Παρέμβαση-Συνομιλία Πρέσβυ Αλέξανδρου Μαλλιά για τις Ελληνο-Αμερικανικές Σχέσεις

Πατήστε επάνω στην εικόνα για να συνδεθείτε μέσω ΖΟΟΜ

Ο σύνδεσμος εισόδου στην πλατφόρμα ΖΟΟΜ (JoinZoomMeeting ) είναι:  

https://zoom.us/j/2463957163?pwd=SmY2Vk5XblRwSVRuRjZvajI3eHRTQT09

 

Έπειτα πατήστε το κουμπί «OpenZoomMeetings»

Εναλλακτικά μπορείτε να μπείτε και με χρήση της ιστοσελίδας www.zoom.us και προσδιορίζοντας ότι θέλετε να παρακολουθήσετε

το Meeting ID: 246 395 7163  και με Passcode: 12345

Μέσω ΖΟΟΜ υπάρχει περιορισμός στην παρακολούθηση μόνο 100 ατόμων. 

Οι υπεράριθμοι μπορούν να χρησιμοποιούν το You Tube Live Streaming σύνδεσμο:

 

https://youtu.be/nxS_KrQKqIs


Όσοι παρακολουθήσουν την ομιλία δικαιούνται πιστοποιητικό παρακολούθησης από τη Γραμματεία ΕΛΙΣΜΕ

Παρακαλούμε πολύ να εισέρχεστε στο ΖΟΟΜ με χρήση του αληθινού σας ονόματος και όχι ψευδωνύμου.

Ένοπλες Δυνάμεις

Επιστολή στον Σταύρο Θεοδωράκη περί θητείας

on Friday, 15 January 2021. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Του Ιπποκράτη Δασκαλάκη, Διευθυντή Μελετών του ΕΛΙΣΜΕ

Επιστολή στον Σταύρο Θεοδωράκη περί θητείας

Επιστολή στον Σταύρο Θεοδωράκη περί θητείας

Διαβάζοντας το άρθρο του κ. Σταύρου Θεοδωράκη «ποιος λοιπόν θέλει και άλλους φαντάρους;» στην ηλεκτρονική έκδοση της Καθημερινής της 13 Ιανουαρίου 2021, πρέπει να αναγνωρίσω την αγωνία του για αύξηση της αμυντικής μας ισχύος μέσω της δημιουργίας ενός καλά εξοπλισμένου, ευέλικτου, επαγγελματικού στρατού. Απόλυτα θα συμφωνήσω και με την ανάγκη ορθολογιστικής αναδιάταξης στρατοπέδων και μονάδων, μείωση «εξωστρατιωτικών» δραστηριοτήτων και πλήρη εξοβελισμό κάθε ρουσφετολογικής – μικροπολιτικής παρέμβασης. Ορθή και η παρατήρηση της ύπαρξης ανορθολογικά μεγάλου αριθμού ανωτάτων αξιωματικών. Έχω μάλιστα προ και καιρού επισημάνει ότι ο ανεπίτρεπτα χαμηλά χρόνος πραγματικής στρατιωτικής εκπαίδευσης των κληρωτών μας σε αντίθεση με την υπερβολική ενασχόληση σε καθήκοντα φύλαξης και «αγγαρειών» αποτελούν βασική αιτία ενδεχόμενης απαξίωσης του θεσμού της θητείας και κατά συνέπεια και της εφεδρείας.

 

Επιτρέψτε μου όμως να διαφωνήσω με ορισμένα σημεία της επιχειρηματολογίας του κ. Θεοδωράκη αρχίζοντας από την έκλειψη των πιθανοτήτων ενός γενικευμένου πολέμου. Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν αποκλείει το ενδεχόμενο αυτό και μάλιστα η Ελλάδα ευρισκόμενη σε μερικώς μειονεκτική επιχειρησιακά θέση (λόγω εδαφικής διαμόρφωσης και ενός αντιπάλου έχοντος την πρωτοβουλία), οφείλει να επισείει αξιόπιστα την απειλή διεξαγωγής ενός αμφότερα καταστροφικού γενικευμένου πολέμου.  Επιπρόσθετα, παρατηρώντας τα πρόσφατα γεγονότα στο Nagorno-Karabakh, την από τους Αζέρους επιτυχή μαζική χρήση μη επανδρωμένων εναέριων συστημάτων ακολούθησαν σφοδρές συγκρούσεις χερσαίων δυνάμεων, αποτελούμενων σε μεγάλο μέρος από οπλίτες θητείας για αμφότερους τους αντιπάλους. Η νίκη των Αζέρων ολοκληρώθηκε όταν οι δυνάμεις αμύνης του Nagorno-Karabakh, έχοντας υποστεί σημαντικότατες απώλειες και χωρίς πλέον εφεδρείες, αδυνατούσαν να αποκρούσουν τις συνεχόμενες και επίμονες «κλασσικού τύπου», αζέρικες επιθέσεις.

Σφόδρα όμως θα διαφωνήσω με την παρατήρηση σας ότι η Τουρκία δεν διεκδικεί ελληνικά εδάφη. Η Τουρκία άμεσα και απροκάλυπτα δεν αναγνωρίζει την ελληνικότητα δεκάδων μικρονήσων (ορισμένων εξ αυτών κατοικημένων) και βραχονησίδων ενώ έμμεσα θέτει σε αμφιβολία το σύνολο της Συνθήκης της Λωζάννης με αποκορύφωμα τις κατά καιρούς αναφορές στην Θράκη. Σε τελευταία ανάλυση δεν μπορεί να αποκλειστεί η προσπάθεια κατάληψης ελληνικού εδάφους για χρήση του ως ανταλλάγματος για απόκτηση κερδών της Τουρκίας σε λοιπά ζητήματα (πχ έκταση ΑΟΖ όπως αναφέρετε). Η περίπτωση της Κύπρου εκτιμώ ότι αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση των τακτικών στις οποίες η Άγκυρα διαχρονικά και ανεξαρτήτως καθεστώτος, καταφεύγει.

Κατά συνέπεια, το μέγεθος, συγκρότηση, εξοπλισμός και δομή των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων πρέπει να είναι ανάλογο της υπάρχουσας απειλής, όπως και συμβαίνει σήμερα. Η εχθρική απειλή προσδιορίζεται από τις -λίγο έως πολύ γνωστές- ικανότητες αλλά και τις προθέσεις του αντιπάλου. Αμφότερες καταδεικνύουν επιθετικό προσανατολισμό και ενδείξεις ετοιμότητας εξαπόλυσης επιθετικής ενέργειας, μικρής ή και μεγάλης κλίμακος και σε μικρό σχετικά διάστημα,  περιορίζοντας τους δικούς μας χρόνους αντίδρασης.

 

Για τους παραπάνω λόγους είναι αναγκαία η ύπαρξη ισχυρών και ετοιμοπόλεμων ενόπλων δυνάμεων. Ευχής έργον θα ήταν οι δυνάμεις αυτές να απαρτίζονται σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος, σε όλα τα επίπεδα, από επαγγελματίες. Προερχόμενος από τον στρατιωτικό χώρο σας διαβεβαιώ ότι το σύνολο των ανωτέρων αξιωματικών των επιθυμούντων, κατά το δημοσίευμα σας,  ικανούς αριθμούς στρατευσίμων για ενάσκηση της διοικήσεως τους, θα προτιμούσαν την ύπαρξη λιγότερων αλλά άριστα εκπαιδευμένων και καλά εξοπλισμένων  επαγγελματιών. Δυστυχώς όμως το κόστος συγκρότησης και διατήρησης υψηλού αριθμού επαγγελματιών είναι απαγορευτικό για την οικονομία μας. Πέραν όμως της πραγματικότητας της υπεροχής των επαγγελματιών έναντι των κληρωτών, προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι πρέπει να διατηρηθεί η συνταγματική προβλεπόμενη υποχρέωση στράτευσης, όχι μόνο ως επιτακτικής λύσης κάλυψης των αμυντικών μας  αναγκών αλλά και ως σημαντικότατου τρόπου ενίσχυσης της αίσθησης συμμετοχής όλων των Ελλήνων (και γιατί όχι και των γυναικών) στην άμυνα και κατά συνέπεια στο σύνολο των «κοινών» και της πολιτικής ζωής (με την ευρεία έννοια του όρου).

Αδυνατώντας λοιπόν οικονομικά να προχωρήσουμε στη συμπλήρωση των Μονάδων μας με τους απαιτούμενους αριθμούς  επαγγελματιών, είμαστε αναγκασμένοι να βασιστούμε στους κληρωτούς. Αντιμετωπίζοντας όμως μια συνεχή πτώση της απόδοσης των κλάσεων (συνέπεια κυρίως του φλέγοντος δημογραφικού προβλήματος) και με τη θητεία στους 9 μήνες, διαπιστώσαμε εδώ και χρόνια ότι παρά το σχετικό περιορισμό στρατοπέδων και Μονάδων, αδυνατούμε να πετύχουμε τον επιθυμητό βαθμό επάνδρωσης (στελέχωσης) του στρατεύματος. Δυστυχώς τα αριθμητικά στοιχεία είναι αμείλικτα και μη διαψεύσιμα. Η χαμηλή αυτή επάνδρωση επιφέρει τα άσχημα αποτελέσματα που πολύ σωστά επισημάνετε. Η κατάσταση όμως δεν θα βελτιωθεί με την περαιτέρω μείωση της διάρκειας της θητείας που απλά θα επιδεινώσει το πρόβλημα της επάνδρωσης καθιστώντας αδύνατη την παραγωγή εκπαιδευμένης εφεδρείας. Ούτε όμως η -μέχρι ορισμένων ορίων δυνατή- μείωση Μονάδων και συγχώνευση στρατοπέδων θα επιφέρει την επιζητούμενη λύση.

Αναμφίβολα σημαντικό μέρος των επισημάνσεων και προτάσεων σας είναι απολύτως ορθές και η μη εφαρμογή τους βαρύνει πολιτικούς και στρατιωτικούς. Οι παρούσες όμως καταστάσεις επιβάλλουν την άμεση αύξησης της θητείας κατά 3 μήνες, ενέργεια η οποία για να μεγιστοποιήσει τα θετικά της αποτελέσματα θα πρέπει να συνοδευτεί και με αρκετές από τις δικές σας επισημάνσεις.

*Ο Ιπποκράτης Δασκαλάκης είναι Αντιστράτηγος (εα), Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Διευθυντής Μελετών του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ), Διαλέκτης στη Σχολή Εθνικής Αμύνης (ΣΕΘΑ), Συνεργάτης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ)  και του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (fainst.eu)

Ο εξοπλισμός των Ενόπλων Δυνάμεων

on Monday, 21 December 2020. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Του στρατηγου ε.α. Δημήτριου Σκαρβέλη, επίτιμου αρχηγου ΓΕΕΘΑ, ακαδημαϊκού, Μέλος ΕΛΙΣΜΕ

Δ. Σκαρβέλης: Ο εξοπλισμός των Ενόπλων Δυνάμεων

 

Το ΓΕΕΘΑ και οι τρεις κλάδοι (ΓΕΣ, ΓΕΝ και ΓΕΑ) διαθέτουν άριστα καταρτισμένα στελέχη, με μετεκπαιδεύσεις στο εξωτερικό, που γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα τις επιχειρησιακές μας ανάγκες και τα απαιτούμενα πολεμικά μέσα και συστήματα για την κάλυψή τους (φωτ. INTIME NEWS).

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΚΑΡΒΕΛΗΣ*

20.12.2020 • 11:11

  •  
  •  

Είναι γεγονός ότι, έστω και με κάποια καθυστέρηση, η σημερινή κυβέρνηση έχει πεισθεί τελικά για τη σημασία της στρατιωτικής ισχύος, ως πρωτεύοντος παράγοντα για την άμυνα και ασφάλεια του τόπου μας. Ανέπτυξε έντονη διπλωματική δραστηριότητα, πρωτοφανή για τις τελευταίες δεκαετίες και νομίζουμε αρκετά επιτυχημένη, αλλά αυτή από μόνη της δεν αρκεί, πέραν του γεγονότος ότι και αυτή χρειάζεται τη στρατιωτική ισχύ για να έχει επιτυχίες. Διότι στο συγκεκριμένο στρατηγικό περιβάλλον μας, ιδιαίτερα με την Τουρκία απέναντί μας, η ισχύς προέχει.

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες και πλέον, καμία κυβέρνηση δεν ασχολήθηκε με εξοπλισμούς και ιδίως την τελευταία δεκαετία (2010-20), με την οικονομική κρίση, η μείωση του προϋπολογισμού του υπουργείου Εθνικής Αμύνης έφθασε σε πρωτοφανή χαμηλά επίπεδα και είναι άξιο θαυμασμού το πώς κατάφεραν οι Ε.Δ. να ανταποκριθούν τόσο ικανοποιητικά στις τελευταίες σοβαρές προκλήσεις της Τουρκίας, τόσο στην ξηρά (κυρίως στον Εβρο) όσο και στον αέρα και στη θάλασσα, στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο υψηλός επαγγελματισμός του προσωπικού, μαζί με το επίσης υψηλό αίσθημα ευθύνης και το ηθικό, απέδωσαν επί του πεδίου και δικαίως απέσπασαν τα εύσημα της πολιτείας και του λαού. Ομως, η κυβέρνηση ας προσέξει και το οικονομικό θέμα αυτού του προσωπικού, ιδίως για τις ημέρες των επερχόμενων εορτών, ώστε να ανακουφισθεί ο κυβερνήτης της φρεγάτας που περιπολεί συνεχώς, από την έγνοια των δικών του.

Ο νεοοθωμανισμός της Τουρκίας, συνεπικουρούμενος από τον ισλαμικό παράγοντα, θα έχει μέλλον, κάτι σαν τη Μεγάλη Ιδέα τη δική μας. Η Ιστορία διδάσκει, αρκεί να ξέρουμε να τη διαβάζουμε. Το 1941, μεσούντος του Β΄ Π.Π., ο Χίτλερ ζήτησε να αποστείλει στρατιωτικό υλικό στο Ιράν μέσω της ουδέτερης Τουρκίας και η τουρκική ηγεσία ζήτησε ως αντάλλαγμα την τροποποίηση της Συνθήκης της Λωζάννης, κάτι εύκολο για τον Χίτλερ που κατείχε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη που την έχουν υπογράψει, και είχε συμμάχους την Ιαπωνία και την Ιταλία, υπογράφοντα κράτη και αυτά. Η επέμβαση των Αγγλων στο Ιράν σταμάτησε το θέμα. Επίσης, μεσούντος του πολέμου, ο Τσώρτσιλ μετέβη στην Αγκυρα και ζήτησε την έξοδο της Τουρκίας στον πόλεμο με την πλευρά των Συμμάχων, υποσχεθείς τα Δωδεκάνησα. Ευτυχώς για εμάς, η κατάσταση του τουρκικού στρατού ήταν τέτοια, που μόνο για πόλεμο δεν έκανε. Περί το 1950, αν ενθυμούμαι καλώς, τουρκικό αντιτορπιλικό εμβόλισε σκόπιμα το επιβατηγό «Αδρίας» που μόλις είχε αποπλεύσει από το λιμάνι της Χίου με κατεύθυνση τον Πειραιά. Το 1955 είχαμε τους διωγμούς των Κωνσταντινουπολιτών αδελφών μας. Τη δεκαετία του 1970 είχαμε την κατάληψη του βόρειου τμήματος της Κύπρου. Επίσης είχαμε την απενεργοποίηση του νατοϊκού αεροδρομίου της Λήμνου και την εξαίρεση της νήσου από τις νατοϊκές ασκήσεις, ως αποστρατιωτικοποιημένης κατά την τουρκική άποψη, την προβολή του 25ου μεσημβρινού, που χωρίζει το Αιγαίο στη μέση, ως όριο των τουρκικών διεκδικήσεων, καθώς και την έναρξη των τουρκικών παραβάσεων στον εναέριο χώρο. 

Ενδεικτικά αναφέρονται τα ανωτέρω, για να δείξουν ότι υπάρχει παλαιό ιστορικό και σε αυτό έχει προστεθεί και το νεότερο, με τις γνωστές προκλήσεις και απειλές (casus belli, έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών και κυπριακών δικαιωμάτων, πολεμική ρητορική, εργαλειοποίηση μεταναστών για πολιτικές επιδιώξεις) με τόνο και ένταση που αυξάνονται συνεχώς. Ενας ακράτητος εθνικισμός, τον οποίο ασπάζεται και σύμπασα η τουρκική αντιπολίτευση. «Εγώ θα καταλάβω τη Χίο» εθεάθη στην τηλεόραση να αναφωνεί ο συγκυβερνών Μπαχτσελί στη Βουλή, και ο φερόμενος ως πλέον μοντέρνος στα πολιτικά πράγματα Ιμάμογλου, μετά τη μετατροπή σε τζαμί της Αγίας Σοφίας, ηκούσθη να ομολογεί ότι αυτό ήταν το παιδικό όνειρό του. Δεν θα οδηγηθούν στο καλύτερο οι μελλοντικές διαθέσεις της Τουρκίας έναντι της χώρας μας αν αλλάξει η κυβέρνηση και ο όποιος εφησυχασμός μας είναι εγκληματικός.

Η Τουρκία δεν θα σταματήσει να μας προκαλεί και να επιδιώκει επέκταση χώρου και κυριαρχικών δικαιωμάτων της εις βάρος μας. Τα σύνορα της καρδιάς του Ερντογάν δεν έχουν όρια. Ο σπόρος της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν θα εξαφανισθεί, έστω και αν φύγει από το προσκήνιο της πολιτικής ο συγκεκριμένος πολιτικός.

Γράφονται όλα αυτά για να τονισθεί ότι ευρισκόμεθα σε μία κρίσιμη φάση των σχέσεών μας με την Τουρκία. Μια φάση που απαιτεί ιστορικές αποφάσεις, ώστε να εξασφαλίσουμε στο μέλλον την ακεραιότητα του εθνικού χώρου μας, το απαραβίαστο των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας, την ανεξαρτησία μας και όχι τη φινλανδοποίησή μας, που άρχισε να εμφανίζεται τελευταίως ως μία λύση.
Επαναλαμβάνω αυτό που αρχικά τόνισα, ότι καλή η διπλωματία και αναγκαία, αλλά η ισχύς των Ε.Δ. μας είναι εκ των ων ουκ άνευ. Κύριε πρωθυπουργέ της χώρας, ο πολύ διορατικός Ελ. Βενιζέλος, μελετώντας την κατάσταση στα Βαλκάνια, όταν για πρώτη φορά ανέλαβε πρωθυπουργός της χώρας, μέσα σε δύο έτη ετοίμασε ένοπλες δυνάμεις, οι οποίες με τις εκστρατείες των ετών 1912-13 διπλασίασαν τη χώρα. Σε σας έλαχε ο κλήρος να οικοδομήσετε Ε.Δ., όχι για να διπλασιάσουν τη χώρα, αλλά να της εξασφαλίσουν το απειλούμενο με ομηρίες ή ακρωτηριασμούς μέλλον της. Αυτή η οικοδόμηση έχει δύο στόχους. Ο πρώτος είναι η εσπευσμένη ενίσχυση των Ε.Δ. σε πολεμικό υλικό, ώστε να καλυφθούν κενά και ελλείψεις και να αποκτήσουν σταθερή ικανότητα ανταπόκρισης στις τωρινές και αυριανές προκλήσεις της γείτονος.
Ο δεύτερος στόχος είναι μία σοβαρή και πολύ μελετημένη δόμηση στρατιωτικής ισχύος, η οποία να μας καλύψει για δύο και τρεις δεκαετίες, ώστε να αρκέσει και στη δεκαετία του 2050. Ας παραδειγματισθούμε από το Ισραήλ, το οποίο αντιστάθηκε στις επιθέσεις των αραβικών κρατών χάρις στη στρατιωτική ισχύ του και σήμερα αραβικά κράτη προσέρχονται σε συμφωνίες μαζί του.
Ο Ελ. Βενιζέλος είχε μετακαλέσει ξένες στρατιωτικές αποστολές για την οργάνωση των Ε.Δ. (Γαλλική και Αγγλική, για τον Στρατό και το Ναυτικό, η Αεροπορία μόλις είχε εμφανισθεί). Σήμερα δεν χρειαζόμεθα ξένους για υποδείξεις. Το ΓΕΕΘΑ και οι τρεις κλάδοι (ΓΕΣ, ΓΕΝ και ΓΕΑ) διαθέτουν άριστα καταρτισμένα στελέχη, με μετεκπαιδεύσεις στο εξωτερικό, γνωρίζοντα καλύτερα παντός άλλου τις επιχειρησιακές μας ανάγκες και τα απαιτούμενα πολεμικά μέσα και συστήματα για την κάλυψή τους. Οι Ε.Δ. και μόνο αυτές είναι σε θέση να αξιολογήσουν πολεμικά μέσα προς αγορά ή και να διαμορφώσουν πολεμικά συστήματα προσαρμοσμένα στις δικές μας ανάγκες. Επισημαίνεται αυτό, διότι στον Τύπο και σε συζητήσεις γίνονται σχόλια για τα υπέρ και τα κατά διαφόρων μέσων, αεροσκαφών, πολεμικών πλοίων και άλλων συστημάτων. Πολλοί κάνουν τους ειδικούς, αλλά δεν γνωρίζουμε τα κίνητρά τους. Το θέμα της αγοράς πολεμικών μέσων έχει και την εμπορική του πλευρά και αυτή έχει τους δικούς της στόχους. Οποιοι κάθονται σε ηγετικές καρέκλες ευθύνης, αυτοί πρέπει να έχουν τον κύριο λόγο.

Βέβαια, το ζητούμενο έχει τεράστιο κόστος, μέσα σε αντίξοες οικονομικές συνθήκες για τη χώρα και υπό τις συνθήκες της πανδημίας. Μακροπρόθεσμες αποπληρωμές, συνεργασίες στην κατασκευή με συμμετοχή των ναυπηγείων μας και άλλων αμυντικών βιομηχανικών εγκαταστάσεων του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, χορηγίες μέσω ιδιωτικών πρωτοβουλιών (π.χ. περίπτωση κ. Εμφιετζόγλου) και άλλες μορφές εξασφάλισης πόρων, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην υλοποίηση των προτεινομένων.
Οι καιροί ου μενετοί. Το «αν δεν έχεις δικά σου νύχια, μην περιμένεις να σε ξύσει άλλος», το έχουν πει οι αρχαίοι πρόγονοί μας.
 
