό», το «λάθος», το «καλό» και το «κακό».

Οι Έλλαδίτες και οι Κύπριοι Έλληνες, δηλαδή ο Ελληνισμός είναι ένας λαός που έχει αναπτύξει εκείνους τους βαθύτατους και πιο στέρεους μηχανισμούς εκλογίκευσης και εκδημοκράτισης των γραναζιών που συνιστούν το όχημα πάνω στο οποίο η κοινωνία πορεύεται στον χώρο και στον χρόνο.


Όπως το 1843, με την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου, εκεί που η λέξη δημοκρατία είχε αφανιστεί, νά σου και πάλι αυτοί , οι ίδiοι την επαναφέρουν στο προσκήνιο. Και Εγέννετω δημοκρατία. Ξανά. Στους Έλληνες είναι πολύ δύσκολο να «φορέσει» κάποιος βασιλιά ή δικτάτορα. Γιατί είμαστε ο λαός του ΟΧΙ. Από το μεγάλο ΟΧΙ μέχρι το μικρό καθημερινό που λένε οι άνθρωποι μεταξύ τους. Γιατί είμαστε της αντίδρασης. Κι ας έχουμε άδικο. Τέτοιοι είμαστε. Αλλά αυτό δεν αρέσει σε κάποιους. Βάλλονται μετά βίας να μας φορέσουν το ξενικό αόρατο φέσι, γιατί αν ήταν ορατό, ξέρουν καλά ότι θα το πετούσαν στο χώμα.

Η μακραίωνη ιστορία μας δείχνει την πορεία της Δημοκρατίας ως πολίτευμα ανά τους αιώνες. Θα κάνω μια μικρή περιδιάβαση από τα αρχαία χρόνια ως το σήμερα, ώστε να δούμε αν και τί έχει αλλάξει και τι πρόκειται τελικώς να αλλάξει.

Στα σπουδαία χρόνια της αθηναϊκής δημοκρατίας, η οποία προσδιορίζεται από την συμμετοχή στην Εκκλησία του Δήμου και στην δικαστική εξουσία, με τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη που άνοιξαν τον δρόμο προς την άμεση δημοκρατία ώστε οι αριστοκρατικοί να μην μπορούν να επεμβαίνουν στα πολιτικά δρώμενα τόσο δυναμικά όσο προηγουμένως.Αυτό επετεύχθη με την απόδοση σχεδόν όλων των εξουσιών στην Εκκλησία του Δήμου. Βεβαίως, προηγουμένως ο Σόλων, ο γνωστός νομοθέτης και ελεγειακός ποιητής, έστρωσε τον δρόμο μέσω της Σεισάχθειας φτιάχνοντας νόμους βασιζόμενος στην αρχή της ανισότητας και όχι της ισότητας. Πιο συγκεκριμένα, ως Ταμίες μπορούσαν να υπηρετήσουν μόνο πολίτες της ανώτατης τάξης, ενώ οι πολίτες της κατώτατης τάξης είχαν μόνο δικαίωμα συμμετοχής στην εκκλησία του δήμου. Το πολίτευμα της Αθήνας παρέμεινε ωστόσο και μετά τις μεταρρυθμίσεις τιμοκρατικό, βασισμένο στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στη νομή της εξουσίας από τους πολίτες ανάλογα με το εισόδημά του. Στην περίπτωση της Σπάρτης, δεν καταλύθηκε ποτέ το πολίτευμα που ήταν λίγο πιο σκληρό και αυστηρό από εκείνο της Αθήνας, όμως όυτε καν ο βασιλιάς δεν είχε περίσσοτερα προνόμια από τους πολίτες. Επομένως, και η Σπάρτη μπορεί να λογίζεται ως βασικό κομμάτι της γένεσης της Δημοκρατίας.

Επί των ημερών της δημιουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος στην αρχαία Ελλάδα, παράλληλα συνέβη η μεγάλη κυριαρχία των Ελλήνων στις θάλασσες και στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου. Η Δημοκρατία βοήθησε στην εξάπλωση και την δημιουργία της τεράστιας ισχύος που απέκτησαν οι Έλληνες. Αυτή η ανάπτυξη απηχείται και στην οικονομική ευμάρεια αλλά και στην ανάπτυξη των γραμμάτων, των ρητορικών σχολών και την πλάση όλων αυτών των σπουδαίων έργων που έχουμε σήμερα ώς κληρονομιά και δή ως οικουμενική κληρονομιά.

Toν Φεβρουάριο του 1830, με το πρωτόκολλο του Λονδίνου, όταν ιδρύεται για πρώτη φορά το ελληνικό κράτος., στο άρθρο 3 αναφέρεται ότι «η ελληνική Κυβέρνησις θέλει είναι μοναρχική και κληρονομική κατά τάξιν πρωτοτοκίας». Της επιβάλλεται η βασιλεία και μάλιστα με ξενικό ηγεμόνα. Αυτό όμως κράτησε μονάχα μερικά χρόνια, όταν στις 3 Σεπτεμβρίου του 1843 ξέσπασε το κίνημα με επικεφαλής τους. Το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου ήταν προϊόν συνεργασίας τριών ανθρώπων: του κεφαλλονίτη αγωνιστή και διπλωμάτη Ανδρέα Μεταξά (Ρωσικό Κόμμα), που έφερε τον τίτλο του Κόμη, του αιγιώτη αγωνιστή Ανδρέα Λόντου (Αγγλικό Κόμμα) και του στρατηγού Ιωάννη Μακρυγιάννη (Γαλλικό Κόμμα). Αυτό το ριζοσπαστικό και όχι απλώς καινοτόμο πολιτικό βήμα, οδήγησε την νεοσύστατη Ελλάδα από την «ελέω θεού μοναρχία» του Όθωνα και των αντιβασιλέων στην συνταγματική μοναρχία. Πλέον η συγκέντρωση των εξουσιών μοιράζεται. Ξαναρχίζει, λοιπόν, το καράβι της δημοκρατίας να πλέει ξανά στην χώρα που για 5 αιώνες βίωσε εντόνως την υποδούλωση και τον εξανδραποδισμό.

Η προσπάθεια της εδραίωσης των δημοκρατικών ηθών δεν είναι απλώς μια προσπάθεια μερικών ανθρώπων. Οι Έλληνες, ως λαός, έμαθαν να ζούν μέσα σε τέτοιες λογικές παρά τις διάφορες πιέσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι όποιες προσπάθειες που πραγματοποιήθηκαν και έκτοτε, έπεσαν στο κενό (Δικτατορία του Πάγκαλου, του Μεταξά, των Συνταγματαρχών). Τα ξενικά χέρια προσπαθούν να τιθασεύσουν τους ατίθασους Έλληνες. Αλλά είς μάτην. Γι αυτό προσπαθούν να τσεκουρέψουν τους πιο καίριους πυλώνες του πολιτισμού μας. Την ιστορία μας, την θρησκεία μας, και τις κοινωνικές μας αξίες μέσω της οικονομικής εξαθλίωσης και συντριβής και της χειραγώγισης των ΜΜΕ για ψυχολογικού τύπου πιέσεις και συνθηκολογήσεις.

Αυτα τα θέσφατα, η πατρίδα, η ανεξαρτησία, η ειρήνη, η ελευθερια τα οποια ειναι απαραιτητα να προυπαρχουν ωστε εμεις να δρουμε με αυτοδιαθεση και κατα το δοκουν και με δικους μας ορους ειναι οι εσχατες λογικες. Ειναι η κοσμοθεωρια ολων των εθνων. Γι αυτο συγκροτηθηκε ο ΟΗΕ αλλωστε. Οι παθογενειες οι ελληνικες ομως οδηγουν στην καταργηση του κρατους. Επειδή ο ελληνισμός είναι ένας λαός του δικαίου και της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας θεωρεί, μηδενός εξαιρουμένου ότι αξίες όπως η κοινωνική συνοχή, συναίνεσης, ο αλληλοσεβασμός, η αλληλοεκτίμηση και γενικά η ασφάλεια που αισθάνεται ο καθείς εξ ημών πολίτης μέσα σε ένα κράτος πρέπει να διέπεται από τις παραπάνω έννοιες και αυτό εν πολλοίς οφείλεται στην καλλιεργημένη φιλοπατρία.Αν δεν υπάρχει αυτό, πως η κοινωνία και το ίδιο το κράτος θα υπερασπιστεί τους ανθρώπους του και την ελευθερία του;

Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Οι ένοπλες δυνάμεις είναι ο θεσμός που προστατεύει την ελευθερία της κοινωνίας, και επομένως την διατήρηση της εθνικής ανεξαρτησίας και κυριαρχίας. Το εθνοκράτος είναι ο θεσμός της συλλογικής ελευθερίας και αυτό είναι κάτι που πολλοί που μηδενίζουν τις παραπάνω έννοιες είτε δεν το έχουν αντιληφθεί είτε εξυπηρετούν αλλότρια συμφέροντα που στόχο έχουν την κατάτμηση και σαλαμοποίηση των εθνών και των κρατών κατά το δοκούν.

Επειδή είναι χρέος μας να βυθιστούμε στο μέλλον, είμαστε υπόχρεοι να παραμερίσουμε την αυθαίρετη δημοκρατία που τις τελευταίες 3 δεκαετίες μαστίζει όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και άλλες μεσαίες και μικρές χώρες. Οφείλουμε όλοι, και ειδικά οι κρατικοί μηχανισμοί να αντιληφθούν ότι το εθνικό συμφέρον δεν είναι ιδιοτροπία όπως κάμποσα κόμματα υποστηρίζουν, αλλά είναι ο κεντρικός πυλώνας της εθνικής υπόστασης μας. Δεν είναι πρέπον και καθόλου δικαίωμα να διαφόρων φυλλάδων να ονομάζουν την εθνική ανεξαρτησία και συμφέρον ως ιδιοτροπία της Μαριωρής.

Στην εποχή που η πληροφορία αλλά και ή παραπληροφόρηση αποτελούν τα πιο προσβάσιμα πεδία της γνώσης, είναι εγκληματική η άγνοια και η απάθεια. Οπωσδήποτε και οποιοσδήποτε που λογίζεται πολίτης του κράτους της Ελλάδος και της Κυπριακής Δημοκρατίας, των δύο συνιστωσών κρατών του Ελληνισμού, είναι υποχρεωμένος να προασπίζει σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο της έννοιας που καθιέρωσαν τον ελεύθερο τρόπο σκέψης του. Έτσι και οι εθνομηδενιστές που αισθάνονται απολύτως ελεύθεροι να εκφράζουν την άποψή τους, πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι αυτή η ελευθερία της κατάρριψης όλων τους των πιστεύω, εδράζεται στην αρχή της ελευθερίας που οι ίδιοι οι Έλληνες δημιούργησαν χιλιάδες χρόνια πριν. Με τον τρόπο αυτό η έξη της αυθαίρετη δημοκρατίας θα πάψει.

 

ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Φανούλα Αργυρού: Έγγραφο της CIA 1964 εν μέρει βασισμένο στα βρετανικά σενάρια διχοτόμησης 1956-57

on Wednesday, 05 September 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Αναφέρομαι στο άρθρο του δημοσιογράφου κ. Νίκου Μελέτη 31.8.2018 που αναρτήθηκε εδώ: http://www.onisilos.gr/?p=19824 από www.apopseis.com (αλλά και σε άλλες ιστοσελίδες)  με τίτλο «Απόρρητο έγγραφο: Η CIA σχεδίαζε διχοτόμηση και ανταλλαγή πληθυσμών σε Κύπρο και Θράκη». το οποίο ξεκινά με τα εξής:

«Τα σενάρια διχοτόμησης της Κύπρου ή ακόμη και ανταλλαγής πληθυσμών με αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων και παραχώρηση για την εγκατάσταση τους είτε στη Θράκη, είτε σε μεγάλα νησιά του Αιγαίου, περιλαμβάνονταν σε μακροσκελή απόρρητη ανάλυση της CIA.

Tο έγγραφο, με ημερομηνία Ιούνιος 1964 αποχαρακτηρίστηκε πρόσφατα και έχει όχι μόνο ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς αποτυπώνονται χρήσιμα στοιχεία τόσο για την Κύπρο, όσο και για τα ελληνικά νησιά και την Θράκη, ενώ βεβαίως δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη η ομοιότητα ορισμένων σχεδίων διχοτόμησης με την γραμμή του Αττίλα δέκα χρόνια αργότερα…
Σοκαριστικός όμως είναι και ο κυνισμός με τον οποίο υιοθετούνται λογικές μαζικής μετακίνησης πληθυσμών και αλλαγής ουσιαστικά συνόρων, εις βάρος μόνον της Ελλάδας, καθώς φυσικά η Τουρκία δεν είχε τίποτε να χάσει παρά μόνο να κερδίσει…»
.
Λυπάμαι να επισημάνω ότι ο τίτλος  του άρθρου είναι παραπλανητικός.
Καταρχήν το έγγραφο αυτό δεν αποχαρακτηρίστηκε «πρόσφατα», αλλά online από τον Δεκέμβριο του 2016 έχοντας ήδη αποφασιστεί η αποδέσμευσή του από τις 18 Σεπτεμβρίου 2012. Οι πηγές εδώ:
https://www.cia.gov/library/readingroom/document/cia-rdp08c01297r000500110003-4
https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP08C01297R000500110003-4.pdf
Δεύτερον,  αν διαβάσει ένας το έγγραφο στο σύνολό του (21 σελίδες) θα δει ότι αυτό αποτελούσε ένα «support study» και ότι η CIA είχε τις επιφυλάξεις της για διχοτόμηση παρόλο ότι δεν την απέκλειε.
Τρίτον, ορισμένοι από τους χάρτες που περιλαμβάνει το έγγραφο έχουν μεγάλη ομοιότητα με εκείνους που σχεδίασε η αποικιακή κυβέρνηση στην Κύπρο  το 1956 και το 1957 (κατ΄εντολή της βρετανικής κυβέρνησης) και έστειλε στο Λονδίνο. Ένας ειδικά, είναι μια αντιγραφή θα έλεγα, του διαβόητου χάρτη (κάθετου Αττίλα τον χαρακτηρίσαμε εμείς ανά την δημοσίευσή του στην Σημερινή το 1989/90) του βρετανού αξιωματούχου του Φόρειν ΄Οφις Sir Ivone Kirkipatrick αρχές του 1957. Ο σχεδιασμός του οποίου  ακολούθησε τους πρώτους χάρτες που έφθασαν στο Λονδίνο το Νοέμβριο του 1956 από το κυβερνείο της αποικίας Κύπρου (ακολούθησε δεύτερη αποστολή αρχές του 1957.) Και οι οποίοι (χάρτες) τότε εστάλησαν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ  από το Φόρειν ΄Οφις ευελπιστώντας στην υποστήριξη της διχοτόμησης της Κύπρου.  Προς μεγάλη απογοήτευση του Λονδίνου, όμως, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ διενέργησε την δική του έρευνα τότε και αποφάνθηκε και απάντησε στο Φόρειν ΄Οφις, στις 20 Μαΐου 1957 μέσω της αμερικανικής πρεσβείας στο Λονδίνο,  με ένα δυνατό ΟΧΙ απορρίπτοντας τα βρετανικά σχέδια. (Βιβλίο γράφουσας «Έτσι κατέστρεψαν την Κύπρο»   Λευκωσία 1992  σε συνεργασία με την εφημερίδα «Σημερινή»).
Τέταρτον, και πολύ σημαντικό σε λεπτομέρεια,  στο Πρόλογό τους οι συγγραφείς τονίζουν « Ο σκοπός αυτής της σύντομης μελέτης είναι για να περιγράψει γνωστά και πιθανά σχέδια για τον διαχωρισμό του Ελληνικού και Τουρκικού πληθυσμού στη Κύπρο.   Το report δεν αξιολογεί την πιθανότητα διαχωρισμού per se,  ούτε εισηγείται τον διαχωρισμό του κυπριακού πληθυσμού, αν προκύψει, και αν θα είναι βασισμένος μόνο πάνω σε γεωγραφικά, κοινωνιολογικά και οικονομικά στοιχεία».
«FOREWORD
The purpose of this brief study is to describe known and potential schemes for the separation of the Greek and Turkish populations on Cyprus. The report does not assess the likelihood of separation per se,  nor does it suggest that separation of the Cypriot populations, should it come about, would or could be based only on geographic, sociological, and economic facts».
Πέμπτον,  πρέπει να ληφθεί υπόψη η χρονική συγκυρία της ετοιμασίας αυτού του report της CIA, δηλαδή Ιούνιος 1964. ΄Ηταν ο καιρός που ο Αμερικανός Πρόεδρος Λίντον Τζόνσον είχε αποφασίσει να διορίσει τον Ντίν Άτσεσον μεσολαβητή για λύση του Κυπριακού και είναι λογικότατο να ετοιμάστηκαν διάφορες μελέτες για ενημέρωση των αμερικανών αξιωματούχων με ότι είχαν ήδη στα αρχεία τους.
Γι΄αυτό ακριβώς στο πρόλογό τους οι συγγραφείς τονίζουν «Ο σκοπός αυτής της σύντομης μελέτης είναι για να περιγράψει γνωστά και πιθανά σχέδια για τον διαχωρισμό του Ελληνικού και Τουρκικού πληθυσμού στη Κύπρο».  Γνωστά και πιθανά σχέδια για τον διαχωρισμό είχε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ από το 1956/57 όταν τους τα έστειλε το Φόρειν ΄Οφις για να εισπράξει το αρνητικό ΟΧΙ.  (Βλέπε βιβλία της γράφουσας « Ετσι κατέστρεψαν την Κύπρο», «Από την Ένωση στην Κατοχή», «Top Secret», «Διζωνική Εκτέλεση της Κυπριακής Δημοκρατίας 1955-2011», “Conspiracy or Blunder?”)
Το Φόρειν ΄Οφις και το Γραφείο Αποικιών μαζί με το Κυβερνείο στην Λευκωσία είχαν διεξάγει λεπτομερέστατες μελέτες υπολογίζοντας το κάθε τι στο νησί για τον διαχωρισμό. Μέχρι και τον τελευταίο πολίτη και το τελευταίο χωριουδάκι και δρομάκι!  Πάνω σε εκείνες τις μελέτες ήταν που είχε ετοιμάσει η CIA το εν λόγω έγγραφό της.
Έκτον, και αφού δόθηκε η εντολή  στο Φόρειν ΄Οφις από τις 3.1.1964 να μελετηθούν σχέδια ανασύστασης της Κυπριακής Δημοκρατίας σε δύο συνιστώντα ομόσπονδα κράτη (ένα ελληνικό και ένα τουρκικό) τα τμήματα σχεδιασμού (του Φ.Ο) προχώρησαν και μελέτησαν εκ νέου τα διάφορα σενάρια λύσης (μεταξύ Ιανουαρίου– Ιουνίου 1964)  όπως ανταλλαγή πληθυσμών σε νησιά όπως το Καστελόριζο, Ρόδο ακόμα μελέτη και για τη Θράκη, μετακίνηση των Τούρκων της Κύπρου στην Τουρκία (παρεμπιπτόντως μια λύση που είχε προταθεί από βρετανό αξιωματούχο και κατά τις διαπραγματεύσεις της Λωζάννης αλλά απερρίφθη από το Λονδίνο)  ανταλλάγματα στην Τουρκία κτλ και όλα αυτά που αναφέρει η αμερικανική έκθεση του 1964. Και  που σίγουρα στάλθηκαν και εκείνες οι μελέτες  στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ όπως και οι προηγούμενες του 1956/57.
Ο κάθετος  επώνυμος διχοτομικός χάρτης του Sir I. Kirkpatrick στο Φόρειν ΄Οφις, ένας από τους πολλούς χάρτες που ετοίμασαν οι Βρετανοί και απέρριψαν το 1957 οι Αμερικανοί, κυρίως βασισμένοι σ΄αυτόν το χάρτη.  Δέστε την ομοιότητά του με τον εναλλακτικό χάρτη διχοτόμησης C στο αμερικανικό έγγραφο της CIA.

Τώρα δέστε όλους τους χάρτες του εγγράφου της CIA μαζί  σε πρώτο πλάνο και μετά σε δεύτερο πλάνο τους χάρτες των Βρετανών του 1956-57 που στάλθηκαν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ για διχοτόμηση και η οποία απορρίφθηκε από τους Αμερικανούς.
Χάρτες εγγράφου CIA 1964


(Ο χάρτης Partition Alternative A – μάλλον παρομοιάζει με εκείνο με τα έξι αυτόνομα καντόνια του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Γκιουνές, τον οποίο κατέθεσε στη δεύτερη Γενεύη τον Αύγουστο του 1974 την ίδια μέρα που κατέθεσε και ο Ραούφ Ντενκτάς τον δικό του διζωνικό χάρτη.)  
Μερικοί από τους χάρτες των Βρετανών 1956-57 για Διχοτόμηση



Επίσης προσθέτω και τον διχοτομικό χάρτη της Κύπρου με την γραμμή διχοτόμησης στον 35ο παράλληλο,  που είχε στο εξώφυλλο του βιβλίου του ο Δρ. Φαζίλ Κουτσιούκ (μετέπειτα αντιπρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας) με τίτλο « A permanent Solution» που εξέδωσε το 1957 παράλληλα με τους βρετανικούς διχοτομικούς χάρτες και το ΟΧΙ των Αμερικανών. Ο χάρτης Κουτσιούκ έχει κάποια ομοιότητα με τον χάρτη Β του εγγράφου της CIA αλλά και με τον χάρτη D του κυβερνείου της αποικιακής κυβέρνησης σε σχέση με την γραμμή Αττίλα ΙΙ. Όμως, σίγουρα,  τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί σε εγκυρότητα και λεπτομέρεια με την γραμμή Αττίλα ΙΙ με τον χάρτη του Δώρου Άλαστου στο βιβλίο του «Cyprus-What now?» που εκδόθηκε επίσης το 1964 στο Λονδίνο.
Ο συγγραφέας αναφέρει πως η διχοτόμηση και η ομοσπονδία με δύο χωριστά κράτη με το 38% του κυπριακού εδάφους να δοθεί στους Τούρκους, συζητείτο έντονα για οκτώ χρόνια στο Λονδίνο (Φόρειν ΄Οφις)  1956-1964. Την ομοσπονδία την αποκαλεί συγκαλυμμένη διχοτόμηση.
Η διστακτικότητα της CIA να υποστηρίξει ένθερμα την διχοτόμηση αντικατοπτρίζεται και με την έντονη και έμπρακτη αντίδραση του τότε Αμερικανού Προέδρου Λίντον Τζόνσον και Υπουργού Εξωτερικών Ντίν Ράσκ  προς την Τουρκία εμποδίζοντας την τελευταία to 1964, να προχωρήσει με εισβολή, κάτι που δεν το χώνεψαν οι Τούρκοι, και το παραδέχθηκε και ο Δρ. Νιχάτ Ερίμ. Βλέπε άρθρο μου «Ο LBJ ματαίωσε την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1964»  –  http://www.onisilos.gr/?p=5649  (και σε άλλες ιστοσελίδες όπως , www.olympia.gr , www.tanea-diaspora.net, www.agora-dialogue.com).  

Η μελέτη των Αμερικανών 30.4.1957 απορρίπτοντας την διχοτόμηση του Sir Ivone  Kirkpatrick στο σημείο 11 της οποίας τονίζεται « IT WOULD BE A SERIOUS ERROR TO ESPOUSE A SOLUTION WHICH THE MAJORITY OF THE PEOPLE CONCERNED – THE CYPRIOTS – WOULD REJECT».
Μετάφραση στα ελληνικά «Θα ήταν σοβαρό λάθος να υποστηριχτεί μια λύση την οποία η πλειοψηφία του ενδιαφερόμενου λαού – οι Κύπριοι- θα απορρίψουν».
Το έγγραφο αυτό πρωτο-δημοσίευσα (μαζί με τον χάρτη Kirkpatrick) στο δεύτερο μου βιβλίο « ‘Ετσι κατέστρεψαν την Κύπρο» που εκδόθηκε σε συνεργασία με την εφημερίδα «Σημερινή» το 1992.  Παρμένο από τα αποδεσμευμένα επίσημα βρετανικά έγγραφα στο Βρετανικό Δημόσιο Αρχείο (σήμερα Εθνικό Αρχείο) και από φάκελο με αριθμό FO 371/130101. Η απάντηση των Αμερικανών με συναπτόμενα έγγραφα κατέγραφε λεπτομερώς τις αντιδράσεις των για διχοτόμηση και που περιλαμβάνονται στο πιο πάνω βιβλίο μου.
Αξίζει να αναφέρω μόνο μια αναφορά τους « Είναι παραδεκτό ότι οι Τουρκοκύπριοι, σχεδόν με βεβαιότητα, θα προτιμήσουν το διαμελισμό. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει υποκινήσει τους Τουρκοκύπριους να φοβούνται για τη θέση τους κάτω από μια κυπριακή κυβέρνηση στην οποία θα κυριαρχούν οι Έλληνες…»
Επομένως, με όλα αυτά υπόψη,  ο τίτλος ότι «Η CIA σχεδίαζε διχοτόμηση και ανταλλαγή πληθυσμών σε Κύπρο και Θράκη» είναι παραπλανητικός.
Η αξία των εγγράφων της CIA
 
Όμως, εκείνο που το έγγραφο αναμφίβολα δείχνει και επιβεβαιώνει είναι ότι οι δύο τουρκικές εισβολές το 1974, δεν ήλθαν από το πουθενά. Η κάθε εισβολή ήταν προϊόν προμελέτης και  προπαρασκευής. Η οποία ξεκίνησε από το 1955 στο Λονδίνο με το θεμέλιο λίθο που έβαλε ο τότε Υπουργός Αποικιών Λέννοξ Μπόυτ,  με την υπόσχεση/δήλωσή του προς τους Τούρκους, στη Βουλή των Κοινοτήτων στις 19 Δεκεμβρίου 1956,  ότι σε τελική λύση η ξεχωριστή αυτοδιάθεση του 18% των Τούρκων της Κύπρου και η ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ δεν θα αποκλείονται. Αφού τα συμφώνησε με την τουρκική κυβέρνηση Α. Μεντερές στη μυστική συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη στις 16 Δεκεμβρίου 1956.
Και ο λόγος που η βρετανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να μασκαρέψει το διχοτομικό «Σχέδιο Μακμίλλαν»  του  Αυγούστου 1958 σε σχέδιο ‘Ανεξαρτησίας’ (εξασφαλίζοντας και την μεταστροφή του Αρχ. Μακαρίου από την Ένωση στην Ανεξαρτησία) ήταν ακριβώς γιατί οι Αμερικανοί δεν δεχόντουσαν να υποστηρίξουν τέτοιο σχέδιο. Με αποτέλεσμα το Λονδίνο να πείσει τον Δρ. Νιχάτ Ερίμ να ικανοποιείτο με ότι μπορούσαν να του δώσουν (με το δι-κοινοτικό Σύνταγμα στο οποίο και ο ίδιος συμμετείχε στην διαμόρφωσή του επικεφαλής της τουρκικής ομάδας) και αφήνοντας τα περαιτέρω για το μέλλον…
Τα αποδεσμευμένα έγγραφα της CIA είναι μια πολύ καλή ιστορική πηγή για μελέτη, αλλά στην περίπτωση της Κύπρου, για να φθάσει ένας σε σωστά συμπεράσματα,  αυτά πρέπει να μελετώνται και να αξιολογούνται σε συνδυασμό με τα πρωτογενή βρετανικά έγγραφα.  Απομονωμένα, τα έγγραφα δυστυχώς, αδικούν και αδικούνται όπως και η ιστορική συνέχεια του Κυπριακού.
Φανούλα Αργυρού
Ερευνήτρια/δημοσιογράφος/συγγραφέας
Λονδίνο 3.9.2018  

Κώστας Γιαννακίδης: Deliriant isti Graeci*

on Tuesday, 04 September 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

 Κώστας ΓιαννακίδηςO Γκράχαμ Τσάπμαν, ως Μπράιαν στο εμβληματικό «Ενας προφήτης, μα τι... προφήτης!» των Μόντι Πάιθον. Αναγκάζεται από τους Ρωμαίους να γράψει σωστά το «Romani ite domum» (Ρωμαίοι, φύγετε!). Ενώ αν ήξερε καλά λατινικά... | HandMade Films
Τα παιδιά δεν διδάσκονται λατινικά, αλλά αποστηθίζουν λατινικά μέσω συγκεκριμένου αριθμού κειμένων. Και από την άλλη, η Κοινωνιολογία πατά περισσότερο στον σύγχρονο κόσμο. Είναι όμως αυτό αρκετό για να οδηγήσει στην κατάργηση των Λατινικών από τις Πανελλήνιες;
Τα Λατινικά καταργήθηκαν από τις Πανελλήνιες. Πρόβλημα. Θα έρθει η συμφωνία για το Μακεδονικό στη Βουλή, θα πει ο Τσίπρας ότι είναι erga omnes και τα παιδιά μας δεν θα ξέρουν τι θέλει να πει ο Πρωθυπουργός.

Διότι στη Βουλή θα γίνει χαμός, δυστυχώς με πολλές ad hominem αναφορές. Ο Μητσοτάκης θα ισχυριστεί ότι οι γείτονες πέτυχαν de facto αναγνώριση γλώσσας και εθνότητας, πλην όμως θα πεταχτεί ο Καμμένος και θα παρατηρήσει ότι σημασία έχει η de jure διευθέτηση του θέματος, μέσα από την κύρωση της συμφωνίας. Ο Βενιζέλος θα γελάσει και θα περιγράψει τις οβιδιακές μεταμορφώσεις της κυβέρνησης. «Alea jacta est, o κύβος ερρίφθη», θα πει ο Κοτζιάς και έξω από τη Βουλή θα συγκεντρωθεί ο Ρουβίκωνας.

Αυτό ήταν. Λατινικά μόνο στον Αστερίξ. Deliriant isti Romani. Είναι τρελοί αυτοί οι Ρωμαίοι. Και οι Ελληνες δεν πάνε πίσω*.

Τηλεφωνώ και γράφω σε φιλολόγους επί του θέματος. Δεν έχουν όλοι την ίδια άποψη. «Είναι δυνατόν να μπαίνεις στη Νομική και, κυρίως, στη Φιλοσοφική, χωρίς Λατινικά; Είναι και ένα εφόδιο που θα σε βοηθήσει αν αποφασίσεις να μάθεις λατινογενείς γλώσσες, μαζί με τα αρχαία ελληνικά συνθέτουν την εκφραστική βάση του δυτικού πολιτισμού». Κάποιοι μου λένε ότι στην πραγματικότητα τα παιδιά δεν διδάσκονται λατινικά, αλλά αποστηθίζουν λατινικά μέσω συγκεκριμένου αριθμού κειμένων. «Το μάθημα είναι μονολιθικό, αδιάφορο, ένας τυφλοσούρτης. Η διδασκαλία γίνεται με τέτοιον τρόπο ώστε το μυαλό αρχίζει και διαγράφει στοιχεία μετά το πέρας των εξετάσεων».