* Ο στρατηγός ε.α. Δημήτριος Σκαρβέλης είναι επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ, ακαδημαϊκός.

ΠΗΓΗ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ  19/12/2020

 

Γιατί πρέπει να υπάρχει σχέδιο και για ελληνικό προληπτικό πλήγμα

on Tuesday, 15 September 2020. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Του Κώστα Γρίβα, Καθηγητή ΣΣΕ

Γιατί πρέπει να υπάρχει σχέδιο και για ελληνικό προληπτικό πλήγμα

 

Γρίβας Κώστας

 

Προκάλεσε έντονες αντιδράσεις προηγούμενο άρθρο που εξέταζε τα περιθώρια να ασκήσει η Ελλάδα προληπτικό πλήγμα στην τουρκική πολεμική μηχανή, σε περίπτωση που κριθεί ότι η πολεμική αναμέτρηση είναι αναπότρεπτα επερχόμενη. Πολλές από τις αντιδράσεις προέρχονταν από ανθρώπους που δεν ανήκουν στους γνωστούς "ειρηνοκάπηλους"-εθνομηδενιστικούς εσμούς, αλλά θεωρούνται ένθερμοι πατριώτες.

Αφήνοντας κατά μέρος οριακές περιπτώσεις, σαν κάποιον που κατηγόρησε το άρθρο ότι προωθεί την ηττοπάθεια(!), οι περισσότεροι που αντέδρασαν αρνητικά –με τεκμηρίωση και όχι ύβρεις και χλευασμούς– ουσιαστικά υποστήριζαν ότι «αυτά τα πράγματα δεν γίνονται» και αν γίνονται «δεν μπορούν να γίνουν από την Ελλάδα». Με άλλα λόγια, φαίνεται να θεωρούν ότι η Ελλάδα δεν έχει και δεν πρέπει να έχει δικαίωμα στην αυτοάμυνα ή, αν έχει, αυτό πρέπει να ασκείται με τους όρους που επιβάλλει ο επιτιθέμενος. Ο αντίπαλος είναι αυτός που πρέπει να έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων και αν πάρουμε εμείς την πρωτοβουλία, τότε αυτό θα είναι κακό για εμάς.

Δηλαδή, ακόμη και αν ο αντίπαλος συνεχίσει να κατεδαφίζει την ελληνική εθνική κυριαρχία, εμείς δεν νομιμοποιούμαστε να αντιδράσουμε με μαζικό πλήγμα στην πολεμική του μηχανή, αλλά οι κινήσεις μας πρέπει να είναι μόνον απαντήσεις στις δικές του ενέργειες. Δηλαδή, να του προσφέρουμε στο πιάτο τον έλεγχο της κλιμάκωσης και την πρωτοβουλία των κινήσεων για "να μην εμφανιστούμε ως επιτιθέμενοι". Ακόμη δε και αν θεωρήσουμε πως η πολεμική αναμέτρηση είναι επικείμενη εμείς οφείλουμε να περιμένουμε παθητικά να εκδηλωθεί και μόνον μετά να αντιδράσουμε, αφού θα έχουμε υποστεί το πρώτο πλήγμα με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτές τις απόψεις, αν εμφανιστούμε ως επιτιθέμενοι θα «χάσουμε την διεθνή υποστήριξη» και θα υποστούμε οδυνηρές συνέπειες. Αναφέρθηκε μάλιστα ότι θα μας επιτεθεί το ΝΑΤΟ(!) ή ότι, πιο μετριοπαθώς, θα χάσουμε τη δυνατότητα να μας στηρίξει ενόπλως η ΕΕ. Αυτές οι απόψεις είναι, για να το πούμε ευγενικά, εκτός πραγματικότητας. Υπό μία έννοια είναι η αντεστραμμένη εικόνα των ουτοπικών αντιλήψεων, σύμφωνα με τις οποίες θα λάβουμε ουσιαστική βοήθεια εναντίον της Τουρκίας από τις ΗΠΑ, την ΕΕ ή από οπουδήποτε αλλού γιατί είμαστε "παράγοντας σταθερότητας".

Στην πραγματικότητα, όσο εξωπραγματικό είναι να περιμένουμε άλλους να έλθουν να πολεμήσουν για λογαριασμό μας, άλλο τόσο εξωπραγματικό είναι να φοβόμαστε πως θα υποστούμε συντριπτικές κυρώσεις από το εξωτερικό μόνο και μόνο γιατί θα υπερασπίσουμε τον εαυτό μας με τον τρόπο που εμείς κρίνουμε πιο πρόσφορο και όχι αντιδρώντας αντανακλαστικά στις πρωτοβουλίες του αντιπάλου.

Παρεμπιπτόντως, η στρατηγική μιας χώρας δεν μπορεί να στοχεύει στο να κερδίσει τη διεθνή συμπάθεια. Αν θέλουμε κάτι τέτοιο, τότε όντως ο καλύτερος τρόπος για να το επιτύχουμε είναι να περιμένουμε παθητικά την επίθεση του αντιπάλου. Η Κύπρος το 1974, πράγματι, κέρδισε πάρα πολύ συμπάθεια διεθνώς και συνέλεξε πολλά ψηφίσματα συμπαράστασης και καταδίκης της Τουρκίας, ενώ η Άγκυρα απομονώθηκε…

Ευτυχώς, η Ελλάδα δεν είναι Ισραήλ

Επίσης, υποστηρίχθηκε από πολλούς ότι «εμείς δεν είμαστε Ισραήλ», προβάλλοντας την άποψη ότι το Ισραήλ είχε τις δυνατότητες και τις "πλάτες" να κάνει κάτι τέτοιο. Δηλαδή, θεωρείται ότι το Ισραήλ προχώρησε σε προληπτικό πλήγμα στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967 γιατί είχε μεγάλη ισχύ σε σχέση με τους αντιπάλους του. Η πραγματικότητα, φυσικά, είναι ακριβώς η αντίθετη.

Το Ισραήλ προχώρησε στο αιφνιδιαστικό πλήγμα, γιατί το ισοζύγιο ισχύος ήταν δραματικά εις βάρος του και δεν αναφέρομαι στον αριθμό των στρατιωτών και μόνο, αλλά στον αριθμό κρίσιμων οπλικών συστημάτων, όπως μαχητικών αεροσκαφών. Επίσης, σε αντίθεση με ό,τι γενικά πιστεύεται, το Ισραήλ δεν είχε εξασφαλίσει τη συναίνεση των ΗΠΑ, πολλώ δε μάλλον τη στήριξή τους για να προχωρήσει σε αυτήν την ενέργεια.

Δεν δίστασε μάλιστα να προχωρήσει και σε προσβολή αμερικανικών δυνάμεων. Συγκεκριμένα, στις 8 Ιουνίου 1967, κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Έξι Ημερών, ισραηλινά μαχητικά αεροσκάφη και τορπιλάκατοι διεξήγαγαν πολλαπλές επιθέσεις εναντίον του πλοίου του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ USS Liberty, που βρίσκονταν σε διεθνή ύδατα στη Μεσόγειο, σκοτώνοντας 34 μέλη του πληρώματος και πεζοναύτες και τραυματίζοντας άλλους 171.

Εκ των υστέρων το Ισραήλ δικαιολόγησε την ενέργειά του αυτή ως λάθος. Όμως, όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι ήταν μάλλον εσκεμμένη και πιθανολογείται πως ήθελε να δείξει ότι ήταν αποφασισμένο για τα πάντα και δεν επρόκειτο να δεχθεί παρεμβάσεις από κανέναν. Άρα, λοιπόν, ευτυχώς δεν είμαστε στην κατάσταση που ήταν το Ισραήλ τότε. Στην πραγματικότητα, χάρη κυρίως στη συμμετοχή της στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα εξαιρετικά προστατευμένο θύλακα όσον αφορά τις διεθνείς αντιδράσεις, σε περίπτωση που προέβαινε σε παρόμοια ενέργεια.

Τι εννοούμε προληπτικό πλήγμα

Ούτε, επίσης, ισχύει το ότι η Ελλάδα "δεν έχει τα μέσα" για να ασκήσει ένα τέτοιο πλήγμα. Φυσικά και τα έχει. Παρόλο που οπλικά συστήματα που θα μπορούσαν να παίξουν πολύ σημαντικό ρόλο σε μια παρόμοια ενέργεια, όπως τα βομβαρδιστικά A-7 Corsair, δυστυχώς, δεν βρίσκονται πλέον στο ελληνικό οπλοστάσιο, εντούτοις η ελληνική πολεμική μηχανή διαθέτει τεράστια ισχύ πυρός, την οποία μπορεί να εξαπολύσει τόσο από αέρος, όσο και από στεριάς και θάλασσας.

Άλλωστε, όταν μιλάμε για αποφασιστικό προληπτικό πλήγμα δεν αναφερόμαστε στην εξαφάνιση του τουρκικού στρατεύματος, ούτε στην "ολοκληρωτική νίκη", όπως παρανόησαν κάποιοι. Με τον όρο αυτό εννοούμε την προσβολή κομβικών στοιχείων της τουρκικής πολεμικής μηχανής, έτσι ώστε να δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως ολότητα σε όλο το εύρος και βάθος του σύνθετου γεωγραφικά και επιχειρησιακά ελληνοτουρκικού συστήματος.

Επίσης, μιλάμε για προσβολή με σκοπό την απομείωση κρίσιμων οπλικών συστημάτων της Τουρκίας, έτσι ώστε η Ελλάδα να βρεθεί με εμφανή πλεονεκτήματα στα χέρια της και να αναγκάσει τον αντίπαλο ή να σταματήσει την αντιπαράθεση και να αποφύγουμε έναν μεγάλης κλίμακας πόλεμο, ή, αν επιλέξει τη σύγκρουση, να είναι σε δυσμενή θέση.

Σημασία έχει τι μήνυμα περνάς

Με όλα τα παραπάνω, βέβαια, ο γράφων δεν καλεί για άσκηση προληπτικού πλήγματος στην Τουρκία "εδώ και τώρα". Αυτό ήταν σαφές και στο προηγούμενο άρθρο. Η πρόταση δεν ήταν να προχωρήσουμε σε προληπτικό πλήγμα, αλλά να υπάρχει επιτελικός σχεδιασμός και γι' αυτό, ώστε να το βάλουμε στο τραπέζι. Να το εντάξουμε στην εργαλειοθήκη των εξετάσιμων επιλογών και να το θέσουμε στην υπηρεσία της αποτροπής και της διπλωματίας. Μην έχετε καμία αμφιβολία ότι η Τουρκία διαθέτει ήδη επιτελικό σχέδιο για πρώτο πλήγμα κατά της Ελλάδας.

Αξίζει να σημειωθεί πως το Ισραήλ έχει ενσωματώσει στο αποτρεπτικό του δόγμα το προληπτικό πλήγμα, λόγω των μικροσκοπικών του γεωγραφικών διαστάσεων που το καθιστούν εξαιρετικά ευάλωτο σε επιθέσεις μεγάλης κλίμακας. Προβάλει δηλαδή αυτήν την επιλογή έτσι ώστε να αποτρέψει τους αντιπάλους και να μην αναγκαστεί να την χρησιμοποιήσει. Δηλαδή, το προληπτικό πλήγμα δεν είναι ένα ύπουλο όπλο που το κρατάς κρυμμένο και περιμένεις την κατάλληλη στιγμή για να το χρησιμοποιήσεις, αλλά ένα κομμάτι της αποτρεπτικής σου στρατηγικής που το διαφημίζεις στον αντίπαλο.

Παρεμπιπτόντως, η στρατιωτική αποτροπή δεν συνίσταται στο πόση στρατιωτική ισχύ έχεις στα χέρια σου, αλλά κυρίως με πόσους και τι τρόπους είσαι διατεθειμένος να την αξιοποιήσεις και πως αυτό το επικοινωνείς στον αντίπαλο. Όσα όπλα και αν έχεις στα χέρια σου, αν έχεις περάσει το μήνυμα ότι δεν πρόκειται να τα χρησιμοποιήσεις παρά μόνο στο είδος της αντιπαράθεσης που επιλέγει και καθορίζει ο αντίπαλος, τότε η αποτροπή σου πάσχει.

Αντιθέτως, ακόμη και αν υστερείς σαφώς έναντι του αντιπάλου όσον αφορά την στρατιωτική ισχύ, αλλά είσαι απρόβλεπτος στο πως θα την χρησιμοποιήσεις, τότε η αποτρεπτική σου ικανότητα βελτιώνεται σημαντικά. Και η Ελλάδα πρέπει να πράξει ακριβώς αυτό. Να καταστεί απρόβλεπτη έναντι των αντιδράσεων της προς την τουρκική επιθετικότητα.

Και βέβαια αυτήν της την ιδιότητα του απρόβλεπτου να την αξιοποιήσει τόσο έναντι της Τουρκίας όσο και των δυτικών "συμμάχων" της. Κάποια στιγμή θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι μόνο μια απρόβλεπτη στις αντιδράσεις της Ελλάδα μπορεί να αναγκάσει τους δυτικούς "συμμάχους" της να παρέμβουν αποφασιστικά για να φρενάρουν την τουρκική επιθετικότητα.

Το προληπτικό πλήγμα στην υπηρεσία της διπλωματίας

Τέλος, το να εμπλουτίσεις με το προληπτικό πλήγμα την εργαλειοθήκη των εξετάσιμων και δυνητικών επιλογών σου δεν αντιβαίνει τη διπλωματία. Αντιθέτως, τη συμπληρώνει και την υπηρετεί. Για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να προτάξουμε προς την Τουρκία, αλλά και τον διεθνή παράγοντα, ότι η διευρυνόμενη, χρονικά και ποιοτικά, αποδόμηση της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να απαντηθεί με μια αναπάντεχα οξεία αντίδραση. Αυτή δεν θα ήταν μια "αναγκαία" επιλογή για την Ελλάδα, αλλά θα μπορούσε να την αξιοποιήσει όταν και εάν έκρινε σκόπιμο.

Ή, σε μια πιο συγκροτημένη στρατηγική, θα μπορούσες πιθανώς να διαπραγματευτείς την απόσυρση της επιλογής του προληπτικού πλήγματος από το αποτρεπτικό σου δόγμα (εάν βέβαια το είχες εντάξει) ως αντάλλαγμα για την απόσυρση του casus belli από την Τουρκία όσον αφορά την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Παρεμπιπτόντως και επανερχόμενοι στο αρχικό ζήτημα της "νομιμοποίησης" παρόμοιων επιλογών, το γεγονός ότι η Τουρκία έχει θέσει επισήμως ως άμεση αντίδραση την πολεμική επίθεση σε περίπτωση που η Ελλάδα προχωρήσει στο θεμελιώδες δικαίωμά της να προεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια, αυτομάτως καθιστά το προληπτικό πλήγμα ξεκάθαρη ενέργεια αυτοάμυνας. Άρα, νόμιμη ενέργεια.

Σε κάθε περίπτωση, το προληπτικό πλήγμα, ακόμη και υπό τις βέλτιστες συνθήκες, πρόκειται για μια εξαιρετικά παρακινδυνευμένη ενέργεια και θα πρέπει να υπάρχει αποκλειστικώς και μόνον ως "τελευταία επιλογή» (choice of last resort). Αλλά σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να υπάρχει. Είναι άλλο να έχεις μια επιλογή και να μην την εξασκείς, θεωρώντας την άκρως επικίνδυνη και, εν πάση περιπτώσει, μη παραγωγική. Και βέβαια άλλο να θεωρείς πως δεν έχεις το δικαίωμα να έχεις αυτήν την επιλογή γιατί "είσαι η Ελλάδα και όχι το Ισραήλ"!

 

Εξοπλιστικά Προγράμματα: Μία εν Δυνάμει Ιστορική Καινοτομία

on Saturday, 05 September 2020. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Των Ιωάννη Βιδάκη, Δημητρίου Γεωργαντά, Γεωργίου Βλάχου

ΕΘΝΙΚΗ ΑΜΥΝΑ , ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΙ 3 Σεπτεμβρίου 2020

Εξοπλιστικά Προγράμματα: Μία εν Δυνάμει Ιστορική Καινοτομία

Εξοπλιστικά Προγράμματα: Μία εν Δυνάμει Ιστορική Καινοτομία

skal 
 

Των Ιωάννη Βιδάκη, Δημητρίου Γεωργαντά, Γεωργίου Βλάχου

A’ μέρος

Συνοπτικά, από το 493 π.Χ., όταν ο Θεμιστοκλής εκλέχθηκε επώνυμος άρχοντας για πρώτη φορά, έθεσε ως κύριο στόχο του την δημιουργία ισχυρού στόλου και την ανάδειξη της Αθήνας σε κυρίαρχη ναυτική δύναμη. Τις δεκαετίες 490 και 480 π.Χ. κατέληξε να γίνει ο πολιτικός με τη σημαντικότερη επιρροή στην Αθήνα. Φιλότιμος και διορατικός με πνεύμα θετικό και διαυγές, αλλά υπερβολικά φιλόδοξος και παρορμητικός, οξύς, αυταρχικός και τολμηρός. Με την κατασκευή δεκάδων τριηρών αύξησε τις θέσεις των ναυτών – κωπηλατών που καλύπτονταν από φτωχούς Αθηναίους, (θήτες, ακτήμονες, άποροι), με αποτέλεσμα να εδραιωθεί η πολιτική του δύναμη μεταξύ των.

Ο δρόμος για τη ναυτική-ισχυρή Αθήνα ανοίχθηκε διάπλατος, καθώς ακολούθησαν και άλλες σημαντικές καινοτομίες: οι κωπηλάτες–δούλοι εξήλθαν οριστικά από τα πολεμικά πλοία και την θέση τους κατέλαβαν ελεύθεροι, επαγγελματίες πολίτες, οι οποίοι απόκτησαν βαθμιαία τα δικαιώματα, που τόσο πολύ φοβόταν ο Αριστείδης! Αυτοί χωρίζονταν σε τρεις τάξεις, ανάλογα με τη σειρά που κωπηλατούσαν (μικρά, μεσαία και μεγάλα κουπιά) και είχαν μισθό ανάλογα με τη σειρά αυτή, (λάμβαναν στην αρχή 3 οβολούς και αργότερα εξελικτικά 6 οβολούς, ως ημερήσια αμοιβή). Οι καλύτεροι μίας σειράς κουπιών προάγονταν στην επόμενη τάξη (βαθμολογικά & μισθολογικά), ώστε να έχουν και σοβαρό κίνητρο άμιλλας. Στους κωπηλάτες συχνά χορηγούνταν είδος ξηρής θερμιδογόνας τροφής, (ζύμη αλευριού με μέλι), για να επιτυγχάνονται μεγαλύτερες αποδόσεις.

Σημειώνεται ότι το πολεμικό ναυτικό αποτελεί στρατηγικό όπλο με τις αδυναμίες και τα πλεονεκτήματά του, έναντι των χερσαίων στρατιωτικών δυνάμεων. Μπορεί ωστόσο να χρησιμοποιηθεί σε πολλαπλά έργα (μεταφορά προσωπικού, τροφίμων, πρώτων υλών) και να φθάσει πολύ μακρύτερα, «μικραίνοντας» τις αποστάσεις, επιτρέποντας την κυριαρχία των Ελλήνων μετά τα Μηδικά σχεδόν σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Πρόσθετα, το οχυρωμένο σύμπλεγμα Αθηνών – Πειραιώς, σχέδιο και αυτό του Θεμιστοκλή, ολοκληρώνει τη νέα στρατηγική αντίληψη της οχυρωμένης ναυτικής πόλης, διαμορφώνοντας ένα «νησί ξηράς», (όπως αυτά της Καρχηδόνας και της Τύρου), απεξαρτημένο  από τους εσωτερικούς του μόνο πόρους, καθώς ο στόλος μπορεί να μεταφέρει τρόφιμα και εφόδια από αλλού, διασφαλίζοντας την βιωσιμότητά του ακόμη και στην περίπτωση πολιορκίας σε βάθος χρόνου.  

Ο Δρ. Οικονομικών Χρήστος Πανάγος, στο βιβλίο του: «Κουβεντιάζοντας με τον Θεμιστοκλή» (1996, σελ. 17), ερευνώντας τα αίτια της δυναμικής οικονομικής ανάπτυξης της αρχαίας Αθήνας, προσθέτει μία άλλη διάσταση για τον ηγήτορα της πόλης: την ευφυΐα του σε θέματα οικονομικής πολιτικής. Για τον συγγραφέα «ο Θεμιστοκλής ήταν ο πρώτος μεγάλος θεωρητικός της οικονομικής επιστήμης, αν και η ιστορία τον απαθανάτισε ως στρατιωτικό και πολιτικό, και παράλληλα ο πρώτος που εφάρμοσε στην πράξη ένα συνδυασμένο πρόγραμμα οικονομικής ανάπτυξης, με τολμηρές και καινοτόμες ιδέες βασισμένο στην ελευθερία των συναλλαγών, στην ενθάρρυνση των επενδύσεων, της παραγωγής και των εξαγωγών και στην αυστηρή τήρηση της νομισματικής ισορροπίας, με ταυτόχρονη ειδική πρόνοια για την αμυντική θωράκιση της πατρίδας του».