Η ΟΛΜΕ ήρθε και το εξήγησε πολύ πιο απλά: παράγουμε περισσότερους κοινωνιολόγους και λιγότερους φιλόλογους. Συνεπώς το υπουργείο Παιδείας υποχρεώθηκε να προσαρμόσει το διδακτικό αντικείμενο πάνω στα μεγέθη του διαθέσιμου εκπαιδευτικού προσωπικού. Δύναται επίσης να ισχυριστεί ότι η Κοινωνιολογία, ως ένα μάθημα που πατά στον σύγχρονο κόσμο, ενδεχομένως να διεγείρει περισσότερα ερεθίσματα στα παιδιά. Ψηφίζουν από τα 17, ας έχουν την ευκαιρία να πολιτικολογήσουν, έστω περιφερειακά, συζητώντας για τους μηχανισμούς που θέτουν σε λειτουργία τον σύγχρονο κόσμο. Αφήστε που με την Κοινωνιολογία θα μπορεί, επιτέλους, το υπουργείο να βάλει και κανένα θέμα για την πάλη των τάξεων και τη δυναμική των κοινωνικών ανισοτήτων.

Βέβαια είτε πρόκειται για Λατινικά, είτε για Κοινωνιολογία, οι μαθητές θα προσέλθουν στην εξέταση ως παπαγάλοι έτοιμοι να μιλήσουν πάνω στο κλαδί τους. Πολλά δε νεανικά μυαλά θα επεξεργαστούν τις πληροφορίες της Κοινωνιολογίας υιοθετώντας το δυαδικό σύστημα του υπολογιστή -θα βλέπουν μόνο γράμματα και λέξεις, προτάσεις που συνθέτουν παραγράφους και, σε μεγαλύτερη κλίμακα, κεφάλαια. Ετσι θα μάθαιναν και Λατινικά. Και ενώ καλούνται να μελετήσουν σαν υπολογιστές, το σχολείο δεν τους παρέχει καμία ουσιαστική γνώση για τον ψηφιακό κόσμο. Η σχετική διδασκαλία είναι για γέλια, μιλάει στα παιδιά για τις δισκέτες ως αποθηκευτικά μέσα πληροφορίας.

Αυτό που μένει στο τέλος δεν είναι ούτε ικανοποίηση, ούτε δυσθυμία. Μένει ένα σήκωμα των ώμων. Ποιος περιμένει πια να πάρει γνώση στο σχολείο; Θα είναι τυχερός αν πάρει το κίνητρο για να την αναζητήσει.

Πηγή: Protagon.gr 

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης: Το "λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης"

on Monday, 13 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Το «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης» σχετίζεται άμεσα με το Ολοκαύτωμα του μαρτυρικού νησιού του βορειανατολικού Αιγαίου, κατά την Επανάσταση του 1821.

 
Το «λογχισμένο Ευαγγέλιο» της Σαμοθράκης
 
Το "λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης" όπως είχε εκτεθεί στη Βουλή το έτος 2000

Είμαι βέβαιος, ότι οι περισσότεροι από τους συμπατριώτες μου Θρακιώτες, δεν έτυχε να δουν το λεγόμενο «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης» που αποτελεί πολύτιμο αντικείμενο των συλλογών του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου.
Είναι όμως στην πραγματικότητα, ανεκτίμητο ενθύμιο των παθών του Θρακικού Ελληνισμού.

Το «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης» σχετίζεται άμεσα με το Ολοκαύτωμα του μαρτυρικού νησιού του βορειανατολικού Αιγαίου, κατά την Επανάσταση του 1821.

Συνοπτικά τα γεγονότα: Οι άνθρωποι της Φιλικής Εταιρείας είχαν προετοιμάσει ψυχικά τους κατοίκους της Σαμοθράκης για τον εθνικό ξεσηκωμό, που έρχονταν και ήταν όλοι αποφασισμένοι. Έτσι οι Σαμοθρακίτες επαναστάτησαν τον Αύγουστο του 1821, αρνούμενοι να πληρώσουν φόρους.

Όμως 1η Σεπτεμβρίου 1821 των λεγόμενη στο τοπικό ιδίωμα «πρωτοσταυρινιά» αποβιβάστηκαν στη Σαμοθράκη τα αγήματα των Τούρκων υπό τον υποναύαρχο Καρά-Αλή (σ.σ. είναι αυτό που αργότερα τον Ιούνιο του 1822, ανατίναξε μαζί με την ναυαρχίδα του, ο πυρπολητής Κωνσταντίνος Κανάρης). Αμέσως άρχισαν το έργο της σφαγής και των λεηλασιών. Σφαγιάσθηκαν μερικές χιλιάδες άνδρες και αγόρια. Τα γυναικόπαιδα πουλήθηκαν στα παζάρια σκλάβων της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης. Τα σπίτια τους κάηκαν. Το νησί ερημώθηκε.

Τότε μέσα στο χαμό, κάποιοι Τούρκοι στρατιώτες και στην εκκλησία της Χώρας, όπου λειτουργούσε ο ιερέας. Προφανώς τον εκτέλεσαν και επιπλέον κάποιος λόγχισε το ιστορικό αυτό Ευαγγέλιο.

Εφτακόσιοι από τους κατοίκους που είχαν επιζήσει καταφεύγοντας στα βουνά, τελικά πείσθηκαν από τους Τούρκους να εμφανισθούν γιατί τους έδωσαν την εντύπωση ότι θα τους δώσουν χάρη και θα τους χαρίσουν τη ζωή. Όμως στην τοποθεσία «Εφκάς» της πρωτεύουσας του νησιού Χώρας, τους δολοφόνησαν όλους.

Ελάχιστοι κάτοικοι που διασώθηκαν κρυμμένοι στα βουνά άρχισαν όταν έφυγαν τα αγήματα του Καρά-Αλή να θάβουν τους νεκρούς και να μαζεύουν ό,τι αντικείμενο μπορούσε να διασωθεί. Έτσι μαζεύτηκε και το «λογχισμένο Ευαγγέλιο» και φυλάχτηκε για πολλά χρόνια ως ιερό κειμήλιο.

Η λαϊκή μούσα πικροτραγούδησε αυτό το γεγονός με ένα μοιρολόγι:

Σήμερα είναι Τρίτη και πρωτοσταυρινιά
Όπου μας εχαλάσαν οι Τούρκοι τα σκυλιά,
Παίρναν τα κεφάλια κι αφήναν τα κορμιά,
Γεμίσαν τα σοκάκια και όλα τα στενά.


Μαρτυρία για το Ολοκαύτωμα αποτέλεσε το έργο του Ίωνος Δραγούμη «Σαμοθράκη», ο οποίος αναφέρεται στο αιματηρό συμβάν, αλλά και στο «λογχισμένο Ευαγγέλιο» της εκκλησίας της Παναγίας στη Χώρα, το οποίο φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

Ο Ίων Δραγούμης

Η παρέμβαση του Ίωνος Δραγούμη

Πολλά χρόνια αργότερα μετά το χαλασμό, το 1905 τοποθετήθηκε πρόξενος της Ελλάδας στο Δεδέαγατς, ο Ίων Δραγούμης, ο οποίος επισκέφθηκε πολλές φορές της Σαμοθράκη, γοητεύτηκε και έγραψε το βιβλίο «Σαμοθράκη» που το εξέδωσε το 1909. Στο βιβλίο αυτό κάνει αναφορά και στο «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης».

Το απόσπασμα από το βιβλίο του Δραγούμη για το "λογχισμένο Ευαγγέλιο"

Ταυτόχρονα ο Δραγούμης έπεισε τους Σαμοθρακίτες και του παραχώρησαν αυτό το κειμήλιο, που το έστειλε στην Αθήνα στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, η οποία το περιέλαβε στις συλλογές του Μουσείου της, που βρίσκεται πίσω από τον ανδριάντα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην οδό Σταδίου.

Πράγματι στα αρχεία του Μουσείου υπάρχει σήμερα το ιστορικό αυτό Ευαγγέλιο και η συνοδευτική επιστολή του Δραγούμη γραμμένη με πένα και μωβ μελάνι.

Το Ευαγγέλιο, εκτέθηκε το έτος 2000 στην μεγάλη έκθεση που είχε οργανώσει η Βουλή (πρόεδρος ο Απόστολος Κακλαμάνης) για να εορτασθούν τα 80 χρόνια ενσωμάτωσης της Θράκης στον ελληνικό κορμό, μετά από σκλαβιά περίπου 600 ετών. Ως έκθεμα είχε πάρει τον αριθμό 87.

Τι είναι τελικά αυτό το Ευαγγέλιο;

Αυτό το Ευαγγέλιο δεν είναι απλά ένα θρησκευτικό βιβλίο που συνδέθηκε με ένα δραματικό ιστορικό γεγονός. Και από μόνο του σήμερα χωρίς το θρησκευτικό και ιστορικό χαρακτήρα του, είναι ένα πολύ σπάνιο βιβλίο, τυπωμένο στο περίφημο τυπογραφείο του Νικολάου Γλυκύ στη Βενετία τον 17ο αιώνα.

Ο Νικόλαος Γλυκύς από τα Ιωάννινα, ήταν ένα αγράμματος Ηπειρώτης που μετανάστευσε στη Βενετία το 1647 και ασχολήθηκε αρχικά με το εμπόριο. Το 1671 ίδρυσε το τυπογραφείο του και άρχισε να εκδίδει ελληνικά θρησκευτικά, επιστημονικά και φιλολογικά βιβλία. Το τυπογραφείο αυτό ήταν το μακροβιότερο ελληνικό και ως τυπογραφείο της οικογένειας του Γλυκύ, υπήρχε έως το 1832. Από τους ιστορικούς μελετητές ο Γλυκύς, κατατάσσεται ως ο όγδοος κατά σειρά Έλληνας τυπογράφος της Βενετίας.

Από πρόλογο βιβλίου του Τυπογραφείου του Νικολάου του Γλυκέως του εξ Ιωαννίνων.
Πρόκειται για το αντίτυπο του βιβλίου "Κατηχητικόν" του Αγίου Θεοδώρου Στουδίτου
(έκδοση 1676) που εναπόκειται στη Βιβλιοθήκη του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου
Αδριανούπολης, η οποία υπάρχει σήμερα στη Νέα Ορεστιάδα

Η φωτογραφία του "λογχισμένου Ευαγγελίου της Σαμοθράκης" είναι του Σάββα Σταθάκη
Πηγή: Ιστολόγιο ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (sitalkisking.blogspot.gr)
 

FA-Κλιματικές ακρότητες και παγκόσμια υγεία: -Νέοι τρόποι για να σημειωθεί πρόοδος- Veerabhadran Ramanathan, Marcelo Sanchez Sorondo, Partha Dasgupta, Joachim von Braun και David G. Victor

on Friday, 10 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Περίληψη Κειμένου και Βιογραφικό Συγγραφέα

Τα τελευταία χρόνια έχουν φέρει μια σειρά από τρομερά νέα [1] σχετικά με το παγκόσμιο κλίμα. Από πολιτική άποψη, η συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή το 2015, παρακμάζει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι θα εγκαταλείψουν την συμφωνία [2] και καμία άλλη χώρα δεν έχει παρέμβει για να γεμίσει το κενό. Οι εκπομπές αυξήθηκαν κατά 1,4% πέρυσι και καμία σημαντική βιομηχανική χώρα δεν είναι σε τροχιά για να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις για τον έλεγχο των εκπομπών που πραγματοποίησε στο Παρίσι, πράγμα που σημαίνει ότι ο κόσμος είναι πολύ μακριά από την επίτευξη του στόχου του περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας [3] στους δύο βαθμούς Κελσίου πάνω από τις θερμοκρασίες της προβιομηχανικής εποχής. Επιστημονικά, οι ειδήσεις είναι ακόμα πιο ζοφερές. Νέα έρευνα στην επιστήμη του κλίματος δείχνει ότι τα ακραία γεγονότα, όπως τα κύματα καύσωνα, η κατάρρευση των μεγάλων κομματιών πάγου και οι μαζικές εξαφανίσεις [ειδών], γίνονται δραματικά πιο πιθανά. Και οι αποδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή θα έχει ακραίες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία στο εγγύς μέλλον αυξάνονται.

03082018-2.jpg

Ένα ελικόπτερο ρίχνει νερό στην πυρκαγιά στο Carr στην Καλιφόρνια, τον Ιούλιο του 2018. FRED GREAVES / REUTERS
--------------------------------------------------------------------------------

Αυτά τα δύο σκέλη των κακών ειδήσεων προσφέρουν έναν οδικό χάρτη για να γίνουν τα πράγματα καλύτερα: Η νέα επιστημονική έρευνα για την κλιματική αλλαγή, με τις τρομακτικές γνώσεις για το τι κάνουν οι άνθρωποι στο περιβάλλον θα μπορούσε να βοηθήσει τους ακτιβιστές και τους πολιτικούς ηγέτες να οικοδομήσουν την πολιτική δυναμική για βαθιές και δαπανηρές περικοπές στις εκπομπές. Μέχρι τώρα, το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας σχετικά με τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής επιβεβαίωσε ως επί το πλείστον αυτό που ο πολιτικός επιστήμονας Aaron Wildavsky περιέγραψε πριν από δεκαετίες: «Οι πλουσιότεροι είναι πιο ασφαλείς». Οι επιστήμονες πίστευαν ότι επειδή οι πλουσιότερες κοινωνίες είχαν τους πόρους να προσαρμοστούν σε έναν θερμότερο κόσμο, οι φτωχότερες χώρες θα υποφέρουν περισσότερο. Αυτό παρουσίασε ένα πολιτικό πρόβλημα επειδή οι περισσότερες εκπομπές προέρχονται από πλούσιες ή αναδυόμενες οικονομίες. Στην πραγματικότητα, το πιο πλούσιο ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων σε όλο τον κόσμο (που ζουν τόσο σε πλούσιες όσο και σε φτωχές χώρες) ευθύνονται για περισσότερο από το 50% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων θερμοκηπίου.

Αλλά νέες μελέτες δείχνουν ότι οι πλούσιοι είναι πολύ πιο εκτεθειμένοι από ό, τι συνειδητοποιούσε κανείς -ειδικά στην θανατηφόρα ζέστη. Στο παρελθόν, οι προσπάθειες οικοδόμησης πολιτικής υποστήριξης για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής επικεντρώθηκαν σε αφηρημένα επιχειρήματα σχετικά με την αργή συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Αυτές οι ανησυχίες σπάνια είχαν μεγάλο πολιτικό αντίκτυπο, επειδή οι περισσότερες κοινωνίες έδιναν περισσότερο βάρος στις απτές βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες από όσο στις σωρευτικές επιπτώσεις, οι συνέπειες των οποίων θα γίνουν αισθητές κυρίως σε άλλες χώρες. Αλλά σήμερα υπάρχει η ευκαιρία να μετατοπιστεί η πολιτική γύρω από την κλιματική αλλαγή, επειδή οι επιστήμονες μπορούν τώρα να κάνουν μια βάσιμη υπόθεση ότι κανείς δεν εξαιρείται από τους ακραίους και άμεσες κινδύνους που δημιουργεί ένας θερμαινόμενος πλανήτης.

Η ΝΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

Για δεκαετίες, το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής έρευνας γύρω από την παγκόσμια κλιματική αλλαγή έχει επικεντρωθεί στην απόδειξη ότι ευθύνονται οι άνθρωποι. Από επιστημονική άποψη, αυτή η αποστολή επιτεύχθηκε εδώ και πολύ καιρό, αλλά πολιτικά, τα γεγονότα αυτά δεν έχουν ακόμη μεγάλη επίπτωση.

Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξάνεται σχεδόν κατά τρία μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) σχεδόν κάθε χρόνο. Κατά την διάρκεια ενός μεγάλου μέρους των πρώιμων πολιτικών συζητήσεων γύρω από την αλλαγή του κλίματος την δεκαετία του 1990, πολλοί επιστήμονες πίστευαν ότι περίπου 350 ppm ή ίσως 400 ppm ήταν μια κόκκινη γραμμή που δεν έπρεπε να ξεπεραστεί. Σήμερα, η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα ανέρχεται σε 410 ppm και μόνο αυξάνεται. Με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις έχουν έρθει και οι υψηλότερες θερμοκρασίες. Από το 1900 ο πλανήτης έχει θερμανθεί λίγο περισσότερο από έναν βαθμό Κελσίου˙ το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αύξησης της θερμοκρασίας έχει συμβεί από το 1980. Η τελευταία δεκαετία της μέτρησης -από το 2007 έως το 2017- ήταν η πιο θερμή. Οι ωκεανοί θερμαίνονται επίσης -ένα γεγονός που είναι τώρα καλά τεκμηριωμένο χάρη σε χιλιάδες αυτόνομα υποβρύχια ρομπότ που διατρέχουν τους ωκεανούς του πλανήτη λαμβάνοντας μετρήσεις. Το 2016, η επιστημονικά επιφυλακτική Αμερικανική Μετεωρολογική Εταιρεία (American Meteorological Association, AMS) δήλωσε ότι «αντιμετωπίζουμε καινούριο καιρό, επειδή έχουμε φτιάξει ένα νέο κλίμα».

Η παλιά επιστήμη της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής δημιούργησε καλά σημεία συζήτησης για τους πεπεισμένους. Αλλά μόνο ένα μικρό ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών προέρχεται από τόπους όπου ήδη κινητοποιείται το κοινό, όπως η Δυτική Ευρώπη και οι μπλε παράκτιες και αστικές κοινότητες [στμ: blue coastal and urban communities, δηλαδή “πράσινες” κοινότητες με σεβασμό στους υδάτινους πόρους] στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το να πεισθούν οι πεπεισμένοι δεν θα διορθώσει ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Εκεί έρχεται η νέα επιστήμη.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, οι επιστήμονες σήμερα έχουν μαζικά σύνολα δεδομένων που τους επιτρέπουν να εκτιμούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τον αυξανόμενο κίνδυνο ακραίων γεγονότων που θα έχουν σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη ευημερία. Παρά τις προσπάθειες να αντιστραφεί η τάση, όπως με την συμφωνία του Παρισιού, οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται, πράγμα που σημαίνει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας είναι σε τροχιά να αυξηθεί κατά τουλάχιστον τέσσερις βαθμούς στον επόμενο αιώνα. Ένας θερμότερος πλανήτης θα είναι ένας πιο ακραίος πλανήτης. Μετά το 2050, περίπου το 44% των εκτάσεων του πλανήτη θα εκτεθούν σε ξηρότητα. Αυτό θα οδηγήσει σε σοβαρές συνθήκες ξηρασίας σε ολόκληρη τη Νότια Ευρώπη, την Βόρεια Αμερική (κυρίως τις ανατολικές και νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό), σε μεγάλο μέρος της νοτιοανατολικής Ασίας, και το μεγαλύτερο μέρος του Αμαζονίου -επηρεάζοντας περίπου 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Στις ζώνες γεωγραφικού πλάτους μεταξύ 30 μοιρών Βόρεια και 30 μοιρών Νότια, η πιθανότητα ξηρασιών πολλών δεκαετιών θα αυξηθεί στο 80%. Υπάρχει επίσης αυξημένος κίνδυνος πιο ακραίων βροχοπτώσεων, οι οποίες, σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθυσμού, θα εκθέσουν άλλα δυο δισεκατομμύρια ανθρώπους σε πλημμύρες.

Η ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΑΝΕΙ ΚΑΚΟ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Παρόλο που τα σενάρια αυτά, τα οποία εξακολουθούν να εκτείνονται δεκαετίες μέσα στο μέλλον, δεν έχουν εμπνεύσει πολύ σοβαρή πολιτική δράση, οι επιστήμονες επικεντρώνονται επίσης σε μια πιο σημαντική πολιτικά διάσταση της κλιματικής αλλαγής: Ο άμεσος κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η υγεία και η αλλαγή του κλίματος συνδέονται επειδή πολλοί από τους ρύπους [4] που συμβάλλουν στην θέρμανση προκαλούν επίσης βλάβη στην ανθρώπινη υγεία. Στην κορυφή αυτού του καταλόγου είναι τα μικο-σωματίδια [5] που προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων (ντίζελ και άνθρακα) και βιομάζας. Η αιθάλη είναι μια σημαντική αιτία θέρμανσης [του πλανήτη] -ένας τόνος αιθάλης ντίζελ έχει το ίδιο αποτέλεσμα θέρμανσης με 2.000 τόνους διοξειδίου του άνθρακα. Το μεθάνιο είναι ένα άλλο υπερ-ρυπογόνο που είναι επίσης φορτωμένο με κινδύνους για την υγεία: Προκαλεί άμεση θέρμανση ενώ παράλληλα αυξάνει την ποσότητα του όζοντος κοντά στην επιφάνεια του πλανήτη όπου οι άνθρωποι αναπνέουν και αναπτύσσονται οι καλλιέργειες. Η αιθάλη και το όζον, καθώς και τα θειικά και νιτρικά σωματίδια από την καύση ορυκτών καυσίμων, συγκαταλέγονται στις κύριες αιτίες της περιβαλλοντικής και οικιακής ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η οποία αποτελεί σήμερα το παγκόσμιο πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, κάθε χρόνο πεθαίνουν επτά εκατομμύρια άνθρωποι λόγω αυτού του είδους ρύπανσης, η οποία προκαλεί λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού, καρκίνο του πνεύμονα, καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. (Για λόγους σύγκρισης, το AIDS, η ελονοσία και η φυματίωση σκοτώνουν λιγότερο από το ήμισυ αυτού του αριθμού και τα τροχαία ατυχήματα ευθύνονται για λιγότερους από 1,5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως [4]).

Η συνειδητοποίηση αυτών των γεγονότων έχει ήδη κινητοποιήσει πολιτικούς από την Κίνα μέχρι την Καλιφόρνια για να ρυθμίσουν την αιθάλη και τους ρύπους που είναι πρόδρομοι του όζοντος. Όσο περισσότερο μαθαίνουν, τόσα περισσότερα κάνουν. Αυτό που είναι καινούργιο σήμερα είναι ότι οι προσπάθειες για τον έλεγχο των ατμοσφαιρικών ρύπων δεν περιορίζονται πλέον μόνο στις ανησυχίες για την ανθρώπινη υγεία. Με το να συνδέσουν μεταξύ τους διάφορους κλάδους και να αναπτύξουν μεγάλα σύνολα δεδομένων, οι επιστήμονες μπόρεσαν να δείξουν το πώς η αλλαγή του κλίματος υπονομεύει άμεσα την ανθρώπινη υγεία. Για παράδειγμα, οι ειδικοί έχουν αποδώσει στην κλιματική αλλαγή καταστροφές όπως τον καύσωνα του 2003 στην Γαλλία που σκότωσε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους και τον καύσωνα 2010 στην Ρωσία που σκότωσε περίπου 15.000, μαζί με άλλες μεγάλες καταιγίδες και ξηρασίες, όπως το καψάλισμα που καταστρέφει αγροτικές περιοχές στην Αυστραλία [6]. Ο συνδυασμός θερμότητας και υγρασίας είναι ιδιαίτερα θανατηφόρος και με την θέρμανση [του πλανήτη] αμφότερες αναμένεται να αυξηθούν. Η πιθανότητα ακραίων καιρικών φαινομένων αυξήθηκε στο δεκαπλάσιο ή και περισσότερο μεταξύ του 2011 και του 2015, που ήταν η πιο καυτή πενταετής περίοδος που έχει καταγραφεί. Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, οι ασθένειες που μεταφέρονται από έντομα-φορείς, όπως ο ιός chikungunya και ο δάγκειος πυρετός, μοιάζουν πιο πιθανό να πολλαπλασιαστούν καθώς επεκτείνονται τα ενδιαιτήματα των κουνουπιών.

Τα ίδια μοντέλα που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες για να βρουν τα αποτυπώματα της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία υποδηλώνουν ότι τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμη. Πέρα από το 2050, υπάρχει πιθανότητα 50% ότι περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού θα υποβληθεί σε μέσες θερμοκρασίες το καλοκαίρι που είναι θερμότερες από το θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί, εκτός αν ο κόσμος αναλάβει άμεση και ευρείας κλίμακας δράση. Στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές του κόσμου, μέχρι το τέλος του αιώνα, υπάρχουν 10% με 30% πιθανότητες κυμάτων καύσωνα υψηλότερων από 130 βαθμούς Φαρενάιτ (54,4 βαθμούς Κελσίου). Επιπλέον, η θερμότητα και η ξηρασία απειλούν περιοχές που παράγουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας τροφής. Οι τιμές των τροφίμων αναμένεται να αυξηθούν κατά 23% έως το 2030, καθιστώντας τις αγορές τροφίμων περισσότερο ασταθείς, ενώ κάτω από την ένταση της θερμότητας το θρεπτικό περιεχόμενο των καλλιεργειών τροφίμων μειώνεται. Οι ακραίες καιρικές καταστροφές έχουν επίσης αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Όταν η θερμοκρασία είναι πάνω από 130 βαθμούς Φαρενάιτ, ολόκληρες κοινωνίες μπορούν να διαλυθούν. Οι πλουσιότερες χώρες δεν εξαιρούνται από αυτά τα φαινόμενα.

Η στατιστική επιστήμη δεν είναι μια κρυστάλλινη σφαίρα, και το γεγονός ότι οι προβλέψεις σχετικά με την αλλαγή του κλίματος είναι πιθανολογικές και όχι ακριβείς έχουν χρησιμοποιηθεί από καιρό ως δικαιολογία για την καθυστέρηση της δράσης μέχρις ότου να τεθούν όλα τα δεδομένα. Αλλά η νέα έρευνα για τα καταστροφικά γεγονότα υποδηλώνει ότι η πολιτική πρέπει να ακολουθήσει ακριβώς την αντίθετη λογική. Υπάρχει κάποια πιθανότητα (περίπου 5%) ότι η αύξηση της θερμοκρασίας κατά τον επόμενο αιώνα θα είναι κατά μέσο όρο πάνω από έξι βαθμούς σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα που προηγουμένως θεωρήσαμε ότι είναι απίθανα χειρότερα σενάρια, θα μπορούσαν να φτάσουν ταχύτερα από ό, τι νομίζουν οι άνθρωποι. Αυτοί οι κίνδυνοι δεν είναι πλέον απομακρυσμένοι και αφηρημένοι -εν μέρει επειδή οι κλιματικές επιπτώσεις αυξάνονται γρήγορα και εν μέρει επειδή χρειάζεται χρόνος για να αλλάξουν οι τροχιές των εκπομπών που προκαλούν αύξηση της θερμοκρασίας. Οι προσπάθειες για την αποτροπή αυτού του μέλλοντος πρέπει να ξεκινήσουν σήμερα. Είναι αδύνατο να γνωρίζουμε για τουλάχιστον δύο δεκαετίες σε ποια πορεία θέρμανσης βρίσκεται ο πλανήτης -είτε την κακή είτε την πολύ κακή. Μέχρι την στιγμή που τα πράγματα γίνουν ξεκάθαρα, το μεγαλύτερο μέρος της θέρμανσης θα έχει ήδη φορτωθεί στο σύστημα και θα είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιστραφεί.

03082018-3.jpg

Ξερή γεωργική γη έξω από το Queensland, στην Αυστραλία, τον Αύγουστο του 2017. DAVID GRAY / REUTERS
-------------------------------------------------------

ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Κάθε φορά που σημειώνεται μια σημαντική ανακάλυψη στην έρευνα, η επιστημονική κοινότητα πιστεύει ότι η κοινωνία θα ακούσει και θα αναλάβει δράση. Μέχρι στιγμής, αυτό δεν συμβαίνει γιατί η πολιτική συμπεριφορά απλά δεν χορεύει με τον ρυθμό της επιστημονικής προόδου. Αυτή την φορά μπορεί να είναι διαφορετικά, αλλά οι επιστήμονες και οι ακτιβιστές θα πρέπει να σκεφθούν και να εργαστούν με διαφορετικούς τρόπους. Νέα έρευνα παρουσιάζει μια ευκαιρία για τους επιστήμονες να κάνουν την υπόθεση για βαθιές περικοπές εκπομπών κατά τρόπο που να είναι τόσο πολιτικά πειστικός όσο και στηριγμένος σε σοβαρή επιστήμη. Επί δεκαετίες, η αλλαγή του κλίματος έχει διαμορφωθεί ως ένα πρόβλημα δικαιοσύνης -μια κρίση που δημιουργήθηκε από τους πλούσιους και βλάπτει δυσανάλογα [πολύ] τους φτωχούς. Το επιχείρημα αυτό δεν είναι λάθος, αλλά οι πλούσιοι πληγώνονται και αυτοί. Οι τεράστιες πυρκαγιές στην Sonoma και στη Napa, τις πλουσιότερες αμπελουργικές περιοχές στις Ηνωμένες Πολιτείες, μπορεί να έχουν μεγαλύτερο πολιτικό αντίκτυπο από όσο οι μακρινές κρίσεις -ακριβώς όπως τα κύματα καύσωνα στην Ιαπωνία και οι μεγα-πυρκαγιές στην Ευρώπη έχουν πολιτικό αντίκτυπο εκεί. Για να επικοινωνήσουν αυτά τα νέα ευρήματα, οι επιστήμονες πρέπει επίσης να σκεφτούν το πώς επηρεάζουν την κοινωνία. Ειδικότερα, πρέπει να οικοδομήσουν νέες σχέσεις συνεργασίας με ομάδες που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες πλαισιώνουν την δικαιοσύνη και την ηθική, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών θεσμών. Πράγματι, αυτό το δοκίμιο προκύπτει από τις προσπάθειες να ξανασκεφτούμε το πώς ένα μεταβαλλόμενο κλίμα θα επηρεάσει την ανθρώπινη ευημερία και την σχέση της ανθρωπότητας με την δημιουργία, που ήταν η αιχμή του δόρατος του Πάπα Φραγκίσκου στην Εγκύκλιό του Laudato si [7].

Ο απώτερος στόχος των επιστημόνων της κλιματικής αλλαγής παραμένει αμετάβλητος: Μεγάλες περικοπές των εκπομπών. Αυτό θα απαιτήσει την δοκιμή και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών -για παράδειγμα, σχέδια για την δέσμευση και αποθήκευση ρυπογόνων αερίων του θερμοκηπίου και συστήματα για την μαζική ενσωμάτωση της ανανεώσιμης ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο. Η πυρηνική ενέργεια μπορεί επίσης να διαδραματίσει νέο ρόλο στην δημιουργία καθαρότερων ενεργειακών συστημάτων, αλλά πρέπει πρώτα να ξεπεράσει τις αρνητικές δημόσιες και πολιτικές γνώμες σε πολλές χώρες. Ωστόσο, νέες έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και η μείωση των εκπομπών στο μηδέν δεν θα είναι αρκετή. Θα είναι επίσης απαραίτητο να αφαιρέσουμε το περίπου ένα τρισεκατομμύριο τόνους διοξειδίου του άνθρακα που βρίσκονται ήδη στην ατμόσφαιρα. Η αποφυγή των εκπομπών θα συμβάλει στη μείωση της αύξησης της θερμοκρασίας στο μακρινό μέλλον˙ η απομάκρυνση των εκπομπών που έχουν ήδη συσσωρευτεί θα είχε πιο άμεσο αποτέλεσμα. Ελπιδοφόρες νέες ιδέες αναδύονται. Αλλά είναι ένα πράγμα να βάλουμε έναν φανταστικό κώδικα σε μοντέλα κλίματος που δείχνουν ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί˙ και είναι άλλο πράγμα το να δοκιμάσουμε και να οικοδομήσουμε αυτές τις τεχνολογίες σε βιομηχανική κλίμακα.

Μακροπρόθεσμα, θα χρειαστεί βαθιά απαλλαγή από τον άνθρακα -η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων θέρμανσης σχεδόν στο μηδέν. Αλλά αυτό θα χρειαστεί δεκαετίες. Ένα επείγον πρόγραμμα μπορεί να φτάσει σε μηδενικές εκπομπές ρύπων γύρω στο 2050, και ακόμα κι αυτό θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Οι τεχνολογίες για την απομάκρυνση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, σε συνδυασμό με επιθετικά προγράμματα για τη μείωση των πιο βραχύβιων ρύπων -όπως η αιθάλη, το μεθάνιο και τα βιομηχανικά αέρια- μπορούν να επιτύχουν στην πρόληψη καταστροφικών αλλαγών.

Αν ο πλανήτης αποδειχθεί ιδιαίτερα ευαίσθητος ακόμη και σε μικρές διακυμάνσεις του κλίματος, κάτι που οι νέες έρευνες δείχνουν ότι είναι πιο πιθανό από ό, τι πιστεύαμε προηγουμένως, τότε ίσως χρειαστεί να αλλάξουμε άμεσα την ενεργειακή ισορροπία του κλίματος. Αυτά τα σχέδια που αφορούν τον χειρισμό του ποσού του ηλιακού φωτός που φτάνει και θερμαίνει τον πλανήτη, γνωστά και ως γεωμηχανική (geoengineering), θα μπορούσαν να έχουν ακούσιες συνέπειες, όπως η ξηρασία στις τροπικές περιοχές ή η παραμέληση της οξίνισης των ωκεανών που συμβαίνει όταν το διοξείδιο του άνθρακα συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα. Θέτει επίσης μια σχεδόν αδύνατη πρόκληση διακυβέρνησης: Ποιος θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για τον πλανητικό θερμοστάτη; Για τους περισσότερους επιστήμονες του κλίματος, αυτά τα προβλήματα ήταν αρκετοί λόγοι για να αντιμετωπίσουν την γεωμηχανική ως ταμπού. Αλλά η επιστημονική κοινότητα πρέπει να ξεκινήσει σοβαρά την επιλογή αυτή. Η Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση, το μεγαλύτερο επαγγελματικό σωματείο γεωεπιστημόνων παγκοσμίως, προσυπέγραψε πρόσφατα αυτή την θέση, αν και η ευλογία τους δεν έχει ακόμη ξεκλειδώσει την απαραίτητη χρηματοδότηση για έρευνα.

Τέλος, οι κοινωνίες πρέπει να αρχίσουν να προετοιμάζονται για πιο συχνές και πιο ακραίες καιρικές συνθήκες. Αυτό σημαίνει ενίσχυση ή εγκατάλειψη παράκτιων περιοχών, ανάπτυξη καλλιεργειών ανθεκτικών σε ξηρασίες και ακραίες θερμοκρασίες, κατασκευή συστημάτων που μπορούν να βοηθήσουν τους αγρότες να προβλέψουν ακραίες καιρικές συνθήκες και να βρουν νέους τρόπους εξοικονόμησης και επαναχρησιμοποίησης του νερού. Θα χρειαστεί επίσης πολύ περισσότερη δουλειά για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες της υπερβολικής ζέστης στην υγεία -ορισμένες από τις οποίες θα απαιτήσουν την ενίσχυση των συστημάτων δημόσιας υγείας, αλλά και τον επαναπροσανατολισμό της ιατρικής εκπαίδευσης και των [ιατρικών] παρεμβάσεων.

Η προσαρμογή γίνεται γρήγορα κεντρική στην πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής. Σε ένα μετασχηματισμένο κλίμα, περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού μπορεί να εκτεθεί σε ακραία κύματα καύσωνα και ίσως το ένα τρίτο σε ασθένειες μεταδιδόμενες από φορείς. Η αναζήτηση συμμαχίας με θρησκευτικούς ηγέτες, παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και άλλους ηγέτες κοινοτήτων πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής για την αλλαγή του κλίματος. Ειδικότερα, ακόμη και όταν δεν μοιράζονται την ίδια αντίληψη του Θεού, οι θρησκευτικοί ηγέτες θα πρέπει να δρουν μαζί και χωριστά στις δικές τους κοινότητες για να διατηρήσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το κοινό μας σπίτι. Είναι πολύ αργά για να σταματήσουμε γρήγορα τις συνέπειες των αερίων που ήδη συσσωρεύονται. Πολλά απαραίτητα βήματα έχουν ήδη καθυστερήσει. Το ελπιδοφόρο σε όλα αυτά, εάν υπάρχει κάτι τέτοιο, είναι ότι η αναγνώριση του μοχθηρού και κτηνώδους νέου φυσιολογικού, ίσως να κινητοποιήσει την πολιτική υποστήριξη που απαιτείται για να καμφθούν οι παγκόσμιες εκπομπές.

Copyright © 2018 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

Στα αγγλικά: https://www.foreignaffairs.com/articles/2018-07-31/climate-extremes-and-global-health

Σύνδεσμοι:
[1] https://www.foreignaffairs.com/articles/2018-06-14/warming-world
[2] https://www.foreignaffairs.com/ask-the-experts/2017-08-14/trumps-paris-w...
[3] https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2018-02-28/dont-abandon-pa...
[4] https://www.foreignaffairs.com/articles/2012-04-20/climate-threat-we-can...
[5] https://www.foreignaffairs.com/articles/2016-02-16/next-front-climate-ch...
[6] https://www.nytimes.com/2018/07/30/world/australia/drought-farmers-new-s...
[7] http://w2.vatican.va/content/francesco/en/encyclicals/documents/papa-fra...

 

 

 

Τσαούση Γεωργία-Χριστίνα: “Ο ρόλος της Διπλωματίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα”

on Sunday, 05 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

 Κατά καιρούς έχουν δοθεί από ειδικούς επιστήμονες, διεθνολόγους, ιστορικούς και διπλωμάτες διάφοροι ορισμοί για το τί είναι η διπλωματία. Άλλοτε χαρακτηρίζεται ως μια σύνθετη πρακτική στη διαχείριση και διεκπεραίωση των εξωτερικών σχέσεων ενός λαού, μιας χώρας ή ενός ''έθνους'' σε παλαιότερες εποχές, ενώ άλλοτε ως επίσημος κρατικός θεσμός σε οργανωμένα κράτη. Οι αποκλίσεις που παρατηρούνται σχετίζονται με το ιστορικό, χρονολογικό ή πολιτικό πλαίσιο στο οποίο καθείς πραγματεύεται ή τοποθετεί το συγκεκριμένο ζήτημα. 


Αναντίρρητα η διπλωματική πρακτική από εποχή σε εποχή γνώριζε νέες μορφές έκφρασης και η ίδια η διπλωματία προσαρμοζόταν στις νέες ιστορικές συγκυρίες σιγά-σιγά, ακολουθώντας παράλληλα τις διάφορες τοπικές εξελίξεις ή μεταβολές που επρόκειτο να λάβουν χώρα από τον συσχετισμό των δυνάμεων στο διεθνές περιβάλλον. Στις μέρες μας η διπλωματία λειτουργεί ως κορυφαίος θεσμός στο πλαίσιο ενός διεθνούς, ''παγκοσμιοποιημένου'' συστήματος, στηρίζοντας την επικοινωνία των μελών του σε όλα τα επίπεδα.

Η άσκηση της διπλωματίας, ήδη ευρέως γνωστή από την ομηρική αρχαιότητα από τις πρεσβείες της Ιλιάδας, πέρασε κατά την κλασική εποχή στην δικαιοδοσία των πρέσβεων – απεσταλμένων της πόλης – κράτους, οι οποίοι εκλέγονταν στην δημοκρατική Αθήνα από την Εκκλησία του Δήμου, ενώ στην ολιγαρχική Σπάρτη ήταν διορισμένοι από τους βασιλείς και τους εφόρους. Στην ελληνιστική περίοδο, μέχρι την επικράτηση της Ρώμης στην ελληνική Ανατολή, οι σχέσεις πόλεων και βασιλέων αποτελούσαν κεντρικό ζήτημα της διπλωματικής πρακτικής, η οποία τότε είχε προσωπικό χαρακτήρα, ασκείτο, δηλαδή, από γνωστά και προβεβλημένα πρόσωπα της εποχής (αθλητές, πολιτικούς, ηθοποιούς, φιλοσόφους, λογίους), έξω από θεσμικές λειτουργίες ή ιστορικές συγκυρίες που καθόριζαν την σχέση μιας πόλης ή ενός ''κοινού'' με έναν βασιλιά.

Από την παραδοσιακή διπλωματία των ελληνιστικών πόλεων – κρατών, η Ρώμη πέρασε σε μια πιο εξελιγμένη μορφή με τους legati (πρέσβεις) να εκλέγονται από την Σύγκλητο ή να ορίζονται απευθείας από τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Κατά την εποχή της Ηγεμονίας ο τρόπος άσκησης της εσωτερικής διπλωματίας της Αυτοκρατορίας καθιστούσε δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στην ίδια την διπλωματία και την διοίκηση, ενώ υψηλοί διοικητικοί αξιωματούχοι συμμετείχαν σε πρεσβείες προς τον αυτοκράτορα – κάτι που θεωρούνταν λαμπρό επιστέγασμα μιας επιτυχημένης σταδιοδρομίας.

Στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η διπλωματία υπήρξε κορυφαίος θεσμός και πυξίδα σε όλες της εκφάνσεις του μακραίωνου βίου της. Η άσκηση της διπλωματίας ήταν πολυεπίπεδη και υπήρχε μεγάλη ποικιλία μέσων και μηχανισμών αλλά και συμμετοχή πολλών παραγόντων του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Η πολυμορφία με την οποία συνδράμει στη διεξαγωγή και στη διεκπεραίωση των εξωτερικών της σχέσεων – απ΄τις οποίες είναι δύσκολο να γίνει διάκριση – αποσκοπούσε κατά κόρον στην ενίσχυση της ασφάλειας και ακολούθως στην επιβίωση της Αυτοκρατορίας, μέσα σε ένα πλαίσιο ενός ανασφαλούς και κυρίως άναρχου διεθνούς περιβάλλοντος.

Πέρα όμως από την ταύτιση με τις εξωτερικές σχέσεις η βυζαντινή διπλωματία εμπεριέχει και μια άλλη σημαντικότατη διάσταση, την τεχνική που χρησιμοποιούσε το βυζαντινό κράτος στις σχέσεις του με τους εκτός συνόρων λαούς, μια τεχνική διαρκώς μεταβαλλόμενη και προσαρμοζόμενη στις εκάστοτε συνθήκες. Λόγω αυτού έχει χαρακτηρισθεί πολλές φορές η βυζαντινή διπλωματία ως “επιστήμη διακυβέρνησης των βαρβάρων”, “επιστήμη παρασκηνίου”, “εργαλείο αποφυγής και αποτροπής του πολέμου”, “θεμέλιο και μέσον επιβίωσης του βυζαντινού κράτους”.

Βασική επιδίωξη ήταν, εκτός από την αποφυγή πολέμου και την ειρηνική προσέγγιση των ξένων λαών, η προώθηση και διάδοση στις κοινωνίες τους, της ιδεολογίας, των θεσμών και των πολιτισμικών αξιών της Αυτοκρατορίας, έτσι ώστε να ενισχυθεί η επιρροή και η εμπέδωση της ισχύος της. Άξιο προσοχής αποτελεί το γεγονός πως παρά την υψηλή θέση που κατείχε η διπλωματία στους θεσμούς της Αυτοκρατορίας, εντούτοις δεν διέθετε μόνιμο σώμα διπλωματικών λειτουργών και μόνιμες διπλωματικές αντιπροσωπείες, ενώ τα διπλωματικά καθήκοντα ασκούνταν από έκτακτους υψηλούς αξιωματούχους της πολιτείας, του στρατού ή της Εκκλησίας, οι οποίοι ορισμένες φορές επιλέγονταν με κριτήριο κάποιων αρετών, όπως ήταν η ''οικονομία – ευελιξία, η σύνεση, η ευσέβεια, η μεγαλοψυχία, η διορατικότητα, κ.ά.

Ως μια ιδιαίτερη κατηγορία υψηλών κρατικών λειτουργών, οι διπλωμάτες εμφανίζονται στο προσκήνιο της ιστορίας την εποχή της Ιταλικής Αναγέννησης. Οι πόλεις – κράτη της Ιταλίας είναι οι πρώτες που θα ανταλλάξουν μεταξύ τους εκπροσώπους, εφοδιασμένους με ειδικά επίσημα διαπιστευτήρια έγγραφα, τα γνωστά diplomata, όρος που παραπέμπει στις μακραίωνες σχέσεις που διατηρούσε το Βυζάντιο με τα κράτη της ιταλικής Δύσης. Από την λέξη αυτή, που αποτελεί γλωσσικό δάνειο από την ελληνική βυζαντινή ορολογία, θα προέλθει και θα καθιερωθεί στη διεθνή γλωσσική χρήση ο όρος “διπλωμάτης”, ως επίσημη ονομασία του διαπιστευμένου εκπροσώπου μιας χώρας σε άλλη ξένη χώρα.

Το σύστημα των μόνιμων διπλωματικών αντιπροσωπειών των ιταλικών κρατών ξεκίνησε από την Βενετία, όπου η μεγάλη ανάγκη για διαρκή επικοινωνία με άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις κατά την περίοδο της Αναγέννησης, οδήγησε στην εξέλιξη των κυριότερων προξενικών αρχών της σε μόνιμες διπλωματικές αντιπροσωπείες. Το βενετικό διπλωματικό σύστημα μετά από την Ιταλία πέρασε και στα υπόλοιπα βασίλεια της Ευρώπης (Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία) και τον 18ο αιώνα έγινε θεσμός σε ορισμένα μόνον ανατολικά κράτη της Ευρώπης.

Κατά τη νεότερη εποχή, ύστερα από την παρακμή και την σταδιακή κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την ίδρυση εθνικών βαλκανικών κρατών, η διπλωματία, ως θεσμός και ως κορυφαία κρατική υπηρεσία για την διαχείριση των εξωτερικών σχέσεων της εποχής, ανασυγκροτήθηκε και διευρύνθηκε η λειτουργία της. Στον αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία η έντονη διπλωματική δραστηριότητα, κυρίως των Φιλικών, συνέβαλε τα μέγιστα ενώ οι επιτυχημένοι χειρισμοί μεγάλων πολιτικών προσωπικοτήτων της ελληνικής διπλωματίας της εποχής (Ανδρέας Κουντουριώτης, Ιωάννης Καποδίστριας, Σπυρίδων Τρικούπης, Ιωάννης Κωλέττης, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Χαρίλαος Τρικούπης, κ.ά), οδήγησαν, μέσα σε μια περίοδο εκατό περίπου ετών, στη σταδιακή απελευθέρωση του υποδουλωμένου ελληνισμού και σε μια ελεύθερη πλέον Ελλάδα.

Πρέπει να σημειωθεί ότι σήμερα, με τη διεύρυνση των παλαιότερων ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών και την δημιουργία νέων, στο πλαίσιο των οποίων είναι απαραίτητη η άμεση συνεργασία όλων των κρατών – μελών τους, το έργο των κεντρικών διπλωματικών υπηρεσιών καθώς και των μόνιμων διπλωματικών αποστολών έχει καταστεί σύνθετο και περίπλοκο, αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Με την διαρκώς αυξανόμενη τεχνολογική ανάπτυξη καθιστάται εφικτή η ενεργός συμμετοχή των κορυφαίων καθ' ύλην αρμοδίων πολιτικών παραγόντων αλλά και των ίδιων των ηγετών των κρατών – μελών της διεθνούς κοινότητας στις διπλωματικές διεργασίες, οι οποίες, λαμβάνουν χώρα στην παγκόσμια πολιτική σκακιέρα καθημερινώς.

Μολονότι το νέο “παγκόσμιο διπλωματικό σύστημα” στον σύγχρονο κόσμο διαχειρίζεται τις εξωτερικές σχέσεις των λαών, ορισμένες από τις πρακτικές και τις αρχές που χρησιμοποιούνται βασίζονται σε πρότυπα παλαιότερων προηγμένων κοινωνιών. Έτσι για την πληρέστερη γνώση της ιστορίας της διπλωματίας θεωρείται απαραίτητη και η μελέτη παλαιότερων γραπτών πηγών, οι οποίες έχουν χαρακτηρισθεί ως “αρχέτυπα” των μεταγενέστερων διπλωματικών εγχειριδίων. Τέτοια ήταν για παράδειγμα, τα περίφημα έργα, “έκθεσις περί της Βασιλείου τάξεως” και “De administrando Imperio” του βυζαντινού αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου ή το έργο “Relatio de legatione constantinopolata” του πολιτικού και διπλωμάτη επισκόπου της Κρεμώνας Λιουτπράνδου, στον οποίο ανατέθηκαν δύο από τις σημαντικότερες πρεσβείες της δυτικής Αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη.Ο ακριβής όρος που θα χαρακτήριζε την διπλωματία στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα, είναι η πολιτική βαρβαρότητα. Η Εκκλησία, ο αυτοκρατορικός θεσμός και η βασιλική ισχύς είναι οι τρεις πυλώνες από τους οποίους εκπορεύεται η διπλωματία του χριστιανικού Μεσαίωνα αλλά και η διπλωματική, τα έγγραφα δηλαδή που καλύπτουν την διπλωματική δραστηριότητα. Η διπλωματία και η σχετική με αυτήν διπλωματική αναπτύσσονται σταδιακά τον Μεσαίωνα βασιζόμενες στη διάσπαση της ρωμαϊκής ενότητας και της αυξανόμενης επιρροής του θρησκευτικού παράγοντα στις διεθνείς σχέσεις.

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος άλλαξε ριζικά το διεθνές περιβάλλον. Νέες ανάγκες και νέες ιδεολογικές προσεγγίσεις οδήγησαν σε καινούριες μορφές διπλωματικής δραστηριότητας, όπου οι μελετητές ονόμασαν “νέα διπλωματία”. Ο Α' Π.Π επέδρασε αρνητικά στο κύρος της διπλωματίας. Τα αίτια εντοπίστηκαν στις μυστικές συμφωνίες και τις πολύπλοκες συμμαχίες που συμφωνήθηκαν εν αγνοία των λαών αλλά και στους ανταγωνισμούς των εκλεγμένων αντιπροσώπων που οδήγησαν τις χώρες σε πόλεμο.

Η παλιά διπλωματία απέτυχε και έπρεπε να βρεθεί μια νέα, βάση της οποίας θα αποτελούσε το πρώτο από τα 14 σημεία – όρους ειρήνης που ο πρόεδρος Wilson παρουσίασε στο Αμερικανικό Κογκρέσο τον Γενάρη του 1918: << Φανερές συνθήκες ειρήνης...φανερές διαδικασίες...η διπλωματία θα κινείται πάντοτε με ειλικρίνεια και δημοσιότητα>>. Τις απόψεις αυτές συμμερίζονταν και οι ηγέτες των τριών νικητριών δυνάμεων, ο Loyd George της Βρετανίας, ο Clemenceau της Γαλλίας και ο Wilson των ΗΠΑ. Το ρόλο της πολυμερούς διπλωματίας στις σχέσεις μεταξύ των κρατών ενίσχυσε και η ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών, πνευματικό τέκνο του Woodrow Wilson

Κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου δεν εμπλουτίστηκε ιδιαίτερα η διπλωματική πρακτική. Οι διακρατικές σχέσεις ακολούθησαν τα πρότυπα που είχαν διαμορφωθεί κατά τον προηγούμενο πόλεμο. Υπήρξε αρκετές φορές παράκαμψη των Υπουργών Εξωτερικών και ο ρόλος των επαγγελματιών διπλωματών υποβαθμίστηκε εξαιτίας των τεράστιων οικονομικών αναγκών που προέκυψαν από την διεξαγωγή του πολέμου και οδήγησαν στην άμεση επαφή ειδικών από διάφορα υπουργεία και υπηρεσίες των εμπολέμων.
Η αποτυχία της ΚτΕ να αποτρέψει τον Β' Π.Π κατάφερε να μην εγκαταλειφθεί η ιδέα της συλλογικής ασφάλειας από τη διεθνή κοινότητα, αλλά αντίθετα οι κακουχίες του πολέμου έπεισαν και τον αμερικανικό λαό πως η δημιουργία ενός ισχυρού, διεθνούς οργανισμού που θα απέτρεπε μελλοντικά την διεξαγωγή πολέμου ήταν ζωτικής σημασίας για όλους. Τον Απρίλη του 1945 υπογράφηκε η ιδρυτική Συνθήκη του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών στο Σαν Φρανσίσκο από 50 κράτη. Σύντομα η λειτουργία του ΟΗΕ υπονομεύθηκε από τον Ψυχρό Πόλεμο και τον αμερικανο - σοβιετικό ανταγωνισμό.

Μετά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου οι ποικίλες παρεμβάσεις του ΟΗΕ στα πλαίσια εκπλήρωσης της αποστολής του αυξήθηκαν θεαματικά. Η συμβολή του ΟΗΕ στην εξέλιξη της διπλωματικής πρακτικής είναι σημαντική. Η συμμετοχή του συνόλου σχεδόν των κρατών του κόσμου στον Οργανισμό και η σε υψηλό επίπεδο εκπροσώπησή τους με μόνιμες αποστολές, δίνει την δυνατότητα σε κράτη με πενιχρά οικονομικά μέσα, που δεν μπορούν να διατηρούν μεγάλο αριθμό πρεσβειών, να αναπτύξουν σχέσεις με μεγάλο αριθμό κρατών.

Αξιόλογο ρόλο στον διπλωματικό κλάδο διαδραματίζουν και οι Διεθνείς Μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί (International Non Governmental Organizations). Οι ΜΚΟ αναλαμβάνουν συμπληρωματική δράση μαζί με τα κράτη και τους Κυβερνητικούς Οργανισμούς, όταν οι παραπάνω δρώντες δεν θέλουν ή δεν μπορούν να εμπλακούν σε θέματα που αφορούν την καταπολέμηση της φτώχειας (OXFAM, CARE), την υγεία (Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Ερυθρός Σταυρός), την παιδεία (Action Aid, Library Project), τα ανθρώπινα δικαιώματα (Amnesty International, Survival International) και το περιβάλλον (Greenpeace, WWF).

Ο μεγάλος αριθμός δρώντων και φορέων επικοινωνίας στη σύγχρονη διπλωματία έχει περιορίσει δραστικά το ρόλο τόσο των παραδοσιακών διπλωματών, όσο και των διμερών σχέσεων μέσω μονίμων διπλωματικών αντιπροσωπειών. Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται πλέον απευθείας από τεχνοκράτες για τα πολύ σημαντικά ζητήματα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις συμφωνίες ΗΠΑ - Σοβιετικής Ένωσης (Ρωσίας) για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων και τις διαπραγματεύσεις για το ελληνικό χρέος.

Οι πρεσβείες και οι διπλωμάτες έχουν ξεπεράσει δύσκολες πολιτικές καταστάσεις και συνεχίζουν να προσφέρουν τις πολύτιμες υπηρεσίες στη χώρα τους. Οι διαπραγματεύσεις που λαμβάνουν χώρα μεταξύ των επικεφαλής κυβερνήσεων, υπουργών και άλλων αξιωματούχων με άμεσο τρόπο, δεν καλύπτουν όλα τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος δύο κρατών. Αρκετά ζητήματα είναι ανάγκη να συζητηθούν από το μόνιμο διπλωματικό προσωπικό. Έχουν σαφώς πλεονεκτική θέση καθώς μπορούν να συγκεντρώνουν πληροφορίες για την χώρα διαπίστευσής τους, γνωρίζοντας πρόσωπα και πράγματα και εστιάζοντας την προσοχή τους σε θέματα ειδικού ενδιαφέροντος.

Ο ρόλος των διπλωματών εμπεριέχει την διαρκή και συστηματική καλλιέργεια διμερών φιλικών σχέσεων και μέσα από δημόσιες εμφανίσεις και μέσω χρήσης των μέσων ενημέρωσης προσπαθούν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη προς όφελος της χώρας τους. Ασκούν λοιπόν πίεση με τρόπο ιδιαίτερο για την προώθηση των εθνικών τους συμφερόντων και βοηθούν τους υπηκόους της χώρας τους που χρήζουν προστασίας και καθοδήγησης. Ακόμη πολλές φορές είναι απαραίτητη η διασαφήνιση των προθέσεων της κυβέρνησής τους και οι διπλωμάτες παρεμβαίνουν με σκοπό την αποφυγή παρεξηγήσεων ή δημιουργίας αρνητικού κλίματος.

Γίνεται αντιληπτή λοιπόν η ανάγκη μιας διεθνούς εκπροσώπησης της κάθε χώρας αλλά πάνω από όλα σημαντικό στοιχείο είναι η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των κυβερνήσεων, οι οποίες σε περιπτώσεις κρίσεων ή άμεσης ανάγκη είναι δύσκολο να δημιουργηθούν. Μέσα από την διαρκή, επιτόπια και προσωπική παρουσία εξειδικευμένων διπλωματικών υπαλλήλων αποτελεί ουσιώδες συστατικό της σύγχρονης διπλωματίας. Παρά τον σημαντικό περιορισμό του ρόλου τους, το μέλλον της Διπλωματίας διαφαίνεται εξασφαλισμένο.

 
 

Μελέτης Η. Μελετόπουλος: Ποιός ακριβώς ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς;

on Saturday, 04 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Caption
Hulton Deutsch via Getty Images

1. Η τεθλασμένη μνήμη

Το έπος του 1940 έχει απορροφήσει και συμπυκνώσει την συλλογική μνήμη για τον Μεταξά. Ο Ιωάννης Μεταξάς (Ιθάκη 12 Απριλίου 1871 –Κηφισσιά  29 Ιανουαρίου 1941) έχει αποτυπωθεί στην ιστορία κυρίως για το ΟΧΙ που εξέπεμψε στις 28 Οκτωβρίου 1940, δηλαδή την άρνηση υποταγής στην ιμπεριαλιστική και φασιστική Ιταλία. Σε δεύτερο πλάνο, η μνήμη του συνδέεται με το δικτατορικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε την 4η Αυγούστου 1936 και διηύθυνε μέχρι τον θάνατό του στις 29 Ιανουαρίου 1941. Από εκεί και πέρα υπάρχει συνήθως άγνοια. Αλλά η δράση του Μεταξά εκτείνεται πολλές δεκαετίες πίσω, και μάλιστα σε διαφορετικούς αλλά όλους σημαντικούς ρόλους. Η οικεία φιγούρα του ηλικιωμένου Μεταξά που επιθεωρεί παρελάσεις της ΕΠΟΝ ή του πρωθυπουργού του ΟΧΙ, είναι μόνον οι τελευταίες στιγμές μίας μακράς, πολυσχιδούς, καθοριστικής γιά την νεώτερη ελληνική ιστορία διαδρομής.

2. Ήταν ο Μεταξάς στρατιωτική ιδιοφυΐα;

Ο Μεταξάς υπήρξε πράγματι στρατιωτική ιδιοφυΐα διεθνούς διαμετρήματος. Δεν είναι αστικός μύθος ότι οι συμμαθητές του στην Πρωσσική Ακαδημία Πολέμου, όπου φοίτησε το διάστημα 1898-1902 με υποτροφία του ελληνικού κράτους, θεωρούσαν ότι «ουδέν πρόβλημα άλυτον διά τον Ιωάννην Μεταξάν». Αφηγείται ο Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος στο αυτοβιογραφικό Αγαπημένη μου Χαϊδελβέργη (Αθήνα 1980, σ.268): «Ένας [Γερμανός] στρατηγός, όταν έμαθε ότι ήμουν Έλλην, μου είπε ότι είχε συμφοιτητή στην Ακαδημία Πολέμου τον Μεταξά και ότι στην Ακαδημία κυκλοφορούσε ο λόγος ότι γιά τον Μεταξά δεν είναι τίποτε δύσκολο.»
Πέραν αυτής της ακαδημαϊκής μαρτυρίας, υπάρχουν και τα γεγονότα. Δεν είναι τυχαία η εκτίμηση και η εμπιστοσύνη που έτρεφε για αυτόν διαχρονικά όλο το πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο και η βασιλική δυναστεία. Ο Μεταξάς, μόλις επέστρεψε από την Γερμανία, τοποθετήθηκε στο Επιτελείο, συνέβαλε στην εκπόνηση του νέου σύγχρονου στρατιωτικού κανονισμού (1904) και ανέλαβε την στρατιωτική εκπαίδευση του μετέπειτα βασιλέως Γεωργίου Β΄. Αλλά και ο Βενιζέλος, μόλις έγινε πρωθυπουργός τον Οκτώβριο του 1910, τοποθέτησε αμέσως τον Μεταξά ως υπασπιστή του.

Caption
Commons wikimedia
Τέλη των Δεύτερων Βαλκανικών Πολέμων - Ελληνικό αρχηγείο στο χωριό Hadji-Beylik από τα αριστερά προς τα δεξιά Στρατηγός Βίκτωρας Δουσμάνης, Βασιλιάς Κωνσταντίνος ο Α΄, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Ιωάννης Μεταξάς, και ο Ξενοφώντας Στρατηγός

Στους δύο Βαλκανικούς Πολέμους, όλες οι κινήσεις του ελληνικού στρατού πραγματοποιήθηκαν βάσει επιτελικών σχεδίων του Μεταξά.Το σχέδιο απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και το σχέδιο κατάληψης του Μπιζανίου ήταν έργα του Μεταξά, ο οποίος ήταν παρών σε όλες τις επιχειρήσεις δίπλα στον διάδοχο-αρχιστράτηγο. Το 1912 ο Βενιζέλος τον έστειλε στην Σόφια για να συνάψει την ελληνοβουλγαρική συνθήκη συμμαχίας, ενώ τον Δεκέμβριο του 1912 τον έστειλε στο Λονδίνο για να διαπραγματευθεί την συνθήκη ειρήνης με τους Τούρκους. Εδώ πρόκειται γιά μετατόπιση του Μεταξά στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, και μάλιστα με πρωτοβουλία του μεγάλου «κυνηγού κεφαλών» Βενιζέλο

Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Στα τέλη του 1914, λίγο πριν από την έναρξη της συμμαχικής απόβασης στην Καλλίπολη, ο Μεταξάς κατάρτισε με βασιλική εντολή σχέδιο γιά την κατάληψη των Δαρδανελλίων και το παρέδωσε στον Βρεταννό ναύαρχο Marc Kerr, αναπληρωτή διοικητή του ελληνικού στόλου. Όταν, όμως, τον Φεβρουάριο του 1915 βολιδοσκοπήθηκε η ελληνική κυβέρνηση με θέμα την συμμετοχή της Ελλάδος στην επιχείρηση, ο Μεταξάς απέκρουσε την πρόταση, διαμηνύοντας στο βρεταννικό ναυαρχείο ότι η επιχείρηση θα αποτύγχανε, επειδή οι Γερμανοί και Τούρκοι είχαν προλάβει να οχυρώσουν τα Στενά. Η πρόβλεψη του Μεταξά, που οδήγησε στην ρήξη Βενιζέλου-Κωνσταντίνου, επαληθεύθηκε με τραγικό τρόπο (700.000 νεκροί Αγγλογάλλοι).