Στη συνέχεια αυτής της άποψης θεωρούμε ότι η πρόταση του Θεμιστοκλή και η οικονομική μεθόδευση της αξιοποίησης της νέας φλέβας αργύρου του Λαυρίου, για τη ναυπήγηση πολεμικού στόλου, αποτελεί  πρωτοποριακή οικονομική πολιτική των Αθηναίων: διαμορφώθηκε μία αναγκαστική Συνεργασία του Δημόσιου (Δήμος) και του Ιδιωτικού Τομέα της πόλης, (100 πλουσιότερων γαιοκτημόνων), για το έργο αυτό, όπου ο δεύτερος θα κατασκεύαζε, θα διοικούσε/κυβερνούσε και θα συντηρούσε, ενώ ο πρώτος θα χρηματοδοτούσε (σε μεγάλο ποσοστό), θα επιθεωρούσε ποιοτικά την διαδικασία κατασκευής και θα παραλάμβανε κατόπιν ελέγχων της πλευστότητας και της μαχητικής ικανότητας τις νέες τριήρεις. Τα οφέλη αυτής της διευθέτησης θα ήταν πολλαπλά και θα διανέμονταν σε όλους τους πολίτες της Αθήνας, δεδομένου ότι η άμυνα αποτελεί δημόσιο αγαθό, καθώς η ρύθμιση της ανάθεσης ναυπήγησης σε πλούσιους ιδιώτες θα προκαλούσε, μεταξύ άλλων, τεχνολογικές καινοτομίες & εξελίξεις, καθώς και κοινωνική ευημερία, (άνοδο των τεχνών και των επαγγελμάτων αύξηση της απασχόλησης, βελτίωση των εισοδημάτων, ενίσχυση της παραγωγής, επέκταση του εμπορίου). Αργότερα η πολιτική αυτή, λόγω της συντήρησης των πλοίων, θα γινόταν η αιτία της καθιέρωσης της λειτουργίας της τριηραρχίας.

Αναλυτικότερα, σύμφωνα με τον Γεώργιο Μαριδάκη (1963), η συναφής γενική διάταξη (νόμος), που υπερψηφίστηκε μετά την πρόταση του Θεμιστοκλή, καθώς και η μέθοδος υλοποίησής της, έχει από πολλές πλευρές ιδιαίτερη σημασία. Μεταξύ άλλων δικαιολογεί την άποψη, περί των οικονομικών ικανοτήτων και της επιχειρηματικής οξυδέρκειας του Θεμιστοκλή. Ο Δήμος (εργοδότης-χρηματοδότης) επέλεξε εκατό (100) από τους πλουσιότερους πολίτες, (μεταξύ τους και αυτοί στους οποίους μίσθωνε τα ορυχεία της Αττικής) και ανέθεσε στον καθένα από αυτούς (εργο-λάβοι), την φροντίδα της έγκαιρης ναυπήγησης μίας τριήρους, (πολεμικού πλοίου), με δημόσιο δανεισμό, (επιχορήγηση, προκαταβολή αντιμισθίας) του ενός ταλάντου. Μετά την περάτωση της κατασκευής της, εάν από τον Δήμο διαπιστωνόταν η «προσήκουσα» εκτέλεση του έργου  και εγκρινόταν η παραλαβή του πλοίου, τότε το δάνειο-προκαταβολή (η δαπάνη του ενός ταλάντου) θα εγκρινόταν «ότι εγένετο καλώς». Η «προσήκουσα» εκτέλεση αναφερόταν στην έγκαιρη παράδοση, στα χαρακτηριστικά πλεύσης και στο αξιόμαχο του πλοίου. Σε αντίθετη περίπτωση, (ακατάλληλη τριήρης-μη έγκριση παραλαβής), αυτός που είχε λάβει το τάλαντο (δάνειο), όφειλε να το επιστρέψει στον Δήμο («επιτίμιο, ποινική ρήτρα»), ενώ το γεγονός ότι είχε χορηγηθεί σε πλούσιους συνεπαγόταν και την ευχέρεια της επιστροφής του, (εγγυήσεις με υποθήκη τα εισοδήματα και η περιουσία τους).

Στη συμφωνία αυτή οι Ρωμαίοι νομικοί, διαβλέπουν αργότερα σύμβαση «αγοραπωλησίας μέλλοντος πράγματος» (Μαριδάκης, 1963). Άλλωστε, η ανωτέρω περιγραφείσα συμφωνία Δήμου-ιδιωτών, διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά του προγραμματισμού, υλοποίησης και παρακολούθησης της σύγχρονης διοικητικής σύμβασης αγοραπωλησίας αγαθών, υπηρεσιών μελετών-έργων και εν προκειμένω μίας Δημόσιας Σύμβασης, όπως περιγράφεται στον Πίνακα 1.

Εκ του νόμου, οι εκατό (100) πλούσιοι Αθηναίοι δεν φέρεται να είχαν την ευχέρεια άρνησης του εν λόγω έργου. Συνεπώς, διαμορφώθηκε μία υποχρεωτική σύμβαση με απευθείας ανάθεση, μέσω Συνεργασίας του Δημόσιου και του Ιδιωτικού Τομέα της πόλης (ΣΔΙΤ) με σαφείς και απλούς όρους,  (βλ. Ένθετο 1). Ο Δήμος δεν θα είχε εμπλοκή στην κατασκευή του πλοίου και σε άλλα τεχνικά ή οικονομικά θέματα, αλλά θα αποκτούσε την κυριότητα του πλοίου. Φυσικά η κρίση για την καταλληλότητα, την άρτια ναυπήγηση μίας τριήρους θα είχε ως προϋπόθεση τη «δοκιμασία» της (δοκιμαστική πλεύση).

Στο σημείο αυτό θεωρείται σημαντικό να αναφερθεί ότι το πλαίσιο των προβλέψεων της ανωτέρω σύμβασης ταυτίζεται σχεδόν απόλυτα με τις κανονιστικές διαδικασίες υλοποίησης των σύγχρονων προγραμμάτων ΣΔΙΤ – τα οποία εντάσσονται στο ευρύτερο πεδίο των Δημοσίων Συμβάσεων – σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στον Πίνακα 2, στοιχείο που τεκμηριώνει την πνευματική οξυδέρκεια του Θεμιστοκλή και σε θέματα δημοσιονομικής πολιτικής. Ωσαύτως, επιβεβαιώνει ότι επιχειρησιακά εργαλεία, τεχνικές, μεθοδολογίες και αναπτυξιακά μοντέλα που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη εποχή, εδράζονται στη κλασσική Ελλάδα και αποτελούν κοινό κτήμα της παγκόσμιας κληρονομιάς.

Σημειώνεται ότι κατά την εποχή του Θεμιστοκλή, ο Δήμος ανέθετε τη ναυπήγηση των τριήρεων στις «ναυκραρίες», την δε κυριότητα των πλοίων είχε η πόλη (Μαριδάκης, 1963)[1]. Μετά τα μηδικά, εξαφανίζεται ο θεσμός των ναυκραριών και καθιερώνεται η λειτουργία – θεσμός της «τριηραρχίας» (ο εξοπλισμός δηλαδή από τους εύπορους πολίτες μίας τριήρους), βασικά στοιχεία του οποίου είχαν εισαχθεί από το νόμο του Θεμιστοκλή (Μαριδάκης, 1963) · (Μπέκου, α.χ.). Είναι λογικό, καθώς με το πέρασμα του χρόνου παρουσιάστηκε πλέον το πρόβλημα της χρηματοδότησης της συντήρησης των πλοίων, τα οποία είχαν ναυπηγηθεί κατά δεκάδες την προγενέστερη περίοδο. Η μοναδική λειτουργία με στρατιωτικό σκοπό λοιπόν, η τριηραρχία, καθιερώθηκε την εποχή που οι Αθηναίοι, με την παρακίνηση του Θεμιστοκλή, επιδόθηκαν στη συγκρότηση μεγάλου στόλου.

Ο Θεμιστοκλής εκτός από την δημοσιοποίηση του καταπληκτικού σχεδιασμού του, έπεισε επίσης τον λαό να κατασκευάζει 20 τριήρεις κάθε χρόνο – πρώτο ιστορικό γεγονός εφαρμογής ναυτικού προγράμματος (Αλεξανδρής, 1950, σελ. 81) και να απαλλάξει από φόρους τους μετοίκους και τους τεχνίτες, ώστε να εξασφαλιστεί εργατικό δυναμικό για μεγάλο αριθμό δραστηριοτήτων, καθόσον έκρινε ότι αυτά ήταν χρήσιμα για την περαιτέρω ενίσχυση της ναυτικής δύναμης της Αθήνας. Το Αθηναϊκό κράτος πλέον δοξασμένο και πανίσχυρο ήταν έτοιμο, για το μεγάλο του άνοιγμα και πραγματικά το 477/478 π.Χ. ιδρύθηκε η πρώτη Αθηναϊκή συμμαχία, που ένωνε όλο σχεδόν τον Ελλαδικό χώρο, υπό την αρχηγία των Αθηναίων, (το επόμενο έτος ο Θεμιστοκλής κατηγορήθηκε για δωροδοκία και διαφθορά). Οι Έλληνες κατάφεραν τότε, να πλησιάσουν το ιδανικό της ένωσής τους και μάλιστα κατά τρόπο λιγότερο ηγεμονικό, από εκείνον που αργότερα εφάρμοσαν οι Μακεδόνες, με τον Φίλιππο Β΄ και τον Μέγα Αλέξανδρο.

Συνεπώς, χάρη στη μεγαλοφυΐα του πολιτικού Θεμιστοκλή και στην αυταπάρνηση των Αθηναίων, οι οποίοι αποδέχθηκαν να θυσιάσουν το πρόσκαιρο και περιορισμένο οικονομικό όφελος των άμεσων παροχών, για το αισιόδοξο και πλούσιο μέλλον που τους υποσχέθηκε, η Ελλάδα θα αποκτούσε την τελευταία σχεδόν στιγμή τον στόλο που θα την διέσωζε. Εάν ο λόγος του Θεμιστοκλή δεν είχε μεταπείσει τους Αθηναίους, εάν ο στόλος δεν είχε έγκαιρα ναυπηγηθεί[2], τότε δεν θα είχαν γίνει οι ναυμαχίες στο Αρτεμίσιο και τη Σαλαμίνα και κατά πιθανότητα η Ελλάδα θα είχε υποταχθεί στους Πέρσες. Η εξέλιξη της ελληνικής, ευρωπαϊκής, αλλά και της παγκόσμιας ιστορίας θα ήταν σίγουρα διαφορετική (Κυριαζής, 1984). Ο Θεμιστοκλής, ως διορατικός ηγέτης, προέβλεψε ότι οι Πέρσες, μετά την ήττα τους στο Μαραθώνα, θα επανεμφανίζονταν και ότι η αναμέτρηση θα κρίνονταν στην θάλασσα (Μαριδάκης, 1963). Ήδη από το 483 π.Χ. θα ήταν γνωστές οι τεράστιες στρατιωτικές και ναυτικές προετοιμασίες του Πέρση βασιλιά Ξέρξη Α΄ για την εκστρατεία στην Ελλάδα. 

Αν και πολλά δεδομένα ήταν εναντίον του, στο εξωτερικό και στο εσωτερικό μέτωπο, ο Θεμιστοκλής δεν δείλιασε και δεν αδράνησε. Οι Πέρσες είχαν διεξάγει τεράστια και σε πολλαπλά πεδία προετοιμασία για την εισβολή τους από ξηρά και θάλασσα, αρκετές ελληνικές πόλεις είχαν μηδίσει, άλλες παρέμειναν αδρανείς και υπήρχαν αντικρουόμενα συμφέροντα στις υπόλοιπες που είχαν αποφασίσει να αντισταθούν. Το ιερατείο των Δελφών δεν βοήθησε. Υπήρχε ενάντια αντιπολίτευση στην Αθήνα και ισχυρά αντίθετα συμφέροντα των πλουσίων. Η πόλη ήταν ανοχύρωτη και δεν είχε προλάβει να υλοποιήσει όλα του τα σχέδια.  Προσδοκούσε ωστόσο στην πολιτική του υπεροχή, αφού η ανάπτυξη του στόλου θα ενίσχυε αισθητά την κυριαρχία στην πολιτική ζωή των κατώτερων κοινωνικών τάξεων, που θα επάνδρωναν τις τριήρεις ως κωπηλάτες. Εξαιτίας αυτών των αλλαγών, τα επαγγέλματα ενισχύθηκαν, άρχισαν και νέα να αναδεικνύονται, δυναμώνοντας με αυτόν τον τρόπο την παράταξη των δημοκρατικών. Η γεωργία ήταν έως τότε στενά συνδεδεμένη με τους γαιοκτήμονες, η μεγάλη πλειοψηφία των οποίων ήταν αριστοκράτες. Η εστίαση λοιπόν μίας κοινωνίας στην γεωργία προωθεί το ολιγαρχικό σύστημα, ενώ στη ναυτιλία, το δημοκρατικό. Ο Θεμιστοκλής, παρέσυρε ενορχηστρωμένα και «έφερε» την πόλη στην θάλασσα, υποστηρίζοντας ότι οι πεζές στρατιωτικές δυνάμεις δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν ακόμη και τους γείτονες. Αντίθετα, δια της υπεροπλίας στην θάλασσα, μπορούσαν να κινηθούν με διμέτωπο προσανατολισμό: μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες και ταυτόχρονα στην Ελλάδα να καταστούν πρώτη δύναμη.

Η απόφαση του Θεμιστοκλή για τη μετεξέλιξη της Αθήνας σε ναυτική δύναμη είχε σημαντικότατες πολιτικές προεκτάσεις. Μετέτρεψε τους Αθηναίους από οπλίτες σε ναύτες, πεζοναύτες και θαλασσινούς. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Πλούταρχος: «ενίσχυσε την εξουσία του Δήμου σε βάρος της αριστοκρατίας, καθώς η πολιτική επιρροή περνούσε πλέον στα χέρια των ναυτών, των κελευστών και των πλοηγών». Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι συνδύασε αρμονικά την αρχαία επιλογή των Αθηναίων για την θεά Αθηνά (ελιά, γεωργία) ως πολιούχου, με αυτήν του παλαιού ανταγωνιστή της Ποσειδώνα (θάλασσα, ναυσιπλοΐα, εμπόριο). Οι αντίπαλοί του τον κατηγορούσαν ότι πήρε από τα χέρια τους το δόρυ και την ασπίδα και τους στρίμωξε στο σκαμνί του κωπηλάτη μ’ ένα κουπί στο χέρι. Εντούτοις, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η ανωτέρω μετεξέλιξη συγκροτεί τη μοναδική παγκοσμίως ολοκληρωμένη-επιτυχημένη μετατροπή άρδην της παραγωγικής βάσης ενός κράτους σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και υπό δυσμενείς συνθήκες και τηρουμένων των αναλογιών αποτελεί παράδειγμα βιωσιμότητας κρατικής οντότητας για τη σημερινή εποχή, η οποία χαρακτηρίζεται από γεωπολιτική και οικονομική αβεβαιότητα, συνεκτιμώμενης της διατρέχουσας υγειονομικής-κοινωνικής κρίσης.

Η επιλογή να μετασχηματιστεί η Αθήνα σε ναυτική δύναμη, επηρέασε την ζωή και ενδεχομένως σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και τη νοοτροπία, σχεδόν όσων κατοικούσαν στην Αττική, των ανδρών και των οικογενειών τους, των πολιτών, των μετοίκων και των δούλων. Η κωπηλασία στο πλευρό άλλων 169 ανδρών, αποτελεί μία δραστηριότητα που απαιτεί ιδιαίτερη εξάσκηση και χρόνο, ενισχύει το ομαδικό πνεύμα και συνιστά κρίσιμο στοιχείο όχι μόνον στο πολεμικό πεδίο αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο. Το ανθρώπινο δυναμικό της πόλης θα είχε εντατική ναυτική εκπαίδευση κατά τους (επιτρεπόμενους από τις καιρικές συνθήκες), μήνες μεταξύ του 482-480 π.Χ., αν και πολλοί άνδρες θα έπρεπε να ασχοληθούν και με αγροτικές εργασίες, (άροση, σπορά και συγκομιδή δημητριακών, παραγωγή ελαίου και κρασιού)[3]. Βέβαιη φέρεται επίσης να ήταν και η ναυτολόγηση μετοίκων, απελεύθερων, ίσως και ενός αριθμού δούλων για τη συμπλήρωση του αριθμού των 40.000 ατόμων, που απαιτούνταν για την επάνδρωση 200 τριήρεων (Garland, 2018). 

Ο Πλούταρχος ισχυρίζεται ότι το ερώτημα θα έπρεπε να ήταν, εάν τελικά ο Θεμιστοκλής ωφέλησε ή έβλαψε την πόλη του. Απόδειξη ότι η σωτηρία των Ελλήνων ξεπήδησε από την θάλασσα και η πόλη της Αθήνας ξαναστήθηκε στα πόδια της από τις τριήρεις, αποτέλεσε η σύγκρουση με τον Ξέρξη Α΄. Παρόλο ότι ο στρατός του Πέρση βασιλιά έμεινε ακέραιος και διέθετε αξιόμαχο στόλο ισάριθμο του ελληνικού, ο ίδιος υποχώρησε μετά την ήττα στη Σαλαμίνα, πιστεύοντας ότι δεν μπορούσε πλέον να συνεχίσει τον πόλεμο, λόγω και του επερχόμενου χειμώνα και να ριψοκινδυνεύσει τα πάντα. Άφησε στην θέση του τον ικανό Μαρδόνιο, κυρίως για να εμποδίσει τους ενωμένους Έλληνες εύχερα να τον καταδιώξουν και να τον καταστρέψουν ολοκληρωτικά και γιατί όχι εάν μπορούσε στο όνομά του, να υποδουλώσει τους ανυπότακτους Έλληνες.

Η επική ναυμαχία της Σαλαμίνας εκτός από την στρατιωτική, είχε μεγάλη σημασία και σε άλλους τομείς. Αντίθετα απ’ ότι συνηθιζόταν, στη σύγκρουση και επιτυχία των Ελλήνων συνέβαλαν λιγότεροι από 5.000 οπλίτες, σχετικά εύποροι δηλαδή αστοί και αριστοκράτες και περισσότεροι από 70.000 ναύτες-ερέτες, οι οποίοι ανήκαν στις κατώτερες οικονομικο-κοινωνικές τάξεις, στον υποδεέστερο σε κύρος και δικαιώματα “ναυτικό όχλο” των πόλεων. Για πρώτη φορά στην ιστορία, οι ανώνυμες λαϊκές μάζες που απάρτιζαν το “ανυπόληπτο “πλήθος”, συμπιεσμένες στα στενά καταστρώματα των τριήρεων, με όπλα τους την μυϊκή δύναμη και το ελεύθερο φρόνημα, συμμετείχαν ενεργά σε μια κορυφαία σύγκρουση, στην οποία έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους.

Η επίγνωση αυτής της συμβολής αναπτέρωσε το συλλογικό ηθικό των λαϊκών τάξεων. Πριν τη ναυμαχία ήταν το “πλήθος”, ο “λαός”, συνήθως χωρίς ιδιοκτησία γης και δικαιώματα, στον οποίο οι γαιοκτήμονες-οπλίτες δεν εμπιστευόταν την υπεράσπιση της πατρίδας. Μετά τη Σαλαμίνα, η αντίληψη αυτή άλλαξε. Ήταν πλέον οι άνθρωποι του λαού που είχαν λάβει την υπόθεση της πατρίδας στα χέρια τους και με αρετές τους την υπομονή και την πειθαρχία, υπό την καθοδήγηση ικανών ηγετών, οι σημαντικότεροι των οποίων ήταν εκλεγμένοι, επέτυχαν τον θρίαμβο κατά των βαρβάρων. Οι τελευταίοι όσο γενναία και αν πολέμησαν, ηττήθηκαν γιατί δεν διέθεταν τα υψηλά ιδανικά που κινητοποιούσαν τους Έλληνες, δηλαδή υπεράσπιση ελευθερίας, πατρίδας, οικογένειας, τρόπου ζωής και αξιοπρέπειας.

Συνεπώς δεν απαιτούνται πολλά έτη για έναν ηγέτη, προκειμένου να πετύχει το όραμά του για το μεγαλείο της χώρας του, ακόμη και σε κρίσιμες καταστάσεις.

Η συνέχεια αύριο Παρασκευή

[1] Η λέξη «ναυκραρία» παράγεται, είτε από τη «ναίω» (=κατοικώ), είτε από τη «ναυς» (=πλοίο). Πριν τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη, στην Αττική υπήρχαν τέσσερις φυλές, καθεμία με τρεις τριττύες και κάθε τριττύς με τέσσερις ναυκραρίες, (διοικητικά διαμερίσματα): σύνολο σαράντα οκτώ ναυκραρίες. Κάθε ναυκραρία διοικούνταν από τον ναύκραρο, υπεύθυνο για τις εισφορές και τις δαπάνες του ταμείου της. Ο Σόλων είχε ορίσει κάθε ναυκραρία να παρέχει στην πόλη ένα πολεμικό πλοίο, (με κυβερνήτη τον ναύκραρο) και δύο ιππείς. Με τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη οι ναυκραρίες έφθασαν τις πενήντα, (δέκα φυλές και πέντε ναυκραρίες για κάθε φυλή). Ο Αριστοτέλης στην «Αθηναίων Πολιτεία» αναφέρει ότι επί Κλεισθένη την θέση των ναυκραριών έλαβαν οι δήμοι, (βλ. Cohen, 2009). 

[2] «Στην Ελλάδα τελικά κατέπλευσαν άμα τη ενάρξει του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου έξι (6) αντιτορπιλικά … και το υποβρύχιο ‘’Δελφίν’’. Η προσθήκη τόσων μονάδων την τελευταία στιγμή οδήγησε σε μεγάλης κλίμακας αλλαγές στα πληρώματα των περισσότερων ελληνικών θωρηκτών, κάτι που σπάνια αποτελεί καλό οιωνό για την επιτυχή έκβαση των επιχειρήσεων. Ενδεικτικά υπενθυμίζεται ότι το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» απέπλευσε προς συνάντηση του εχθρού φέροντας τμήμα μόνο του απολύτως απαραίτητου οπλοστασίου του, το οποίο και συμπληρώθηκε στο δεύτερο μισό του Νοεμβρίου του 1912» [Φωτάκης, (α.χ.), σελ. 41].

[3] «Τὸ δὲ ναυτικὸν τέχνης ἐστίν, ὥσπερ καὶ ἄλλο τι, καὶ οὐκ ἐνδέχεται, ὅταν τύχῃ, ἐκ παρέργου μελετᾶσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον μηδὲν ἐκείνῳ πάρεργον ἄλλο γίγνεσθαι».
Θουκυδίδης (460-399 π.Χ.)