Δεύτερη σπουδαία πρόβλεψη του Μεταξά. Όταν το 1921 του επροτάθη από τον πρωθυπουργό Γούναρη η αρχιστρατηγία στην Μικρά Ασία, ο Μεταξάς αρνήθηκε, εξηγώντας με ακράδαντα γεωστρατηγικά επιχειρήματα γιατί η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν είχε πιθανότητες επιτυχίας.

Ο Μεταξάς υπήρξε αρχιτέκτων της περιφανούς νίκης εναντίον της Ιταλίας το 1940. Προηγήθηκαν όμως ριζική ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων, πολυετής προετοιμασία, η κατασκευή της «γραμμής Μεταξά», τοποθέτηση των κατάλληλων προσώπων στις κατάλληλες θέσεις, ψυχολογική και επικοινωνιακή προετοιμασία της ελληνικής κοινωνίας και άρτιος επιτελικός σχεδιασμός, δημιουργία καταφυγίων, αεράμυνας, πυρόσβεσης, πρώτων βοηθειών. Όλα αυτά ήταν έργα του Μεταξά, ο οποίος στην ουσία έστησε ένα υπόδειγμα μηχανισμού έκτακτης ανάγκης.

Commons wikimedia
Η Γραμή Μεταξά

Τελικώς, οι τρεις μεγαλύτερες στρατιωτικές νίκες της Ελλάδος στον Εικοστό Αιώνα (1912, 1923, 1940) είναι σε σημαντικό βαθμό, τουλάχιστον όσον αφορά τον επιτελικό σχεδιασμό, έργα του Μεταξά.

3. Ήταν ο Μεταξάς ένας ακόμα στρατηγός που πολιτεύθηκε;

Ο Μεταξάς εκτός από στρατιωτικός υπήρξε και πολιτικός. Δεν ήταν όμως ένας στρατιωτικός που αναμείχθηκε στην πολιτική, όπως πχ ο στρατάρχης Παπάγος ή ο Νικόλαος Πλαστήρας. Η πολιτική του ταυτότητα προέκυψε αυτόνομα, ως προϊόν ιδεολογικών επιρροών και πολιτικών επιλογών. Διέθετε συγκροτημένη πολιτική σκέψη και, όπως αποδείχθηκε, ικανότητες κυβερνήτη.

Το διάστημα του Εθνικού Διχασμού (1915-17) ο Μεταξάς υπήρξε στενός συνεργάτης και σύμβουλος του βασιλιά Κωνσταντίνου. Είναι αυτός που, εν όψει συμμαχικής απόβασης στην Αθήνα, οργανώνει τους συνδέσμους των Επιστράτων. Σημειωτέον ότι οι Επίστρατοι (ως επί το πλείστον αστοί, επιστήμονες, έμποροι, και στρατολογήθηκαν από τα καλύτερα στοιχεία της ελληνικής κοινωνίας), κινητοποιήθηκαν διότι θεώρησαν ότι οι ωμές συμμαχικές παρεμβάσεις έθιγαν την εθνική κυριαρχία και τάχθηκαν με τον Κωνσταντίνο.

Ακολουθεί η ανατροπή του καθεστώτος του Κωνσταντίνου από μοίρα του γαλλικού στόλου και τον γερουσιαστή Zonnart-το 1917 . Ο Μεταξάς εξορίζεται στην Κορσική, δραπετεύει μαζί με τον Γούναρη στην Σαρδηνία, επιστρέφει το 1920, προάγεται αναδρομικά και εν αποστρατεία σε αντιστράτηγο, δεν πολιτεύεται. Το 1921 αρνείται την αρχιστρατηγία, παρακολουθεί αμέτοχος την Μικρασιατική Καταστροφή, την έξωση του Κωνσταντίνου και την Επανάσταση του 1922. Το 1923 αποπειράται να ανατρέψει το καθεστώς Πλαστήρα οργανώνοντας το κίνημα Λεοναρδόπουλου-Γαργαλίδη, αποτυγχάνει και φυγαδεύεται υπό μυθιστορηματικές συνθήκες στην Ιταλία. Ίσως ήταν η μεγαλύτερη αποτυχία του. Το 1924, όταν ο Παπαναστασίου ανακηρύσσει την Πρώτη Ελληνική Δημοκρατία, ο Μεταξάς την αναγνωρίζει ώστε να μπορέσει να αμνηστευθεί και να επιστρέψει. Αλλά η αναγνώριση αυτή του κοστίζει πολιτικά. Διότι, όταν ιδρύει το κόμμα των Ελευθεροφρόνων, η αντιβενιζελική παράταξη δεν τον ακολουθεί και συντάσσεται με το Λαϊκό Κόμμα του Παναγή Τσαλδάρη, που υποστηρίζει αδιάλλακτα την μοναρχία.

Έτσι ο Μεταξάς, στην διάρκεια του Μεσοπολέμου, πολιτεύεται επικεφαλής προσωποπαγούς κόμματος με περιορισμένη απήχηση. Εκλέγεται στην Βουλή, συμμετέχει ως κυβερνητικός εταίρος και υπουργός στην Οικουμενική κυβέρνηση Ζαίμη το 1926, επίσης στις κυβερνήσεις του Λαϊκού Κόμματος υπό το&nunu; Παναγή Τσαλδάρη το 1932-35. Πρωταγωνιστεί στην Παλινόρθωση του 1935, συμμετέχει στις εκλογές του Ιανουαρίου 1936, εισέρχεται στην Βουλή. Η βουλή αδυνατεί να αναδείξει κυβέρνηση, επικρατεί ακυβερνησία. Τον Μάρτιο ο Μεταξάς διορίζεται υπουργός Στρατιωτικών στην κυβέρνηση του υπηρεσιακού πρωθυπουργού Δεμερτζή. Λίγο αργότερα διορίζεται αντιπρόεδρος. Εμφανής η στήριξη του βασιλιά. Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Δεμερτζή, τον Απρίλιο, διορίζεται από τον βασιλιά πρωθυπουργός και λαμβάνει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή, και μάλιστα και από τα βενιζελικά και από τα αντιβενιζελικά κόμματα πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Τον Αύγουστο, λόγω επικείμενης γενικής απεργίας και εικαζομένων ταραχών, ζητά και λαμβάνει από τον Γεώργιο την αναστολή ορισμένων διατάξεων του Συντάγματος, καταργεί τον κοινοβουλευτισμό και εγκαθιδρύει δικτατορία. Ο έγκριτος ιστορικός Γρηγόριος Δαφνής γράφει στον επίλογο της κλασσικής δίτομης ιστορίας του Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων ότι στην ουσία ο Μεταξάς υπήρξε η ομόθυμη λύση του αστικού καθεστώτος στην αποσύνθεση του μεσοπολεμικού κοινοβουλευτισμού και στην απειλή που εξέπεμπε το ΚΚΕ.

4. Ο Μεταξάς υπήρξε μία αντικοινοβουλευτική εξαίρεση στην εποχή του;

Ο Μεταξάς υπήρξε δικτάτωρ, και μάλιστα σκληρός και άτεγκτος. Δεν αποτελούσε όμως εξαίρεση, ήταν μια εποχή που οι πάντες επεδίωκαν να γίνουν δικτάτορες. Ο Νικόλαος Πλαστήρας πραγματοποίησε στρατιωτικό κίνημα τον Μάρτιο του 1933, αμέσως μετά την εκλογική νίκη του Λαϊκού Κόμματος, απέτυχε και διέφυγε διωκόμενος στην Γαλλία. Από εκεί επέστρεψε μετά τον πόλεμο γιά να αναδειχθεί σε αρχηγό της δημοκρατικής παράταξης. Τον Μάρτιο του 1935, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ηγήθηκε μεγάλου στρατιωτικού κινήματος που βύθισε την χώρα σε πολυήμερη και πολυαίμακτη εμφύλια σύγκρουση, αλλά απέτυχε και διέφυγε στην Γαλλία, από όπου ποτέ δεν επέστρεψε. Το κίνημα του Βενιζέλου κατέστειλε ο Γεώργιος Κονδύλης, και επέβαλε βραχύβια δικτατορία. Υπήρχαν πολλοί επίδοξοι δικτάτορες, αυτή είναι η πικρή αλήθεια μίας πολιτικά υπανάπτυκτης κοινωνίας. Απλώς ο Μεταξάς το επέτυχε, και μάλιστα με την «βούλα» του βασιλιά και αναίμακτα.

Commons wikimedia

5. Ήταν ο Μεταξάς φασιστής;

Σε αντίθεση με τα ευρέως αναπαραγόμενα στην νεώτερη βιβλιογραφία, το καθεστώς Μεταξά δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί αμιγώς φασιστικό, αν και είχε κάποια επιφανειακά φασιστικά στοιχεία, πχ. οργανωμένη νεολαία και αστυνομικό κράτος. Έλειπαν όμως τα ουσιωδέστερα, όπως ο ρατσισμός και ο σωβινισμός, ο επιθετικός εθνικισμός και ο αντισημιτισμός. Ο Μεταξάς είχε εξαιρετικές σχέσεις με την ισραηλιτική κοινότητα της χώρας, ενώ από τον λόγο του απουσιάζουν εντελώς αναφορές φυλετικού και σωβινιστικού χαρακτήρα. Επίσης απουσιάζει παντελώς οιαδήποτε εδαφική διεκδίκηση εις βάρος άλλων κρατών ή αναφορά σε ζωτικό χώρο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως εν ενεργεία πρωθυπουργός διατύπωσε την άποψη ότι η Ελληνικότητα είναι «οικουμενική, ειρηνική, ανθρώπινη, πανανθρώπινη». [Λόγοι, Β΄τόμος, σ.320]. Κάποτε ανέφερε ως μέγιστο επίτευγμά του ότι «καθ’ όλην την διακυβέρνησίν μου δεν εχύθη ούτε ρανίς αίματος» [Λόγοι, Β΄τόμος, 2.373]. Αλλά και ο εθνικισμός-σωβινισμός απουσιάζει τόσο από τον λόγο όσο και από την πολιτική του: οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επί Μεταξά θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν εξαιρετικές, όπως και η διαβαλκανική συνεργασία.

Ο αντικομμουνισμός έχει συνδεθεί στενά μέ την ανάμνηση του καθεστώτος Μεταξά, με τον «πάγο και ρετσινόλαδο» του βάναυσου υφυπουργού Ασφαλείας Μανιαδάκη, τις διώξεις, φυλακίσεις, εξορία των κομμουνιστών. Αλλά όλα τα καθεστώτα του Μεσοπολέμου, συντηρητικά, προοδευτικά ή και σοσιαλδημοκρατικά, στην Ελλάδα και σε ολόκληρη τη Ευρώπη, εδίωξαν τον κομμουνισμό (στην Γερμανία το 1919 ο σοσιαλιστής καγκελάριος Έμπερτ κατέστειλε αγρίως την κομμουνιστική επανάσταση, ενώ και στην Ελλάδα το 1924 η κυβέρνηση Παπαναστασίου διέλυσε βιαίως τις απεργιακές κινητοποιήσεις). Την αντικομμουνιστική νομοθεσία στον Μεσοπόλεμο θέσπισε η κυβέρνηση Βενιζέλου με τον νόμο περί Ιδιωνύμου του 1929 (νόμος 4229/24 Ιουλίου 1929 ”Περί των μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών”). Ο αντικομμουνισμός ήταν η συνισταμένη όλων των πολιτικών δυνάμεων του Μεσοπολέμου και υπερέβαινε τις άλλες διαφορές τους. Σημειωτέον ότι το κομμουνιστικό κίνημα παγκοσμίως και στην Ελλάδα διακήρυσσε δημοσίως την πρόθεσή του να ανατρέψει με επαναστατική βία το αστικό καθεστώς και να επιβάλει κομμουνιστική δικτατορία. Και το εννοούσε. Επίσης πίσω του υπήρχε ένα πανίσχυρο κράτος, η Σοβιετική Ένωση, που ήλεγχε απολύτως και στήριζε τα απανταχού κομμουνιστικά κόμματα. Επομένως ο πράγματι σφοδρός, ανελέητος αντικομμουνισμός του Μεταξά ήταν απότοκος της διεθνούς συγκυρίας και λογική απόληξη της ανασφάλειας του αστικού καθεστώτος αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας, που δεν επιθυμούσε επιβολή κομμουνιστικής δικτατορίας (πλην φυσικά των οπαδών του ΚΚΕ). Η διαφορά είναι ότι ο Μεταξάς διέθετε τον οργανωτικό νου, τις ικανότητες και την σκληρότητα να εξαρθρώσει αποτελεσματικά τους κομμουνιστικούς μηχανισμούς, κάτι που δεν είχαν καταφέρει ποτέ σε αυτόν τον βαθμό οι διάφορες κυβερνήσεις.

6. Ήταν ο Μεταξάς γερμανόφιλος;

Τον Μεταξά συνοδεύει η φήμη του γερμανόφιλου, τόσο κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού όσο και κατά την πενταετή δικτατορία του. Και τα δύο είναι εσφαλμένα και δεν επιβεβαιώνονται από τις διαθέσιμες πηγές. Το 1915-7 ο Κωνσταντίνος, στον οποίο ήταν απόλυτα αφοσιωμένος ο Μεταξάς, είχε φιλοσυμμαχικό προσανατολισμό, αλλά προσέκρουσε στην επίμονη άρνηση των Βρεταννών στην είσοδο της Ελλάδος στον πόλεμο. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι ως εξόριστος στην Ελβετία το 1917-20 ο Κωνσταντίνος ελάμβανε βρεταννική επιχορήγηση, ενώ αρνήθηκε την γερμανική βοήθεια που του προσεφέρθη.

Στην περίπτωση της 4ης Αυγούστου, και πάλι ο Μεταξάς δεν προκύπτει από πουθενά γερμανόφιλος: ταυτίστηκε πλήρως με την βρεταννική πολιτική σε όλα τα επίπεδα, ρύθμισε ευνοϊκά τα βρεταννικά δάνεια, οδήγησε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Αλλά το κυριώτερο είναι ότι ο Μεταξάς υπήρξε επιλογή του βασιλέως Γεωργίου Β΄: ενός απολύτως αγγλόφιλου μονάρχη, που διατηρούσε στενές οργανικές σχέσεις με το βρεταννικό κατεστημένο, και γιά τον οποίον ο βιογράφος του και στενός συνεργάτης του Πιπινέλης γράφει ότι «ήταν Άγγλος στην ψυχή». Ο Γεώργιος επέστρεψε στην Ελλάδα με την Αγγλίδα σύντροφό του μετά από πολυετή εξορία στο Λονδίνο, και με συνοπτικές διαδικασίες οργάνωσε την άνοδο του Μεταξά στην εξουσία. Με δική του υπογραφή εγκαθιδρύθηκε η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, η δική του συναίνεση διασφάλιζε την νομιμότητα του καθεστώτος. Διότι, εν όψει του επερχομένου παγκοσμίου πολέμου, η βρεταννική πολιτική ήθελε ένα αξιόπιστο και ικανό πρόσωπο με στρατιωτική εμπειρία στην ηγεσία της συμμάχου της Ελλάδος.

Commons wikimedia
: Meeting of the Anglo-Greek War Council. Left to right: Major General Gambier-Parry, General Metaxas, George II King of Greece, Air Vice Marshal D'Albiac (RAF) and General Papagos.

7. Τι ήταν ακριβώς η 4η Αυγούστου;

Το καθεστώς του Μεταξά εστράφη πολιτικά εναντίον δύο ομάδων: των παλαιών πολιτευτών και των κομμουνιστών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επρόκειτο περί δικτατορίας, με κατασταλτικούς μηχανισμούς, λογοκρισία, παρακολουθήσεις κλπ. Αλλά δεν είναι αλήθεια ότι ο Μεταξάς δεν είχε κοινωνική στήριξη ή έστω αποδοχή. Δεν αναπτύχθηκε σοβαρή αντιπολίτευση στο καθεστώς του. Στα επίσημα έντυπα του καθεστώτος (Νέον Κράτος κλπ.) δημοσίευαν κείμενα σχεδόν όλοι οι σημαντικοί διανοούμενοι του Μεσοπολέμου, ακόμα και αριστεροί: Λεκατσάς, Μαλακάσης, Μαρινάτος, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Παπανούτσος, Παράσχος, Νίκος Σβορῶνος, Άγγελος Σικελιανός κ.ά.. Αμηχανία στους ιδεολογικά προκατειλημμένους αναλυτές προκαλεί η επιμονή με την οποία ο Μεταξάς προώθησε την διδασκαλία της δημοτικής στην εκπαίδευση, αναθέτοντας μάλιστα την εκπόνηση συστηματικής γραμματικής της νεοελληνικής στον σπουδαίο δημοτικιστή Μ.Τριανταφυλλίδη. Επίσης ο Μεταξάς στήριξε το θέατρο και τις καλές τέχνες, διευκρίνισε μάλιστα σε λόγο του ότι δεν νοείται στρατευμένη τέχνη υπό εποπτεία. » [Λόγοι, Α´ τόμος, σ. 307].

Ο Μεταξάς άσκησε προχωρημένη κοινωνική πολιτική, αποσκοπώντας στην κοινωνική συνοχή και παράλληλα στην εξουδετέρωση της ανισότητας που τροφοδοτούσε πολιτικά τον κομμουνισμό. Ακολούθησε δηλαδή το πρότυπο του Μπίσμαρκ. Απεχθανόταν την πλουτοκρατία, δεν αποκήρυσσε την ιδιωτική πρωτοβουλία, αλλά επέβαλε φιλεργατική νομοθεσία και αυστηρούς ελέγχους.

Χρησιμοποιούσε τον όρο διευθυνόμενη οικονομία. Στα πλαίσια αυτά θέσπισετις συλλογικές συμβάσεις, την υποχρεωτική διαιτησία, τα γραφεία ευρέσεως εργασίας, τα ασφαλιστικά δικαστήρια, το εργατικό οκτάωρο και το υπαλληλικό επτάωρο, τους κατώτατους μισθούς, τα πολυϊατρεία (11 στην Αθήνα, 8 στον Πειραιά και 7 στην Θεσσαλονίκη) κλπ. Ο μαρξιστής ιστορικός Ν. Ψυρούκης καταγράφει 106 γενικές πανελλήνιας κλίμακας συλλογικές συμβάσεις εργασίας και 545 τοπικής σημασίας την περίοδο 1936-38 [στο έργο του γιά την 4η Αυγούστου, 1994, σ.138]. Αυτά καθιστούν την αξιολόγηση της 4ης Αυγούστου σύνθετο εγχείρημα.

8. Ποιός είπε το ΟΧΙ, ο Μεταξάς ή ο λαός;

Μέρος της αριστερής κυρίως διανόησης υποστήριξε ότι «το ΟΧΙ το είπε ο λαός και όχι ο Μεταξάς». Το ερώτημα φυσικά είναι ψευδεπίγραφο και ανιστόρητο.. Το ΟΧΙ διατύπωσε και μετέφερε στον Ιταλό πρεσβευτή Γκράτσι τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου, αγουροξυπνημένος και φορώντας την ρόμπα του, αλλά όχι αιφνιδιασμένος και «σαν έτοιμος από καιρό», ο πρωθυπουργός της Ελλάδος Μεταξάς. Και ταυτόχρονα, ασφαλώς το ΟΧΙ εξέφραζε την συνολική, πάνδημη, διακομματική, γενναία στάση του ελληνικού λαού, ο οποίος ανέλαβε και την αιματηρή ευθύνη της υλοποίησής του.

9. Τι πραγματικά έγινε τον Ιανουάριο του 1941;

Ασάφεια, συνομωσιολογία και παραφιλολογία επικρατεί σχετικά με τις τελευταίες κινήσεις του Μεταξά πριν τον θάνατό του. Καθώς δεν υπάρχουν αδιάσειστες αποδείξεις, μπορεί μόνον κανείς να διατυπώσει ερωτήματα. Το κεντρικό ερώτημα είναι εάν ο Μεταξάς σκόπευε να έρθει σε κάποιου είδους συνεννόηση με την Γερμανία, ώστε να αποφευχθεί η εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην ήδη εξαντλημένη από τον πόλεμο με την Ιταλία Ελλάδα. Τι ακριβώς μήνυμα μετέφερε η περίφημη αποστολή Πεσματζόγλου που έλαβε εντολή να μεταβεί στην Ζυρίχη γιά να συναντήσει υψηλόβαθμους Γερμανούς αξιωματούχους;

Σχετικά γράφει ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος:«Ο Μεταξάς, όμως, ήταν σώφρων πολιτικός, όπως και στρατιωτικός. Ανεπηρέαστος από τις επιτυχίες του ελληνικού στρατού, δεν επιθυμούσε τη συνέχιση του πολέμου και δεν ανεχόταν η Ελλάς να είναι «τμήμα θυσίας» του γαλλο-βρεταννικού στρατοπέδου. Δοκίμασε, λοιπόν, με αποστολή μυστική εμπίστου προσώπου να επιτύχει σύναψη ανακωχής με κεκτημένα τη δόξα του ελληνικού στρατού και τα κατεχόμενα εδάφη της Βορείου Ηπείρου. Αξίζει να παραθέσω τώρα ό,τι άκουσα ο ίδιος προ ετών σε τηλεοπτική εκπομπή: αφηγητής για προσωπική δράση του ήταν ο Γιώργος Πεσμαζόγλου, πρώην υπουργός με άψογο παρελθόν. Είπε, λοιπόν, ο αξιόπιστος αυτός πρώην υπουργός, ότι ο Μεταξάς του ανέθεσε να μεταβεί στην Ελβετία και να προβεί εκεί στις δέουσες ενέργειες για σύναψη ανακωχής, επωφελέστατης για την Ελλάδα. Επήλθε όμως τότε ο θάνατος, πολύ άκαιρα, του Μεταξά. Ο Πεσμαζόγλου έχασε τη σπουδαία μυστική εντολή του. Η εμπλοκή της Ελλάδος στον πόλεμο συνεχίσθηκε.» [εφημερίδα Η Καθημερινή, 28 Οκτωβρίου 2010, Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος και ο Ιωάννης Μεταξάς].

Ο αιφνίδιος και αδόκητος θάνατος του Μεταξά διευκόλυνε την εμπλοκή της εξαντλημένης Ελλάδος και σε δεύτερο πόλεμο εναντίον του ακατανίκητου γερμανικού στρατού. Αλλά αυτή εξυπηρετούσε τον υπέρτερο συμμαχικό στόχο της έγκαιρης εκκένωσης της Ελλάδος από τα βρεταννικά στρατεύματα. Επ΄αυτού, άλλωστε, επήλθε τον δραματικό Απρίλιο του 1941 σύγκρο&upsilupsilon;ση μεταξύ των μεράρχων της Ηπείρου και του συμμαχικού στρατηγείου, με αποτέλεσμα οι μέραρχοι να αγνοήσουν τις εντολές του επιτελείου και να υπογράψουν μονομερώς συνθήκη με τον στρατάρχη φον Λίστ ώστε να μην εξοντωθεί η ήδη εξουθενωμένη στρατευμένη ελληνική νεολαία στα βουνά της Ηπείρου. 

 10. Μεταλλασσόμενη υστεροφημία

Ο Μεταξάς κέρδισε την υστεροφημία του λόγω του έπους του Σαράντα, το οποίο αποτελεί πηγή έμπνευσης, αυτοπεποίθησης και υπερηφάνειας γιά την ελληνική κοινωνία μέχρι σήμερα. Γι΄αυτό ακριβώς και (σε αντίθεση με την χούντα της 21ης Απριλίου, που κατακρημνίσθηκε στα τάρταρα της ελληνικής ιστορίας λόγω της εθνικής καταστροφής της Κύπρου) βασικά στελέχη του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου επεβίωσαν πολιτικά και αναδείχθηκαν μεταπολεμικά σε κορυφαίες θέσεις. Πχ ο υπουργός Οικονομικών του Μεταξά Ανδρέας Αποστολίδης έγινε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Καραμανλή επί ΕΡΕ, ο υπουργός Παιδείας της 4ης Αυγούστου Κ.Γεωργακόπουλος έγινε υπηρεσιακός πρωθυπουργός το 1958, ο επίφοβος Μανιαδάκης με τον πάγο και το ρετσινόλαδο εξελέγετο μεταπολεμικώς βουλευτής του Συναγερμού και της ΕΡΕ. Η χούντα της 21ης Απριλίου επικαλέσθηκε τον Μεταξά ως ιδεολογικό της εμπνευστή, αλλά ο Μεταξάς ήταν προσωπικότητα με τεράστια παιδεία και στρατιωτικές δάφνες, ενώ οι συνταγματάρχες ήταν ωχρές απομιμήσεις που οδήγησαν την χώρα σε μία εθνική καταστροφή. Μετά το 1974, η Αριστερά επεχείρησε να απαξιώσει τον Μεταξά περισσότερο λόγω του γεγονότος ότι ήταν αντικομμουνιστής και λιγότερο λόγω του γεγονότος ότι ήταν δικτάτορας (δικτάτορες ήταν και ο Λένιν, ο Στάλιν, ο Μάο κλπ. που η αριστερή διανόηση εθαύμαζε).

Σήμερα, που η δημοκρατία δεν κινδυνεύει από κανέναν, αφού η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ και το παρελθόν των στρατιωτικών παρεμβάσεων στην πολιτική έχει οριστικά εκλείψει, η ιστορική επιστήμη οφείλει να αναλύσει τα δραματικά γεγονότα του 20ού αιώνα με ψυχραιμία και αντικειμενικότητα.

* Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Παν/μιου της Γενεύης 

Ο καθηγητής Νίκος Μάργαρης τα έλεγε απ’ το ’99: Πώς οι αναδασώσεις αλλοίωσαν την ταυτότητα των Ελληνικών δασών

on Thursday, 02 August 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Η οικολογική ισορροπία σε μια περιοχή προστατεύεται όταν υπάρχει μεγάλη ποικιλία φυτών και ζώων. Αν όμως με ανθρώπινη παρέμβαση κυριαρχήσει η μονοκαλλιέργεια, οι κίνδυνοι εξαφάνισης της βλάστησης μεγαλώνουν ασύλληπτα.

Το παρακάτω κείμενο είχε γράψει ο μακαρίτης Νίκος Μάργαρης σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στις 28/11/1999 στην εφημερίδα Το Βήμα.

 
 

Πηγαίνοντας από τις Μηλιές προς την Τσαγκαράδα στο Πήλιο και στο ύψος του χωριού Νεοχώρι ας κάνουμε μια στάση. Η φυσική βλάστηση είναι αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι, όπως η κουμαριά, η αριά, το πουρνάρι, η δάφνη, η μυρτιά.

Τα φυτά αυτά ξεπερνούν το ύψος των 2 μέτρων και ανάμεσά τους βρίσκουμε και έναν μεγάλο αριθμό άλλων ειδών, όπως ο πλάτανος, η κουτσουπιά, το σπάρτο, τα ρείκια. Εκεί υπάρχουν και χαμηλοί θάμνοι, όπως η λαδανιά, η ρίγανη, η μέντα, η ασφάκα, καθώς και αναρίθμητα άλλα ετήσια φυτά.


Από τον Απρίλιο και μετά, όταν τα φυτά αυτά ανθίζουν το ένα μετά το άλλο, πλήθος έντομα βόσκουν στα λουλούδια τους. Λογικό είναι εκεί να υπάρχουν και αρκετά μελίσσια.

Οποιος δοκίμασε μέλι της περιοχής γνωρίζει καλά το άρωμά του, που προέρχεται από τα παραπάνω φυτά. Ακόμη υπάρχουν ζώα, όπως λαγοί, αλεπούδες, χελώνες, σαύρες, πουλιά, που στηρίζονται για τροφή, άμεσα ή έμμεσα, σε ό,τι τα φυτά παράγουν.

Τα κούμαρα, για παράδειγμα, στηρίζουν για σοβαρό χρονικό διάστημα μεγάλους πληθυσμούς πουλιών και το ίδιο ισχύει και με τις συκιές και τις βατομουριές.



Το οικοσύστημα της περιοχής είναι τυπικά μεσογειακό και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία στον αριθμό των φυτών και των ζώων. Κάτι που σημαίνει ιδιαίτερη σταθερότητα. Ας το εξηγήσουμε αυτό περισσότερο.

Αν σε μια περιοχή κυριαρχεί μόνο ένα είδος φυτού, τότε φυσικά η σταθερότητα του οικοσυστήματος αυτού είναι μικρή για τον εξής λόγο: Αν έρθει μια αρρώστια στο είδος αυτό, τότε υπάρχει κίνδυνος σοβαρής, συνολικής, καταστροφής.


Αν όμως συγκυριαρχούν δέκα είδη, τότε, μια και δεν υπάρχει ασθένεια που να προσβάλλει συγχρόνως διαφορετικά είδη, ο κίνδυνος συνολικής καταστροφής είναι ανύπαρκτος και επομένως υπάρχει μεγαλύτερη σταθερότητα.



Πρώτα ήρθε η «αναδάσωση»…

Η όλη περιοχή είναι ένα οικοσύστημα, δηλαδή μια οικολογική μονάδα, που το συνιστούν το σύνολο των φυτών, των ζώων και των μικροοργανισμών.

Η αφαίρεση έστω και ενός οργανισμού προκαλεί διαταραχή στην όλη λειτουργία, που φαίνεται αργά ή γρήγορα, επειδή όλοι οι ρόλοι πρέπει να παίζονται, έτσι που να συμπληρώνεται η όλη ισορροπία, που δυστυχώς ακόμη μας είναι άγνωστη.


Δυστυχώς οι παραπάνω αρχές δεν τηρήθηκαν από εκείνους που ήταν υπεύθυνοι για να τις εφαρμόζουν. Ετσι με πρωτοβουλία του δασαρχείου αποφάσισαν να «αναδασώσουν» ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής.

Φυσικά θα νόμιζε κάποιος αφελής ότι η ενέργεια αυτή θα στηριζόταν σε επιτόπια μελέτη της περιοχής και σε φύτεμα, τουλάχιστον, ειδών δένδρων που προϋπήρχαν σε αυτήν.

Ούτε όμως αυτό έγινε. Πήραν ένα είδος πεύκου που δεν προϋπήρχε αλλά υπήρχε σε κάποιο φυτώριο και, αφού προηγουμένως «καθάρισαν» την περιοχή, δημιούργησαν έναν τεράστιο πευκώνα. Μάλιστα αναφέρουν την ενέργειά τους αυτή ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος. Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγινε.

Με το ξεπάτωμα της αυτοφυούς βλάστησης εξαφανίστηκαν φυσικά και όλοι οι ζωικοί οργανισμοί που στηρίζονταν πάνω σε αυτή. Εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι άλλοι οργανισμοί τρώνε κούμαρα και άλλοι τρώνε σπόρους ή κάμπιες πεύκου. Δηλαδή ένα φυσικό δάσος πεύκου χαρακτηρίζεται από άλλες λειτουργικές σχέσεις όταν συγκριθεί με έναν ψηλό μεσογειακό θαμνώνα, επειδή έχουμε να κάνουμε με διαφορετικό τύπο οικοσυστημάτων.

Η διαταραχή που έγινε είναι ακόμη σοβαρότερη, αν λάβουμε υπόψη μας ότι εδώ δεν πρόκειται για δάσος αλλά για μονοκαλλιέργεια πεύκου.


Στη φύση, όπως αναφέραμε παραπάνω, προϋπόθεση σταθερότητας είναι η ποικιλία, ενώ στα ανθρώπινα κατασκευάσματα η ποικιλία μειώνεται, μια και συνήθως έχουμε να κάνουμε με εκτεταμένη καλλιέργεια ενός μόνο είδους· του οποίου η παραγωγικότητα αυξάνεται μεν, αλλά αυτή διατηρείται μόνο με ανθρώπινη παρέμβαση.

…και ύστερα οι φωτιές

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα για να γίνει περισσότερο αντιληπτό. Κάθε χρόνο στους σιταγρούς της Θεσσαλίας παράγονται περίπου 600 κιλά σπόροι σταριού το στρέμμα.

Αν δεν θερίσουμε και αφήσουμε το χωράφι όπως είναι, τον επόμενο χρόνο θα δούμε ότι, παρ’ όλη την επάρκεια σπόρων, κανένας δεν φυτρώνει.

Η υψηλή παραγωγή που γίνεται ουσιαστικά οφείλεται σε ανθρώπινη παρέμβαση με όργωμα, σπορά, λίπανση, ζιζανιοκτόνα. Οταν αυτά λείψουν, συνήθως δεν μπορεί να κρατηθεί από μόνη της μια μονοκαλλιέργεια, γιατί είναι ένα σύστημα ιδιαίτερα εύθραυστο. Ουσιαστικά όμως με τη δημιουργία του πευκώνα αυτό έγινε.

Οι βελόνες του πευκώνα σχημάτισαν μετά από λίγο καιρό στο έδαφος μια πυκνή στιβάδα που εξαφάνισε όλα τα άλλα φυτά και ανέμενε τη φωτιά σαν το καλύτερο προσάναμμα.

Οι λαγοί, οι χελώνες, οι σαύρες, τα πουλιά εξαφανίστηκαν. Οσοι αμφιβάλλουν, ας κάνουν μια βόλτα σε έναν πευκώνα ­ και υπάρχουν πολλοί στην Ελλάδα ­ που δημιουργήθηκε με αυτό τον τρόπο.

Δεν θα ακούν πουλιά να κελαηδούν, μια και ουσιαστικά είναι ένας δενδρώνας-νεκροταφείο. Αυτό όμως είναι προστασία του περιβάλλοντος ή καταστροφή; Εξάλλου οι πευκώνες αυτοί έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής επειδή σε αυτούς δεν γίνεται αναγέννηση. Δεν βγαίνουν νεαρά πευκάκια.

Ολα τα παραπάνω, που φαίνονται απλά και στηρίζονται σε βασικές οικολογικές γνώσεις, δυστυχώς όχι μόνο δεν λαμβάνονται υπόψη, αλλά στο όνομα της προστασίας οι καταστροφές που γίνονται σήμερα είναι αναρίθμητες.


Η δημιουργία δενδρώνων-νεκροταφείων δεν είναι προστασία του περιβάλλοντος. Είναι καταστροφή!

Υπάρχει και η διάβρωση

Η μονοκαλλιέργεια δασικών δένδρων είναι ουσιαστικά μια μονοκαλλιέργεια όπως αυτή της ροδακινιάς. Για να διατηρηθεί θέλει, επειδή είναι εύθραυστη, εντομοκτόνα και άλλες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Πρόκειται για κάτι άλλο που είναι μεν κατανοητό, αλλά δεν είναι, σώνει και καλά, προστασία.

Οι πανεθνικές εκστρατείες δενδροφύτευσης με ό,τι δένδρο βρούμε πρόχειρο, που το φυτεύουμε όπου μας καπνίσει και συγχρόνως περιμένουμε να γίνει δάσος, θυμίζουν παράλογη κωμωδία.

Οταν βλέπω στην τηλεόραση να προβάλλονται τέτοιες δραστηριότητες και τους τοπικούς άρχοντες να ποζάρουν πανευτυχείς αναλύοντας τα μακρόπνοα σχέδιά τους, ειλικρινά απελπίζομαι.

Για να γίνει ένα παιδί χρειάζεται μια γυναίκα σε ηλικία αναπαραγωγής, ένας μη στείρος άνδρας και, εφόσον όλα πάνε καλά, εννέα μήνες κυοφορίας. Εμείς πιστεύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε ένα παιδί σε έναν μήνα, με εννέα γριές και χωρίς άνδρα.

Παράδειγμα, οι πρόποδες του Υμηττού. Οι πρόσκοποι πάνε και φυτεύουν πεύκα και τους ακολουθούν τα ΚΑΠΗ που αναδασώνουν με ευκαλύπτους, το ΠΑΚΟΕ με ό,τι βρει πρόχειρο, οι ορειβάτες με κυπαρίσσια και τα Λυκόπουλα με ό,τι περίσσεψε από τους παραπάνω.

Οπότε η αναδάσωση-κουρελού είναι γεγονός ως την επόμενη πυρκαϊά.

Πολλοί, όταν αναφέρομαι στην καταστροφή του περιβάλλοντος που συχνά προκαλούν οι αναδασώσεις, με θεωρούν είτε παραδοξολόγο είτε απλώς ακατάρτιστο.

Ενα από τα κυριότερα επιχειρήματά τους είναι ότι αγνοώ την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση. Η απάντησή μου, μονότονη στο σημείο αυτό, είναι: Από ό,τι γνωρίζω, τα εδάφη τα συγκρατούν οι ρίζες των φυτών και όχι το υπέργειο μέρος τους. Οσοι κάνουν βόλτα τις Κυριακές, ας κοιτάξουν έναν σχίνο και κάτω από ένα κυπαρίσσι. Θα διαπιστώσουν ότι ο «χαμηλός» σχίνος όχι μόνο συγκρατεί ωραιότατα το έδαφος, αλλά δημιουργεί και καινούργιο.


Κάτι βέβαια που δεν γίνεται με το «ψηλό» κυπαρίσσι. Το ίδιο και άλλοι θάμνοι, όπως η μυρτιά, η δάφνη, το πουρνάρι, η χαρουπιά. Ποτέ όμως δεν άρχισε προσπάθεια αποκατάστασης βλάβης με τέτοια είδη φυτών. Δεν γνωρίζουμε ακόμη το πώς φυτρώνει ο σχίνος. Το ελάττωμά του βέβαια είναι ότι είναι θάμνος.

Πώς να προσεχθεί από δενδρολάγνους; Βεβαίως δεν έχω αντίρρηση για τη χρησιμοποίηση κυπαρισσιών εκεί που ταιριάζουν. Για παράδειγμα, η χρησιμοποίησή τους στους εθνικούς μας δρόμους ταιριάζει απόλυτα, μια και είναι χαρακτηριστικά δένδρα νεκροταφείων!



Ευτυχώς υπήρξε ο Πικιώνης

Συχνά η κριτική που δέχομαι από τους καλόπιστους για τα κείμενά μου είναι η απουσία προτάσεων. Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι απαραίτητη προϋπόθεση σωστής διαχείρισης είναι η κατανόηση του προβλήματος.

Συνταγές μαγειρικής δεν υπάρχουν στην οικολογία. Παρ’ όλα αυτά, προτού τελειώσω θέλω να τονίσω μερικά σημεία για αποφυγή και άλλων παρεξηγήσεων.

Δεν αμφιβάλλω ότι σε πολλές περιοχές της χώρας μας έχει προξενηθεί σοβαρότατη βλάβη και υποβάθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η καταστροφή που έγινε έφτασε στο σημείο δημιουργίας ερήμων.

Μόνο στη Θεσσαλία οι υποβαθμισμένες εκτάσεις φτάνουν τις 100.000 στρέμματα. Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιοχές.

Πιστεύω όμως ότι το φύτεμα δένδρων στην τύχη είναι ανόητο γεγονός, το οποίο εκτός από το ότι κοστίζει πολύ, συγχρόνως προκαλεί και ανυπολόγιστες βλάβες και καταστροφές.

Η πρότασή μου στηρίζεται στην επανεξέταση της τακτικής αυτής. Θα έβλεπα εφικτή την αποκατάσταση με χρησιμοποίηση ποικιλίας ειδών, κυρίως θάμνων, σε πρώτη τουλάχιστον φάση.

Τέτοιου είδους προσπάθεια έγινε τη δεκαετία του ’50 από τον μεγάλο αρχιτέκτοναΔημήτρη Πικιώνη γύρω από την Ακρόπολη. Οσοι μένουν στην Αθήνα ας κάνουν μια βόλτα από το Ηρώδειο προς τα πάνω χρησιμοποιώντας το μονοπάτι.

Θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ενός γοητευτικού συνδυασμού διαφόρων ελληνικών φυτών, όπως η χαρουπιά, η αγριελιά, η δενδρώδης μηδική, η δάφνη. Η ευαισθησία και η «επάρκεια» του Πικιώνη δημιούργησαν ένα πραγματικά ελληνικό περιβάλλον. Αυτό είναι πράγματι αποκατάσταση!

Το γεγονός της αναφοράς στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» για άλσος ­ δηλαδή φυτεμένα δένδρα αναφέρεται σαν δάσος. Τα νερά και τα πλατάνια του Ιλισού γίνονται ποτάμι, ενώ ο Παυσανίας τον αναφέρει υδάτιο ­ δηλαδή χείμαρρο.

Το ότι ο Πίνδαρος αναφέρει τον Υμηττό «οιωστεφή» από την ανάκλαση του ηλίου στο μάρμαρο, δηλαδή σε γυμνό τμήμα, δεν σημειώνεται πουθενά αλλού· το ίδιο συμβαίνει και με την αναφορά του Πλάτωνα για το ότι ο Υμηττός είναι κατάλληλος μόνο για παραγωγή μελιού το θυμάρι.

Ακόμη, μιλάμε για την καταστροφή των δασών της Αττικής στην κλασική αρχαιότητα για ξυλεία, ενώ αυτό απαγορευόταν και τα ξύλα τα έφερναν από άλλες περιοχές με νόμο ­, μια και τα δένδρα ήταν ιερά (δρυάδες!).

Το γελοίο όμως της υπόθεσης είναι η χρησιμοποίηση στοιχείων όπως η ανεύρεση απολιθωμένων οστών από μεγάλα ζώα, όπως τα λιοντάρια, οι ρινόκεροι, οι ελέφαντες.

Τα χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε την ύπαρξη δάσους, ενώ είναι πασίγνωστο ότι πρόκειται για ζώα ανοιχτών θαμνώνων όπως η σαβάνα. Δεν χωράει το λιοντάρι και ο ελέφαντας σε δάσος!

Είναι ζώα της σαβάνας, όχι της ζούγκλας. Κάποτε πρέπει να σταματήσει αυτό το κακό. Δεν μπορούμε να κάνουμε σοβαρή επιστημονική συζήτηση με χρησιμοποίηση αποσπασμάτων από τον… Ταρζάν.

Ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας

Συχνά διαβάζω ότι η Ελλάδα ήταν γεμάτη από δάση. Μάλιστα βλέπω ρέκτες φυσιολάτρες και επιστήμονες να αναφέρουν: «Στην Επανάσταση του 1821 τα δάση ήταν το 50%, ενώ σήμερα μόλις το 20%. Τα καταστρέψαμε τελείως!».

Πραγματικά είχα προβληματιστεί σοβαρά με αυτό το γεγονός και έχοντας υπόψη αρκετές πηγές της κλασικής Ελλάδας απορούσα για το πώς ήταν δυνατόν τα δάση να καλύπτουν πριν από 150 χρόνια την Ελλάδα. Ηταν κάτι μάλλον απίστευτο. Ετσι άρχισα να προσπαθώ να βρω ποιος ήταν εκείνος που έκανε την τότε στατιστική.

Οταν σήμερα η Δασική Υπηρεσία, με τόσο σύγχρονα μέσα στη διάθεσή της, ανεβοκατεβάζει το ποσοστό της δασοκάλυψης στη χώρα ­ πότε 17%, πότε 22% ­, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ο Κολοκοτρώνης ή κάποιος άλλος σύγχρονός του είχε κάνει τέτοια στατιστική.

Ηταν ακόμη μεγαλύτερη η έκπληξή μου όταν διαπίστωσα ότι υπήρχε μια στατιστική του 1842 την οποία είχε κάνει ένας βαυαρός πρόξενος, ο Strong, που ανέφερε ότι τα δάση κάλυπταν το 17%, ποσοστό τελείως λογικό.

Τελικά νομίζω ότι βρήκα το πώς το 17% έγινε 50%. Υπήρχαν στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου δύο διακεκριμένοι δασολόγοι: ο Κόκκινος και ο Κοντός. Ο δεύτερος από αυτούς, που θεωρείται πατέρας της ελληνικής δασολογίας, γνώριζε τα στοιχεία που είχε αναφέρει ο Strong, δηλαδή το 17%. Πρέπει να αναγνωριστεί όμως ότι υπήρχαν στη στατιστική του Strong αρκετά λάθη στην εμβαδομέτρηση της τότε ελεύθερης Ελλάδας. Ετσι το 17% μπορεί να έφτανε το 22%-23%.

Ο Κοντός όμως θεώρησε, όπως και οι σημερινοί συνάδελφοί του, όχι το πραγματικό δάσος αλλά το «δυνάμει δάσος», δηλαδή ουσιαστικά ό,τι δεν καλλιεργείται. Ετσι έφτασε το ποσοστό του 50% και το δημοσίευσε 100 χρόνια μετά τον Strong, το οποίο τελείως αδιαμαρτύρητα το δεχθήκαμε σαν γεγονός.

Βεβαίως πολλοί θα ισχυρισθούν ότι υπάρχουν στοιχεία από παλαιούς περιηγητές που αναφέρουν μεγάλα δάση σε περιοχές που σήμερα τις καλύπτουν υποβαθμισμένοι θαμνώνες.

Χωρίς να αντιδικώ με αυτούς, η άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι δασωμένη μού φαίνεται σαν γεγονός απαράδεκτο ως γελοίο. Οι λόγοι είναι αρκετοί και γι’ αυτό θα αρκεστώ στους κυριότερους.

Κατ’ αρχήν ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας έχει τις αρχές του στην αποικιακή μας νοοτροπία. Το αναπτυσσόμενο ελληνικό κράτος του περασμένου αιώνα κοίταζε προς τη Μεσευρώπη για μεθόδους οργάνωσης και διοίκησης.

Εκεί σε ό,τι αφορά τη γεωργία υπήρχαν δύο κλάδοι: ο γεωπονικός για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και ο δασολογικός για τις μη καλλιεργούμενες, που στις περιοχές του εύκρατου κλίματος ήταν φυσικά δάση. Ετσι έγινε κι εδώ. Οι πρώτοι επιστήμονες δασολόγοι που σπούδασαν εκεί, όταν γύρισαν στην Ελλάδα απόρησαν. «Γιατί εδώ δεν έχουμε πολλά δάση;».

Η απάντηση ήταν εύκολη, μια και υπήρχε ανθρώπινη παρέμβαση χιλιετιών.

Τα υποβάθμισε με τις δραστηριότητές του ο άνθρωπος. Ετσι «βαφτίστηκαν» όλες οι μη καλλιεργούμενες εκτάσεις με ονόματα όπως «μερικώς δασοσκεπείς», «δασικές εκτάσεις» και πάει λέγοντας. Δεν υπάρχει θαμνώνας στην Ελλάδα που να μην έχει χαρακτηριστεί υποβαθμισμένο δάσος.



Εδώ είναι Μεσόγειος!

Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Είμαστε σε μια περιοχή μεσογειακού κλίματος, με εξαίρεση περιοχές της ορεινής Ελλάδας όπου το κλίμα είναι εύκρατο και φυσικά υπάρχουν δάση.

Τέτοιο κλίμα υπάρχει και στην Καλιφόρνια, στην Κεντρική Χιλή, στη Νότια Αφρική και στη Νότια και Νοτιοδυτική Αυστραλία.

Εκεί αντίστοιχη ανθρώπινη παρέμβαση δεν υπήρξε. Παρ’ όλα αυτά και εκεί κυριαρχούν ψηλοί αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι στις υγρότερες περιοχές (όπως το πουρνάρι, η κουμαριά, η μυρτιά, η αγριελιά, ο σχίνος, η χαρουπιά σε εμάς), ενώ στις ξηρότερες χαμηλοί θάμνοι που έχουν διάφορο τύπο φύλλων την υγρή περίοδο από ό,τι την ξηρή (όπως η ασφάκα, η λαδανιά, το θυμάρι, το θρούμπι, η γαλατσίδα σε εμάς).

Στην Καλιφόρνια τον πρώτο τύπο βλάστησης τον λένε τσάπαραλ. Αλλωστε, επειδή οι ταινίες γουέστερν γυρίστηκαν στο Χόλιγουντ, πιθανώς οι αναγνώστες θα θυμούνται αυτό τον τύπο βλάστησης, που σίγουρα δεν είναι δάσος. Ακόμη και το όνομα ­ τσάπαραλ ­ προέρχεται από την ισπανική λέξη «τσαπράλο», που δεν σημαίνει τίποτε άλλο από πουρνάρι.

Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία η σύγκριση της δομής και της λειτουργίας των μεσογειακού τύπου οικοσυστημάτων της υδρογείου αποτέλεσε καίριο σημείο έρευνας με έκδοση βιβλίων, διοργάνωση συνεδρίων, ανταλλαγές επιστημόνων κτλ. Ακόμη και η φωτιά, που στην Ελλάδα είναι ξορκισμένη, φαίνεται να είναι ένας παράγοντας ενσωματωμένος στα οικοσυστήματα αυτά.

Οι απόηχοι αυτής της συσσώρευσης πληροφόρησης για την καταγωγή, τη δομή και τη λειτουργία αυτών των οικοσυστημάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυστυχώς ακόμη δεν έφτασαν στη χώρα μας.

Ετσι είμαστε ακόμη στη φάση όπου χωρίς καμία αιτιολόγηση («πίστευε και μη ερεύνα») κάθε στοιχείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόδειξη καταστροφής του δάσους μεγεθύνεται, ενώ εκείνα που λένε το αντίθετο θεωρούνται αιρετικά.

*Ο Νίκος Μάργαρης ήταν καθηγητής Οικοσυστημάτων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. 
 
 
 

Δημήτρης Μπάκας: Η δημιουργική θλίψη ως αρετή

on Thursday, 28 June 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Προοίμιο. Η θλίψη είναι μια ένδειξη ψυχικής πενίας. Ένα δυσάρεστο αίσθημα ανημποριάς, ανορεξίας  και ανασφάλειας. Όλα μάς φαίνονται αδιάφορα. Ζούμε σε μια ανυπόφορη ακηδία. Το αντίθετο της χαράς, της αισιοδοξίας, της πληρότητας και της ευτυχίας. Αισθανόμαστε ένα αδιέξοδο. Νιώθουμε ότι δεν αγαπάμε τίποτα και κανέναν. Ούτε τον εαυτό μας τον ίδιο. Η πλησμονή  θλίψης έχει καταστροφικές συνέπειες. Κατάπτωση, μελαγχολία και κατάθλιψη. Ψυχική ασθένεια βαριά. Και όχι λίγες φορές  θανάσιμη. Κοντολογίς, διαταράσσεται το είναι μας και δεν έχουμε εμείς την καθοδήγηση των πράξεών μας.
Και όμως υπάρχει μια  θλίψη απαραίτητη στη ζωή μας. Θλίψη που συνιστά αρετή, αρκεί να μη ξεπεραστούν τα όριά μας και να μη την αγνοήσουμε.

 Εισαγωγή
Είμαστε υποχρεωμένοι να ζούμε  διαρκώς σε μια οριακά κρίσιμη φάση. Αυτό μας διδάσκει η επιστήμη. Η φύση και όλη η ζωή λειτουργεί πάντα σε μια οριακή αυτοοργανούμενη κρισιμότητα. Ό,τι αντιλαμβανόμαστε δεν είναι παρά μια διακριτή ισορροπία, όλων  των παραγόντων που την επηρεάζουν. Όταν δεν υπάρχουν δυνάμεις συνοχής των μερών επέρχεται η διάλυση. Οι δυνάμεις συνοχής αναδύονται πάντα από τις εσωτερικές αναδράσεις, διαδράσεις μεταξύ αντιθέτων μερών, αλλά με την προϋπόθεση να  μη ξεπεραστεί το άριστο μέτρο , που όταν  ξεπεραστεί  ο θάνατος είναι μοιραίος. Ο ίδιος κίνδυνος εγκυμονεί  και στην ύπαρξη της Πατρίδας μας.
 
Δημιουργική Θλίψη
Υπάρχει πάντα ένα όριο αντοχής μας στη θλίψη. Το όριο αυτό  ποικίλει ανάλογα με  την προσωπική μας εσωτερική  δύναμη  αντιμετώπισης των δυσκολιών και εξαρτάται από την αγωγή και τις εμπειρίες της ζωή μας. Τα προβλήματα οπωσδήποτε θα τα  συναντήσουμε μπροστά μας, γι’ αυτό προσπαθούμε  να αποκτήσουμε σταθερές (αξίες) και αρετές στη συμπεριφορά μας ζώντας μέσα σε ένα  διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
Λέμε δημιουργική θλίψη και, ίσως, ξαφνιάζει. Και όμως όλοι οι άνθρωποι μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί. Συνήθως πιστεύουμε ότι μόνο ελάχιστοι είναι προικισμένοι και  δημιουργικοί. Όντως, οι καλλιτέχνες, όπως αποκαλούνται,  έχουν ένα χάρισμα ιδιαίτερης ευαισθησίας και διεγείρεται μέσα τους ένα συναίσθημα που μας δίνει την εντύπωση ότι μας φέρνει σε επαφή με κάποια κρυμμένη όψη της πραγματικότητας.   Η δημιουργικότητα, όμως, αναδύεται σε όλους τους ανθρώπους στις στιγμές  της εσωτερικής συναίσθησης της επαφής με την εμπειρία της αλήθειας. Τέτοια στιγμή είναι και η κρίσιμη στιγμή της θλίψης. Η  καλύτερη χρήση της ανθρώπινης δημιουργικής διανόησης δεν γίνεται στην τέχνη ή την επιστήμη(ερευνητές), αλλά στις καθημερινές αυθόρμητες πράξεις μας, με τις οποίες πλάθουμε τον εαυτό μας , ως έργο τέχνης και  διατηρούμε την κοινωνία.
Η δημιουργική θλίψη είναι διαφορετική σημαντικά από την παθολογική θλίψη. Ο καταθλιπτικός δεν ξέρει το γιατί έχει κατάθλιψη. Στη δημιουργική θλίψη αναδύεται μια βούληση- δύναμη  για ενέργεια και δράση. Ένα πείσμα. Η κατάθλιψη είναι κατακλυσμένη από το  συναίσθημα. Η δημιουργική θλίψη έχει συνοδό τη σκέψη, που  μας φέρνει πιο κοντά στην αληθινή γνώση. Ή αν θέλετε, με την κρίσιμη φάση της θλίψης συνειδητοποιούμε ότι  ήλθαμε σε επαφή με την αλήθεια.  Στην  αλήθεια, όμως,  κανένας δεν μπορεί να επιβληθεί. Η αλήθεια επιβάλλεται πάντα.  Όλοι μας υποτασσόμαστε στην αλήθεια.
Η δημιουργικότητα χάνεται, όταν προσκολλόμαστε σε ό,τι  έχουμε συνηθίσει (εγγράμματα) και στις  αυταπάτες. Το κύριο χαρακτηριστικό της δημιουργικότητας είναι μια αίσθηση φρεσκάδας, γιατί κάθε φορά μπαίνουμε σε κάτι καινούργιο,  που το συγκρίνουμε με το παλαιό και επιλέγουμε το καλύτερο. Γιατί καινούργιο δεν σημαίνει πάντα και  καλύτερο. Πάντα η ορθή επιλογή γίνεται ύστερα από δημιουργικό διάλογο παλαιού και νέου.  Η θλίψη είναι μια πρώτης τάξης  αφορμή για δημιουργικότητα, αρκεί να είμαστε ανοιχτοί στον κόσμο γύρω μας και ανοιχτοί στη δημιουργικότητα να κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη. Η ηλικία δεν παίζει πάντα τον κύριο λόγο. Μια διαρκής εκνεάνιση του εγκεφάλου μας είναι εφικτή πάντα.
Υπάρχει, συνήθως,  μια στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι βρισκόμαστε σε μια  ατομική αδυναμία  που δεν την κατανοούμε. Φυσικά δε χαιρόμαστε με τη δυσχερή κατάσταση, αλλά και δε συμφιλιωνόμαστε με αυτή. Αυτό ακριβώς συμβαίνει, όταν διαπιστώνουμε γεγονότα που μας πικραίνουν, γιατί δεν τα περιμέναμε, επειδή νομίζαμε ότι  δε μας άξιζαν. Στο οριακό αυτό σημείο της θλίψης αναδύεται η αρετή της ταπεινοφροσύνης, που σημαίνει αρχίζουμε να αγαπάμε την αλήθεια, με ειλικρίνεια,  περισσότερο από τον εαυτό  μας. Αντισταθμίζεται η αλαζονεία μας με την αυτογνωσία, που οριοθετεί τις δικές μας δυνατότητες. Μια θλιβερή γνώση, αλλά πιο χρήσιμη από μια χαρωπή άγνοια ή  αυταπάτη. Μια αποδοχή του εαυτού μας χωρίς υπερβολές. Γι’ αυτό είναι αρετή.   Αυτή η θλίψη θα λέγαμε ότι είναι μια «ωραία»(στην ώρα της) θλίψη! Είναι δημιουργική θλίψη  και πιστεύουμε ότι μπορεί να είναι για το καλό μας.
 