Δημοσιεύθηκε στο economia.gr

Ευάγγελος Γεωργούσης*: “Ενίσχυση της Άμυνας ΧΘΕΣ”! Πτέραρχος προτείνει άμεσες λύσεις γιατί “δεν υπάρχει έκπτωση στην τιμή της Άμυνας’’

on Monday, 20 July 2020. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

 

Σύμφωνα με τα θεσμικά κείμενα το Αμυντικό Δόγμα της Χώρας μας είναι ‘’Αποτρεπτικό-Αμυντικό’’. Οι δύο αυτές λέξεις- έννοιες, είναι ουσιαστικά η συμπύκνωση του θεσμικού κειμένου ‘’Πολιτική Εθνικής Άμυνας’’(Π.Ε.Α.).

Αυτό σημαίνει πως όλοι οι παράγοντες Εθνικής Ισχύος της Χώρας έχουν σχεδιάσει, μεθοδεύσει και εκτελούν τις ενέργειες ευθύνης των, προς υλοποίηση της ανωτέρω απόφασης του ΚΥΣΕΑ, σχετικά με την τουρκική απειλή.


 Οι Ε.Δ. της Χώρας , ως ένας εκ των παραγόντων εθνικής ισχύος, μέσω της ‘’Στρατιωτικής Στρατηγικής’’, έχουν την ευθύνη επίτευξης Αποτροπής απέναντι στην στρατιωτική τουρκική απειλή και αποτελεσματική Άμυνα του Εθνικού χώρου και των Εθνικών συμφερόντων, αν η πρώτη συνιστώσα του Δόγματος αποτύχει. Η πρώτη και βασική αρχή για την επίτευξη του πρώτου σκέλους, αυτό της ‘’Αποτροπής’’, από τις Ε.Δ. είναι η διαθέσιμη ισχύς τους να πείθει τον αντίπαλο πως δεν τον συμφέρει να επέμβει, γιατί το κόστος των ενεργειών του θα είναι μεγαλύτερο από το σχεδιαζόμενο κέρδος του. Μικρότερη ισχύς από αυτή  ,έναντι υπαρκτής απειλής, είναι λάθος επένδυση, είναι πολύ κακή επένδυση. Όμως και η ύπαρξη της κατάλληλης στρατιωτικής ισχύος για να επιτελέσει τον σκοπό της, έχει ανάγκη την ύπαρξη και άλλης μίας συνιστώσας. Αυτή της Πολιτικής βούλησης χρησιμοποίησης της, που πρέπει να γίνεται γνωστή στον αντίπαλο με τον πλέον πιστικό τρόπο. Την παρούσα περίοδο, πρέπει να επισημανθεί, οι αρμόδιοι φορείς της Κυβέρνησης, έχουν καταστήσει σαφές στην Τουρκία ότι, η Χώρα μας είναι έτοιμη να κάνει χρήση και της Στρατιωτικής της Ισχύος, προκειμένου να υπερασπίσει τα εθνικά της συμφέροντα.

Οι σχεδιασμοί Ερντογάν για την Μεσόγειο , στα πλαίσια της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’, δεν πρόκειται να σταματήσουν, αφού και η μεθοδολογία της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής είναι να φέρνει τα πράγματα στο ‘’παρά πέντε’’, εκτός και αν η αξιολόγηση που έχουν κάνει οι υπηρεσίες τους για την πραγματική στρατιωτική ισχύ μας , είναι ότι πρέπει να την σεβαστούν. Αν η εκτίμηση τους είναι πως δεν θα έχουν εύκολο έργο στην θάλασσα και τον αέρα, διότι η αλήθεια είναι ότι εκεί θα παιχτεί το παιχνίδι, θα σκεφθούν πολύ την όποια πρόκληση. Φυσικά η άλλη παράμετρος που θα παίξει σοβαρό ρόλο στην εξέλιξη των πραγμάτων είναι οι πραγματικές προθέσεις της Ε.Ε  και των μεγάλων χωρών αυτής, Γαλλίας και Γερμανίας, στην ανάληψη των ‘’ευθυνών’’ της, βάση των προβλέψεων των Συνθηκών περί αλληλεγγύης μεταξύ των μελών της.

Όμως , από τις κινήσεις που γίνονται στον τομέα της Στρατιωτικής μας Ισχύος φαίνεται ότι και στον αέρα και στην θάλασσα θα θέλαμε να είχαμε στην διάθεση μας κάτι πάρα πάνω. Επίσης σπεύδουμε για να επουλώσουμε τα ‘’τραύματα’’ που προκάλεσε και σε αυτή την ισχύ μας, η οικονομική κρίση της τελευταίας 10ετίας, πολύ κακώς, κατά τη γνώμη μου , αλλά αυτό είναι άλλο θέμα που θέλει ειδική έρευνα. Όλα αυτά όμως, γίνονται με έναν γραφειοκρατικό αργό τρόπο που δεν συνάδει με τις δημόσιες πολιτικές δεσμεύσεις περί αποφασιστικότητας χρήσης της ισχύος αυτής, αν η Τουρκία προκαλέσει τα εθνικά μας συμφέροντα. Η αξιοποίηση των υφισταμένων οπλικών συστημάτων, αφού η απόφαση ελήφθη, έπρεπε να είχε γίνει ‘’χθές’’. Αυτό λέει η λογική που η ορατή απειλή επιβάλλει. Όσον αφορά τα προγράμματα, αναβάθμισης των 84, F-16 και των νέων Φρεγατών που ακούμε συνεχώς, αυτά είναι για το μέλλον και όχι για το παρόν της Στρατιωτικής μας ισχύος.

Αν λοιπόν η Στρατιωτική μας Ισχύς θέλει συμπλήρωμα για να μας εξασφαλίζει 100% Αποτροπή, έναντι της τουρκικής στρατιωτικής απειλής σε παρόντα χρόνο, με αυτά τα δύο προγράμματα δεν το επιτυγχάνουμε. Αν διπλωματικά παίζουν κάποιο ρόλο αυτό είναι άλλο θέμα . Έτσι αυτό που μένει ως ερωτηματικό για την ικανότητα αποτροπής από την υφισταμένη Στρατιωτική μας Ισχύ , είναι το πως την αξιολογεί ο Ερντογάν και το επιτελείο του. Όχι τι λέμε εμείς. Η άποψη μου ,που προέρχεται από τα διδάγματα της ιστορίας, είναι πως στα θέματα Εθνικής Άμυνας , όταν η απειλή είναι πραγματική και άμεση, τίποτα δεν πρέπει να αφήνεται στην αμφιβολία ή στο ‘’περίπου’’ ή στο μάλλον, αλλά με αποφασιστικότητα να γίνονται κινήσεις που θα πείθουν απόλυτα περί των προθέσεων μας , αλλά κυρίως, περί των ικανοτήτων μας. Η ιστορία από τον Β. Π.Π. και μετά διδάσκει, με πολύ έμφαση, πως σε όλες τις θερμές συγκρούσεις που έγιναν και σε όσες έφτασαν κοντά , αλλά δεν έγιναν, η Αεροπορική ισχύς έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Καμία δύναμη επιφανείας δεν θα μπορέσει να φέρει σε πέρας την αποστολή της χωρίς την αναγκαία αεροπορική κάλυψη.

Όπως επίσης, μόνο με το ‘’μακρύ χέρι’’ της Π.Α θα εξουδετερωθούν βάσεις υψηλής απειλής των Τ.Ε.Δ.(Βλήματα Ε-Ε) και όλα τα άλλα κέντρα ισχύος αυτών. Το πρόσφατο παράδειγμα στην Λιβύη με την νυκτερινή προσβολή των δυνάμεων τους στην Αλ-Ουατίγια, είναι μόνο ένα μικρό δείγμα για το τι είναι αυτό που θα τους αλλάξει ή ματαιώσει τα σχέδια τους.

Η Αεροπορική ισχύς της Χώρας μας, εκτιμώ ότι, χρειάζεται άμεσα 2 με 3 Μοίρες μαχητικών αεροσκαφών με τον πλήρη οπλισμό τους . Οι σύμμαχες χώρες Η.Π.Α. και Γαλλία που έχουν συμφέροντα και δεσμούς μαζί μας , όπως λένε οι ίδιες, θα μπορούσαν , με το αζημίωτο φυσικά, να μας πουλήσουν μεταχειρισμένα F-15C/D η πρώτη και M-2000-5 ή -9 η δεύτερη.

Αν δε η Γαλλία είχε η ίδια, διαθέσιμα κάποια Rafale F3 ή F4(MICA IR/EM, MICA NG, SCALP EG, EXOSET, METEOR), ακόμα καλύτερα. Η επιχειρησιακή αξιοποίηση τους, είναι βέβαιο ότι θα ήταν πολύ γρήγορη. Η τοποθέτηση δε και μίας παραγγελίας για μετά από 4-5 χρόνια, 20-25 νέων Rafale F4Hel με διαδικασίες G to G, θα οδηγούσε σίγουρα σε αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία με ότι αυτό συνεπάγεται. Αναφέρομαι στη Γαλλία και τα αεροσκάφη της πρώτον γιατί γνωρίζουμε τις δυνατότητες τους , ενώ ο αντίπαλος όχι και δεύτερον, γιατί μάλλον είναι η μοναδική Ευρωπαϊκή χώρα που θα συζητούσε μία τέτοιου είδους άμεση συνεργασία. Οι Η.Π.Α, αν θέλουν να αποδείξουν αυτά που λένε περί της αμυντικής συνεργασίας μαζί μας, σημερινής και μελλοντικής, δεν μπορούν εύκολα να αρνηθούν ένα τέτοιο αίτημα που εξασφαλίζει την ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο, που οι ίδιοι λένε ότι επιδιώκουν. Ομογένεια και Ισραηλινός παράγων μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο σε σχετικό μας αίτημα. Αν αυτή η επιλογή επιτευχθεί η Αποτροπή είναι εξασφαλισμένη, αν δεν έχουμε αργήσει.

Και τώρα στο μόνιμο ερώτημα ή την άποψη των περισσοτέρων, πως δεν γίνονται αυτά αφού λεφτά δεν υπάρχουν. Σίγουρα τα οικονομικά δεδομένα της Χώρας δεν επιτρέπουν εύκολες εξοπλιστικές κινήσεις. Όμως όταν πρόκειται για την Αμυνα της Χώρας απέναντι στην απροκάλυπτη και δεδομένη τουρκική επιθετικότητα, η οικονομική προσέγγιση αυτών των θεμάτων παίρνει άλλη διάσταση,άλλο βάρος και άλλη σημασία. Μία πρόχειρη πρώτη εκτίμηση για το κόστος όλων των μεταχειρισμένων αεροσκαφών,αυτό δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 2δις δολ. Η αγορά νέων Rafale είναι άλλη σύμβαση και μπορεί να έχει άλλους μελλοντικούς οικονομικούς διακανονισμούς. Κατ’αρχήν η πρόταση αυτή, για άμεση αύξηση της Αεροπορικής μας ισχύος, δεν αφορά μόνο την Ελλάδα ,αλλά και την Κύπρο ,γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχει το ενδεχόμενο δύο πηγών χρηματοδότησης. Νομίζω για την Ασφάλεια και την Αμυνα του Ελληνισμού ,όλοι έχουμε ευθύνες. Η πρόσφατη απόφαση του ΣτΕ για τις επιστροφές στους Συνταξιούχους, φαίνεται ότι θα δημιουργήσει ένα πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος στην Κυβέρνηση περί τα 4 δις Ευρώ, τα οποία ,σύμφωνα με δηλώσεις αρμοδίων θα καταβληθούν με κάποιο τρόπο. Θα πρότεινα να καταβληθούν μόνο στους Συνταξιούχους των οποίων η σύνταξη είναι μέχρι και τα 800 ευρώ. Το περίσσευμα που θα προκύψει να πάει άμεσα στην κάλυψη της ανωτέρω πρότασης για την εξασφάλιση της αναγκαίας Αποτροπής. Εκτιμώ πως όλοι οι Συνταξιούχοι , εν προκειμένω οι άνω των 800 ευρώ, θα δεχθούν να εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών και των εγγονών όλων μας, από το να βελτιώσουν ελάχιστα το δικό τους βιοτικό επίπεδο. Αν στο μέλλον το Κράτος βρεθεί σε καλύτερη οικονομική κατάσταση μπορεί να επιστρέψει τα ‘’δανεικά’’.

Η πρόταση στο σύνολο της στοχεύει στην άμεση, κατά το δυνατόν, επίτευξη της αναγκαίας και ικανής Αεροπορικής Ισχύος για εξασφάλιση Στρατιωτικής Αποτροπής, αν από τις εκτιμήσεις της Κυβέρνησης, τα εξαγγελθέντα σχέδια του Ερντογάν έχουν βάση. Και αυτό γιατί η Αεροπορική Ισχύς είναι η μόνη που μπορεί ΑΜΕΣΑ να ματαιώσει τα σχέδια περί ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’. Αν ήδη έχει βρεθεί άλλος οικονομικότερος τρόπος Αποτροπής, ή η Ηγεσία των Ε.Δ διαβεβαιώνει ότι με την σημερινή και ‘’αυριανή’’ Αεροπορική Ισχύς που διαθέτουμε, είμαστε ασφαλείς, τότε δεν υπάρχει πρόταση. Αν όμως για οικονομικούς λόγους ή άλλους, προσποιούμαστε τους επαρκείς, τότε να θυμίσω τα λόγια ενός Αμερικανού Προέδρου(John F. Kennedy): ‘’Δεν υπάρχει έκπτωση στην τιμή για την Άμυνα’’.

* Αντιπτέραρχος ε.α., Πρόεδρος Συνδέσμου Αποφοίτων της Σχολής Ικάρων

Μιχαήλ Κωσταράκος*: ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΥΒΡΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΜΑΣ: Η ΕΙΣΒΟΛΗ ΕΧΕΙ ΗΔΗ ΑΡΧΙΣΕΙ

on Thursday, 05 March 2020. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Η χώρα μας τις τελευταίες μέρες δέχεται μια υβριδική εισβολή στον Έβρο και στα νησιά. Yβριδικές επιχειρήσεις είναι αυτές στις οποίες οι εμπλεκόμενοι χρησιμοποιούν συγχρόνως και κατά την κρίση τους ολόκληρο το φάσμα των μέσων
που έχουν στη διάθεσή τους. Αυτό περιλαμβάνει στρατιωτικά συμβατικά, πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά, πληροφοριακά και προπαγανδιστικά μέσα, αλλά και ανορθόδοξες ή και τρομοκρατικές τακτικές με πειθαναγκασμό, με ενδεχόμενη χρήση ελεγχόμενης ή ανεξέλεγκτης βίας, εγκληματικές πρακτικές, ψυχολογικές επιχειρήσεις και κυβερνοπόλεμο αλλά και οποιαδήποτε άλλη δυνατότητα παρουσιασθεί, με σκοπό την επίτευξη των τεθέντων στόχων.

PDF 

Βασίλειος Μαρτζούκος*: ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΟΙΟΥ

on Monday, 09 December 2019. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Η απόκτηση εθνικών πολεμικών πλοίων αποτελεί όραμα με το οποίο ουδείς εχέφρων θα είχε αντίρρηση. Είναι άλλωστε γνωστό ότι καταξιωμένοι φορείς όπως η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο αλλά και μεμονωμένα εξειδικευμένα στελέχη του ΠΝ, καθώς και άλλοι οίκοι του εξωτερικού και του εξωτερικού έχουν συνδράμει στην σχεδίαση οικογένειας συγχρόνων πολεμικών πλοίων προσαρμοσμένων στις εθνικές μας ανάγκες.
Αυτή την περίοδο, με τις γνωστές επιτακτικές ανάγκες για το ΠΝ, πρώην ανώτατα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων υποστηρίζουν ότι θα πρέπει η χώρα μας να προχωρήσει άμεσα στην υλοποίηση των ανωτέρω σχεδίων και την απόκτηση εθνικών Φρεγατών και Κορβετών. Οι κύριοι λόγοι που επικαλούνται είναι η αυτάρκεια, η μείωση του κόστους, η αύξηση της απασχολήσεως σε κλάδους υψηλής τεχνολογίας, η τεχνογνωσία, η ικανοποίηση των ειδικών αναγκών του ΠΝ, η αξιοποίηση όπλων και αισθητήρων από παλαιότερα σκάφη και η δημιουργία προϋποθέσεων εξαγωγής πλοίων σε τρίτα κράτη.


Πράγματι το επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό της χώρας έχει αποδείξει κατά καιρούς ότι δεν υστερεί έναντι του αντιστοίχου προσωπικού προηγμένων κρατών. Υπενθυμίζεται ενδεικτικά η επιτυχής κατασκευή Πυραυλακάτων, Φρεγατών και Αρματαγωγών σε εγχώρια ναυπηγεία. Το κύριο πρόβλημα με όλες τις προηγούμενες ναυπηγήσεις ήταν ο μικρός αριθμός μονάδων που απαιτείτο για την κάλυψη των αναγκών ενός Πολεμικού Ναυτικού όπως το ελληνικό. Μετά το πέρας των προγραμμάτων αυτών ακολουθούσε η παύση της γραμμής παραγωγής και η σταδιακή απώλεια της τεχνογνωσίας, της εμπειρίας και του εξειδικευμένου προσωπικού το οποίο είχε εμπλακεί. Επιπλέον προβληματισμό προκαλεί και το γεγονός ότι πέραν της εγχώριας ναυπηγήσεως πολεμικών μονάδων, η συντριπτική πλειοψηφία του εξοπλισμού των προήρχετο από το εξωτερικό.
Το κόστος ενός πλοίου επιπέδου Φρεγάτας ή Κορβέτας (ναυπήγηση, συστήματα, αισθητήρες, όπλα, μηχανήματα, ανταλλακτικά, υποδομές ξηράς κ.λπ.) συνδέεται άμεσα με τον αριθμό των υπό παραγγελία μονάδων. Ακόμη και χώρες όπως η Γερμανία συνέπραξαν με άλλα κράτη κατά την ναυπήγηση των Φρεγατών τ. 124 ή των Υποβρυχίων τ. 212, τόσο για να μοιρασθούν τους τομείς και το κόστος παραγωγής όσο και για να μεγιστοποιήσουν τον αριθμό των υπό παραγγελία μονάδων.
Εάν η εθνική Φρεγάτα ή Κορβέτα περιορισθεί στις ανάγκες του ΠΝ και δεν εξασφαλίσει εκ των προτέρων συνεργασία ή σύμπραξη με έτερα κράτη, καθώς και ένα ελάχιστο αριθμό διεθνών παραγγελιών, τότε εκτιμάται ότι το κόστος της (ναυπηγήσεως αλλά και κύκλου ζωής της), θα εκτοξευθεί σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από αυτά της παραγγελίας ξένου πλοίου. Η διεθνής αγορά πολεμικών πλοίων είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστική και το εθνικό πλοίο θα έλθει αργά ή γρήγορα αντιμέτωπο με την αγορά αυτή για λόγους επιβιώσεως. Επιπλέον θα πρέπει προηγουμένως να διασφαλισθεί η απρόσκοπτη και αποτελεσματική λειτουργία των ναυπηγείων μας δίχως τις αγκυλώσεις του παρελθόντος (αναξιόπιστοι ιδιοκτήτες, κακώς εννοούμενος συνδικαλισμός κ.λπ.).
Πολύ αναφέρονται στο παράδειγμα της Τουρκίας. Σε αυτούς θα πρέπει να υπενθυμίζεται ότι η Τουρκία ακολουθεί ένα συστηματικό πρόγραμμα στρατηγικής αναπτύξεως και ενισχύσεως της αμυντικής της βιομηχανίας εδώ και πολλές δεκαετίες, δίχως ασυνέχειες, παλινωδίες και ιδιοτελείς κρατικές παρεμβάσεις. Ένα πρόγραμμα τουρκικού πολεμικού πλοίου στηρίζεται σήμερα σε πλειάδα συναφών μεγάλων και έμπειρων τουρκικών αμυντικών βιομηχανιών οι οποίες καλύπτουν ολόκληρο σχεδόν το φάσμα των σχετικών απαιτήσεων (ναυπήγηση, συστήματα, όπλα, αισθητήρες, επικοινωνίες, μηχανές, υλικά, υποδομές κ.λπ.).
Συνοψίζοντας θα πρέπει να πούμε ναι στο όραμα του εθνικού πλοίου επιπέδου Φρεγάτας ή Κορβέτας και στην σταδιακή του υλοποίηση, με πυλώνα μία ισχυρή αμυντική βιομηχανία. Έως τότε η χώρα μας δύναται να δοκιμάσει την κάλυψη των εθνικών απαιτήσεων και του διεθνούς ανταγωνισμού σε μικρότερες μονάδες (π.χ. περιπολικά, UAV’s κ.λπ.). Επιπλέον θα πρέπει να κεφαλαιοποιήσει το γεγονός της συμμετοχής της στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, προκειμένου να συμμετάσχει στις περισσότερες δυνατές συμπράξεις υψηλής τεχνολογίας (π.χ. υποκατασκευαστής προηγμένων υλικών, αισθητήρων, εξαρτημάτων, όπλων κ.λπ.) με διασφαλισμένη μόνιμη διεθνή γραμμή παραγωγής. Τα εθνικά οράματα δεν πρέπει να είναι συγκυριακά και αλληλοαναιρούμενα αλλά αποτέλεσμα εθνικής στρατηγικής υλοποιούμενης διακομματικά, με συνέχεια, συνέπεια, πολιτική ωριμότητα και ανεξαρτήτως εναλλαγής των εκάστοτε κυβερνήσεων.
06 – Δεκεμβρίου – 2019
Αντιναύαρχος ε.α. Β. Μαρτζούκος ΠΝ
Επίτιμος Διοικητής Σχολής Ναυτικών Δοκίμων
Πρόεδρος Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών 

Ευαγγελος Βενέτης*: Οι S-400 και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις

on Saturday, 21 September 2019. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Tον περασμένο μήνα η Τουρκία έσπευσε να αγοράσει μεγάλο αριθμό ανταλλακτικών για τα μαχητικά αεροσκάφη F16 Viper. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως σπασμωδική κίνηση της Τουρκίας να προλάβει περαιτέρω κυρώσεις των ΗΠΑ στον στρατιωτικό τομέα της Τουρκίας λόγω της κρίσης με τους S-400. Η παρατεταμένη διετής διαφωνία μεταξύ της Τουρκίας και των ΗΠΑ για την κίνηση της Άγκυρας να αγοράσει από τη Ρωσία το βαλλιστικό σύστημα αεράμυνας S-400 σχετίζεται με το κουρδικό ζήτημα και έχει εξελιχθεί σε γάγγραινα για την ΝΑ πτέρυγα του ΝΑΤΟ θέτοντας εν αμφιβόλω την συνέχιση της αμερικανο-τουρκικής αμυντικής συνεργασίας για ορισμένο διάστημα και πιθανόν την συμμετοχή της Τουρκίας στο την στρατιωτική πτέρυγα της Συμμαχίας μεσοπρόθεσμα. Οι εξελίξεις προς αυτήν την κατεύθυνση είναι πρωτόγνωρες για τα δεδομένα της Συμμαχίας.