Σχολιασμός
Τα τελευταία χρόνια μια σειρά από τέτοιας υφής γεγονότα συμβαίνουν στη Χώρα μας. Είμαστε, όντως, θλιμμένοι, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι έχουμε όλοι κατάθλιψη. Μέσα μας αναδύεται  μια πίκρα, γιατί μπορούσαμε  να είμαστε καλύτερα. Αυτή τη θλίψη φαίνεται ότι συμμερίζεται ένα τεράστιο ποσοστό ( πάνω από 70%) των Συμπατριωτών μας. Ένα διάχυτο παράπονο τούς έπνιξε, γιατί θεωρούν άδικο κάτι του τόσα χρόνια  πίστευαν ως δικό τους τώρα το μοιράζονται με άλλους. Και οι αντιδράσεις εύλογες  και αποδεκτές,  όταν βρίσκονται εντός ορίων της νομιμότητας.  Αδυνατούμε να εκφρασθούμε για τους λόγους που έχουν  και, ίσως, εμείς δεν τους γνωρίζουμε, όσοι συμφωνούν  a priori με τη συμφωνία που χορηγεί στοιχεία δικά μας, αλλά μπορούμε  να πούμε με βεβαιότητα, ότι  μας διακατέχει αυτή ακριβώς η θλίψη. Πιστεύαμε  ότι αξίζαμε κάτι καλύτερο.
 Είναι θλίψη  της ίδιας υφής, την οποία νιώθουμε, όταν ακούμε στα διεθνή στατιστικά  στοιχεία, ότι  η Χώρα μας κατέχει  πάντοτε μία από τις τελευταίες θέσεις στον Πλανήτη στα κρίσιμα μεγέθη. Είναι δυνατόν να μη θλίβεται ένας γνήσιος Έλληνας, όταν στην  παραβατικότητα, στην αυθαιρεσία, στην απαισιοδοξία για  το μέλλον, στην έλλειψη  σεβασμού των  Θεσμών….κατέχουμε τα αρνητικά πρωτεία; Και το χείριστο  είναι, ότι εκλαμβάνουμε τη συμπεριφορά μας αυτή, από αυταπάτη, ως δημοκρατία, ελευθερία, ισότητα!  Τον διόλου τιμητικό αυτόν τρόπο του  σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι και πράττειν θεωρούμε ως  βασικό χαρακτηριστικό της πολιτισμικής  ταυτότητά μας!
Ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει στην αληθινή πραγματικότητα. Όλοι μας συναντάμε καθημερινά νέους και μεσήλικες με θετική διάθεση για τη ζωή σε αντίθεση με τους  πλημμυρισμένους με ακηδία και απελπισία.  Υπάρχουν αναμεσά μας και παλαιότεροι  που  θεωρούν  τους εαυτούς τους, ίσως, εξοφλημένους. Ακόμη, ενίοτε,  συναντάμε εκλεκτές προσωπικότητες με ανεκτίμητο έργο  στην Πατρίδα μας και εντούτοις νιώθουν τέτοια κατάπτωση, ώστε δεν ελπίζουν …  σε τίποτα καλό!. Ισχυρίζονται  ότι η Χώρα αυτή δεν έχει μέλλον! Να μας επιτρέψουν να μη συμφωνήσουμε μαζί τους. Πάντα η ζωή ήταν δύσκολη με  τα θετικά και αρνητικά στοιχεία  στη Κοινωνία μας.  Πάντα έγιναν λάθη και μάλιστα καταστροφικά, αλλά και πάντοτε κάποια ανάδραση θετική  αναδύθηκε. Κάτι  καινούργιο γεννήθηκε μέσα από τη θλίψη. Μια δύναμη  από τη στάχτη του παλαιού και του κακού ξεπετάχθηκε. Κάποιο καινούργιο πήρε τη θέση τού γερασμένου. Αυτή ακριβώς τη μέθοδο διαρκούς ανανέωσης επέλεξε η ζωή.  Ο θάνατος είναι το τέλος, αλλά και απαρχή της ζωής.  Ο σπόρος καταστρέφεται για να δώσει ό,τι έχει να προσφέρει στην νέα ζωή.
Η έκπτωση του γονιού σημαίνει άνοδο του επιγόνου. Από αγάπη συν-χωρεί ο γονιός τον ημιμαθή γόνο του και από αγάπη απομακρύνεται για να του δώσει «χώρο» να αναπτύξει τις δυνατότητές του. Οφείλει, όμως, να μη εγκαταλείπει, τη ζωή μέχρι την τελευταία πνοή του. Τι υπέροχο που είναι, όντως,  να νιώθει ο κάθε άνθρωπος ότι είναι χρήσιμος, ωφέλιμος  και, κατά κάποιο  τρόπο, αναγκαίος στους υπόλοιπους μέχρι το τέλος του βίου του και ακόμη παραπέρα! Τούτο είναι απαραίτητο και για τον ίδιο, γιατί δεν νιώθει την απόρριψη και αισθάνεται ότι αξίζει ακόμη  κάτι. Δεν αρκείται στο ό,τι έχει προσφέρει , αλλά συνεχίζει να προσφέρει. Και όντως  έχει πάρα πολλά να προφέρει κανείς, μέχρι το τέλος του.  Αρκεί να  ανακαλύψει το δημιουργικό τρόπο συμμετοχής του στη ζωή.
Πόσο αξίζουν άραγε οι τόσες εμπειρίες της ζωής μας, που συνιστούν ανεκτίμητο θησαυρό. Κάθε λάθος μας, κάθε εμπειρία μας , κάθε επίτευγμα   και κάθε  αποτυχία της ζωής συνιστά ένα πολύτιμο λίθο  στο οικοδόμημα του επόμενου συνανθρώπου.  Είναι ένα ψήγμα «σοφίας» απαραίτητης  για να ενισχυθεί ο  νέος. Έτσι θα κάνει τα λιγότερα λάθη και θα πετύχει καλύτερα αποτελέσματα στη ζωή του. Σκοπός της ζωής δεν είναι να ξεχάσουμε το παλαιό που είναι κακό, αλλά να το έχουμε στη μνήμη ως οδοδείκτη για  τη δική μας σοφία. Την ίδια αξία, και ακόμη παραπάνω, έχει το επιτυχημένο παράδειγμα. Το παράδειγμα  του διδάχου συνιστά τον μοναδικό πια τρόπο διδαχής. Όλοι μας οφείλουμε να είμαστε διδάχοι. Η αγωγή πλέον δεν επιβάλλεται μόνον με τη βία. Στα αρχικά στάδια και σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ίσως, σπάνια απαιτείται.
Η αγάπη προς τον νέο πρέπει να πλημμυρίσει στις καρδιές των παλαιότερων. Να μπούμε με τη δική μας  ενσυναίσθηση στη θέση τους. Να τους εμπνεύσουμε με την ειλικρίνειά μας και το παράδειγμά μας την εμπιστοσύνη και τότε εκείνοι οι νεότεροι θα μας αναζητούσουν, οπωσδήποτε, γιατί  θα τους είμαστε απαραίτητοι. Οι νέοι το καλό το δικό τους θέλουν όλοι τους. Τι σημασία έχει, εάν  ένας  αριθμός νέων έχει διδαχθεί με μηνύματα, που δεν ήταν κατάλληλα και  τους έστρεψαν σε άλλη κατεύθυνση; Ποιος από εμάς, εξάλλου, είναι βέβαιος  ότι η δική του πορεία στη ζωή είναι η ασφαλέστερη, αφού δεν μπορούμε ούτε να γνωρίσουμε, αλλά ούτε και να επιβληθούμε στα γεγονότα, όπως εξελίσσονται χωρίς να μας ρωτάνε. Εντούτοις έχουμε τη δυνατότητα να προετοιμασθούμε όλοι μας για το χειρότερο. Να εξοπλιστούμε με αρετές, με υπομονή και επιμονή, ώστε να ελαττώσουμε  τις πιθανότητες αστοχίας. Να μάθουμε στα παιδιά μας ότι πάντοτε, μα πάντοτε, έρχονται οι δυσχερείς καταστάσεις. Δεν υπάρχει αόρατο χέρι να μας βοηθήσει, εάν εμείς οι ίδιοι δεν κινήσουμε τα δικά μας.
 
Συμπεράσματα
Όταν αντιληφθούμε ότι ζούμε σε ένα περιβάλλον χαώδες, που δεν μπορούμε, ούτε να το προβλέψουμε,  ούτε να ασκήσουμε απόλυτο έλεγχο επάνω του, το  ελάχιστο που έχουμε να αισθανθούμε ως άνθρωποι (θνητοί) μια ταπεινοφροσύνη. Η Ειλικρίνεια και η ταπεινότητα είναι δίδυμες. Κάθε γνώση είναι ένα πλήγμα κατά του ναρκισσισμού μας. Από τη δημιουργική θλίψη αναδύεται  μια τεράστια δύναμη να υπερβούμε τον εαυτό μας και να  εναρμονισθούμε  όχι παθητικά αλλά κυρίως θετικά με το περιβάλλον. Γιατί βρισκόμαστε πιο κοντά στην αλήθεια.
Σε αυτή τη κρίσιμη περίοδο που διέρχεται η Πατρίδα μας οφείλουμε να κηρύξουμε ολιστική συστράτευση των δυνάμεών μας . Αλήθεια πότε δεν είμαστε σε κρίση; Μόνον,  όταν βρισκόμαστε σε αυταπάτη. Η κρίση είναι, μέσα στην ίδια τη ζωή. Μη συγχέουμε τις επιμέρους  έντονες κρίσεις (πχ οικονομικές ) με την διαρκή αυτοοργανούμενη κρισιμότητα με την οποία  πορεύεται η ζωή των ατόμων και των λαών και δεν την αντιλαμβανόμαστε, γιατί τη θεωρούμε γραμμική ομαλότητα.
Θαρρούμε ότι, ανεξάρτητα των όσων δράσεων λαμβάνουν χώρα αυτή την περίοδο, ειδικά για τα θέματα πολιτικής-εθνικής φύσεως, τις οποίες ασπαζόμαστε, ενόσω βρίσκονται μέσα στα πλαίσια της νομιμότητας  και συγκρατημένες σε ασφαλή απόσταση από τις ακρότητες βίας, που μόνον κακό προκαλούν,  απαιτείται μια δύναμη υπέρβασης, η οποία μπορεί να αναδυθεί από τη σχεδόν ολοκληρωτική δημιουργική θλίψη που νιώθουμε. Αρκεί να μη την αφήσουμε αναξιοποίητη και ξεθυμάνει. Να  προβούμε σε μια Πανελλήνια εθνική εγρήγορση πεπεισμένοι πια, ότι έχουμε βρεθεί μπροστά στη σκληρή πραγματική αλήθεια. Αφορμή για την πρόταση μάς έδωσε η μαύρη σκέψη, ότι εάν δεν υπερβούμε τη σημερινή κατάσταση με ολιστική δημιουργικότητα  σε λίγα χρόνια αργότερα  θα είναι δυσχερέστερη  και, ίσως, μη αναστρέψιμη.
Μπορούμε αυτή την περίοδο, να ορθώσουμε το πνευματικό ανάστημα της Αιώνιας Ελλάδας. Μια πολιτισμική και όχι μόνον εθνική άμυνα και αντεπίθεση. Την υπεροχή μας στον ελληνικό τρόπο σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι και πράττειν. Να αναδείξουμε  και να αποδείξουμε εκείνο, που επιφανειακά θεωρούμε, ως αυταπόδεικτο: Ότι εμείς είμαστε οι γνήσιοι απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων( και φυσικά και των Μακεδόνων). Όχι απλά το λέμε, αλλά και στη πράξη να το αποδεικνύομε καθημερινά.
Εκείνους, τους εκλεκτούς Προγόνους μας, δεν αμφισβητεί κανένας στον Πλανήτη ότι υπήρξαν οι φωτοδότες της Οικουμένης, στην ανθρώπινη σκέψη και τον ανθρωπισμό. Γιατί η ανθρωποποίηση του ανθρώπου συντελέστηκε ουσιαστικά  με το έκλαμπρο μοναδικό πνεύμα του Πολιτισμού των κλασσικών  χρόνων. Εμείς είμαστε οι γνήσιοι απόγονοί τους. Όχι μόνον στα λόγια, αλλά και στην ουσία μας. Η γλώσσα μας, η Παιδεία μας, το Είναι μας , η Σκέψη μας έχουν τα στοιχεία της αδιάλειπτης συνέχειας της  καταγωγής μας, όπως αυτά μετεξελίχθηκαν  στη ροή της Ιστορίας και εμπλουτίσθηκαν ή εναρμονίσθηκαν στις εξελίξεις της ζωής της ανθρωπότητας. Να αποκτήσουμε μια ταυτότητα δική μας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είμαστε ανένταχτοι στο σύγχρονο περιβάλλον. Να λέμε, έχοντας κριτική συνείδηση: όχι στην υπερβολή του πιθηκισμού και την αντιγραφή. Πάντα υπάρχει μια διακριτή και ευανάγνωστη προσωπικότητα κάθε λαού. Εμείς έχουμε τη δική μας.
Δεν αρκεί όμως αυτό. Απαιτείται να δημιουργήσουμε μια σύγχρονη Πατρίδα εφάμιλλη των προηγμένων Εθνών της Γης. Να έχει αυτοδύναμη πρόοδο, να είναι αυτοοργανούμενη, δημιουργική , προοδευτική και η οποία να εμπνέει τους νεότερους και να δίνει αισιοδοξία αφεαυτής. Μια Πατρίδα ισότιμη σε αρμονία με ό,τι της αξίζει ιστορικά.
Αυτό είναι δικό μας άμεσο έργο. Το ότι «οι άλλοι δεν μας αφήνουν» δεν ευσταθεί, γιατί είναι δικαιολογία που μας βολεύει. Η θλίψη που νιώθουμε πρέπει να μετατραπεί σε πείσμα, σε θέληση για ενέργεια και δράση. Δράση  όλων μας ή τουλάχιστον μιας μεγάλης κρίσιμης μάζας.
 Δεν δικαιολογούνται οι νέοι μας σε αποχή, αλλά ούτε εμείς οι μεγαλύτεροι σε αδράνεια. Το τι πρέπει να κάνουμε περίπου το διαισθανόμαστε , αλλά το πιο δύσκολο είναι η βούληση για την  πραγματοποίησή του. Εάν δεν  ξεκινήσουμε  τώρα, ίσως αύριο να είναι αργά. Η θλίψη για τις αστοχίες που νιώθουμε τα τελευταία  χρόνια , που είναι επανωτές και οδυνηρές μάς έχουν φέρει πιο κοντά στη σκληρή αλήθεια. Αποκτήσαμε άραγε  τη σωστή γνώση; Ένα είδος σοφίας  για ενέργειες και πράξεις και μια τεράστια  δύναμη της βούλησης  πρέπει να αναδυθεί λόγω της ευεργετικής θλίψης που νιώθουμε αυτή τη στιγμή.
 Ευτυχώς, και γι’ αυτό είμαστε αισιόδοξοι, υπάρχουν αφενός οι νέοι μας ,που είναι πλημμυρισμένοι με αγνό συναίσθημα. Νέοι που λαχταρούν την οικογένειά τους, αλλά εργάζονται  αναρίθμητες  ώρες επάνω στη δουλειά τους  για να χτίσουν σωστά και οικονομικά ένα  σπίτι, να παρουσιάσουν ένα ποιοτικό πρόγραμμα ανάπτυξης ή πολιτιστικής-ενημερωτικής πρωτοβουλίας, ή να φέρουν  νέες ιδέες για ανάπτυξη καλλιεργειών ή να  παρουσιάσουν πρωτότυπες ιδέες σε νέους τομείς. Αυτοί οι νέοι είναι οι ευέλπιδες  του Έθνους μας. Σε αυτούς πρέπει να προσθέσουμε και όσα λαμπρά παιδιά μας απόκτησαν τη σωστή εμπειρία προόδου στο Εξωτερικό. Ακόμη θα λέγαμε και τα Ελληνόπουλα της απανταχού Ομογένειάς μας. Όλοι μαζί!
Αφετέρου διαθέσιμοι πάντα είναι και  οι παλαιότεροι, οι οποίοι παρά τις δεκάδες χρόνια στη πλάτη τους, με νοοτροπία νέου, νιώθοντας  το βάρος της ευθύνης από τη σοφία  της ζωής μάς προβοδίζουν με  το μεγαλειώδες παράδειγμά τους και  μάς δίνουν αισιοδοξία ζώντας  με ψυχραιμία και νηφαλιότητα μέσα σε ένα περιβάλλον που μόνον χαρά δεν αναδίδει. Αυτό έχει και ιδιαίτερη αξία. Και εάν οι αριθμοί είναι αρνητικοί,  η ποιοτική υπεροχή  ασφαλώς θα αποδώσει θετικό αποτέλεσμα.
 
 Επίλογος
Παρά το ότι το μεγαλύτερο κακό προκαλείται από τη μονομερή ικανοποίηση των συμφερόντων  ατόμων  ή οργανωμένων υποσυνόλων. Παρά τις ανυπέρβλητες  δυσκολίες   στην αλλαγή της νοοτροπίας της  άνετης ζωής με ελάχιστη προσπάθεια και παρά τον προσανατολισμό στην εξειδικευμένη εκπαίδευση, που αποσκοπεί στην απόκτηση προσόντων, με τα  οποία οι νέοι θα αντιπαλέψουν με τον διπλανό τους, οφείλουμε να αναζητήσουμε και πάλι  τον άνθρωπο μέσω της Ολιστικής Παιδείας, που έχει σκοπό αυτό τούτο το είναι του ανθρώπου. Άλλως οι άνθρωποι θα πνίγονται μέσα στη κατάθλιψη εν ονόματι μια δήθεν προόδου, γιατί θα ζουν σε αυταπάτη λόγω εγωισμού, που είναι η πηγή της αδικίας.
Ας μη ξεχνάμε ότι όσο πιο βαθιά είναι η θλίψη που νιώθουμε , τόσο πιο μεγάλη είναι η δύναμη προς απόδοση, ακριβώς, όπως σε ένα ελατήριο, όσο περισσότερο συμπιέζεται τόσο μεγαλύτερη δύναμη εκτόξευσης αναπτύσσεται, αρκεί να μη ξεπεράσει τα όριο θραύσης. Ας ανυψώσουμε και ας προβάλλουμε προς όλες τις κατευθύνσεις έναν πολιτισμικό παλμό και φρόνημα. Ας απλώσουμε χέρι συνεργασίας στο διπλανό μας. Ας φτιάξουμε όλοι μαζί  τη σύγχρονη Πατρίδα μας, πρωτοπόρο  Μέλος της Διεθνούς Κοινότητας.
Στο πλαίσιο των σκοπών μας θα εγκαινιάσουμε άμεσα  ένα διευρυμένο δημιουργικό διάλογο  με τους νέους μας,  χρησιμοποιώντας  κάθε πρόσφορο μέσο,  στη μορφή που η ΚΙΒΩΤΟΣ ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ έχει ήδη εγκαινιάσει.
  Ευελπιστούμε στην ευρεία συμμετοχή νέων και παλαιών, ώστε   πέρα από την ωφέλεια  όσων λαμβάνουν μέρος, μεθοδευμένα, με πραότητα και με επιμέλεια να εξαχθούν νέες ιδέες και προτάσεις χρήσιμες στους εκάστοτε αρμοδίους για τη λήψη αποφάσεων.
                                                                 Δημήτρης Κ. Μπάκας
                                                                       Ιούνιος 2018

Δημήτρης Μπάκας: Η ΑΓΑΠΗ ΩΣ ΑΡΕΤΗ (ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

on Sunday, 17 June 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Σύνδεση με το πρώτο μέρος

Για πολλούς αιώνες οι άνθρωποι είχαν πιστέψει πως η αγάπη είναι «δώρο του Θεού», με το οποίο όταν το καλλιεργούν μέσα τους ξεπερνάνε τα βάσανά τους. Αφού απογοητεύθηκαν, σε σημαντικό βαθμό , πίστεψαν  στη δύναμη της λογικής. Και εκείνη, ως γυμνή λογική, τους απογοήτευσε σύντομα και στράφηκαν στην  ατομική  απόκτηση ισχύος (υλικής ή γνώσεων) και πλούτου για την ασφάλειά τους. Δυστυχώς και πάλι αναπτύχθηκε κλίμα ακραίας αντιπαλότητας, που προκάλεσε μίση και έχθρες, ενώ οι δυνάμεις που ενώνουν τους ανθρώπους ουσιαστικά εξέλιπαν.


Αποδείχθηκε πλέον έμπρακτα ότι οι επιτηδειότητες, που αποκτά ο άνθρωπος μπορούν να χρησιμοποιηθούν για οιονδήποτε άλλο σκοπό πλην δεν συμβάλλουν στην ευρύτερη ευτυχία και ολβιότητα. Διαπιστώθηκε ότι τη σκέψη και την πράξη του ανθρώπου ποδηγετεί ένα βασικό συναίσθημα. Ο εγωισμός που δημιουργεί σχεδόν όλα τα κίνητρα για το σκέπτεσθαι και συναισθάνεσθαι και πράττειν του κάθε ατόμου με συνέπεια  να παράγονται τα πάντα πλην, του πιο στέρεου δεσμού των ανθρώπων, της μεταξύ των αγάπης

Εισαγωγή

« Το εγώ είναι από τη φύση του άδικο»,  γράφει ο Πασκάλ,  «αφού γίνεται το κέντρο των πάντων και ενοχλητικό για τους άλλους, αφού θέλει να το εξυπηρετήσουν, αφού κάθε εγώ είναι εχθρός και θα ήθελε να είναι τύραννος όλων των άλλων». Η δικαιοσύνη είναι το αντίθετο αυτής της τυραννίας του εγωκεντρισμού. Αλλά το πραγματικό αντιστήριγμα είναι  ο  αληθινός αλτρουισμός, η αγάπη. Η αγάπη, όμως, είναι πολύ απαιτητική. Ζητάει πάρα πολλά από εμάς. Το να αγαπάμε είναι υπερβολικά  δύσκολο και ειδικά όταν πρόκειται για τον πλησίον μας. Ακόμη και τους δικούς μας δεν μπορούμε να αγαπήσουμε καλά - καλά.

Το να μπορούμε να αγαπάμε συνιστά μια αρετή, δηλαδή μια επίκτητη δύναμη για ενέργεια  και πράξη του αγαθού με απώτερο σκοπό την ανθρωπιά.  Η αγάπη ανήκει στις «επαινετές έξεις», όπως θα έλεγε ο Αριστοτέλης. Στην ουσία της δεν είναι μια απλή αρετή αλλά μια ολιστική αρετή, που αναδύεται από την αρμονική καλλιέργεια και σύνθεση όλων των ανθρώπινων αρετών. Είναι ολόκληρο το «αλφαβητάρι» των αρετών. Μια τελικότητα, χωρίς άλλο σκοπό. Η αγάπη είναι η πρώτη, όχι βέβαια με απόλυτο τρόπο( ο Θεός είναι σε απόλυτο βαθμό πρώτος), αλλά σε σχέση με την ηθική , με το καθήκον και το νόμο.

Αλλά τι είναι η αγάπη; Φυσικά δεν είναι άγνωστη. Έχουν ειπωθεί και έχουν γραφεί άπειρα θαυμαστά για την αγάπη, αλλά αλληλοσυμπληρούμενα  και αλληλοσυγκρουόμενα, έτσι είναι αδύνατο να κατανοηθούν και να εκφραστούν με οποιαδήποτε πέννα. Μια αδρή προσέγγιση με πολλές τις παγίδες ερμηνείας και συσχετισμών μπορεί να γίνει μόνον. Είναι, όμως, ανάγκη να το επιχειρήσουμε. Πως θα πιστέψουμε στην αξία της αγάπης, εάν δεν μάθουμε  τι είναι η αγάπη; Αλλά και πως θα τη μάθουμε εάν δεν πιστεύουμε σε αυτή;

Η θαυμάσια ελληνική γλώσσα  θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τα απολύτως  απαραίτητα, τα οποία θα μας βοηθήσουν να νιώσουμε, στα  ανθρώπινα όριά μας, το μεγαλείο αυτού του υπέροχου συναισθήματος που συνιστά το συναρπαστικότερο φαινόμενο που ανέδειξε η εξέλιξη της ζωής στο Πλανήτη μας. Την αγάπη που είναι αυτό το ίδιο το αγαθό, το κάλλος και η ύπατη αλήθεια μαζί, γι΄ αυτό ορθότατα οι θεόπνευστοι Πατέρες είπαν: « Ο Θεός Αγάπη εστί».

Τρεις έννοιες, με τις αποχρώσεις τους η κάθε μια, θα μας  βοηθήσουν στην προσπάθειά μας: Έρωτας, Φιλία, Αγάπη. [1]

Συνοπτική ανάλυση: Έρως- Φιλία – Αγάπη

Έρως: Ο Αριστοφάνης  λέει για τον έρωτα, ό,τι ακριβώς θέλουμε όλοι να πιστέψουμε. Αυτό που ονειρευόμαστε. Τον ολοκληρωμένο έρωτα που μας γεμίζει και μας ολοκληρώνει: το αίσιο πάθος.

Ο Σωκράτης μιλάει για τον έρωτα έτσι, όπως είναι. Θεωρεί τον  έρωτα ανολοκλήρωτο και  καταδικασμένο  στη στέρηση, που μας καταδικάζει  στη δυστυχία. Δηλαδή ο Αριστοφάνης δεν κατάλαβε, ότι ο έρωτας δεν είναι Θεός, ούτε θεός και είναι γιος της Πενίας και του Πόρου. Μια σπαρακτική ένδεια. Μια επιθυμία που είναι πάντα έλλειψη.

Ο Πλάτων, δια του στόματος του Αγάθωνα, θεωρεί ότι η νεότητα, η τρυφερότητα, η ομορφιά, η γλυκύτητα, η δικαιοσύνη , η εγκράτεια, το θάρρος, η δεξιοσύνη και όλες οι αρετές έχουν τον έρωτα ως προέλευση. Αυτό, όμως, συνήθως ξεχνιέται.    

 
Φιλία: Ο Αριστοτέλης  τα έχει πει, ίσως, όλα για τη φιλία: Η φιλία είναι η συνθήκη της ευτυχίας, καταφύγιο ενάντια στη δυστυχία, χρήσιμη, ευχάριστη και καλή ταυτόχρονα. Είναι «καθαυτό επιθυμητή και συνίσταται περισσότερο στο να αγαπά κανείς παρά να αγαπιέται». Είναι πιο σημαντική από τη δικαιοσύνη γιατί την εμπεριέχει. Είναι ταυτόχρονα η  υψηλότερη έκφραση και υπέρβαση της Πίστης. Οι φίλοι χαίρονται ο ένας τον άλλον και τη φιλία τους. Δεν μπορεί κάποιος να είναι φίλος με όλους ούτε να έχει πάρα πολλούς φίλους. Η υψηλότερη μορφή φιλίας δεν είναι πάθος, αλλά αρετή.  «Το αγαπάν είναι η αρετή των φίλων».  Το πρότυπο φιλίας για τον Αριστοτέλη είναι καταρχάς « οι μητέρες που χαίρονται με την αγάπη που νιώθουν για τα παιδιά τους». Ο φίλος μπορεί να ορισθεί  «αυτός που εύχεται να ζει και να υπάρχει για την αγάπη του φίλου του ή εκείνος που μοιράζεται τις χαρές και τις θλίψεις του φίλου του, όπως οι μητέρες για τα παιδιά τους. Έχουμε άδικο να πιστεύουμε πως μια θεότητα ή άψυχα όντα μπορούν να είναι αντικείμενα φιλίας. Πραγματική φιλία αναπτύσσεται όπου υπάρχει δυνατότητα ανταπόδοσης. Δεν υπάρχει φιλία  δίχως κάποιας μορφής ισότητας.  

Φιλία είναι επίσης «αγάπη(φιλία) ανάμεσα στους συζύγους, κυρίως, όταν και οι δύο εναποθέτουν τη χαρά τους  στην αρετή του άλλου». Είναι ακόμη και η πατρική, αδελφική, υιική αγάπη, αλλά και η αγάπη των εραστών που η λέξη έρως δεν μπορεί επαρκώς να εκφράσει και τέλος, η τέλεια φιλία των ενάρετων εκείνων που «εύχονται το καλό των φίλων τους επειδή τους αγαπούν». Η φιλία των κατ’ εξοχή φίλων. Η αγάπη που ανθεί ανάμεσα στους ανθρώπους εφόσον δεν περιορίζεται στην έλλειψη και το πάθος(έρωτα).

 
Αγάπη: Ο έρωτας είναι ο πρώτος ισχυρός δεσμός που οδηγεί σε υψηλότερους αναβαθμούς  σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Ο Άγιος Βερνάρδος διακρίνει ένα  πέρασμα από τον σαρκικό έρωτα , που είναι απόλυτα εγωιστικός(εκ φιλαυτίας λέει ο Απόστολος Παύλος), γιατί η φύση του ανθρώπου είναι εύθραυστη και πολύ αδύναμη. Το πέρασμα από το σαρκικό έρωτα στον πνευματικό , από την αγάπη για τον εαυτό στην αγάπη για τον άλλον, από την αγάπη που παίρνει στην αγάπη που δίνει, από  τον πόθο στη στοργή, από τη στέρηση στη χαρά, από τη βία στην τρυφερότητα απολήγει από τον έρωτα στη φιλία. Στη δεύτερη βαθμίδα αγάπης ( να αγαπάμε τον Θεό για χάρη μας) συνεχίζει ο Άγιος Βερνάρδος, μετά στην Τρίτη βαθμίδα (να αγαπάμε τον Θεό για χάρη του ίδιου του Θεού) και τέλος στην τέταρτη (να αγαπάμε τον εαυτό μας για χάρη του Θεού).

 Τούτη η πορεία ξεφεύγει από τις δυνατότητες των πολλών ανθρώπων. Μας λέει όμως κάτι βασικό: ότι το σώμα είναι υποχρεωτικά το σημείο αφετηρίας από όπου το πνεύμα ανυψώνεται.

 
Σχολιασμός

Ο έρωτας είναι σαν μια επιθυμία που, από τη φύση του στερείται πάντα αυτό που επιθυμεί και εξακολουθεί να στερείται ακόμη και αφού έχει κατακτήσει το στόχο του. Αυτό , ίσως , συνιστά το ιδανικό μέτρο του. Ένα αλλόκοτο μίγμα χαράς και πόνου. Μια γόνιμη οδύνη. Δεν υπάρχει  απόλυτα ευτυχισμένος έρωτας και αυτή η έλλειψη ευτυχίας είναι ο ίδιος ο έρωτας. Η ολοκλήρωσή του είναι ίσως απαγορευμένη. Πώς θα μπορούσε να κατέχει αφού είναι έλλειψη; «Με τη γέννηση εντός του ωραίου, απαντά  ο Πλάτωνας, και τη σωματική και ψυχική τεκνογονία ή δημιουργία, με την οικογένεια ή την τέχνη». Έρωτας είναι η υπέρμετρη αγάπη σ’ ένα πρόσωπο, σε μια κατάσταση, σε μια ιδεολογία και η απόρριψη όλων των άλλων. Είναι το πιο έντονο συναίσθημα, το πάθος!

 Στην αρχαία ελληνική γλώσσα το «φιλείν» σημαίνει αγαπώ όποιο και εάν είναι το αντικείμενο αυτής της αγάπης και η «φιλία» αναφέρεται κυρίως σε διαπροσωπικές σχέσεις ( ποια θαυμάσια προσέγγιση αποχρώσεων νοημάτων!). Με τη φιλία μπαίνουμε στο χώρο της αγάπης. Ένας φίλος που δεν αγαπάμε θα έπαυε να είναι φίλος. Μια αγάπη που δεν έχει να κάνει με την έλλειψη και που δεν είναι έρωτας. Ο Σπινόζα μας διαβεβαιώνει ότι η αγάπη είναι επιθυμία, όμως δεν είναι έλλειψη, όταν είναι στο  χρυσό μέτρο της. Είναι ενέργεια, δύναμη, όρεξη. Αν η πείνα είναι έλλειψη τροφής και επομένως οδυνηρή, η όρεξη είναι διάθεση για φαγητό. Η επιθυμία  είναι χαρά. Αμοιβαία στοργή και αγάπη. Χαρά να αγαπάς και να αγαπιέσαι. Κοινή ζωή. Κοινή ευθύνη. Αμοιβαία απόλαυση και εμπιστοσύνη . Μία ενεργός αγάπη. Τέλος, «φιλία είναι μια ψυχή εν δυσί σώμασι ενοικουμένη».

  Υπάρχει πάντα ένα κρίσιμο σημείο, από το οποίο αναδύεται η ειδοποιός διαφορά του ανθρώπου. Η ανθρωπιά μας. Να αγαπάμε  όχι για λόγους καθαρής ανταποδοτικότητας, ισότητας και ανταμοιβής αλλά αγάπη και μόνον για την αγάπη. Η αγάπη που αναδύεται ακριβώς τη στιγμή που το νεογέννητο επιζητά τη θηλή της μητέρας του. Ποια απληστία έχει το μικρό! Ποια  γενναιοδωρία η μητέρα! Το μικρό δεν νιώθει τίποτε άλλο από την επιθυμία, από την ενόρμηση και από το ζωώδες. Στη μητέρα δεν υπάρχει ούτε  ίχνος από αυτά. Κυριαρχεί η αγάπη, η θηλύτητα, η τρυφερότητα, η ευστοργία. Κάτι που παρατηρείται σχεδόν σε όλα τα θηλαστικά, αλλά στον άνθρωπο κορυφώνεται στον ύμνο της συνειδητής  γέννησης νέου ανθρώπου με το  να αγαπά χωρίς όρους, όπως η Μητέρα. Αυτή τη στιγμή της αγάπης ξαναγεννιέται  και το ανθρώπινο πνεύμα. Εδώ, στον ύπατο  ανθρώπινο αναβαθμό αγάπης, τη στιγμή της συμμετοχής του ανθρώπου στη ζωική ενέργεια που ταυτίζεται με την αγάπη, τη χαρά και την ολβιότητα , ίσως, έχουμε και την εμφάνιση το Θεού! Ο Κόσμος δεν μπορεί να εξηγηθεί με τη θεϊκή φιλία( ο Αριστοτέλης αναρωτήθηκε: ποιος τολμά να θεωρήσει τον εαυτό του φίλο με το Θεό;)

 

Η Σιμόν Βέιλ παρατηρεί εύστοχα: « Ο Θεός δημιούργησε από αγάπη, για την αγάπη. Ο Θεός δεν δημιούργησε τίποτε άλλο από την ίδια την αγάπη και τους τρόπους της αγάπης. Τούτη η αγάπη δεν είναι ένα πλεόνασμα ύπαρξης, χαράς ή δύναμης. Είναι το εντελώς αντίθετο: έκπτωση, αδυναμία, απάρνηση». Η δημιουργία από τη μεριά του Θεού είναι πράξη όχι διάχυσης αλλά απόσυρσης.  Δέχθηκε μια έκπτωση , ένα άδειασμα σε από ένα κομμάτι ύπαρξης της θεϊκότητάς  του. «Ο Θεός επέτρεψε να υπάρξουν πράγματα άλλα από Εκείνον, απείρως μικρότερης αξίας από Εκείνον. Ο Χριστός ζήτησε να απαρνηθούμε τους εαυτούς μας….»  Ο Θεός εκχωρεί μέρος διαφορετικά δεν θα υπήρχε ο κόσμος. Ο Θεός υποχωρεί ή καλύτερα συν-χωρεί(συγχωρεί).  Οι γονείς επίσης.  Γι’ αυτό η καθαρή αγάπη είναι υποχώρηση και συγχώρηση. Με την αγάπη αφήνουμε περισσότερο ελεύθερο χώρο. Αυτό συνιστά  καθαρή γενναιοδωρία. Η αγάπη είναι το αντίθετο της δύναμης. Αλλά πιο δυνατή από τη δύναμη. Αυτό είναι το πνεύμα του Χριστού, αυτό είναι το πνεύμα του Γολγοθά.

«Η αγάπη του Θεού είναι απόλυτα αυθόρμητη. Δεν αναζητεί στον άνθρωπο ένα κίνητρο. Το να πούμε ότι ο Θεός αγαπά τον άνθρωπο δεν σημαίνει ότι εκφέρουμε μια κρίση για τον άνθρωπο, αλλά για τον Θεό. Δεν είναι ο άνθρωπος αγαπητός.  Ο Θεός είναι αγάπη. Η αγάπη του Θεού είναι ανεξάρτητη από την αξία του αντικειμένου της. Η θεϊκή αγάπη μια δημιουργός αρχή αξίας» γράφει ο Νίγκρεν..

 

Η Χριστιανική αγάπη είναι η αυθόρμητη και χαρισμένη δίχως κίνητρο, δίχως όφελος, ακόμη και δίχως λόγο. Αυτό τη διαφοροποιεί σαφώς από τον έρωτα, που είναι πάντα άπληστος, εγωιστικός, με κίνητρο αυτό που πάντα του λείπει, που πάντα καταξιώνεται από τον άλλον. Την διαφοροποιεί  και από τη φιλία, η οποία δεν είναι ποτέ ανιδιοτελής, καθόσον το συμφέρον των φίλων είναι και δικό μου συμφέρον.

 Ιεροί Πατέρες της Εκκλησίας, περισσότερο ρεαλιστές και ανθρώπινοι μπόρεσαν να δείξουν πώς περνάμε από την αγάπη για τον εαυτό στην αγάπη για τον άλλο και στη συνέχεια στην ιδιοτελή αγάπη για τον άλλον στην ανιδιοτελή, από τη φιληδονία στη φιλοστοργία και μετά στην ευσπλαχνία, στην ελεήμονα αγάπη. Με άλλα λόγια από τον έρωτα στη φιλία και αργότερα, ενίοτε τουλάχιστον εν μέρει ως προοπτική, από τη φιλία στην αγάπη.

 Συμπεράσματα

«Η ελεήμων αγάπη είναι μια φιλόστοργη αγάπη(φιλία) που απλώνεται πέρα από την απλή φιλία, που ξεπερνά τα όρια της. Η φιλία που νιώθουμε για ένα φίλο είναι τόσο έντονη ώστε εξαιτίας του να αγαπάμε και όσους συνδέονται μαζί του ακόμη και αν μας προσβάλλουν ή μας μισούν. Με αυτό τον τρόπο η ελεήμων φιλία μας , χάριν του Θεού, γιατί τον Θεό έχει αναφορά η ελεήμων φιλία μας, σε Αυτόν κυρίως απευθύνεται».(Θωμάς Ακινάτης).

 

Για όσους δεν πιστεύουν στο Θεό! Ίσως μια κάποια ιδέα ανθρωπιάς, που όλοι συμμερίζονται: είναι αυτό που οι Αρχαίοι Έλληνες ονόμασαν φιλανθρωπία, την οποία όρισαν ως «μια φυσική κλίση αγάπης προς τους ανθρώπους. Έναν κοινό τρόπο ύπαρξης που οδηγεί στην αγαθοεργία και στην ευμένεια απέναντί τους. Μιλάμε για μια διευρυμένη φιλία που συναντάμε στον Επίκουρο εμπλουτισμένη με πολλά στοιχεία, καθόσον είναι ανοιχτή σε όλη την ανθρωπότητα. «Αγκαλιάζει όλη την οικουμένη»(Επίκουρος). Φως ιλαρό, γλυκό φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο, γνωστό , άγνωστο, κοντινό ή μακρινό, εν ονόματι μιας ανθρωπότητας, μιας κοινής ζωής, μιας κοινής  ανημποριάς. Πώς να μην αγαπάμε , έστω και λίγο, εκείνον που μας μοιάζει, που ζει όπως και εμείς, που υποφέρει όπως και εμείς, που θα πεθάνει όπως και εμείς; Όλοι μπροστά στη ζωή είμαστε αδέλφια, ακόμη και εάν έχουμε αντιθέσεις, ακόμη και εάν είμαστε εχθροί. Όλοι αδέλφια  μπροστά στον θάνατο, Μια αγάπη ως εάν αδελφοσύνη των θνητών.

Το «αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτό» είναι ανθρωπίνως δυνατό; Μάλλον όχι. Αλλά παραμένει ως οδοδείκτης. Μας δείχνει ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος από το δρόμο της αγάπης. Φαίνεται αυτό σαν να σκοτώνουμε τον εαυτό μας! Και όντως, έτσι είναι. Τον στριμώχνουμε σε τέτοιο σημείο σαν να λέμε «ότι πρέπει να πεθάνει, όπως ένας σπόρος,  για να απελευθερώσει την ενέργεια που εμπεριέχει», όπως διατύπωσε η Βέιλ. Όντως, μόνον έτσι μπορούμε να αγκαλιάσουμε την  πραγματική  σχέση των πραγμάτων.

 

Θαρρούμε ότι η ελεήμων αγάπη είναι αρετή. Ακόμη και η φιλία είναι αρετή. Γιατί απαιτείται να αποκτήσουμε με τη θέλησή μας εσωτερική δύναμη, ώστε να τιθασεύσουμε τα κεντρομόλα, προς εαυτόν, ένστικτα. Η τριχοτόμηση (έρως-φιλία- αγάπη) είναι μάλλον σχηματική και όχι απόλυτη. Τα όρια  δεν είναι , τουλάχιστο ανθρωπίνως, απαράβατα. Υπάρχει για την ανθρωπινότητα μια συνέχεια που μπορεί οδηγήσει ομαλά συνεχώς πλησιέστερα στον στενότερο πνευματικό δεσμό των ανθρώπων, αλλά δεν πρέπει να αγνοείται ότι η ύπαρξή μας έχει αφετηρία τουλάχιστον την σωματική μας οντότητα με όλες τις απαιτήσεις για ζωή όσο ταπεινές και εάν είναι αποτελούν στοιχεία επιβίωσης. Το πνεύμα δεν έχει τρόπο να εκφραστεί έξω από το σώμα.

Η αγάπη στην ύπατη , χωρίς όρους μορφή της, υπερκαλύπτει όλες τις αρετές, γιατί στην ουσία τις προϋποθέτει, αλλά δεν πραγματώνεται σχεδόν ποτέ και αυτός είναι ο λόγος που είναι οι αρετές απαραίτητες. Φυσικά δεν θα υπήρχε λόγος να μιλήσουμε για ηθική, δικαιοσύνη , γενναιοδωρία, σωφροσύνη, σύνεση, θάρρος , γλυκύτητα, εγκράτεια, συμπόνια, ταπεινότητα, ανοχή, καλή πίστη όταν υπήρχε η ελεήμων,  χωρίς όρους  αγάπη.

 Ο Πλάτωνας το είχε δει νωρίτερα ότι υπάρχει ένας ορίζοντας πέρα από τον έρωτα και τη φιλία. Μια  περιοχή  του πνεύματος, όπου τίποτε πια δεν λείπει και όπου τα πάντα αναδύουν ολβιότητα και χαρά . Αυτό ονόμασε Αγαθό και αργότερα το ονόμασαν Θεό, που δεν είναι τίποτε άλλο, ίσως, από την Αγάπη στο μέτρο το ανθρώπινο, που βιώνουμε ή νιώθουμε τουλάχιστο στην απουσία της την αξία της και την αναγκαιότητα επιδίωξης.

 Επίλογος

Η μεταρσιωμένη σε αρετή αγάπη πρέπει να καλλιεργηθεί σε όλα τα πεδία της Παιδείας, γιατί συνιστά το ουσιαστικότερο αντιστήριγμα του εγωτισμού. Το αγαπάν είναι η υπέρτατη αξία της ζωής. Είναι και η υπέρτατη αρετή ή μάλλον το αλφαβητάρι όλων των αρετών. Μια ανάδυση από την αρμονική σύνθεσή τους. Ό,τι είναι το οξυγόνο για την υγεία του ανθρώπου είναι η αγάπη για την ψυχική του υγεία.

Για την αγάπη του ελέους δεν μπορεί να γράψει κανείς κάτι παραπάνω από τον ύμνο στην αγάπη του  Αποστόλου Παύλου( Προς Κορινθίους Α΄ Επιστολή)[2]

 Για την ανθρώπινη αγάπη ,ίσως, η καλύτερη διατύπωση είναι εκείνη του Σοφοκλή που έβαλε στα χείλη της Αντιγόνης: «Ού τοι συνέχθειν,  αλλά συμφιλείν  έφυν». Δεν γεννήθηκα για να μισώ αλλά για να αγαπώ. Πιο μεγαλείο για τις ανθρώπινες σχέσεις: να πιστεύουμε ότι πρέπει να προηγείται πάντα στις επιλογές μας η αγάπη και να μην υπερτερεί το μίσος. Το να αγαπάμε σημαίνει ότι αναζητούμε τη δύναμη έξω από τον εαυτό μας. Ενώ το μίσος ξεχειλίζει από μέσα μας.

 Για να προσεγγίσει, όμως, με κάποια σχετική επιτυχία  ο άνθρωπος τις τρείς θεολογικές αρετές(πίστη, ελπίδα και αγάπη) είναι υποχρεωμένος να διανύσει μια πορεία επίμοχθης αριστοποίησης με την διαρκή καλλιέργεια ουσιαστικά ενός ολογράμματος αρετών, με βάση το «μέτρον άριστον»( όλες οι αρετές αναδύονται στο άριστο μέτρο).

 Με απώτερο στόχο  το «γεννήθηκα για να αγαπώ και όχι για να μισώ»  και με πλέον γόνιμο ορίζοντα θεώρησης την Πατρίδα, ως ισότιμο Μέλος της Διεθνούς Κοινότητας, απαιτείται η καλλιέργεια, παράλληλα με την εξειδικευμένη εκπαίδευση της  ολιστικής παιδείας, που αποβλέπει την καλλιέργεια των θεμελιωδών αρετών του σκέπτεσθαι( φρόνηση, γνώση,  αλήθεια) , του συναισθάνεσθαι ( θάρρος, κάλλος, γλυκύτητα, πραότητα) και του πράττειν το αγαθό( γενικό καλό, ηθική, δικαιοσύνη).

Τότε αναδύεται η πιο ασφαλής Πίστη που είναι αναγκαία  για κάθε καταβολή προσπάθειας. Και τότε αναδύονται η Ελπίδα και  τελικά η Αγάπη, όπου εξισορροπούνται πληρούμενες όλες οι αρετές.

Δρόμος δύσβατος γι’ αυτό τον αποφεύγουμε  και ως ανθρωπότητα  οδηγηθήκαμε στη δυστυχία, απόγνωση και απελπισία. Η «ανάγκη κρατεί πάντων»  και πρέπει να αναζητήσουμε την πορεία προς την αγάπη. Δεν έχουμε άλλη επιλογή. Τα πάντα δοκιμάσθηκαν και «πτώχευσαν». 

                                                                   Δημήτρης Κ. Μπάκας             Ιούνιος 2018

[1] Θα προτιμούσαμε για καλύτερη κατανόηση, αντί του αφηρημένου ουσιαστικού τον τύπο του  απαρέμφατου, που αποδίδει  καλύτερα την προσωποπαγή ενεργητική σχέση: Εράν –Φιλείν και Αγαπάν.

[2] Ελληνιστική κοινή: Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον. Και εάν έχω προφητείαν και ειδώ τα μυστήρια πάντα και πάσαν την γνώσιν, και εάν έχω πάσαν την πίστιν, ώστε όρη μεθιστάνειν, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ειμί. Και εάν ψωμίσω πάντα τα υπάρχοντα μου, και εάν παραδώ το σώμα μου ίνα καυθήσομαι, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ωφελούμαι. Η αγάπη μακροθυμεί, χρηστεύεται, η αγάπη ου ζηλοί, η αγάπη ου περπερεύεται, ου φυσιούται, ουκ ασχημονεί, ου ζητεί τα εαυτής, ου παροξύνεται, ου λογίζεται το κακόν, ου χαίρει επί τη αδικία, συγχαίρει δε τη αληθεία, πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπίζει, πάντα υπομένει. Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.

Είτε δε προφητείαι, καταργηθήσονται, είτε γλώσσαι παύσονται, είτε γνώσις καταργηθήσεται. Εκ μέρους δε γινώσκομεν και εκ μέρους προφητεύομεν όταν δε έλθη το τέλειον, τότε το εκ μέρους καταργηθήσεται. Ότε ήμην νήπιος, ως νήπιος έλάλουν, ως νήπιος εφρόνουν, ως νήπιος ελογιζόμην ότε δε γέγονα ανήρ, κατήργηκα τα του νηπίου. Βλέπομεν γαρ άρτι δι' εσόπτρου εν αινίγματι, τότε δε πρόσωπον προς πρόσωπον άρτι γινώσκω εκ μέρους, τότε δε επιγνώσομαι καθώς και επεγνώσθην. Νυνί δε μένει πίστις, έλπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα μείζων δε τούτων η αγάπη.
Νεοελληνική: Αν ξέρω να μιλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, τότε έγινα σαν ένας άψυχος χαλκός που βουίζει ή σαν κύμβαλο που ξεκουφαίνει με τους κρότους του. Και αν έχω το χάρισμα να προφητεύω και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ με τη δύναμη της ακόμη και τα βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, τότε δεν είμαι τίποτε απολύτως. Και αν πουλήσω όλη την περιουσία μου για να χορτάσω με ψωμί όλους τους φτωχούς, και αv παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά αγάπη δεν έχω, τότε σε τίποτε δεν ωφελούμαι.

Η αγάπη είναι μακρόθυμη, είναι ευεργετική και ωφέλιμη, η αγάπη δε ζηλεύει, η αγάπη δεν ξιπάζεται (= δεν καυχιέται), δεν είναι περήφανη, δεν κάνει ασχήμιες, δε ζητεί το συμφέρον της, δεν ερεθίζεται, δε σκέφτεται το κακό για τους άλλους, δε χαίρει, όταν βλέπει την αδικία, αλλά συγχαίρει, όταν επικρατεί η αλήθεια. Όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει.

Αν υπάρχουν ακόμα προφητείες, θα έλθει μέρα που και αυτές θα καταργηθούν αν υπάρχουν χαρίσματα γλωσσών και αυτά θα σταματήσουν αν υπάρχει γνώση και αυτή θα καταργηθεί. Γιατί τώρα έχουμε μερική και όχι τέλεια γνώση και προφητεία• όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το μερικό θα καταργηθεί. Όταν ήμουν νήπιο, μιλούσα ως νήπιο, σκεφτόμουν ως νήπιο, έκρινα ως νήπιο. Όταν έγινα άνδρας, κατάργησα τη συμπεριφορά του νηπίου. Τώρα βλέπουμε σαν σε καθρέπτη και μάλιστα θαμπά, τότε όμως θα βλέπουμε το ένα πρόσωπο το άλλο πρόσωπο. Τώρα γνωρίζω μόνο ένα μέρος από την αλήθεια, αλλά τότε θα έχω πλήρη γνώση, όπως ακριβώς γνωρίζει και εμένα ο Θεός. Ώστε τώρα μας απομένουν τρία πράγματα: η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη. Πιο μεγάλη όμως από αυτά είναι η αγάπη.

Δημήτρης Κ. Μπάκας: Η ΑΓΑΠΗ ΩΣ ΑΡΕΤΗ ( ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ)

on Thursday, 14 June 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Προοίμιο «Η καλημέρα είναι του Θεού», μάς έλεγαν οι γονείς μας και οι δάσκαλοί μας κάποτε στο Χωριό μας και τα παιδιά όλα μάθαιναν να λένε «καλημέρα» σε όποιον συναντούσαν στο δρόμο! Και εάν κάποιος δεν απαντούσε με προθυμία και ευγένεια  στα παιδιά, τότε το χωριό τον χαρακτήριζε,  «μαυρόψυχο»! Ο χαιρετισμός στον δρόμο και η επικοινωνία δημιουργούσε συνθήκες «κοινότητας», χωρίς τις οποίες δεν ζει η ανθρώπινη ψυχή. Ακόμη και σήμερα σε προηγμένους κοινωνικά λαούς ο χαιρετισμός, μεταξύ και αγνώστων ακόμη, δίνει την αίσθηση ότι ανήκεις σε ένα σύνολο που θέλεις να ανήκεις. Δεν είσαι ξένος σε ξένη χώρα. Στις μεγαλουπόλεις είναι φυσικό ότι δεν περιμένουμε τέτοια φιλική προσέγγιση.

 

Αλλά στη Γειτονιά μας, στο οικοδομικό τετράγωνο, που ζούμε χρόνια δίπλα-δίπλα ο ένας στον άλλο, να μη έχουμε καμιά επαφή; Κανένα κοινό ενδιαφέρον και ουδεμία σχέση, έστω και τυπική; Θαρρούμε ότι είναι έγκλημα κατά του εαυτού μας του ίδιου. Συνιστά κοινωνική αυτοκτονία μας. Γιατί απλούστατα αφανίζουμε την ανθρώπινη πλευρά του «πολιτικού»-κοινωνικού χαρακτήρα μας και γινόμαστε κάτι χειρότερο από το να μετέχουμε σε συνθήκες αγέλης. Χάθηκε ο ανθρώπινος χαρακτήρας, που επί χιλιάδες χρόνια ο homo sapiens  δομήθηκε σταδιακά με τον συγχρωτισμό των ανθρώπων ως άνθρωποι.

Χάθηκε μαζί και η ανθρώπινη  κοινωνική συνοχή. Χάθηκαν τα κοινά συναισθήματα και μας πλάκωσαν τα προβλήματα. Το στρες , το άγχος, ο φόβος, η ανημποριά και η απελπισία. Γιατί χάσαμε τον διπλανό μας, από τον οποίο παίρναμε πάντα δύναμη. Χωρίς, τον οποίο δεν ζούμε και τώρα πια κατέστη ανταγωνιστής και  αντίπαλος ή στην καλύτερη περίπτωση,  αδιάφορος : «μάλλον» μένει κάποιος δίπλα μας»! 

PDF

Γρηγόρης Νούσιας: ''Μνημόσυνος Ημέρα''

on Thursday, 24 May 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Οι προσευχές και οι δεήσεις, σε μυστηριακό απόηχο . . . και το θυμίαμα βαρύ! Λίγα αγριολούλουδα του Μαγιού, μαζεμένα σε κάποια ρεματιά, ελάχιστη τιμή, στον βωμό της αρετής και της εθνικής προσφοράς, που, αλλοίμονο, πολλές φορές φαντάζει σωρός ερειπίων. Ας είναι, αυτή τη φορά, στη μνήμη του Σμηναγού Γιώργου Μπαλταδώρου. Ήταν 12 Απριλίου 2018, 12:15 το μεσημέρι, όταν με το Mirrage συνάντησε το πεπρωμένο του, κάπου στο Αιγαίο, αντιμέτωπος με κάποια νεφική κατάσταση αλλά και με τον εαυτόν του.



Τελικά, υπάρχει πεπρωμένο; Ηχεί παράξενα η ερώτηση! Η μυθολογική προσέγγιση του ζητήματος τροφοδοτεί, ίσως, την ευτραπελία. Ο φιλοσοφικός στοχασμός εντείνει την απορία. Η επιστημονική τεκμηρίωση αναζητείται. Και ο δογματισμός, απλώς, αναστατώνει την όποια πίστη. Θα δεχθούμε, ότι η πρόοδος, η κίνηση προς τα εμπρός, είναι συνυφασμένη με το πεπρωμένο του ανθρωπίνου γένους. Ίσως, διότι έτσι το θέλησε ο Προμηθέας, που έδωσε τη φωτιά στον άνθρωπο, χωρίς να του πει πρόσεξε να, ή πώς να, μην καείς. Και η πτήση είναι πρόοδος, πρόοδος φωτιάς. Είναι επίτευγμα του πολιτισμού και της τεχνολογίας που δημιούργησε ο ελεύθερα σκεπτόμενος άνθρωπος. Είναι επίτευγμα της έμφυτης, της θεϊκής, της δαιμονικής τάσης του ανθρώπου προς τους αναβαθμούς της ευδαιμονίας, την αχαλίνωτη ορμή της ψυχής προς το απόλυτο ωραίο με προκλητική, πολλές φορές, περιφρόνηση στον θάνατο. Είναι μια τάση, που ως προς την αφετηρία της παρουσιάζεται ως ανθρώπινο φαινόμενο, αλλά όχι ανθρώπινο ως προς το απροσδιόριστο τέλος. Βέβαια, σε αυτή την φαινομενικά αχαλίνωτη ψυχική ορμή αντιτίθεται η δύναμη της φρονήσεως. Είναι η ψυχική κατάσταση όπου ο άνθρωπος αντικρίζει με απόλυτη καθαρότητα τον κόσμο της αντικειμενικής πραγματικότητας. Αυτή, μόνη, εξασφαλίζει στον άνθρωπο την εσωτερική βεβαιότητα εναντίον των μεταπτώσεων της τύχης, ή, ό,τι με τον όρο τύχη υπονοείται από τον καθένα μας. Αλλά το πρόβλημα είναι, ότι η φρόνηση αυτή δεν αγοράζεται, δεν υπαγορεύεται, δεν . . . δεν . . . Μόνον αποκτάται. Πώς; Κατά τρόπον απροσδιόριστο! Ρώμη, λοιπόν, μετά φρονήσεως, είπαν!
Ξεφυλλίζοντας τις προσωπικές αεροπορικές σημειώσεις, από κάποια εισήγηση σε σεμινάριο ασφαλείας πτήσεων, αντιγράφω μεταξύ των άλλων: Γίνεται αποδεκτό, ότι όσο περισσότερο κατακτά ο άνθρωπος την αντικειμενική πραγματικότητα τόσο περισσότερο μειώνεται το ποσόν των φαινομένων που αποδίδονται στην τύχη. Αλλά, κάποιο περιστατικό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί τυχαίο, ειμή μόνον σε σχέση με την ατέλεια των γνώσεών μας. Σε σχέση προς την άγνοια της τάξεως των αιτίων, δηλαδή. Η άγνοια του αιτίου δημιουργεί τη δοξασία περί τυχαίου, και η δοξασία περί τυχαίου μεταβάλλει την τύχη σε αίτιο. Αλλά η περί τυχαίου δοξασία είναι δοξασία εξ υποκειμένου. Τι είναι δοξασία; Πάντως, δεν είναι ούτε απλή γνώμη, αλλά ούτε και επιστήμη. Με άλλα λόγια, η τύχη είναι ''αγνοούμενη νομοτέλεια''. Σ' αυτήν αποδίδονται όλα εκείνα τα φαινόμενα, τα οποία δεν μπορούν να εξηγηθούν με τον νόμο της αιτιότητας, διότι τα αίτια που τα προκάλεσαν είναι ασύλληπτα ή αστάθμητα. Αυτό το ασύλληπτο τροφοδοτεί την καθολική αντίληψη περί του Πεπρωμένου. Την υπερβατική αναγκαιότητα, τη μοιροκρατία, με άλλους όρους.
Όμως, είμαστε οι πρωταγωνιστές της αποφασιστικής δράσης. Επιτελούμε το καθήκον, ναι, με ρομαντισμό και ως διάκονοι της αεροπορικής ιδέας, αλλά και με υψηλό το αίσθημα της εθνικής προσφοράς. ''Πάντων τιμιώτερον η πατρίς''! Πού; Εκεί όπου η φλόγα και η ταχύτητα, το στιμόνι και το υφάδι, υφαίνουν τον εθνικό αμυντικό ιστό. Εκεί όπου ακουμπάει η άμυνα της Χώρας. Ναι, είμαστε η άμυνα της Χώρας. Και δεν επιτρέπεται να λοξοκοιτάμε προς τη μοιροκρατία. Όταν, λοιπόν, ένας κρότος διαταράξει το θυμικό μας, όταν μια στήλη καπνού κόψει τη συνέχεια του ορίζοντος, όταν ένας παφλασμός ταράξει τη θάλασσα του Αιγαίου, πιθανόν να είμαστε ενώπιον ενός αεροπορικού ατυχήματος. Και το ατύχημα αυτό θα είναι ένα αιτιατό, με συγκεκριμένες διαστάσεις στο χώρο και τον χρόνο, που πρέπει να καταγραφούν και να προσμετρηθούν. Και να η θεωρία της αιτιοκρατίας. Και να ο τέταρτος κανόνας της λογικής. Κάθε αιτιατό έχει την αιτία του. Και ποιά είναι η αιτία της αιτίας; Είμαστε πλέον στην αφετηρία της διερευνήσεως του ατυχήματος, βεβαίως, χωρίς μοιροκρατικούς όρους. Και στο τέλος της διαδρομής, με σφιγμένη την καρδιά, τις περισσότερες φορές, θα αποφανθούμε, στο σχετικό πόρισμα, ''Σφάλμα χειριστού συνιστάμενον . . . ''! Όμως, στο σφάλμα αυτό, συμπληρώνουμε με έμφαση, θα μπορούσε να υποπέσει ο οποιοσδήποτε από εμάς! Αλλά εμείς, πάντοτε, κλείνουμε την παρένθεση της κάθε αεροπορικής τραγωδίας με τον αφορισμό, έ . . . σε μένα δεν θα μου τύχει! Χμ! Και η μοιροκρατία ξανά παρούσα, έστω και σε λανθάνουσα μορφή!
Τα λουλούδια προβάλλονται στο βαθύ γαλάζιο του ελληνικού ουρανού. Και μοιάζουν να ακουμπάνε σε απροσδιόριστη νεφική κατάσταση. Ναι, απροσδιόριστη μπορεί να είναι και η συμπεριφορά του χειριστού του μονοθέσιου μαχητικού εντός αυτής, κυρίως, όταν θα πρόκειται για απρογραμμάτιστη - ακούσια είσοδο. Ναι, οι νεφικές καταστάσεις θέλουν ιδιαίτερη προσοχή! Πρίν δύο περίπου χρόνια, σε χρόνο ανύποπτο θα λέγαμε, ο καλός συνάδελφος Χρίστος Νικολόπουλος, με άγνωστη αφορμή, αλλά με έκδηλη φιλοφρονητική διάθεση, μου υπενθύμισε το δώρο που είχα απευθύνει σε όλους τους χειριστές κάποια παραμονή Πρωτοχρονιάς. Με πόση πατρική στοργή, θυμάμαι, αλλά και με πόση συναίσθηση προϊσταμένου είχα προβεί στη χειρονομία! Το δώρο έφερε τον ''εμπορικό'' τίτλο, <<Η Μάχη που δεν πρέπει να χαθεί>>! Ήταν ένα μακροσκελές άρθρο, που είχα γράψει όταν επέστρεψα από τις ΗΠΑ, όπου είχα παρακολουθήσει μαθήματα ασφαλείας πτήσεων και διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, στο USC του Los Angeles. Και στο ''περιτύλιγμα'' (διαβιβαστικό) τους έλεγα, μεταξύ των άλλων: ''Το προσφέρω σε όλους, αντί άλλου δώρου, με την ευκαιρία του νέου χρόνου, με την ελπίδα ή την ευχή να αποτελέσει, για τον καθένα ξεχωριστά, αφορμή για περισσότερη σπουδή και προετοιμασία της πτήσεως εντός νεφών και αναγνώριση της ανάγκης για ρεαλιστικότερη εξάσκηση στην πτήση δι' οργάνων''. Ναι, η χρονιά που έφευγε, όπως και πολλές προηγούμενες, σημαδεύονταν από στοιχεία τραγικότητας, με ''θύτη'' τον παράγοντα ''καιρός''.
Μαζί με το περιτύλιγμα, συνημμένες και τριάντα πέντε οδηγίες για πτήσεις υπό IMC συνθήκες, βγαλμένες από σωρευμένη εμπειρία, και παραπληρωματικές προς τα όσα τα εγχειρίδια πτήσεων και οι υπηρεσιακές διαταγές υπαγορεύουν, και τα όσα στα σχετικά σεμινάρια διδάσκονται. Κάποιες από αυτές: Απαραίτητη προϋπόθεση για μια ασφαλή πτήση εντός νεφών ή σε απόλυτο σκοτάδι, αποτελεί και η ψυχολογική άνεση του χειριστού. . . Χρειάζεται κυρίως αυτοπεποίθηση, ότι οι διαδικασίες ασφαλούς χειρισμού του αεροσκάφους θα εκτελεστούν σωστά και ότι θα προληφθεί η δημιουργία παραίσθησης, ή αν εμφανισθεί θα αντιμετωπισθεί σωστά. . . Αυτή η αυτοπεποίθηση εξασφαλίζεται με τη λεπτομερή σχεδίαση και προετοιμασία πριν εισέλθουμε στη θέση του χειριστού, και οπωσδήποτε πριν εισέλθουμε στην όπoια νεφική κατάσταση . . . Δεν κάνουμε διατρήσεις νεφών εν καθόδω σε μη ελεγχόμενες περιοχές. . . Πάντα εξασφαλίζουμε όρια ασφαλείας ύψους. . . Σε περίπτωση που εκδηλωθεί παραίσθηση δείχνουμε απόλυτη εμπιστοσύνη στα όργανα του αφους. . . Δεν παραλείπουμε να κοιτάζουμε και την οθόνη του Radar (σε λειτουργία). Θα μας βοηθήσει να απαλλαγούμε από την παραίσθηση. Είναι σαν να βλέπουμε έδαφος. . . Όταν αισθανθούμε παραίσθηση (χρειάζεται δύναμη για να το παραδεχθούμε) το αναφέρουμε, πιέζουμε το button τού ασυρμάτου και όποιος μας ακούσει . . . Αν ο έλεγχος του αφους είναι αδύνατος, εγκαταλείπουμε. Καθώς και πολλές άλλες λεπτομέρειες. . .
Αλλά γιατί τόση έμφαση στα νέφη και στην παραίσθηση; Αυτό είναι και το περιεχόμενο του ''δώρου''! Ας πάρουμε, λοιπόν, μια γεύση από το οκτασέλιδο άρθρο, που είχε δημοσιευτεί και στο περιοδικό ''Η ΠΤΗΣΗ'', τον Οκτώβριο 1975.
>> Δύο χειριστές αεριωθουμένων αφών, σε εκτέλεση νυκτερινής ναυτιλίας μεγάλου ύψους, διαχωρίστηκαν (έσπασαν) εξ αιτίας νέφους κατακορύφου αναπτύξεως. Όταν συναντήθηκαν, μετά από μερικά δευτερόλεπτα, εκτός νεφών, ο ένας χειριστής παρετήρησε ότι το άλλο αφος ίπτατο υπεράνω αυτού ανάστροφα. Όταν και οι δύο χειριστές περισυνελέγησαν, μετά την επιτυχή εγκατάλειψη των αφών, την οποία υπαγόρευσε η επικίνδυνη κατάσταση που οι ίδιοι είχαν δημιουργήσει παλεύοντας με τα σύννεφα, και άρχισαν να αναφέρονται στις φάσεις του ατυχήματος, διαπιστώθηκε ότι ο χειριστής, ο οποίος ανέφερε ότι παρετήρησε το άλλο αφος σε ανάστροφη στάση, ήταν εκείνος που στην πραγματικότητα πετούσε ανάστροφα!