Η ανωτέρω κίνηση της Άγκυρας να αγοράσει ανταλλακτικά για τα 245 μαχητικά της αεροσκάφη F-16C/Ds συνδυασμού των ποικιλιών Block 30, 40, and 50 είναι αποτέλεσμα των υπερατλαντικών μηνυμάτων. Στις 10 Ιουνίου 2019 η Βουλή των Αντιπροσώπων του Κογκρέσου έλαβε μια μη δεσμευτική για την κυβέρνηση των ΗΠΑ απόφαση, προτείνοντας στην κυβέρνηση Τραμπ μια σειρά από κυρώσεις στην αμυντική συνεργασία των ΗΠΑ με την Τουρκία, κυρώσεις που επεκτείνονται σε τομείς πέραν αυτών των μαχητικών F-35, όπως του αντιαεροπορικού συστήματος Πάτριοτ, των μεταφορικών ελικοπτέρων Σινούκ CH-47F και των ελικοπτέρων Μπλακ Χοκ UH-60.

Λαμβάνοντας υπόψη τις δηλώσεις Τραμπ ότι οι ΗΠΑ είναι σε θέση να πιέσουν ασφυκτικά την Τουρκία με κάθε είδους κυρώσεις καθώς και το ότι οι ΗΠΑ εφαρμόζουν εδώ και αρκετό καιρό κυρώσεις με αυξητικό ρυθμό είναι εύλογο η Τουρκία να προσπαθεί να προλάβει τις εξελίξεις. Ήδη βρίσκεται σε επαφή με την Μόσχα και συζητά την προοπτική αγοράς μαχητικών Σουχόι. Οι εν λόγω εξελίξεις δημιουργούν σενάρια που επηρεάζουν το Αιγαίο και το ελληνο-τουρκικό ισοζύγιο ισχύος.

Η μέχρι τώρα επιδείνωση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων έχει ήδη αυξήσει την γεωπολιτική υπεραξία της Ελλάδας για την Ουάσινγκτον σε σχέση με την ασφάλεια του Τελ Αβίβ. Στο προσεχές μέλλον η στροφή της Τουρκίας προς την Ρωσία ως αντίδραση στην φιλοκουρδική πολιτική των ΗΠΑ στο κουρδικό αναμένεται να επηρεάσει το γεωπολιτικό ισοζύγιο ισχύος Ελλάδας και Τουρκίας μέσω των αμερικανικών κυρώσεων προς την Τουρκία. Εφόσον αποφασισθεί από τις ΗΠΑ η απόφαση για την διεύρυνση των στρατιωτικών κυρώσεων στην Άγκυρα σε σχέση με τα ανταλλακτικά των διαφόρων εκδόσεων των F-16, τότε αναμένεται η διατάραξη του ισοζυγίου ισχύος Ελλάδα-Τουρκίας προς όφελος των Αθηνών. Εάν η Άγκυρα δεν είναι σε θέση να αγοράζει τα ανταλλακτικά των F-16, τότε θα βρεθεί στην πολύ δύσκολη θέση να απωλέσει μέρος της αεροπορικής μαχητικής της ισχύος για υπολογίσμο χρονικό διάστημα, καθώς η έλλειψη ανταλλακτικών συνεπάγεται καθήλωση των αεροσκαφών στο έδαφος. Ακόμη και αν «καννιβαλήσει» κάποια αεροσκάφη F-16 για να τροφοδοτήσει κάποια άλλα με τα ανταλλακτικά τους (βλ. την περίπτωση της Βενεζουέλας) είναι προφανές ότι η Τουρκία για ένα διάστημα τουλάχιστον πενταετίας θα αναγκασθεί να διαθέτει λιγότερα αεροσκάφη με άμεσες συνέπειες προς όφελος της Ελλάδας στο αεροπορικό ισοζύγιο στο Αιγαίο και την Κύπρο.

Η υλοποίηση εντός τέτοιου σεναρίου είναι εφιαλτική για την Άγκυρα, καθώς θα σημάνει οικονομική καταστροφή δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Βασικά μαθηματικά διαίρεσης και πολλαπλασιασμού αρκούν για να γίνει κατανοητό το εύρος του προβλήματος για την Άγκυρα. Στην περίπτωση που η Τουρκία αποφασίσει να αντικαταστήσει μέρος σταδιακά ή και το σύνολο των μαχητικών της αεροσκαφών με ρωσικά Σουχόι και άλλα μαχητικά, η Τουρκία θα βρεθεί στην δύσκολη θέση να εκτεθεί οικονομικά με ανεπανόρθωτο τρόπο προς την Ρωσία-παρά το ότι η τιμή αγοράς και συντήρησης των ρωσικών μαχητικών είναι κατά πολύ οικονομικότερη από εκείνη των αμερικανικών (50-70%), ιδιαίτερα σε μια δυσμενή εποχή για την τουρκική οικονομία λόγω των αμερικανικών κυρώσεων στο νόμισμα, το εμπόριο και την ανάπτυξη της Τουρκίας. Παράλληλα η Τουρκία θα αντιμετωπίσει πρόβλημα μανιχαϊσμού και σύγχυσης στην εκπαίδευση των πιλότων της, καθώς θα είναι η πρώτη χώρα του ΝΑΤΟ που θα διαθέτει αμερικανικά και ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη τελευταίας γενιάς με διαφορετική τεχνολογία. Η εν λόγω κατάσταση αναμένεται να φέρει την τουρκική πολεμική αεροπορία σε κατάσταση αυξημένης αδυναμίας σε σχέση με την ελληνική, ιδιαίτερα την στιγμή που η Αθήνα θα ενισχύεται από την Ουάσινγκτον σε αυτόν τον τομέα με αγορά νέων μαχητικών, πιθανόν F-35 και την βελτίωση-συντήρηση των παλαιοτέρων F-16. Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω καθίστανται εύληπτες και δεν χρειάζεται να αναλυθούν οι συνέπειες των αμερικανικών κυρώσεων στην υποστηρικτική δύναμη της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας σε επίπεδο αεροσκαφών αλλά και η δύναμη πυρός σε επίπεδο ελικοπτέρων.

Ο μέχρι τώρα ανταγωνισμός ΗΠΑ και Τουρκίας για τους S-400 και το κουρδικό έχει μετατρέψει τους δύο συμμάχους σε εν δυνάμει αντιπάλους με εκ διαμέτρου αντίθετα συμφέροντα στο κουρδικό. Παρόλαυτά ο ανταγωνισμός τους οδεύει προς το επίπεδο της ολικής αντιπαράθεσης με σταδιακό και αργό τρόπο, κάτι που φαίνεται να καθιστά το ανωτέρω σενάριο σχετικά απόμακρο μελλοντικά προς το παρόν. Είναι όμως σε σχέση και σύγκριση με τις παρελθούσες εξελίξεις εγγύτερα στο να υλοποιηθεί.

 

Παναγιώτης Νούσιας, Αντισμήναρχος (Ι): Ημερήσια Διαταγή 338 Μοίρας Δ/Β

on Monday, 22 July 2019. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

 

«Ημερήσια Διαταγή 338 Μοίρας Διώξεως/Βομβαρδισμού
με αριθμό 137 της 19ης Ιουλίου 2019».

 

Κύριε Διοικητά της 117 Πτέρυγας Μάχης, Αξιωματικοί, Υπαξιωματικοί, στρατεύσιμο προσωπικό της 338 Μοίρας, αγαπητοί καλεσμένοι.

Παραδίδω σήμερα, σε εκτέλεση σχετικής διαταγής του ΓΕΑ, τα καθήκοντα του Διοικητού της 338 Μοίρας Δ/Β στον Αντισμήναρχο (Ι) Δημήτριο Σακοράφα, ολοκληρώνοντας μια ,συνειδητής επιλογής, πορεία είκοσι ενός ετών στην πρώτη γραμμή, στο χώρο της «αποφασιστικής δράσης»! Χώρος, που όποια περιγραφή κι αν επιχειρήσει κανείς θα είναι λειψή. Για αυτόν τον σκόπελο, η Ποίηση είναι μονόδρομος: «Αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας»! γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης.

Ο ίδιος ποιητής, με απαλλάσσει κι από την περιγραφή της πληθώρας των συναισθημάτων που με κατακλύζουν αυτή τη στιγμή, αγγίζοντας τον κολοφώνα της πτητικής μου ζωής:
«Της αγάπης αίματα με πορφύρωσαν
και χαρές ανείδωτες με σκιάσανε
οξειδώθηκα μες τη νοτιά των ανθρώπων
μακρινή μητέρα ρόδο μου αμάραντο.
Κι ο Μάνος Ελευθερίου θα μας πει, «αλίμονο σ΄ αυτόν που, πως το ΄φεραν η Μοίρα και τα χρόνια, να μην ακούσει έναν ποιητή»!

Κι ο πιο τρανός «ποιητής», που γνώρισα όλα αυτά τα χρόνια, είναι το προσωπικό της 338 Μοίρας. Είμαι υπερήφανος που υπήρξα μέλος της ομάδας αυτής. Σε πείσμα των καιρών ένδειας, συνεχίζετε να ποιείτε έργο, για την υλοποίηση της Αποστολής του Αρχηγείου, με υπερβάλλοντα ζήλο και πολλές φορές με προσωπικό και οικογενειακό κόστος, το οποίο πάντα λάμβανα υπόψη στις αποφάσεις μου.

Η επιλογή της Ηγεσίας να διοικήσω τη Μοίρα, αποτέλεσε εξαίρετη τιμή την οποία, ευθύς αμέσως, άφησα στην άκρη και επικεντρώθηκα στην έννοια της ευθύνης που αναλάμβανα απέναντί σας. Από την πρώτη στιγμή της ανάληψης των καθηκόντων μου, κατέστησα σαφή τα όρια που θα κινηθούμε. Κυρίαρχα όλων, ήταν η συναίσθηση του ρόλου και η ευθύνη του καθενός από εμάς. Δεν αποδέχτηκα σύγχυση ρόλων και δεν ζήτησα την ανάληψη ευθύνης πέραν αυτής που προβλέπεται στα θεσμικά κείμενα και στις διαταγές της Υπηρεσίας. Όπου έπρεπε να υπάρξει ρίσκο το ανέλαβα, γνωρίζοντας ότι οι συνέπειες καταλήγουν μόνο σε εμένα.

Ομοίως έπραξα και με την έξωθεν επικοινωνία της Μοίρας. Την ώρα των αποφάσεων άκουγα προσεκτικά τις απόψεις όλων, αλλά δεν υιοθέτησα αυτές με απουσία αντεπιχειρημάτων. Ουδέποτε δέχθηκα την επιβολή τους, για λόγους τακτικισμού. Ο προβλεπόμενος θεσμικός ρόλος, ως απορρέει από τους Πίνακες Οργάνωσης Υλικού, ήταν και παραμένει ο οδηγός μου.

Και, «χωρίς να κομίζω γλαύκα εις τας Αθήνας», θα πω ότι όταν έρχεται η ώρα της ανάληψης της ευθύνης, είναι σχεδόν βέβαιο, ότι οι μη έχοντες θεσμικό ρόλο στις αποφάσεις επιλέγουν την ουδετερότητα. Για εμάς, τους έχοντες θεσμική ευθύνη, δεν υπάρχει καλύτερη περιγραφή από τους στίχους του Δάντη: «Το πιο φωτεινό σημείο της κόλασης προορίζεται για αυτούς που, σε στιγμές κρίσης, ήθελαν να είναι ουδέτεροι».

Κι ο Πλούταρχος, αμέσως θα αρπάξει τη σκυτάλη για να μας υποδείξει λακωνικά: «Τα λόγια σας να είναι ίσα με τα όπλα σας».

Το στρατηγικού τύπου αυτό απόφθεγμα, ήταν παρόν στην καθημερινή μας τριβή, όταν απαιτούσα από όλους σας να δίδετε έμφαση στη λεπτομέρεια. Διότι, είναι αυτή η οποία μας ξεχωρίζει και μας οδηγεί στην, κατά άριστο τρόπο, ολοκλήρωση της Αποστολής. Για τον λόγο αυτόν, επέλεξα την πειθώ έναντι της επιβολής. Η επιβολή είναι ο εύκολος δρόμος σε ένα στρατιωτικό περιβάλλον. Δεν αρκεί όμως. Η πειθώ, που οδηγεί σε ενσυνείδητες σκέψεις και πράξεις, είναι ο πολλαπλασιαστής ισχύος της Μοίρας και ολόκληρου του οικοδομήματος της ΠΑ. Κι αν εξάντλησα όλα τα περιθώρια επιείκειας, σε περιπτώσεις ανθρώπινων αδυναμιών, όπου η έλλειψη συναίσθησης συναντούσε την υπερδιογκωμένη αίσθηση προσωπικής αξίας, είναι γιατί, βαθιά μέσα μου, πιστεύω ότι το όφελος για το σύνολο είναι τεράστιο όταν, έστω κι αργά, ένας «Σαούλ» γίνεται «Παύλος».

Μαζί με αυτό, επεσήμανα διαρκώς αυτό που συνειδητοποίησα στην πρώτη μου πτήση: «Η αθωότητα δεν είναι δικαιολογία».

Στο επάγγελμά μας δεν χωράει ολιγωρία. Πρόβλεψη και πρόληψη. Από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο στην Πολεμική Μοίρα. Το μυαλό μας πάντα στο χειρότερο σενάριο συνάμα με την αλληλεγγύη προς το συνάδελφο. Σε πάσης φύσεως εργασία.

Κι όταν ερχόμαστε πρώτοι, όταν αριστεύουμε, και πολύ περισσότερο όταν ηγούμαστε, ας έχουμε κατά νου ότι: «Είναι πολύ εύκολο να είσαι πρώτος, αλλά πολύ δύσκολο να είσαι ο καλύτερος».
Δεν πρέπει να υπάρχει εφησυχασμός. Μακριά από εμάς η «οίηση του δοκησίσοφου», που νομίζει ότι κατέχει το «άπαν της γνώσης». Ο Σωκράτης μας υποδεικνύει το «άπειρον της γνώσης» με τη φράση του, «εν οίδα ότι ουδέν οίδα».

Ας το κρατήσουμε κι αυτό, μαζί με όλα τα άλλα και κυρίως τους δύο «θρόνους», της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας, που σας μίλησα στην Ημερήσια Διαταγή ανάληψης των καθηκόντων μου.
«Έξεστι Κλαζομενίοις ασχημονείν», θα πούμε σε όσους τους ρυπαίνουν και που μετρώνται, πάντα, με τα δάκτυλα του ενός χεριού. Και εδώ, στο «κύτταρο», στην Πολεμική Μοίρα, υπάρχουν τα αντισώματα για την αυτορρύθμιση όλου του Οργανισμού της ΠΑ. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην Αποστολή μας. Στον Όρκο που δώσαμε στην Πατρίδα.

     

Ιπτάμενο και Τεχνικό προσωπικό της 338 Μοίρας.
Με αυτά τα εφόδια, σας ζητώ να συνεχίσετε και να στηρίξετε το νέο Διοικητή σας με την ίδια θέρμη που το πράξατε με εμένα.

Αγαπητέ φίλε και συμμαθητή Δημήτρη, είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που παραδίδω σε σένα τη Διοίκηση της 338 Μοίρας. Γνωρίζω τις ικανότητές σου και πολύ περισσότερο τις έγνοιες και τις προθέσεις σου, καθώς μαζί γαλουχηθήκαμε στον χώρο αυτόν, από την πρώτη μέρα που πετάξαμε το F-4. Εύχομαι ολόψυχα καλή δύναμη και πάντα επιτυχίες στο έργο σου.

Παραλαμβάνεις μια Μοίρα, όπου το Ιπτάμενο και Τεχνικό προσωπικό της αποτελείται από άριστους επαγγελματίες. Στο χρόνο της Διοίκησής μου, πολλές φορές, είχα αυτό που ήθελα πριν προλάβω να το ζητήσω. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ικανοποίηση για έναν Διοικητή Πολεμικής Μοίρας, να γνωρίζει ότι το έμψυχο υλικό της είναι πανέτοιμο και δηλώνει παρόν στην υπεράσπιση των δικαίων της Πατρίδας μας. «Αιέν Υψικρατείν», «Αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων», 338 Μοίρα!

Στο σημείο αυτό, θέλω να εκφράσω την ικανοποίησή και τις θερμές μου ευχαριστίες, για τη σημαντική βοήθεια που μου παρείχαν οι άμεσοι συνεργάτες μου:
Στον Αξιωματικό Επιχειρήσεων, Ασμχο (Ι) Δημήτριο Κότσαλο.
Στον Αρχιμηχανικό, Επγό (ΜΑ) Αλέξανδρο Κοκκώνη.
Στους Ιπτάμενους και Τεχνικούς Δκτές των Σμηνών.

Παράλληλα, να επισημάνω τη συμβολή των υπολοίπων Μοιρών της 117 Πτέρυγας Μάχης στην υποβοήθηση του έργου της Μοίρας. Και όχι μόνον. Διερωτώμαι, αλήθεια, «ποιός συσκευάζει το αλεξίπτωτό μου»; Ποιος φροντίζει για τις στιγμές που θα βρεθώ ολομόναχος;

Κύριοι Μοίραρχοι, σας ευχαριστώ από καρδιάς για την αγαστή συνεργασία και παρακαλώ να μεταφέρετε στο προσωπικό σας, στους αφανείς ήρωες του Αεροδρομίου, την εκτίμησή μου για την υποστήριξη που παρέχουν στην 338 Μοίρα.

Κύριε Διοικητά της 117 Πτέρυγας Μάχης.
Στο πρόσωπό σας εκφράζω τις θερμές ευχαριστίες μου για την αδιάλειπτη αρωγή, που μου παρείχε η Διοίκησή σας τους δύο τελευταίους μήνες, ως συνέχεια της τέως Διοικήσεως υπό τον Ταξχο (Ι) Γεώργιο Γιαπιτζή.

Ευχαριστώ την 338 Μοίρα, η οποία, ως άλλη «Ερωμένη», με δέχθηκε στους κόλπους της και με άνδρωσε στην αγκαλιά της, στα χρόνια της καλύτερης νιότης, με «Τύχη Αγαθή».
Ευχαριστώ, τέλος, και τις άλλες «Τρεις Ερωμένες» μου για την ανοχή τους. Την σύζυγο και τις δύο κόρες μου. Ελπίζω, κατανόησαν τη συνειδητή επιλογή μου.

Ερωμένες σαν την «Πτήση», μια από τις «κορωνίδες των ανθρώπινων επιτευγμάτων», δεν εμφανίζονται σε όλους και για πάντα. Αφήνουν βαθιά αποτυπώματα στη μνήμη. Χαρά, ενθουσιασμός, ελευθερία, δέος, υπερηφάνεια, ταπείνωση, σεβασμός, αγάπη, λύπη, θάρρος, σύνεση αλλά και τρέλα! Και πόσα άλλα... Κι όλα σε σφυρηλατούν.

Τέτοιες ερωμένες, όμως, αφήνουν και βούρκο στα μάτια! Ενός λεπτού σιγή για τους «Απόντες», του σημερινού Προσκλητηρίου. Μαζί τους, θα μνημονεύσω και τον συμμαθητή μου Δημήτριο Αγιασοφίτη. Έπεσε υπέρ Πατρίδος, τον Μάιο του 2000, με Α-7 Corsair . . .

Ο χρόνος πανδαμάτωρ! Αλλά οι αεροπόροι κυνηγούμε τη στιγμή! Βίαιη η φύση της Αεροπορίας. Μία στιγμή έχουμε για να θέσουμε το σκοπευτικό στον στόχο! Μια στιγμή μας προσφέρεται για τη βολή! Επιτυχία και αποτυχία, νίκη και ήττα πορεύονται μαζί και μια κλωστή τις ενώνει. Κι ο «από μηχανής Θεός» δεν εμφανίζεται να μας λυτρώσει... στου «Αέρα την Τραγωδία».

Σας είχα δηλώσει, ότι οι επιτυχίες είναι δικές σας και οι αποτυχίες δικές μου. Ανταποκριθήκαμε σε όλες τις προκλήσεις. Δεχτήκαμε πολλάκις τα συγχαρητήρια. Στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Ο τελικός απολογισμός είναι δικός σας. Όμως, επιγραμματικά πρέπει να αναφέρω, το σοβαρό εργατικό ατύχημα που είχε η Μοίρα, τον περασμένο Δεκέμβριο. Ας μείνει, ορόσημο υπενθύμισης του χρέους των μεγαλύτερων προς τους μικρότερους. Η δε χαρά μας, για το αίσιο τέλος, ας μετουσιωθεί σε επαγρύπνηση, για τον κίνδυνο που ελλοχεύει στο χώρο μας.

Στα λίγα λεπτά που μου απομένουν μαζί σας, έρχονται οι Ακρίτες να μου τα κλέψουν! Η επίσκεψη στη Μοίρα των Πομάκων γυμνασιοπαίδων της Σμίνθης μαζί με τους δασκάλους τους μάς κατέδειξε, ότι, σε εποχές κρίσης των ιδανικών, υπάρχουν άνθρωποι όπου στο αίμα τους «ρέει» η Ελλάδα.

Ανταποδώσαμε την επίσκεψη με υπέρπτηση, άνωθεν του Σχολείου τους, όπου μας υποδέχθηκαν με τις Ελληνικές Σημαίες. Μια πτήση που, θεωρώ, ότι αξίζει όσο όλο το υπόλοιπο πτητικό έργο που υλοποιήσαμε μαζί. Είμαστε ευγνώμονες και υπερήφανοι.

Κι ο Καβάφης, πιο επίκαιρος από ποτέ, γι’ αυτούς:
«Τιμή σ’ εκείνους όπου στη ζωή των, ώρισαν να φυλλάγουν Θερμοπύλες»
«...Και περισσότερη τιμή τους πρέπει όταν προβλέπουν πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος, κ’ οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε.»
Κι εγώ, μακριά πλέον από εσάς, Άνδρες και Γυναίκες της «Μοίρας μου», θα σας καμαρώνω να τους διαβεβαιώνετε:
«Θα είμαστε εκεί. Οι Μήδοι δεν θα περάσουν!»

Και θα συνεχίζω να αναπολώ:
Την 338 Μοίρα . . . Τη Μακρινή Μητέρα . . . Το Ρόδο μου το Αμάραντο.

Αντισμήναρχος (Ι) Παναγιώτης Νούσιας
Διοικητής 338 Μοίρας 

Γεώργιος-Κωνσταντίνος Γαϊτανάκης, Ανδρέας Βλασταράς, Νικόλαος Βάσσος, Γεώργιος Λημναίος και Κωνσταντίνος Χ. Ζηκίδης: συστήματα έρευνας και ιχνηλάτησης υπέρυθρης ακτινοβολίας (IRST) ως μία προσέγγιση εναντίον δυσδιάκριτων (Stealth) στόχων

on Sunday, 12 May 2019. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

 
Σύνοψη
Εδώ και πάνω από μισό αιώνα, το ραντάρ αποτελεί αδιαμφισβήτητα τον πιο σημαντικό αισθητήρα στο πεδίο της μάχης, ιδίως στον αεροπορικό τομέα. Τα συστήματα ραντάρ ανέκαθεν ανταγωνίζονταν τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, τα οποία προσπαθούν να παρεμποδίσουν την ανίχνευση και την ιχνηλάτηση με τη χρήση διαφόρων τεχνικών παρεμβολής. Εντούτοις, η εμφάνιση της τεχνολογίας stealth ή χαμηλής παρατηρησιμότητας (low observable) από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 αποτέλεσε μία κρίσιμη αλλαγή, ως μία έμπρακτη αμφισβήτηση της κυριαρχίας του ραντάρ. Έτσι, επανεξετάστηκαν άλλες περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, σε μια προσπάθεια να υποκατασταθεί ή να συμπληρωθεί το ραντάρ. Ως εκ τούτου, η εκμετάλλευση της υπέρυθρης ακτινοβολίας φαίνεται να είναι μια βιώσιμη προσέγγιση. Ακόμη κι αν έχουν καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες για την ελαχιστοποίηση της υπέρυθρης υπογραφής των μαχητικών αεροσκαφών, είναι αδύνατον να καταστεί εντελώς αόρατο στο υπέρυθρο φάσμα ένα ταχέως κινούμενο αεριωθούμενο αεροσκάφος, προωθούμενο από θερμά καυσαέρια. Τα συστήματα έρευνας και ιχνηλάτησης υπέρυθρης ακτινοβολίας (συστήματα InfraRed Search & Track ή IRST) προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τα παραδοσιακά συστήματα ραντάρ, όπως παθητική λειτουργία, αντοχή στην παρεμβολή και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μεγάλες αποστάσεις αποκάλυψης. Από την άλλη, δεν υπάρχει άμεση μέτρηση της απόστασης του στόχου, όπως στην περίπτωση του ραντάρ. Η εργασία αυτή ξεκινά με μία αναφορά στις στρατιωτικές εφαρμογές της υπέρυθρης ακτινοβολίας, ακολουθούμενη από μία συνοπτική παρουσίαση επί των σύγχρονων συστημάτων IRST. Στη συνέχεια προτείνεται μία προσέγγιση στην εκτίμηση της απόστασης αποκάλυψης ενός αεριωθούμενου μαχητικού από ένα σύστημα IRST. Η προσέγγιση βασίζεται στη μοντελοποίηση ενός τυπικού στροβιλοανεμιστήρα (Turbofan) κινητήρα και ενός σύγχρονου συστήματος IRST. Κατά την προσομοίωση, εξετάστηκαν διάφορες καιρικές συνθήκες και διαφορετικά οπτικά πεδία (Field Of View). Αποδεικνύεται ότι, υπό ευνοϊκές συνθήκες, η απόσταση αποκάλυψης ενός αεροκινητήρα χωρίς χρήση μετάκαυσης, σε οπίσθια θέαση, βρίσκεται στην τάξη των 100 km ή ακόμα περισσότερο, ξεπερνώντας έτσι την αναμενόμενη επίδοση ενός τυπικού ραντάρ αεροσκάφους εναντίον δυσδιάκριτου στόχου (Stealth).

1 Εισαγωγή

Η υπέρυθρη ακτινοβολία (Infrared radiation – IR) είναι μη ορατή ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, με μήκη κύματος μεγαλύτερα από αυτό του ερυθρού φωτός, η οποία τυπικά καλύπτει το φάσμα από τα 300 GHz (μήκος κύματος 1 mm ή 1000 μm) έως τα 430 THz (0,7 μm). Κάθε αντικείμενο με θερμοκρασία πάνω από το απόλυτο μηδέν εκπέμπει ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, κυρίως στο υπέρυθρο φάσμα. Αντικείμενα σε υψηλότερες θερμοκρασίες εκπέμπουν επίσης και ορατό φως, όπως στην περίπτωση του λαμπτήρα πυρακτώσεως. Η φασματική πυκνότητα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που εκπέμπεται από ένα μέλαν σώμα σε θερμική ισορροπία δίδεται από τον νόμο του Planck [1].

Καθώς η υπέρυθρη ακτινοβολία διαδίδεται μέσω της ατμόσφαιρας, απορροφάται από υδρατμούς, διοξείδιο του άνθρακα, μονοξείδιο του άνθρακα, οξείδιο του αζώτου κ.λπ. Ως εκ τούτου, μόνο συγκεκριμένα “παράθυρα” (οι υποπεριοχές των 3-5 και 8-12 μm) επιτρέπουν ικανοποιητική διάδοση. Στην Εικόνα 1 απεικονίζεται η μεταδοτικότητα (transmittance) της ατμόσφαιρας σε 1 ναυτικό μίλι στο επίπεδο της θαλάσσης [2]. Η μεταδοτικότητα γενικώς βελτιώνεται καθώς αυξάνει το υψόμετρο.

Όσον αφορά την περίπτωση ενός αεροπλάνου, αυτό παρουσιάζει μία περίπλοκη θερμική υπογραφή, η οποία προέρχεται από τα ακόλουθα τμήματα:

  • Τα θερμά τμήματα του κινητήρα (κεντρικό τμήμα του κινητήρα, οπίσθια όψη του στροβίλου, σώμα και εσωτερική επιφάνεια των πτερυγίων ελέγχου του ακροφυσίου εξαγωγής).
  • Τα καυσαέρια του κινητήρα (εκπομπές από την καύση του καυσίμου, κυρίως διοξείδιο του άνθρακα και υδρατμοί).
  • Την δομή του αεροσκάφους, που περιλαμβάνει όλες τις εξωτερικές επιφάνειες των πτερύγων, της ατράκτου, της καλύπτρας κ.λπ., καθώς και ηλιακές και επίγειες αντανακλάσεις και το κρουστικό κύμα Mach (αεροδυναμική θέρμανση).

Επομένως, κάθε όχημα που πετάει στον αέρα εκπέμπει αναπόφευκτα θερμική ακτινοβολία, η οποία μπορεί να ανιχνευθεί, εάν παρουσιάζει επαρκή αντίθεση με το ψυχρό υπόβαθρο.

Η πιο συνηθισμένη διάταξη που εκμεταλλεύεται αυτό το χαρακτηριστικό εναντίον ενός στόχου αέρος είναι ο πύραυλος υπέρυθρης αναζήτησης, ο οποίος ανιχνεύει τη θερμότητα και έχει ιστορία πάνω από μισό αιώνα. Εκτός από την καθοδήγηση με βάση της θερμότητα, τα Συστήματα Έρευνας και Ιχνηλάτησης Υπέρυθρης Ακτινοβολίας (InfraRed Search & Track ή IRST, όπως θα αναφέρονται στη συνέχεια) έχουν χρησιμοποιηθεί από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 για ανίχνευση και στόχευση, στο πεδίο αέρος-αέρος. Τα συστήματα IRST, ως παθητικοί αισθητήρες, παρέχουν σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς δεν προειδοποιούν τον αντίπαλο. Επιπλέον, δεν μπορούν να παρεμβληθούν τόσο εύκολα όσο το ραντάρ. Προσφέρουν επίσης καλύτερη γωνιακή ανάλυση σε σχέση με το ραντάρ, αλλά δεν μπορούν να μετρήσουν απευθείας την απόσταση.

Εικόνα 1

Εικόνα 1: Η μεταδοτικότητα (transmittance) IR της ατμόσφαιρας στο επίπεδο της θαλάσσης για διάστημα 1 ναυτικού μιλίου [2]. Τα πιο χρήσιμα «παράθυρα» είναι το μεσαίου κύματος (mid-wave IR – MWIR) με μήκος κύματος 3-5 μm και το μακρού κύματος (long wave IR – LWIR) με μήκος κύματος 8-12 μm.

Στο σύγχρονο πεδίο μάχης που διεξάγεται σε αέρα, θάλασσα και ξηρά, εκτός από τα μαχητικά αεροσκάφη, η τεχνολογία IRST χρησιμοποιείται σε ναυτικά συστήματα αεράμυνας, καθώς και σε συστήματα προστασίας των αρμάτων μάχης (Active Protection Systems – APS). Με την αξιοποίηση της συγχώνευσης δεδομένων (data fusion) στα σύγχρονα συστήματα μάχης, καθίσταται δυνατή η επίτευξη σημαντικών βελτιώσεων στην αποτελεσματικότητα τους, με τον συνδυασμό, τη διασύνδεση και τη συσχέτιση δεδομένων από πολλούς αισθητήρες και πηγές, όπως το ραντάρ και το σύστημα IRST (απόσταση – γωνιακή ακρίβεια) [3].

Από την άλλη πλευρά, τα συστήματα υπέρυθρης ακτινοβολίας είναι πιο ευαίσθητα από τα ραντάρ σε αντίξοες καιρικές συνθήκες. Ως εκ τούτου, λαμβάνοντας υπόψη την πρόοδο της τεχνολογίας ραντάρ, τα συστήματα IRST εγκαταλείφθηκαν στις Η.Π.Α. πριν από 15-20 χρόνια, με το αξιοσέβαστο F-14D Tomcat να αποτελεί το τελευταίο μαχητικό εξοπλισμένο με IRST.

Τα αεροσκάφη (Α/Φ) χαμηλής παρατηρησιμότητας ή Stealth, πέραν της μειωμένης ραδιοδιατομής τους (Radar Cross Section – RCS), κάνουν χρήση τεχνικών που ελαττώνουν επίσης την θερμική τους υπογραφή. Τέτοιες τεχνικές είναι η χρήση κινητήρων χωρίς μετακαυστήρα (όπως στην περίπτωση του F-117 και του B-2), η χρήση στροβιλοανεμιστήρων κινητήρων (turbofan) με μεγάλο λόγο παράκαμψης (όπου η ροή παράκαμψης χρησιμοποιείται για να ψύξει τα καυσαέρια) και η τοποθέτηση των ακροφυσίων εξαγωγής στην άνω πλευρά, σε μία προσπάθεια απόκρυψης των θερμών καυσαερίων από κάτω (όπως στην περίπτωση του Β-2). Μερικά Α/Φ χρησιμοποιούν το καύσιμό τους ως ψυκτικό υγρό, μεταφέροντας πλεονάζουσα θερμότητα σε αυτό, όπως π.χ. το F-35. Παρ’ όλες αυτές τις προσπάθειες, είναι απλά αδύνατο να εξαφανιστεί στο υπέρυθρο φάσμα μία πηγή θερμότητας όπως ένα Α/Φ που πετά με μεγάλη ταχύτητα. Για τον λόγο αυτό, διαφαίνεται ότι τα συστήματα IRST αποτελούν μία προσέγγιση με προοπτικές εναντίον δυσδιάκριτων στόχων (“stealth”).

Εν αντιθέσει με τις Η.Π.Α., οι Ρώσοι δεν εγκατέλειψαν ποτέ το IRST, εξοπλίζοντας τα περισσότερα μαχητικά τους με τέτοια συστήματα, από τη δεκαετία του ’60. Οι Κινέζοι, οι οποίοι προοδεύουν γρήγορα στη σχεδίαση χαμηλής παρατηρησιμότητας, εξοπλίζουν το Chengdu J-20 και το Shenyang FC-31 με προηγμένα ηλεκτρο-οπτικά συστήματα, τα οποία εμφανίζουν ομοιότητες με τα αντίστοιχα του F-35. Επιπλέον, τις τελευταίες δεκαετίες, όλα τα σύγχρονα ευρωπαϊκά μαχητικά (Rafale, Eurofighter Typhoon, Gripen NG, τα οποία ανεπίσημα αναφέρονται και ως «euro-canards», καθώς διαθέτουν όλα ριναία πηδάλια ή canards) διαθέτουν συστήματα IRST τελευταίας γενιάς, με αυξημένες δυνατότητες. Μετά από αυτές τις εξελίξεις, οι οποίες μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο το αμερικανικό πλεονέκτημα της τεχνολογίας χαμηλής παρατηρησιμότητας, οι Αμερικανοί πρόσφατα ανακάλυψαν εκ νέου τα συστήματα IRST, προσπαθώντας να καλύψουν την απόσταση από την Ευρώπη και τη Ρωσία.

Στην επόμενη ενότητα, παρουσιάζονται στρατιωτικές εφαρμογές της υπέρυθρης ακτινοβολίας και τα σύγχρονα συστήματα IRST. Στην 3η ενότητα, παρουσιάζεται το μαθηματικό μοντέλο ενός σύγχρονου IRST, με σκοπό την εκτίμηση της απόστασης αποκάλυψης ενός μοντέλου στροβιλοανεμιστήρα, υπό διάφορες καιρικές συνθήκες και πεδία θέασης. Τα αποτελέσματα της προσομοίωσης είναι εύλογα, ενώ υπό συγκεκριμένες συνθήκες δείχνουν εξαιρετικές επιδόσεις.

2 Ιστορικό Υπόβαθρο και Σύγχρονες Τάσεις

Όπως αναφέρθηκε, μία από τις πρώτες στρατιωτικές εφαρμογές που βασιζόταν στην υπέρυθρη ακτινοβολία ήταν ο πύραυλος υπέρυθρης αναζήτησης (“heat seeker”). Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο AIM-9 Sidewinder. Η ανάπτυξη ξεκίνησε αμέσως μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1946. Δέκα χρόνια αργότερα, ο AIM-9A/B είχε τεθεί σε παραγωγή. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε από το Αμερικανικό Ναυτικό. Υπερέχοντας σε επιδόσεις από τον αντίστοιχο πύραυλο της Αμερικανικής Αεροπορίας, τον AIM-4 Falcon, τελικά χρησιμοποιήθηκε και στα μαχητικά της Αμερικανικής Αεροπορίας. Τα αρχικά μοντέλα (έως την έκδοση AIM-9J) χρησιμοποιούσαν αισθητήρα PbS στη ζώνη βραχέως κύματος (short-wave IR – SWIR, 1,9-2,6 μm), ενώ τα επόμενα μοντέλα (από τον AIM-9L έως τον AIM-9P) ήταν εξοπλισμένα με αισθητήρα InSb (MWIR, 4 μm), επιτρέποντας εμπλοκές ολικής θέασης (“all aspect”), δηλαδή επίθεση από όλες τις κατευθύνσεις, όχι μόνο από το οπίσθιο μέρος.

Με κάθε νέα έκδοση του ΑΙΜ-9, υπήρχαν βελτιώσεις που αφορούσαν κυρίως την εμβέλεια του πυραύλου και το σύστημα καθοδήγησης, καθώς η πιο προηγμένη τεχνολογία αισθητήρων επέτρεπε μεγαλύτερες αποστάσεις ανίχνευσης, ενώ ήταν πιο αποτελεσματική στην απόρριψη των αντιμέτρων υπερύθρων (InfraRed Counter Measures – IRCM), όπως οι θερμοβολίδες (flares). Η πιο πρόσφατη έκδοση είναι ο AIM-9X Block II, ο οποίος χρησιμοποιεί αισθητήρα διάταξης εστιακού επιπέδου (Focal Plane Array), στη ζώνη MWIR. Ο AIM-9X μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως όπλο επιφανείας-αέρος, εκτός από αέρος-αέρος. Άλλοι πύραυλοι αέρος-αέρος υπέρυθρης αναζήτησης είναι ο βρετανικός ASRAAM, ο IRIS-T (προέκυψε από ένα πολυεθνικό πρόγραμμα με επικεφαλής τη Γερμανία, στο οποίο συμμετείχε και η Ελλάδα), ο γαλλικός MICA IR (πύραυλος μέσης εμβελείας, με data link, αισθητήρα δύο ζωνών και κατευθυνόμενη ώση) και ο ρωσικός R-73. Αρκετοί σύγχρονοι πύραυλοι διαθέτουν δύο αισθητήρες, καλύπτοντας και τη ζώνη LWIR πέραν της συνήθους MWIR, ώστε να είναι σε θέση να ξεχωρίσουν τον στόχο από θερμοβολίδες ή άλλα “δολώματα”, χρησιμοποιώντας στοιχεία HgCdTe (Mercury Cadmium Telluride).

Μία παρεμφερής οικογένεια πυραύλων είναι τα φορητά αντιαεροπορικά συστήματα, γνωστά και ως MANPADS (Man-Portable Air-Defence Systems), τα οποία είναι πύραυλοι εδάφους-αέρος που εκτοξεύονται από φορητούς εκτοξευτήρες εναντίον χαμηλά ιπτάμενων στόχων (έως 10.000 ft), όπως ελικόπτερα. Οι περισσότεροι εξ αυτών των πυραύλων χρησιμοποιούν υπέρυθρη αναζήτηση, με συστήματα καθοδήγησης παρόμοια με αυτά των πυραύλων αέρος-αέρος που περιεγράφησαν ανωτέρω, συμπεριλαμβανομένης της διάταξης εστιακού επιπέδου για τα συστήματα τελευταίας γενεάς. Παραδείγματα της κατηγορίας αυτής είναι ο αμερικανικός Stinger (οι τελευταίες εκδόσεις του εκμεταλλεύονται επίσης και την υπεριώδη ακτινοβολία – UV), ο γαλλικός Mistral και τα ρωσικά συστήματα Igla και Strela. Η μέγιστη εμβέλεια των πυραύλων αυτών είναι της τάξης των 4 ναυτικών μιλίων.

Μία ακόμα οικογένεια ηλεκτρο-οπτικών συστημάτων είναι τα συστήματα FLIR (Forward Looking IR). Αυτά είναι συνήθως πιο περίπλοκες κάμερες θερμικής απεικόνισης, στη ζώνη MWIR, για χρήση κυρίως αέρος-εδάφους. Παρέχουν υπέρυθρη εικόνα που χρησιμοποιείται για σκοπούς ναυτιλίας, επιτήρησης, αναγνώρισης και στόχευσης, κατά τη διάρκεια ημέρας ή νύχτας. Παραδείγματα συστημάτων που περιλαμβάνουν υποσύστημα FLIR είναι το σύστημα LANTIRN (αποτελούμενο από τα ατρακτίδια ναυτιλίας AN/AAQ-13 και στόχευσης AN/AAQ-14), τα ατρακτίδια AN/AAQ-33 Sniper Advanced Targeting Pod, AN/ASQ-228 Advanced Targeting FLIR (ATFLIR), AN/AAQ-28(V) LITENING, το γαλλικό Damocles, καθώς και το TADS/PNVS (Target Acquisition and Designation Sights, Pilot Night Vision System) των επιθετικών ελικοπτέρων AH-64 Apache. Τα περισσότερα από τα παραπάνω συστήματα είναι επίσης εξοπλισμένα με κάμερες υψηλής ανάλυσης ορατού φάσματος, διάταξη laser για αποστασιομέτρηση, καθώς και διάταξη κατάδειξης laser για σκοπούς στόχευσης. Πολλά ελικόπτερα είναι εφοδιασμένα με συστήματα FLIR, προκειμένου να εκτελούν παρακολούθηση ημέρα και νύχτα.

Εικόνα 2

Εικόνα 2: Ένα Phantom F-4B με την κεφαλή του υπέρυθρου αισθητήρα AAA-4, τοποθετημένη κάτω από το ραντάρ. Λόγω των βελτιώσεων στους AIM-9 Sidewinder και της περιορισμένης χρησιμότητάς του, ο αισθητήρας αυτός δεν διατηρήθηκε σε επόμενες εκδόσεις του F-4 [4].