>> Καταστάσεις κωμικοτραγικές εκτυλίσσονται ενίοτε, εκεί στους ουρανούς. Διαφαίνεται ότι το περιβάλλον εκεί πολλές φορές παρουσιάζεται έως αφιλόξενο. Πόθεν όμως πηγάζει αυτή η αφιλοξενία; Ποιός είναι ο ανηλεής δολοφόνος που περιφέρεται ελεύθερος στους ουρανούς; Εναντίον ποίου πρέπει να δοθεί η μάχη;
>> Η αίσθηση της ισορροπίας του ανθρώπου ελέγχεται από τον λαβύρινθο του έσω ωτός. Τα τρία ημισφαιρικά κανάλια με το υγρό, τα ειδικά όργανα που φιλοξενούνται εκεί και η διάταξη με την οποία είναι τοποθετημένα τα αισθητήρια τριχίδια, οι ωτόλιθοι και τα λιθοφόρα κυστίδια αποτελούν ένα γυροσκόπιο. (Γίνεται λεπτομερής περιγραφή και ανάλυση της λειτουργίας και πώς προκαλούνται τα ορθοστατικά αντανακλαστικά, τα οποία επαναφέρουν το σώμα στην ορθία θέση).
>> Στην πτήση όμως οι αισθήσεις της πιέσεως και της ισορροπίας υπόκεινται σε παράξενες και ασυνήθεις δοκιμασίες, από τις επιταχύνσεις, θετικές, αρνητικές, πλευρικές, που αναπτύσσονται στο σύστημα αεροσκάφος/χειριστής, αλλά και από τις κινήσεις της κεφαλής του χειριστού, κοριόλιος δύναμις. . . Σε μερικές περιπτώσεις γίνεται τέτοια αποπλάνηση και σύγχυση και δίνουν στον χειριστή τελείως εσφαλμένες πληροφορίες, ώστε επέρχεται πλήρης απώλεια προσανατολισμού στο χώρο (spatial disorientation).
>> Όταν, λοιπόν, η αίσθηση της οράσεως δεν συμμετέχει, λόγω σκότους ή νεφών, στη δημιουργία της ισορροπίας του ανθρωπίνου σώματος, ο χειριστής καθίσταται έρμαιο των εσφαλμένων μηνυμάτων της αισθήσεως της πιέσεως και της ειδικής κατασκευής του λαβυρίνθου του. (Αναλύονται δέκα διακεκριμένες περιπτώσεις εσφαλμένων εντυπώσεων που μπορεί να δημιουργηθούν στον χειριστή κατά τη διάρκεια μιάς ''τυφλής'' πτήσεως).
>> Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο χειριστής δεν παρέχει θετικές εγγυήσεις για τον εαυτόν του. Γιατί οι πληροφορίες που φθάνουν στον εγκέφαλο για τον προσανατολισμό του στον χώρο, είναι κατά κανόνα ψευδείς. (Γίνεται προσπάθεια καταγραφής όλων των περιττών κινήσεων της κεφαλής του χειριστού που συντείνουν στη δημιουργία των εσφαλμένων αυτών εντυπώσεων).
>> Η εμφάνιση των προαναφερθέντων εντυπώσεων, σε συνδυασμό ή μεμονωμένα, οδηγούν στην παραίσθηση. Σχεδόν ταυτόχρονα χάνεται η εμπιστοσύνη του χειριστού προς τα όργανα του αφους. Αρχίζουν οι υπερδιορθώσεις. Χάνεται ο έλεγχος . . .
>> Η απόλυτη εμπιστοσύνη στα όργανα πτήσεως του αφους είναι η μόνη λύση.
>> Άπαξ, λοιπόν, και απωλεσθεί ο φυσικός ορίζων (σκότος - νέφη), ο χειριστής εμπλέκεται σε μάχη εναντίον του πλέον προδοτικού και ύπουλου εχθρού, του εαυτού του. Και είναι ''Μάχη που δεν πρέπει να χαθεί''.
Δυστυχώς, όμως, είναι πολλές οι περιπτώσεις που η μάχη χάνεται! Και μαζί και συνάδελφοι!
Μετά από τριάντα χρόνια, ξεφυλλίζω τον πίνακα αποδεκτών των Χειριστών που παρέλαβαν το ''δώρο''. Από τους εβδομήντα οκτώ παρόντες την ημέρα παραλαβής της Διοικήσεως, κάποιους μήνες πριν, απουσιάζει ένας: Υποσμηναγός Ιπτάμενος Ζωγράφος Σταύρος. Δεν απολησμονώ τη σχετική από καθέδρας ενημέρωση . . . ''Ένας συνάδελφός μας αναπαύεται από την ώρα αυτή στη θέση Ορκάνα στη νότια Όσσα . . .''! Ναι, ήταν 23 Σεπτεμβρίου 1987, προμεσημβρινή ώρα. Τα δύο F-104G, με τέσσερις εξωτερικές δεξαμενές καυσίμου για τις ανάγκες κάποιας αποστολής, είχαν προσγειωθεί στο α/δ της Λάρισας για ανεφοδιασμό και επιστροφή στη μητρική μονάδα. Έγινε πλήρωση με καύσιμο και των τεσσάρων δεξαμενών. Δεν απαιτείτο! Μετά την απογείωση ο σχηματισμός παίρνει εντολή από τον πύργο ελέγχου του αεροδρομίου για άμεση στροφή αριστερά. Προφανώς για λόγους εναέριας κυκλοφορίας. Βεβιασμένη απόφαση/αντίδραση. Ακολουθεί σύντομα απρογραμμάτιστη και ακούσια είσοδος εν στροφή του σχηματισμού εντός νεφών. Δεν κερδήθηκε εγκαίρως ύψος ασφαλείας. Μεγάλο το εξωτερικό φορτίο. Το αρχηγό αφος θα προσκρούσει στο έδαφος. Ο Νο 2 . . . θα επιστρέψει ασφαλώς στον Άραξο!
Ξεφεύγω από τις επιστημονικές θεωρίες για τα κέντρα ισορροπίας του ανθρώπου. Παραμερίζω τα εγχειρίδια πτήσεως. Παραβλέπω τις υπηρεσιακές σχετικές διαταγές. Διαγράφω τις εντολές και οδηγίες που ο κάθε προϊστάμενος δίνει, ο καθένας με τον δικό του τρόπο και το δικό του στυλ, ως επιβλέπων στη διεξαγωγή των πτήσεων. Απομονώνω την ελπίδα, αυτή τη βαυκαλιστική αναμονή του διαρκώς εκφεύγοντος αγαθού. Καταπνίγω τα υπολείμματα του εγωτισμού. Εξοστρακίζω την όποια αυθεντία. Και ψελλίζω . . . ''Πεπρωμένο''! <<Γαία δε πατρίς έχει κόλποις τών πλείστα καμόντων σώματα. Μηδέ αμαρτείν και πάντα κατορθούν εν βιοτή, θέλημα θεών εστί. Μοίραν δ' ού τι φυγείν έπορεν>>. Εν κατακλείδι, το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον, παραφράζοντας τον Δημοσθένη. Ναι, ας είναι η αναφορά αυτή μια νότα μνημοσύνης, από τον φυσικό του προϊστάμενο, και για τον Σταύρο Ζωγράφο! Σώφρων, ακέραιος και συγκροτημένος. Έχαιρε εκτιμήσεως και εμπιστοσύνης. Έφυγε στα 32 του. Και το κενό στις καρδιές μας, μεγάλο. Τι να απέγιναν και οι δικοί του! Πώς να κρατηθείς!
<<Τι είναι, λοιπόν, οι αεροπόροι; . . . Απλοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας. . . Το αεροπλάνο γι' αυτούς, η μεγάλη αγάπη, ο έρωτας, το πάθος . . . Δεν δικαιούνται να έχουν προβλήματα . . . Τήρησαν και θα τηρούν τον όρκο να φυλάνε την πατρίδα και να προσφέρουν και τη ζωή τους αν χρειαστεί . . . Δεν μετάνοιωσα για την επιλογή μου . . . Αν γινόμουν ξανά δέκα οκτώ ετών, και πάλι, ακριβώς το ίδιο θα έκανα . . . Αλλά, φοβάμαι για τον εγγονό, που μου λέει, θέλω, παππού, να πετάξω πολεμικό, σαν και σένα . . . >>! Είναι τα ειλικρινά, ανυπόκριτα και ανεπιτήδευτα λόγια του συναδέλφου Στάθη Μάρκου, σε ένα συναισθηματικό ξέσπασμα για το τελευταίο τραγικό αεροπορικό συμβάν. Αλήθεια, ποιόν δεν εκφράζουν οι αποστροφές αυτές; Όλοι μας δηλώνουμε ανεπιφύλακτη συγκατάνευση, δηλώνουμε ''παρών'', έστω και αν εκεί . . . ψηλά και πέρα από τα αγριολούλουδα, στο πάνθεο των αδικοχαμένων συναδέλφων, στο απόκοσμο στοχαστικό επέκεινα, ο καθένας μας μπορεί να ''διακρίνει'' και τον παρ' ολίγον πρόωρο χαμό του εαυτού του! Διότι, ναι, δεν πρόκειται για εγκεφαλική απόφαση. Ποιός ξέρει! Ίσως, να είναι μια άδηλη και απροσδιόριστη ψυχική διάθεση για την τιμημένη απογείωση, και . . . ''ως αν δαίμων βουληθεί''!
Αιωνία η μνήμη! Και ας είναι πλέον η πορεία της Πολεμικής μας Αεροπορίας μια συνεχής ''άδακρυς μάχη'', για να δανειστούμε έναν χαρακτηρισμό από τον 4ο π.χ. αιώνα.
20 Μαΐου 2018. Γρηγόριος Δημ. Νούσιας - Αεροπόρος.1


Δημήτρης Μπάκας: ΘΗΛΥΤΗΤΑ: Η ΠΑΡΑΜΕΛΗΜΕΝΗ ΑΡΕΤΗ

on Sunday, 13 May 2018. Posted in Παιδεία - Ιστορία - Πολιτισμός - Αθλητισμός - Περιβάλλον

Προοίμιο
Γιορτάζουμε, κάθε χρόνο, τη γιορτή της μητέρας. Πολύ σωστά και δίκαια! Υπάρχει άραγε άνθρωπος επάνω στη Γη, που μπορεί νααμφισβητήσει το τι αξίζει η Μάνα του; Τη θηλή της μάνας του επιζητεί το νεογέννητο μωρό από την πρώτη στιγμή πριν ακόμη ανοίξει τα μάτια του. Το οδηγεί η οσμή και η γεύση του αμνιακού υγρού που ήδη το έχει φέρει στη ζωή.Ποιος μπορεί να ξεχάσει το πρώτο χαμόγελοτης Μητέρας του; Τη θαλπωρή της αγκαλιάς της και την ασφάλεια, που ένιωθε ξεχνώντας κάθε τρόμο, φόβο και ανησυχία;
Όσοι δεν ένιωσαν το χάδι της μητέρας τους είναι δυστυχισμένοι. Δεν νιώθουν ποτέ πληρότητα. Εκείνοι που την έχουν χάσει τη λαχταρούν και έχουν την εικόνα της πάντα στο νου τους και την καρδιά τους. Τη μάνα μας καλούμε για βοήθεια σε κάθε πόνο και αγωνία.
Ποιο είναι, όμως, αυτό το μοναδικό χαρακτηριστικό που ανυψώνει τη μάνα στο ύπατο βάθρο αξιών της ζωής μας. Είναι μια ιδιαίτερη ποιότητα, μια αρετή διαφορετική από τις άλλες που συνθέτουν την ανθρωπινότητα του ανθρώπινου όντος. Η ελληνική γλώσσα διαθέτει μια υπέροχη λέξη για να εκφράσει την ουσία αυτής της αρετής. Θηλύτητα. Ένας όρος, οποίος δυστυχώς για πάμπολλους λόγους, έχει εκλείψει από το λεξιλόγιό μας.


Εισαγωγή
Αρετήείναι μια επίκτητη διάθεση να κάνουμε το καλό. Μια δύναμη ενέργειας και ανθρωπιάς. Είναι το ίδιο το καλό εν πνεύματι και εν αληθεία.Το καλό δεν είναι απλά προς θεώρηση, αλλά είναι κάτι που πρέπει να μπορούμε να κάνουμε. Δεν μπορούμε, όμως, σε απόλυτο βαθμό να το γνωρίσουμε και να το εφαρμόσουμε.
Αρετές είναι οι ηθικές αξίες στην πράξη, δηλαδή οι ενσαρκωμένες, όχι θεωρητικές. Πάντα μοναδικές όπως καθένας από εμάς. Είναι πάρα πολλές, όσες και τα ελαττώματά μας. Συνιστούν «μεσότητες»( κατά τον Αριστοτέλη), αλλά ποιοτικά είναι «κορυφές» μεταξύ δύο κακών ( υπερβολής και έλλειψης). Γι’ αυτό είναι δυσαπόκτητες. «Επαινετές έξεις».Δεν πρέπει, όμως, να συγχέονται με τις επιτηδειότητες. Οι αρετές είναι δυνάμεις που σκοπό έχουν πάντα το γενικότερο καλό.
Στη γενική περίπτωση οι αρετές δεν διακρίνονται ανάλογα του φύλου, παρά το ότι μερικές ταιριάζουν περισσότερο στον άνδρα ή στη γυναίκα. Μόνον η αλήθεια είναι απόλυτα καθολική. Η αλήθεια όμως δεν είναι ηθική, ούτε συναισθηματική ούτε βουλητική. Όλες οι αρετές αναδύονται από την επιθυμία και οι επιθυμίες είναι συνήθως διαφορετικές στους ανθρώπους και ποικίλουν σχεδόν πάντα κατά το φύλο. Εντούτοις και τα δύο φύλα μετέχουν σε όλες τις αρετές, έστω και διαφοροποιημένα.

Πραότητα- γλυκύτητα-θηλύτητα
Οι Αρχαίοι Έλληνες και κυρίως οι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν πως αυτοί έγιναν κοινωνοί της πραότητας στον κόσμο. Θεωρούσαν την πραότητα συνώνυμο του Πολιτισμού αντίθετο της βαρβαρότητας. Ο σημερινός δυτικός πολιτισμός είναι στην ουσία ο ελληνικός πολιτισμός, ως ανθρωπισμός. Πραότητα είναι το αντίθετο του θυμού και της σκληρότητας. Δεν είναι μια απλή αρετή αλλά σύνθεση περισσότερων αρετών. Το ρήμα καταπραΰνω αυτό εκδηλώνει. Ο Αριστοτέλης θα αναβαθμίσει την πραότητα σε ξεχωριστή αρετή, ως μεσότητα ανάμεσα στην οξυθυμία και τη μαλθακότητα. Η πραότητα ταυτίζεται με τη μη βία. «Η μη βία είναι σαφώς προτιμότερη, μόνον, όταν είναι αποτελεσματική»γράφει η Σιμόν Βέιλ. Ας αναλογισθούμε την πραότητα του Γκάντι στην Ινδία.
Γλυκύτητα, είναι συνώνυμη με την πραότητα, ταυτίζεται με τη θηλύτητα, που αναγνωρίζεται ως ένα είδος γυναικείας ποιότητας. Μια δύναμη δίχως σκληρότητα. Μια αγάπη δίχως θυμό. Το αντίθετο της ωμότητας, της επιθετικότητας, της βαρβαρότητας. Γαλήνη εσωτερική, χωρίς μίσοςή αναισθησία. Η επιθετικότητα και ο θυμός δείχνουν αδυναμία, όπως και η βίαόταν είναι ανεξέλεγκτη. Μόνον η γλυκύτητα είναι δύναμη που μπορεί να μας κατευθύνει προς το αγαθό και γι’ αυτό είναι αρετή. Δύναμη ειρηνική, και γλυκιά, πλήρης υπομονής και προσήνειας. Είναι αυτό που περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο μοιάζει με την αγάπη, περισσότερο και από τη γενναιοδωρία, που θέλει να κάνει καλό στον άλλο, και τη συμπόνια, που πονά με τον πόνο του άλλου. Η γλυκύτητα αρνείται να τον βλάψει. Είναι το θάρρος δίχως βία, αυτό που λέμε κουράγιο! Μια τελικότητα χωρίς κανένα άλλο σκοπό. Μια ύπατη πληρότητα και ολβιότητα.
Η θηλύτητα δεν πρέπει να συγχέεται με τη θηλυκότητα, όπως και η αρρενωπότητα με το θάρρος και την ανδρεία. Η θηλυκότητα και αρρενωπότητα είναι προτερήματα και επιτηδειότητες. Ήτοι δυνάμεις άλλης υφής. Δεν είναι ελαττώματα, αλλά οπωσδήποτε δεν είναι αρετές με την έννοιαότι κατευθύνουν το πράττειν προς το αγαθό. Η θηλύτητα δεν πρέπει να συγχέεται, επίσης, με τη θηλυπρέπεια, που ασφαλώς για τους παραπάνω λόγους δεν είναι αρετή. Ούτε με τη παθολογική υστερία, που δεν είναι γλυκύτητα, δεν είναι αγάπη, αλλά ναρκισσισμός, καμώματα, επιθυμία για εξουσία. Ήτοι μια τέχνη κατάκτησης και επίδειξης. Το αντίθετο της αλήθειας.
Η πραότητα,η γλυκύτητα και η θηλύτηταβρίσκονται στην άλλη άκρη: είναι καλωσόρισμα, σεβασμός, άνοιγμα. Αρετές σε ένα βαθμό παθητικές, υποταγής και αποδοχής, γι’ αυτό είναι πιο κοντά στη σοφία. Δεν υπάρχει σοφίακαι καμιά άλλη αρετήχωρίς ένα βαθμό υποχωρητικότητας. Ο σοφός «φέρεται με ανθρωπιά και πραότητα»(Σπινόζα). Η πραότητα είναι ηπιότητα, ένα είδος αυθόρμητης καλοσύνης : « κάνε αυτό που είναι καλό για εσένα προκαλώντας όσο το δυνατόν λιγότερο κακό στον άλλο»(Ρουσσώ).
Η γλυκύτητα(θηλύτητα) υποτάσσεται στην πραγματικότητα, στη ζωή, στο γίγνεσθαι, στην καθημερινότητα. Μια αρετή ευέλικτη, υπομονής, αφοσίωσης και αρμοστικότητας.Το αντίθετο του αλαζονικού και ανυπόμονου, της ακαμψίας, της ανένδοτης και πεισματικής δύναμης, της προπέτειας και αυθάδειας. Πιο κοντά στηναυτοπειθαρχία και την επιβολή στον εαυτό. Ενάντια μάλιστα στον εαυτό αν χρειαστεί. Και η αγάπη σημαίνει υποχώρηση, γι’ αυτό είναι γλυκύτητα και δωρεά.
Η θηλύτητα δεν ανήκει στις βασικές θεωρούμενες αρετές( φρόνηση, εγκράτεια, θάρρος , δικαιοσύνη), αλλά στις ήπιες. Αλλά δίχως ένα ελάχιστο θηλύτητας δεν αναδύεται η ανθρωπινότητα. Δεν μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος χωρίς γλυκύτητα και πραότητα. Ανεκτίμητος ο ρόλος της γλυκύτητας σε κάθε διδασκαλίακαι παιδαγώγηση. Πρώτο παράδειγμα εκείνο του Θεανθρώπου.

Σχολιασμός
Το να τιμούμε τη μητέρα μια μέρα το χρόνο δεν είναι αρκετό, γιατί η μάνα είναι σε κάθε στιγμή της ζωής μπροστά μας. Είναι φύλακας «άγγελος» και προπαντός οδηγήτρια και πρότυπό μας. Το ίδιο ισχύει για το άρρεν το θήλυ. Δυστυχώς, ως άτομα και ως κοινωνία, υποβαθμίζουμε ή παραμελούμε τη μοναδική αξία του θηλυκού συντρόφου μας. Εν πολλοίς μάλιστα διαστρέφουμε ακόμη και την πηγαία ιδιοσυστασία, όπως η Φύση την έπλασε.
Ο τρόπος του σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι και πράττειν των ανθρώπων έχει αλλοιωθεί δραματικά με την τεχνολογική ανάπτυξη, τη δημιουργία μεγαλουπόλεων και ειδικά με την επικράτηση της εμπορευματοποίησης των πάντωνακόμη και του ανθρώπινου προσώπου. Στο κλίμα υπερβολικής κατανάλωσης υλικώναγαθώντης εποχής μας οι ανάγκες επιβίωσης εξανάγκασαν τη γυναίκα να απομακρυνθεί από το μητρικό ρόλο και να ασχολείται με την επαγγελματική σταδιοδρομίαπου της προσδίδει και μεγαλύτερα όρια απελευθέρωσης. Ο συρμός(μόδα) και προπαντός το κυνήγι του εμπορικού κέρδους την απομάκρυναναπό τη θηλύτητα(γλυκύτητα) και την ώθησαν προς τη θηλυκότητα.
Ο Ελληνισμός ανακάλυψε τους ειδολογικούς νόμουςτου πνεύματος, τη γλώσσατης λογικής σκέψηςκαι καθιέρωσε τον όρο Ανθρωπισμό (Humanismus). Ο Χριστιανισμός ως ιδιότυπη αίσθηση ζωής ανακάλυψε τη «λογική της καρδιάς». «Le Coeur a ses raisons que la raison ne connait point» (Pascal). Ο έρωτας του Πλάτωνα για διδασκαλία και μάθηση αναβαθμίζεται σε αγάπη, όχι από φιλανθρωπία και οίκτο αλλά για τον ίδιο τον άνθρωπο ανεξάρτητα καταγωγής και δυνατοτήτων του.
Ο παιδαγωγός και ανδραγωγός οφείλει να έχει ένα είδος θηλύτητας-γλυκύτητας, γιατί συνιστά ένα εξιδανικευμένο είδος μητέρας. Μέσα από ένα μητρικό φίλτρο ακτινοσκοπούνται όλες οι πτυχές της ανθρώπινης προσωπικότητας, οπότε με την ολιστικήδιάπλαση αναπτύσσονται συνολικά και αρμονικά οι εσωτερικές δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης.Το μητρικό αυτό φίλτρο ανταποδίδει σαν αμοιβή το μαντικό χάρισμα στον παιδαγωγό και αναδύεται η άφατη πληρότητα και ολβιότητα που εισπράττει από το λειτούργημά του. Τότε η παιδαγωγία καθίσταται πνευματική δημιουργία και ηθική ενέργεια. Έτσι μόνον αντισταθμίζεται, κατά κάποιο τρόπο, ο μόχθος του παιδαγωγού.
Οι αρετές , ως επαινετές έξεις, ήτοι ενσαρκωμένες ηθικές αξίες,ανήκουν και στα δύο φύλα ασχέτως εάν έχουν διαφορετική υφή, επειδή οι αξίες αναδύονται από τις επιθυμίες που διαφέρουν από άτομο σε άτομο.
Η θηλυκότητα δεν είναι αρετή ούτε ελάττωμα. Είναι προτέρημα, μια δύναμη άλλης υφής.Η θηλύτητα είναι αρετή γιατί είναι δύναμη που αρνείται το κακό. Ταυτίζεται με τη γλυκύτητα και αναδύεται από την πραότητα. Και παρά το ότι εκφράζεται εντονότερα στο θήλυ εντούτοις ενυπάρχει υποχρεωτικά και στο άρρεν, γιατί συνιστά την ουσία της ανθρωπινότητας, που φέρνει τους ανθρώπους πλησίστιους στις δυσκολίες και τα προβλήματα της ζωής.

Συμπεράσματα
Η θηλύτητα(γλυκύτητα, πραότητα) συνιστά πεμπτουσία της αρετής του συνυπάρχειν. Της ψυχικής δύναμης για ενεργή συμμετοχή, ώστε να δημιουργηθούν οι απόλυτα αναγκαίες συνθήκες, που όταν συντρέξουν λαμβάνει χώρα η μετάλλαξη και η μετουσίωση όλων των μερών σε μια σύνθεση με νέα χαρακτηριστικά. Τότε το συνονθύλευμα μετατρέπεται σε ομάδα. Τότε το όλον λαμβάνει μορφή και δικό του περιεχόμενο. Τότε υπάρχει και ουσιαστικά το είναι της Κοινωνίας. Τότε μπορούμε να μιλάμε για ομάδα, οικογένεια, κοινωνία, έθνος και Πατρίδα. Είναι τότε που έχουμε μπει στο πλαίσιο της ηθικής συνύπαρξης. Τότε νοιώθουμε«τον άλλο, ως εαυτό». Τότε στην αξιοπρέπεια του άλλου καθρεφτίζεται η δική μας αξιοπρέπεια και κάθε περιορισμός δικός μας είναι έκφανση και αποδέσμευση εσωτερικής μας ελευθερίας. Τότε αναδύεται η ρεαλιστική αγάπη. Τότε τα προβλήματα γίνονται πιο ευεπίλυτα.
Η ιαπωνική λέξη amae,που σημαίνει γλυκύτητα, θαρρώ, ότι μας δίνει την απόλυτα ωραία έκφραση. Είναι η μαγική εκείνη στιγμή, κατά την οποία νοιώθουμε το υπέροχο συναίσθημα ότι ανήκουμε σε ένα σύνολο, στο οποίο θέλουμε να ανήκουμε και εκείνο μας θέλει ως μέλος του.Όντως, συμφωνούμε όλοι μας, ότι δεν υπάρχει ωραιότερο συναίσθημα από το να γυρίζεις σπίτι σου που τόσο ο ίδιος θέλεις και να νοιώθεις την αγάπη όλης της οικογένειάς σου ή να πηγαίνεις στο χώρο της εργασίας σου και να αισθάνεσαι ότι και οι συνεργάτες σου σε περιμένουν με λαχτάρα να είσαι κοντά τους ή ακόμη και όταν είσαι μακριά τους θα επιθυμούσανε να σε έχουν δίπλα τους και ανάμεσά τους.
Το ιδεόγραμμα της ιαπωνικής γλώσσας για τη λέξη amae, είναι όντως εκφραστικότατο. Απεικονίζει τη μητέρα να κρατάει στην αγκαλιά της το μωρό της! Είναι η κορυφαία εκείνη στιγμή, κατά την οποία το μωρό αισθάνεται τη μεγαλύτερη στοργή και ασφάλεια και η μητέρα κρατάει ό,τι πολυτιμότερο έχει στη ζωή. Θαρρούμε ότι αυτό το ιδεόγραμμα συνιστά την τελειότερη έκφραση της θηλύτητας(γλυκύτητας).

Επίλογος
Τον αρχέτυπο αυτό ανθρώπινο δεσμό μεταξύ των ανθρώπων οφείλουμε να καλλιεργήσουμε σήμερα. Σήμερα που η ανθρωπότητα κάλυψε τόσο μεγάλη έκταση, ολόκληρο τον Πλανήτη μας, η οποία ξεφεύγει από τα όρια της ατομικής σύλληψης και ισχύος-δράσης μόνον μια ευρύτερη συμμετοχική, αλλά και αρμονική δράση μπορεί να φέρει θετικά αποτελέσματα.
Τότε μπορούμε να πούμε ότι βρισκόμαστε στο πεδίο της σημερινής έννοιας της ηθικής, δηλαδή στο διαλογικό χαρακτήρα της δημοκρατικής ποιοτικής συνύπαρξης. Ο διαλογικός τρόπος επικοινωνίας και επίλυση των διαφορών είναι ο μόνος ηθικός δρόμος πορείας μας. Η άσκηση και αγωγή, όλων μας για τη δημιουργία κοινωνικής συνείδησης, που να ενώνει με συμπληρωματικό τρόπο ανταγωνιστικούς όρους: συναίρεση/ σύγκρουση, ελευ θερία-ισότητα-αδελφοσύνη, δικαιώματα/υποχρεώσεις, εθνική ενότητα/κοινωνικοί και ιδεολογικοί ανταγωνισμοί. Μοναδικός καταλύτης των παραπάνω αντιπαλοτήτων είναι η ανάπτυξη ηπίων δυνάμεων ανθρωπο-ηθικής με βασικό στοιχείο πλέξης τον αρχέτυπο δεσμό της οικογένειας, ήτοι τον ακατάλυτο δεσμό Μάνας και Παιδιού.
Η θηλύτητα της Μάνας, η θήλεια φύση, η γυναικεία γλυκύτητα και μοναδικότητα εκφράζεται και αποκορυφώνεται στην ανατροφή του Παιδιού!
Μόνον μέσα σε ένα κλίμα «αδελφοσύνης» μπορούν να βρουν ανεκτή λύση τα θέματα της ισότητας, δικαιοσύνης, ελευθερίας , αξιοπρέπειας, διαφορετικά, θα συνιστούν ουτοπίες. Κοντολογίς πρέπει να μεταφερθεί η αδελφοσύνη που συγκρατεί την βασική μικροκοινωνία ( την οικογένεια) με αποδεχτή μορφή στον χώρο της μεγάλης και πλανητικής ακόμη, θα λέγαμε, κοινωνίας.
Εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται πλήρως η τεράστια ανάγκη διάδοσης της ολιστικής
Παιδείας και πιο ειδικά η σωστή διάπλαση των νέων, ώστε το βασικό κύτταρο της Κοινωνίας, η οικογένεια, να είναι υγιές και ζωντανό με συνοχή και αρμοστικότητα.
Η ύπατη αυτή αποστολή ως δωρεά, αλλά και ως καθήκον, εκ φύσεως, έχει ανατεθεί κατά βάση στη ΜΗΤΕΡΑ.
Γι’ αυτό και πάντα την τιμούμε, τη δοξάζουμε και την ευγνωμονούμε.
Δημήτρης Κ. Μπάκας Μάιος 2018

 
<<  1 2 [34 5 6 7  >>