Τα συστήματα IRST είναι συσκευές που δεν παρέχουν εικόνα αλλά χρησιμοποιούνται για σκοπούς ανίχνευσης και στόχευσης αέρος-αέρος. Αρχικά εκμεταλλεύονταν τη ζώνη LWIR, ενώ μεταγενέστερα LWIR ή MWIR. Τα πρώτα συστήματα IRST εμφανίσθηκαν γύρω στο τέλος της δεκαετίας του ’50 – αρχές δεκαετίας του ’60, σε αμερικανικά Α/Φ αναχαίτισης, όπως τα F-101 Voodoo, F-102 Delta Dagger και F-106 Delta Dart. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης στο F-8E Crusader, το F-4 Phantom (βλ. Εικόνα 2) και στα σουηδικά J-35A και J-35F-2 Draken. Αυτά ήταν απλοί αισθητήρες υπέρυθρης ακτινοβολίας, που πραγματοποιούσαν οριζόντια σάρωση και παρείχαν στοιχεία σε μια οθόνη κάτω από την κύρια οθόνη ραντάρ. Οποιοδήποτε υπέρυθρο σήμα λαμβανόταν από τον αισθητήρα, θα δημιουργούσε μία ένδειξη στην οθόνη, επιτρέποντας στον Ιπτάμενο να θέσει χειροκίνητα το ραντάρ στη σχετική γωνία, προσπαθώντας να ανιχνεύσει τον στόχο από το ραντάρ. Αυτά τα πρωτόγονα συστήματα είχαν περιορισμένη χρησιμότητα και εγκαταλείφθηκαν όταν εμφανίστηκαν πιο προηγμένα συστήματα ραντάρ.

Εικόνα 3

Εικόνα 3: Ένα F-14D Super Tomcat του U.S. Navy ετοιμάζεται να συνδεθεί με ένα Α/Φ εναέριου ανεφοδιασμού, με προτεταμένο το ακροσωλήνιο λήψης καυσίμου. Κάτω από τον κώνο του ραντάρ, διακρίνονται τα δύο ηλεκτρο-οπτικά συστήματα, το AN/AXX-1 Television Camera Set (TCS) και το IRST AN/AAS-42 (με τον σκουρόχρωμο θόλο). Το Α/Φ απεσύρθη από την ενεργό υπηρεσία το 2006. Μέχρι την έλευση του F-35, το F-14D ήταν το τελευταίο αμερικανικό μαχητικό εξοπλισμένο με IRST.

Στην δεκαετία του ’90 αναπτύχθηκε το IRST AN/AAS-42, ένας προηγμένος αισθητήρας γραμμικής διάταξης σάρωσης (Scanned Linear Array), στη ζώνη LWIR (αν και αρχικά υπήρχε και ανάλογη διάταξη στη ζώνη MWIR). Χρησιμοποιήθηκε στο Α/Φ F-14D Tomcat (γνωστό και ως Super Tomcat). Ήταν τοποθετημένο κάτω από το ραντάρ και διέθετε έξι διαφορετικές λειτουργίες, παρόμοιες με το ραντάρ AN/APG-71. Σύμφωνα με την αμυντική επιθεώρηση Jane’s, ένα ειδικό πλαίσιο το οποίο ήταν αδρανειακά σταθεροποιημένο στους 3 άξονες επέτρεπε στο σύστημα να ερευνά με ακρίβεια πολλαπλούς όγκους σάρωσης, είτε αυτόματα, είτε υπό τον έλεγχο του πιλότου. Αυτός ήταν ένας αρκετά ικανός αισθητήρας IRST, «σχεδιασμένος να επιτρέπει την πολλαπλή παρακολούθηση στόχων που εκπέμπουν θερμική ενέργεια σε εξαιρετικά μεγάλες αποστάσεις για την επαύξηση της πληροφορίας που παρέχεται από συμβατικά τακτικά ραντάρ». Νεότερες εκδόσεις αυτού του αισθητήρα τοποθετήθηκαν στη συνέχεια σε μαχητικά εξαγωγής, όπως το F-15SG Eagle που παρήγγειλε η Σιγκαπούρη, ως μέρος του συστήματος αισθητήρων «TIGER Eyes».

Όμως, το F-14D απεσύρθη από το USN το 2006. Την ίδια εποχή, η USAF ήταν απρόθυμη να υιοθετήσει έναν αισθητήρα IRST, αποφασίζοντας να μην χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη του AIRST (Advanced IRST), το οποίο θα εξόπλιζε το F-22 Raptor. Δεδομένου ότι τότε δεν υπήρχε άλλο ανάλογο σύστημα στο αμερικανικό οπλοστάσιο, η απόφαση αυτή άφησε για μερικά χρόνια τις ΗΠΑ χωρίς κάποιο μαχητικό που να διαθέτει IRST.

Η κατάσταση αυτή πλέον αλλάζει και οι ΗΠΑ φαίνεται ότι επαν-ανακαλύπτουν το IRST:

  • Το F-35 είναι εξοπλισμένο με δύο ηλεκτρο-οπτικά συστήματα, το Κατανεμημένο Σύστημα Διαφράγματος (Distributed Aperture System – DAS) AN/AAQ-37 και το Ηλεκτρο-οπτικό σύστημα σκόπευσης (Electro-Optical Targeting System – EOTS) AN/AAQ-40. Το DAS είναι ένα σύστημα που λειτουργεί σε δύο ζώνες (MWIR και LWIR) και περιλαμβάνει 6 υπέρυθρους αισθητήρες γύρω από το αεροπλάνο για σφαιρική κάλυψη, παρέχοντας εικόνα ημέρα και νύχτα, ενώ παράλληλα δρα ως ένα σύστημα αποκάλυψης πυραύλου (Missile Approach Warning System) καθώς και ως IRST. Το EOTS συνδυάζει λειτουργία FLIR και IRST, κυρίως για σκοπούς αέρος-εδάφους, ενώ μοιράζεται πολλές κοινές βαθμίδες με το Sniper Advanced Targeting Pod, αν και είναι τοποθετημένο εσωτερικά και όχι ως ατρακτίδιο. Ένα αναβαθμισμένο EOTS έχει προταθεί να αντικαταστήσει το υφιστάμενο σε νεότερες εκδόσεις του F-35, το οποίο θα διαθέτει διάφορες βελτιώσεις, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας στη ζώνη SWIR.
  • Το 2015, το USN ενέκρινε την παραγωγή χαμηλού ρυθμού του συστήματος αισθητήρα IRST21, με σκοπό να εξοπλίσει τα F/A-18 Super Hornet με IRST. Ο αισθητήρας IRST21 βασίζεται στο παλαιότερο IRST AN/AAS-42 και τοποθετείται στην εμπρόσθια πλευρά της κεντρικής εξωτερικής δεξαμενής καυσίμου του F/A-18E/F. Ο IRST21 είναι και ο κύριος αισθητήρας του Legion Pod, ενός συστήματος αισθητήρα πολλαπλών λειτουργιών, το οποίο υποστηρίζει συνεργατικές επιχειρήσεις σκόπευσης. Το 2017, το Legion Pod επιλέχθηκε για τα F-15C των ΗΠΑ.
  • Παράλληλα, παρουσιάστηκε το IRST OpenPod, ως μία μελλοντική λύση που παρέχει στόχευση, επικοινωνίες, LIDAR και άλλες επιλογές. Το OpenPod αποτελεί εξέλιξη του ατρακτιδίου LITENING, με την ενσωμάτωση τεχνολογίας IRST που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη για το PIRATE και το SkyWard.
Εικόνα 4

Εικόνα 4: Ένα F-16 εξοπλισμένο με το σύστημα αισθητήρα Legion Pod. Η εγκατάσταση και οι σχετικές πτητικές δοκιμές έχουν ολοκληρωθεί για το F-16 (εικόνα από την ιστοσελίδα του κατασκευαστή).

Όσον αφορά την Ευρώπη, όλα τα σύγχρονα Ευρωπαϊκά μαχητικά διαθέτουν εξελιγμένα συστήματα IRST, ως ακολούθως (με την σειρά που εμφανίσθηκαν):

  • Το γαλλικό Rafale διαθέτει το OSF (Optronique Secteur Frontal ή Front Sector Optronics – FSO), το οποίο περιλαμβάνει IRST/FLIR δύο ζωνών, κάμερα TV και αποστασιόμετρο laser, για επιτήρηση και στόχευση αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους. Αποτέλεσε το πρώτο δυτικό σύστημα IR δύο ζωνών (MWIR και LWIR). Όμως, στο τρέχον στάνταρ του Rafale (F3), το OSF διατηρεί μόνο το υποσύστημα TV/Laser, καθώς το υποσύστημα IR θεωρείται απαρχαιωμένο (obsolete) και πρόκειται να αντικατασταθεί με ένα αναβαθμισμένο στο επόμενο στάνταρ F4.
  • Το Eurofighter Typhoon χρησιμοποιεί το Passive InfraRed Airborne Track Equipment (PIRATE) της κοινοπραξίας EuroFirst, ένα σύστημα IRST/FLIR διπλής ζώνης, το οποίο μπορεί να αποκαλύψει και να ιχνηλατήσει στόχους αέρος και εδάφους και να παράσχει απεικόνιση FLIR για πτήση σε χαμηλά ύψη και ναυτιλία παντός καιρού για επιχειρήσεις ημέρα και νύχτα. Αναφέρεται επίσης ότι εκτελεί παθητική αποστασιομέτρηση.
  • Το JAS 39E/F Gripen NG διαθέτει το SkyWard το οποίο βασίζεται στην εμπειρία που αποκτήθηκε από το PIRATE του Eurofighter Typhoon. Το σύστημα αυτό χρησιμοποιεί έναν αισθητήρα διάταξης εστιακού επιπέδου (Focal Plane Array) στη ζώνη LWIR (με την δυνατότητα διπλής ζώνης ως ενδεχόμενη αναβάθμιση) και έχει αναφερθεί ότι είναι “ικανό να ανιχνεύει δυσδιάκριτους στόχους (χαμηλού RCS) σε αποστάσεις συμβατές με την εξαπόλυση πυραύλου πέραν του οπτικού πεδίου (Beyond Visual Range)”. Το SkyWard υποστηρίζεται ότι παρουσιάζει αντι-στελθ ικανότητες, καθώς “ορισμένες βαφές απορρόφησης υπέρυθρης ακτινοβολίας προκαλούν μεγαλύτερη τριβή από τις συνήθεις επιφάνειες και αυτό προκαλεί αεροδυναμική τριβή την οποία μπορεί να ανιχνεύσει το IRST”, σύμφωνα με εκπροσώπους της εταιρείας [5]. Μπορεί επίσης να εκτελέσει “κινητική αποστασιομέτρηση” (kinetic ranging), όπου το φέρον Α/Φ πραγματοποιεί έναν συγκεκριμένο ελιγμό και η απόσταση του στόχου υπολογίζεται από την μεταβολή της γωνίας αζιμουθίου του στόχου. Η απόσταση του στόχου μπορεί να εκτιμηθεί και με τη βοήθεια ενός άλλου Gripen μέσω τριγωνισμού, με ανταλλαγή δεδομένων μέσω του ασύρματου δικτύου TAU-Link (Tactical Air Unit data link).
Εικόνα 5

Εικόνα 5: Το 101KS-V IRST του Sukhoi Su-57 (παλαιότερα γνωστό ως T-50 ή PAK-FA) φαίνεται μπροστά και δεξιά από την καλύπτρα (εικόνα από την ιστοσελίδα της κατασκευάστριας UAC).

Στην Ρωσία, τα μαχητικά τους, όπως το MiG-23, το Su-27 και το MiG-31, εξοπλίζονται με IRST από την δεκαετία του ’60. Τα συστήματα IRST χρησιμοποιούνται στα ρωσικά μαχητικά ως αντιστάθμισμα έναντι των πιο εξελιγμένων ραντάρ των δυτικών μαχητικών. Με τον τρόπο αυτό, θα ήταν δυνατή η πρόσκτηση εχθρικού Α/Φ από τα ρωσικά μαχητικά σε επαρκείς αποστάσεις, χωρίς να προειδοποιείται το εχθρικό Α/Φ. Σύγχρονα ρωσικά συστήματα IRST είναι το OLS-27/30/35 για την οικογένεια του Flanker και το OLS-29 για την οικογένεια Mig-29/35. Επίσης, το 101KS-V (OLS-50M) είναι ένα εξελιγμένο IRST που αναπτύσσεται ως μέρος του ηλεκτρο-οπτικού συστήματος 101KS Atoll για το μαχητικό 5ης γενεάς Su-57. Το IRST 101KS-V αναφέρεται ότι βασίζεται στην τεχνολογία υπέρυθρου φωτοφωρατή κβαντικού φρέατος (Quantum Well Infrared Photodetector – QWIP), η οποία λειτουργεί σε πολύ ευρύτερο φασματικό εύρος ζώνης, το οποίο περιλαμβάνει την ζώνη πολύ μακρού κύματος 15 μm, ώστε να ανιχνεύει πολύ ψυχρούς στόχους.

Η Κίνα κινείται ταχέως στον τομέα των μαχητικών 5ης γενεάς για να καλύψει την απόσταση, αναπτύσσοντας το Chengdu J-20 και το Shenyang FC-31, κατ’ αναλογία με τον συνδυασμό F-22 και F-35. Το ηλεκτρο-οπτικό σύστημα στόχευσης EOTS-89 και το IRST EORD-31 αναπτύσσονται για τα J-20 και J-31. Διαφημιστικά φυλλάδια αναφέρουν αποστάσεις αποκάλυψης 150 km για το B-2 και 110 km για το F-22. Αμφότερα τα J-20 και FC-31, αναφέρεται ότι διαθέτουν επίσης κατανεμημένο σύστημα διαφράγματος παρόμοιο με το DAS του F-35. 

3 Μοντελοποίηση του Κινητήρα, των Καιρικών Συνθηκών και του Αισθητήρα IRST

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, ανακύπτει το ακόλουθο ερώτημα: ποια είναι η μέγιστη απόσταση από την οποία μπορεί να ανιχνευθεί ένα δυσδιάκριτο μαχητικό τεχνολογίας στελθ από έναν αισθητήρα IRST; Επιπλέον, ποιες είναι οι πιο σημαντικές παράμετροι που επηρεάζουν την απόσταση αυτή;

Με σκοπό την απάντηση των ερωτημάτων αυτών, έγιναν τα ακόλουθα βήματα:

  • Μοντελοποίηση του κινητήρα του Α/Φ – στόχου, με βάση τα χαρακτηριστικά ενός τυπικού στροβιλοανεμιστήρα (turbofan), όπως ο κινητήρας F135 του F-35.
  • Ανάλυση των καιρικών συνθηκών και της ατμοσφαιρικής μεταδοτικότητας, χρησιμοποιώντας τον κώδικα MODTRAN.
  • Ανάλυση του αισθητήρα IRST, δηλαδή του φωτοανιχνευτή (detector), του οπτικού συστήματος κ.λπ., χρησιμοποιώντας χαρακτηριστικά και παραμέτρους που προσιδιάζουν στα συστήματα PIRATE ή SkyWard.
  • Εκτίμηση της μέγιστης απόστασης αποκάλυψης με βάση τη διαφορά ραδιομετρικής έντασης (radiant intensity) μεταξύ του στόχου και του υποβάθρου.

Ο στροβιλοανεμιστήρας είναι σήμερα ο πιο κοινός τύπος αεροκινητήρα, προσφέροντας περισσότερη ώση και χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμου σε σχέση με παλαιότερους στοβιλωθητές κινητήρες (turbojet), στις συνήθεις συνθήκες πτήσης (υψηλή υποηχητική έως χαμηλή υπερηχητική ταχύτητα). Υπάρχουν διάφορες αναλύσεις πάνω στη λειτουργία ενός στροβιλοανεμιστήρα, όπως π.χ. [6] [7]. Ο λόγος παράκαμψης (bypass ratio), δηλαδή ο λόγος της ροής μάζας αέρα που παρακάμπτει τον θάλαμο καύσης του κινητήρα προς τη ροή μάζας αέρα που διέρχεται από τον θάλαμο καύσης, για ένα μαχητικό αεροσκάφος είναι μικρότερος από 1:1, π.χ. 0,36:1 για τον κινητήρα Pratt & Whitney F100, που προωθεί το F-16 και το F-15, ή 0,57:1 για τον F135-PW-100 του Α/Φ F-35Α CTOL (συμβατικής απογείωσης και προσγείωσης). Τα μαχητικά αεροσκάφη χρησιμοποιούν κινητήρες με χαμηλούς λόγους παράκαμψης, πράγμα το οποίο αποτελεί έναν συμβιβασμό μεταξύ της οικονομίας καυσίμου και των απαιτήσεων μάχης, όπως ο υψηλός λόγος ισχύος προς βάρος, η υπερηχητική απόδοση και η δυνατότητα χρήσης μετακαυστήρα. Επιπλέον, η ροή αέρα παράκαμψης ψύχει τα καυσαέρια, μειώνοντας τη συνολική υπέρυθρη υπογραφή του αεροσκάφους.

Όμως, η θερμοκρασία των καυσαερίων δεν είναι πολύ σημαντική σε μεγάλες αποστάσεις, επειδή τα κύρια συστατικά τους, το διοξείδιο του άνθρακα και οι υδρατμοί, παίζουν σημαντικό ρόλο και στην απορρόφηση της υπέρυθρης ακτινοβολίας. Με άλλα λόγια, η ακτινοβολία των καυσαερίων εκπέμπεται σε διακριτές συχνότητες, οι οποίες εξασθενούν πολύ καθώς η απόσταση μεταξύ του στόχου και του IRST αυξάνεται [8]. Εκτιμάται ότι, σε μεγάλες αποστάσεις, η ακτινοβολία των καυσαερίων που προσπίπτει στον αισθητήρα του IRST συνεισφέρει στην ανίχνευση του στόχου λιγότερο από 5%. Σε μικρές όμως αποστάσεις, η εκπεμπόμενη ακτινοβολία δεν έχει ακόμα εξασθενήσει, οπότε τα καυσαέρια αποτελούν την κύρια πηγή ακτινοβολίας για τους πυραύλους υπέρυθρης αναζήτησης. Για παράδειγμα, οι αισθητήρες των MANPADS ή των πυραύλων αέρος-αέρος εμφανίζουν την βέλτιστη απόδοση στο μήκος κύματος των 4,35 μm, το οποίο αντιστοιχεί στην ακτινοβολία που εκπέμπεται από το διοξείδιο του άνθρακα [8].

Στην παρούσα προσέγγιση, το τελευταίο στάδιο του στροβίλου και η εσωτερική επιφάνεια του ακροφυσίου εξαγωγής αποτελούν τις κύριες πηγές ακτινοβολίας. Ο κινητήρας θεωρείται ότι λειτουργεί σε ξηρή ώση (χωρίς χρήση μετακαυστήρα). Όσον αφορά το F-35, η επιφάνεια του ακροφυσίου του κινητήρα F135 εκτιμάται σε 0,32-0,72 m². Για την προσομοίωση, το άνοιγμα του ακροφυσίου θεωρήθηκε ότι είναι 0,51 m². 

3.1 Νόμος του Beer

Σύμφωνα με τον νόμο του Beer (ή νόμο Beer-Lambert):

Τύπος_1α

όπου t είναι η μεταδοτικότητα (transmittance), α είναι ο συντελεστής του μοντέλου καιρού (ή συντελεστής απόσβεσης), που εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή και R είναι η απόσταση του στόχου από τον αισθητήρα. Εκτός από τις καιρικές συνθήκες, ο συντελεστής εξαρτάται από το “ατμοσφαιρικό παράθυρο” όπου ο αισθητήρας επιδεικνύει τη καλύτερη απόδοση. Για την προσομοίωση, εξετάζεται η περίπτωση IRST που λειτουργεί στην περιοχή MWIR, δηλαδή στο ατμοσφαιρικό παράθυρο 3-5 μm. Όσον αφορά τις ατμοσφαιρικές συνθήκες, εξετάστηκαν οι ακόλουθες περιπτώσεις:

  • συνθήκες ξηρασίας (α = 0,05),
  • καθαρή ατμόσφαιρα (α = 0,1),
  • ελαφρά σκόνη ή ομίχλη (α = 0,4),
  • βροχόπτωση (α = 0,8),
  • έντονη βροχόπτωση (α = 1,2). 

3.2 Η Ουράνια Ακτινοβολία (Sky Radiation)

Η ουράνια ακτινοβολία αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα για την προσομοίωση, λαμβάνοντας υπόψη ότι και αυτή καταφθάνει στον αισθητήρα ως θόρυβος, μειώνοντας την αντίθεση (contrast) μεταξύ του στόχου και του υποβάθρου. Το γνωστό μοντέλο MODTRAN (MODerate resolution atmospheric TRANsmission) χρησιμοποιήθηκε για την προσομοίωση του μοντέλου καιρικών συνθηκών. Ο κώδικας MODTRAN υπολογίζει την ατμοσφαιρική φασματική μεταδοτικότητα και τις εκπομπές, σε ευθεία γραμμή. Χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθες παράμετροι – ρυθμίσεις:

  • Χειμώνας μεσαίου γεωγραφικού πλάτους
  • Ύψος: 10 Km (λίγο περισσότερο από 30.000 ft)
  • Ηλιακή ζενίθια γωνία: 90o
  • Ορατότητα: 10 Km
  • Τύπος αερολυμάτων (aerosol mode): αγροτικής προέλευσης (rural) 

Εικόνα 6: Στο ανωτέρω διάγραμμα, το οποίο προκύπτει από τον κώδικα MODTRAN, ως τιμή ουράνιας ακτινοβολίας μπορεί να θεωρηθεί η εξής: Ε = 2·10-5 W/cm2/micron/sr. Αυτή είναι μία συντηρητική προσέγγιση, καθώς στο παράθυρο 3-4,6 μm, η ουράνια ακτινοβολία είναι μικρότερη από την τιμή αυτή.

 

3.3 Απαιτήσεις Συστήματος

Ακολουθώντας μία προσέγγιση παρόμοια με αυτή του ραντάρ για ανίχνευση σήματος μέσα σε θόρυβο, υπάρχουν συγκεκριμένες απαιτήσεις που αφορούν την απόδοση ενός IRST. Πιο συγκεκριμένα, η πιθανότητα εντοπισμού (Pd) του στόχου θα πρέπει να είναι υψηλότερη από 95% και ο ρυθμός εσφαλμένων συναγερμών (FAR – False Alarm Rate) θα πρέπει να είναι μία φορά ανά ώρα [10]:

Από το διάγραμμα της πιθανότητας εντοπισμού για δεδομένες τιμές FAR (π.χ. εικ. 4.160 του [10]), μπορεί κανείς να βρει τον απαιτούμενο λόγο σήματος προς θόρυβο SNR (Signal to Noise Ratio). Η τιμή SNR που ικανοποιεί τις προαναφερθείσες απαιτήσεις είναι 5,8.

 

Εικόνα 7: Ανίχνευση στόχου σε περιβάλλον θορύβου [10].

3.4 Το Μοντέλο IRST

Ένας σύγχρονος αισθητήρας IRST θα περιελάμβανε μία διάταξη 640×512 φωρατών (detectors), ενώ σύμφωνα με το [11], η επόμενη γενιά θα έχει μία διάταξη μεγέθους 1024×1024. Υποθέτουμε ότι έχουμε μία τυπική διάταξη 640×512. Το πλαίσιο (frame) που μπορεί να δει ένα IRST εξαρτάται από το οπτικό πεδίο (field of view). Οι ακόλουθες τρεις περιπτώσεις οπτικού πεδίου εξετάστηκαν στην προσομοίωση, οι οποίες είναι αυτές που αναφέρονται για το IRST SkyWard [12]:

  • Ευρύ οπτικό πεδίο (WFOV – Wide Field Of View): 30o × 24o
  • Μεσαίο οπτικό πεδίο (MFOV – Medium Field Of View): 16o × 12.8o
  • Στενό οπτικό πεδίο (NFOV – Narrow Field Of View): 8o × 6,4o

Όσο πιο ευρύ είναι το οπτικό πεδίο, τόσο ευκολότερο είναι να κοιτάξει κανείς προς την κατεύθυνση του στόχου αλλά τόσο περισσότερη ουράνια ακτινοβολία (δηλαδή θόρυβος) θα βρίσκεται εντός του πλαισίου, μειώνοντας την αντίθεση. Από την άλλη πλευρά, ένα στενό οπτικό πεδίο θα παρέχει μια καλή αντίθεση, λόγω της λιγότερης ουράνιας ακτινοβολίας που εισέρχεται στο πλαίσιο, επιτρέποντας την ανίχνευση ενός στόχου από μακριά, υπό την προϋπόθεση όμως ότι ο αισθητήρας κοιτάζει προς τον στόχο. Επομένως, δεν υπάρχει μια τέλεια λύση αλλά μόνο ένας συμβιβασμός στο θέμα αυτό.

Κάθε πλαίσιο χωρίζεται σε εικονοστοιχεία (pixels), ανάλογα με την διάσταση της διάταξης του αισθητήρα. Ένας αισθητήρας με διάταξη 640×512 σημαίνει ότι αυτός είναι ο αριθμός των διακριτών στοιχείων οριζόντια και κάθετα. Όσο αυξάνει ο αριθμός των εικονοστοιχείων, το μέγεθος του καθενός μειώνεται, καθώς και η ουράνια ακτινοβολία που εισέρχεται στο αντίστοιχο στοιχείο ανίχνευσης. Στην προσομοίωση, η ακτινοβολία του στόχου θεωρείται ότι προσπίπτει σε ένα εικονοστοιχείο και όχι σε ένα σύνολο εικονοστοιχείων ή στην ενδιάμεση επιφάνεια. Με τον τρόπο αυτό, η συνολική ακτινοβολία του στόχου μπορεί να αξιοποιηθεί για σκοπούς ανίχνευσης. Επομένως, μία πιο πυκνή διάταξη (με περισσότερα εικονοστοιχεία) σημαίνει ότι λιγότερη ουράνια ακτινοβολία εισέρχεται σε κάθε εικονοστοιχείο, συμπεριλαμβανομένου και του εικονοστοιχείου της ανίχνευσης.

Σύμφωνα με το [13], σε ένα σύγχρονο IRST, το βήμα μεταξύ των εικονοστοιχείων (δηλαδή η απόσταση μεταξύ δύο παρακείμενων εικονοστοιχείων) είναι περίπου 16 μm. Υποθέτοντας ότι το μέγεθος κάθε εικονοστοιχείου είναι περίπου 15,52 μm (97% του βήματος), ο βαθμός κάλυψης της διάταξης εκτιμάται σε 0,94 (94%) [14], η οποία είναι μία ρεαλιστική προσέγγιση, αν και συντηρητική.

3.5 Εκτίμηση της Απόστασης Αποκάλυψης

Ακολουθώντας τη συλλογιστική του [15], η μέγιστη απόσταση R, στην οποία μπορεί να ανιχνευθεί ο στόχος, εκτιμάται σύμφωνα με τον ακόλουθο τύπο:

όπου:

  • D0 είναι το ενεργό διάφραγμα (effective aperture) ή ενεργό διαμέτρημα (effective calibre) του οπτικού συστήματος. Εάν υποθέσουμε ότι το D0 είναι κυκλικό (και συνήθως είναι), τότε η διάμετρος d0 σχετίζεται με την εστιακή απόσταση (focal length) f και τον αριθμό διαφράγματος ανοίγματος ή αριθμό F# (f-number) του οπτικού συστήματος σύμφωνα με την εξίσωση:

Στην προσομοίωση, χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθες τρεις τιμές του d0, που αντιστοιχούν στις τρεις διαφορετικές περιπτώσεις οπτικού πεδίου (ευρύ, μεσαίο, στενό):

dw = 15,16 mm, dm = 28,4 mm, dn = 56,8 mm.

  • t είναι ο συντελεστής μεταδοτικότητας (transmittance coefficient) της ατμόσφαιρας, όπως στην εξ. 1 (νόμος του Beer). Εξαρτάται από την απόσταση του στόχου και τις καιρικές συνθήκες [9].
  • t0 είναι ο συντελεστής μεταδοτικότητας του ιδίου του οπτικού συστήματος. Για παράδειγμα, το PIRATE έχει 90 ανακλαστικές επιφάνειες που καθορίζουν τη συνολική εξασθένηση της εισερχόμενης ακτινοβολίας [16]. Έτσι, το t0 αντιστοιχεί στην περαιτέρω εξασθένηση της ακτινοβολίας του στόχου εντός του οπτικού συστήματος. Υποθέτοντας μία ενδιάμεση τιμή για το t0, τέθηκε t0= 0,78, αν και στα σύγχρονα οπτικά συστήματα επιτυγχάνονται ακόμα καλύτεροι (υψηλότεροι) συντελεστές μεταδοτικότητας.
  • D* είναι η ειδική ανιχνευσιμότητα (specific detectivity ή spectral detectability), ένα χαρακτηριστικό των επιδόσεων για κάθε τεχνολογία φωρατή. Σύμφωνα με το [18], για το PIRATE, μία μέγιστη τιμή του D* θεωρείται ότι είναι 1,5·1011 cm⋅√Hz /W για το MWIR. Στην προσομοίωση, υποτέθηκε ότι το D* είναι ίσο με 1,4·1011 cm⋅√Hz /W για τους φωρατές. Μία εμπεριστατωμένη ανάλυση σχετικά με το D* παρέχεται στο [17].
  • F# είναι ο αριθμός F# (f-number), δηλαδή ο λόγος της εστιακής απόστασης του οπτικού συστήματος προς την διάμετρο της διάταξης των φωρατών, όπως φαίνεται στην εξ. 5. Ο αριθμός F# και το μήκος κύματος σχετίζονται με το μέγεθος του οπτικού σημείου περιορισμένης διάθλασης, ως ακολούθως:

όπου d είναι το μέγεθος του φωρατή και λ είναι το μέσο μήκος κύματος. Στην προσομοίωση, d = 15,52 μm και λ = 4,95 μm, οπότε ο αριθμός F# είναι περίπου 1,29.

  • Η γωνία ω αναπαριστά το στιγμιαίο οπτικό πεδίο (IFOV – instantaneous field of view) ή τη γωνιακή ανάλυση του φωρατή. Για μικρές τιμές, το IFOV προσεγγίζεται ως ακολούθως:

με d το μέγεθος του φωρατή και f την εστιακή απόσταση. Εάν ο ανωτέρω τύπος εφαρμοστεί στην συνολική διάταξη, τότε γίνεται:

Η οριζόντια διάσταση της διάταξης, για 640 φωρατές με βήμα 16 μm θα είναι 640×16 μm = 10,24 mm. Για τους 512 φωρατές, η κάθετη διάσταση της διάταξης θα είναι 512×16 μm = 8,192 mm. Οπότε, η (διαγώνια) διάσταση της διάταξης θα είναι (10,242 + 8,1922)1/2 mm = 13,1136mm. Το οπτικό πεδίο (FOV) δεν είναι σταθερό και εξαρτάται από την λειτουργία. Για παράδειγμα, για ευρύ οπτικό πεδίο, το FOV είναι 30° × 24°. Οπότε, η μέση γωνιακή ανάλυση είναι (302 + 242)1/2 = 38,41o ή 670,38 mrad. Έτσι, η εστιακή απόσταση για ευρύ οπτικό πεδίο (WFOV) από την εξ. 8 θα είναι f = 13,1136 mm / 0,67038 rad ή f = 19,56 mm. Σύμφωνα με την εξ. 7, το IFOV θα είναι 0,7934 mrad ή 0,0454°. Οι σχετικές παράμετροι μπορούν να υπολογισθούν με τον ίδιο τρόπο για MFOV και NFOV.

Δf είναι το ισοδύναμο εύρος ζώνης θορύβου του συστήματος, το οποίο μπορεί να εκφρασθεί ως ακολούθως [15]:

όπου td είναι ο χρόνος δειγματοληψίας ή χρόνος παραμονής (dwell time). Για μία συχνότητα δειγματοληψίας 3 Hz, ο χρόνος παραμονής είναι 0,3333 sec και Δf είναι 1,5 Hz.

  • Η τιμή του SNR έχει υπολογισθεί ανωτέρω (στην ενότητα 3.3) και θα πρέπει να είναι ίση με 5,8.
  • Jt είναι η εκπεμπόμενη ένταση του στόχου και του υποβάθρου, ενώ Jb είναι εκπεμπόμενη ένταση του υποβάθρου, στην περιοχή μήκους κύματος υπό εξέταση (3-5 μm). Αυτά υπολογίζονται ως ακολούθως, ξεκινώντας από το Jt [15]:

10.pngόπου:

σ = 5,67032 x 10-12 W · cm-2 · K-4 είναι η σταθερά Stefan-Boltzmann.

εt είναι ο συντελεστής εκπομπής του στόχου. Στην προσομοίωση: εt = 0,90

At είναι η επιφάνεια του στόχου, π.χ., το ακροφύσιο του F135. Στην προσομοίωση: At = 0,51 m2

Tt είναι η θερμοκρασία του στόχου. Η θερμοκρασία της εσωτερικής επιφάνειας του Α/Κ εκτιμάται σε Tt = 1.000 oK

nΔλ είναι ο συντελεστής εύρους ζώνης και υποδεικνύει ποιο ποσοστό της συνολικής εκπομπής του στόχου εκπέμπεται εντός του εύρους ζώνης υπό εξέταση. Στην προσομοίωση, θεωρείται ότι nΔλ = 0,31

Ο στόχος θεωρείται ότι είναι Λαμπερτιανή επιφάνεια (Lambertian surface), οπότε η ένταση της ακτινοβολίας διαιρείται με π.

  • Σχετικά τώρα με την ένταση ακτινοβολίας του υποβάθρου , έχουμε:

όπου:

σ = 5,67032 x 10-12 W · cm-2 · K-4 είναι η σταθερά Stefan-Boltzmann.

εb είναι ο συντελεστής εκπομπής του στόχου. Στην προσομοίωση: εb = 0,90

ω·R2 είναι η επιφάνεια που καλύπτει το στιγμιαίο οπτικό πεδίο (IFOV) κατά τη στιγμή της ανίχνευσης, σε m2. Προφανώς, εξαρτάται από την απόσταση του στόχου από τον αισθητήρα. Επιπρόσθετα, το IFOV αλλάζει με τις τρεις διαφορετικές λειτουργίες στενού-μεσαίου-ευρέως πεδίου. Η ένταση ακτινοβολίας υποβάθρου λαμβάνεται από την περιοχή που καλύπτει το IFOV μείον την επιφάνεια του στόχου: ω·R2 At.

Tb είναι η θερμοκρασία περιβάλλοντος στα 30.000 ft. Θεωρείται ότι Tb = 230 oK, σύμφωνα με τους επίσημους πίνακες των ΗΠΑ “U.S. Standard Atmosphere Heights and Temperatures”.

n’Δλ είναι συντελεστής εύρους ζώνης και υποδεικνύει ποιο ποσοστό της συνολικής εκπομπής του στόχου εκπέμπεται εντός του εύρους ζώνης υπό εξέταση. Ακολουθώντας μία ανάλογη προσέγγιση ως ανωτέρω, υποτίθεται ότι n’Δλ = 0,31.

4 Αποτελέσματα Προσομοίωσης

Σύμφωνα με το [19], μία μέτρηση της ικανότητας του IRST να ανιχνεύει έναν σημειακό στόχο είναι η αξιολόγηση του λόγου:

όπου λ είναι το μήκος κύματος, F# ο αριθμός F# (f-number) και d η γραμμική διάσταση του εικονοστοιχείου φωρατή. Αυτός ο λόγος θα πρέπει να είναι μικρότερος από 0,5 για ένα σύστημα κατάλληλο για ανίχνευση. Για την παρούσα προσομοίωση, ο λόγος αυτός υπολογίσθηκε σε 0,41, αποδεικνύοντας ότι πρόκειται για ένα κατάλληλο σύστημα, όσον αφορά τις βασικές ποιοτικές απαιτήσεις.

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω μοντέλα και την ανάλογη συλλογιστική, τα αποτελέσματα για συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες και οπτικά πεδία απεικονίζονται στον Πίνακα 1.

matrix

Πίνακας 1: Αποτελέσματα προσομοίωσης απόστασης αποκάλυψης IRST (σε km), σε μεγάλο ύψος. Ο κινητήρας του στόχου είναι σε ξηρή ώση (χωρίς μετάκαυση) και το IRST είναι πίσω από το Α/Φ – στόχο.

Από τα ανωτέρω αποτελέσματα, καθίσταται προφανές ότι, σε καλές καιρικές συνθήκες, ένας στόχος (π.χ. ένα F-35, όπως στην υπόψη περίπτωση) μπορεί να ανιχνευθεί σε αρκετά μεγάλη απόσταση, της τάξης των 100 km, ή ακόμα περισσότερο σε συνθήκες ξηρασίας. Ανάλογες αποστάσεις αποκάλυψης έχουν αναφερθεί για υπάρχοντα συστήματα σε πραγματικές δοκιμές [20], υποδεικνύοντας την αληθοφάνεια της προτεινόμενης προσέγγισης.

Καθώς οι καιρικές συνθήκες επιδεινώνονται, η απόδοση του IRST χειροτερεύει. Σε έντονη βροχόπτωση ή χιόνι, η απόσταση αποκάλυψης του IRST καθίσταται πολύ μικρή. Όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η απόσταση αποκάλυψης του IRST είναι καλύτερη από την αναμενόμενη απόσταση αποκάλυψης ενός δυσδιάκριτου αεροσκάφους (στελθ) από ένα ραντάρ ενός τακτικού Α/Φ [21].

Το οπτικό πεδίο επηρεάζει σημαντικά την επίδοση. Καθώς το οπτικό πεδίο γίνεται πιο ευρύ, η αντίθεση μεταξύ του στόχου και του υποβάθρου μειώνεται και η απόδοση επιδεινώνεται. Από την άλλη, για στενό οπτικό πεδίο, η απόδοση είναι πολύ πιο καλή. Όμως, είναι πιο δύσκολο να χρησιμοποιήσει κανείς την στενή θέαση για έρευνα.

Σημειώνεται ότι η προτεινόμενη προσέγγιση λαμβάνει υπόψη μόνο τα θερμά στοιχεία του κινητήρα, όπως αυτά φαίνονται από πίσω, και όχι την αεροδυναμική τριβή. Ως μελλοντική εργασία, θα εξεταστεί το φαινόμενο της αεροδυναμικής τριβής των χειλέων προσβολής και των εισαγωγών του κινητήρα ως προς την ανίχνευση του IRST. 

5 Συμπέρασμα

Τα συστήματα IRST παρέχουν μία εναλλακτική δυνατότητα ανίχνευσης εχθρικών Α/Φ. Παρέχουν συγκεκριμένα πλεονεκτήματα εν συγκρίσει με τα τυπικά τακτικά ραντάρ Α/Φ, όπως συγκεκαλυμμένη λειτουργία, ανοσία στην παρεμβολή και υψηλότερη γωνιακή ανάλυση. Σε μερικές περιπτώσεις, τα συστήματα IRST προσφέρουν επίσης πολύ μεγάλες αποστάσεις ανίχνευσης, ανταγωνιζόμενα τα συμβατικά ραντάρ. Από την άλλη, δεν μπορούν να μετρήσουν άμεσα την απόσταση, όπως τα ραντάρ. Όμως τα σύγχρονα IRST χρησιμοποιούν έμμεσες μεθόδους αποστασιομέτρησης, με παθητική μέτρηση της απόστασης.

Η ανάπτυξη των οπλικών συστημάτων, ιδίως των δυσδιάκριτων απειλών (στελθ), οδήγησαν στην ανανέωση του ενδιαφέροντος στα συστήματα IRST, τα οποία πλέον προσφέρουν πιο εξελιγμένη τεχνολογία αισθητήρων και καλύτερη επεξεργασία σήματος, σε σχέση με το παρελθόν. Οι ΗΠΑ φαίνονται να επανα-ανακαλύπτουν το IRST, προσπαθώντας να καλύψουν το χαμένο έδαφος σε σχέση με την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Κίνα, παρά το γεγονός ότι είχαν αξιοποιήσει συστήματα IRST σχεδόν πριν από μισό αιώνα.

Με σκοπό την εξέταση των ενδεχόμενων επιχειρησιακών πλεονεκτημάτων ενός σύγχρονου συστήματος IRST για την ανίχνευση δυσδιάκριτων Α/Φ, η εργασία αυτή εξετάζει ένα μοντέλο κινητήρα που βασίζεται στον Pratt&Whitney F135 του F-35, ένα μοντέλο IRST με χαρακτηριστικά τελευταίας γενιάς, καθώς και μία μεθοδολογία εκτίμησης της μέγιστης απόστασης αποκάλυψης. Η προτεινόμενη μέθοδος εξετάστηκε σε ορισμένες περιπτώσεις, που αντιστοιχούν σε διαφορετικές παραμέτρους καιρικών συνθηκών και οπτικών πεδίων των αισθητήρων.

Οι αποστάσεις αποκάλυψης που υπολογίσθηκαν είναι αρκετά κοντά σε τιμές που αναφέρθηκαν σε πραγματικές δοκιμές, αποδεικνύοντας την εγκυρότητα της προτεινόμενης προσέγγισης. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η απόσταση αποκάλυψης επηρεάζεται από αρκετές παραμέτρους, κυρίως τις καιρικές συνθήκες και το οπτικό πεδίο. Όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η απόδοση του IRST είναι αρκετά καλή, επιτρέποντας την αποκάλυψη στόχου σε επιχειρησιακά σημαντικές αποστάσεις, ανεξάρτητα από το εάν ο στόχος είναι στελθ ή όχι. Επομένως, το IRST αποδεικνύεται ότι είναι ένας πολύτιμος αισθητήρας, ο οποίος επαυξάνει σημαντικά την επίγνωση της επιχειρησιακής κατάστασης, ειδικά σε σχέση με δυσδιάκριτες απειλές, εναντίον των οποίων τα συμβατικά τακτικά ραντάρ είναι σχεδόν άχρηστα.

Αναφορές

[1] Max Planck, The theory of heat radiation, P. Blakiston’s Son & Co, Philadelphia, 1914.

[2] Electronic Warfare and Radar Systems – Engineering Handbook, NAWCWD TP 8347 4th Ed., Naval Air Warfare Center Weapons Division, Point Mugu, California, 2013.

[3] G.-K. Gaitanakis, K. C. Zikidis and G. P. Kladis, Multi-sensor Data Fusion for 3D Target Tracking: A Synergy of Radar and IRST (InfraRed Search & Track), presented at the Int’l Scientific Conference «eRA-12», Piraeus University of Applied Sciences (PUAS), Attica, Greece, 24-25 October 2017.

[4] Peter E. Davies, US Marine Corps F-4 Phantom II Units of the Vietnam War, Osprey Publishing, Oxford, UK, 2012.

[5] Bill Sweetman, Gripen Sensors Claim Counter-Stealth Performance, Aviation Week & Space Technology, Mar 17, 2014. http://aviationweek.com/awin/gripen-sensors-claim-counter-stealth-performance

[6] Philip Hill and‎ Carl Peterson, Mechanics and Thermodynamics of Propulsion (2nd Edition), Pearson, 1991.

[7] Thomas W. Wild and Michael J Kroes, Aircraft Powerplants, 8th Edition, McGraw-Hill Education, 2013.

[8] A. Rao and S.P. Mahulikar, Aircraft Powerplant and Plume Infrared Signature Modelling and Analysis, 43rd AIAA Aerospace Sciences Meeting and Exhibit, 10 – 13 January 2005, Reno, Nevada, USA.

[9] Björn Hässler, Atmospheric Transmission Models for Infrared Wavelengths, Master thesis, Linkoping University, (1998).

[10] Stephen B. Campana, ed., Passive Electro-Optical Systems, The Infrared and Electro-Optical Systems Handbook – Volume 5, Infrared Information Analysis Center, Michigan, and SPIE Optical Engineering Press, 1993.

[11] Ian Moir and Allan Seabridge, Military Avionics Systems, Wiley press, 2006.

[12] Leonardo Airborne and Space Systems, SkyWard IRST Technical Characteristics. http://www.leonardocompany.com/en/-/skyward-1

[13] USAF Scientific Advisory Board, New world vistas: Air and space power for the 21st century : munitions volume, University of Michigan Library, 1996.

[14] D. Knežević, A. Redjimi, K. Mišković, D. Vasiljević, Z. Nikolić and J. Babić, Minimum resolvable temperature difference model, simulation, measurement and analysis, Optical and Quantum Electronics, 48(332), (2016).

[15] Hanping Wu and Xinjian Yi, Operating Distance Equation and Its Equivalent Test for Infrared Search System with Full Orientation, International Journal of Infrared and Millimeter Waves, 24(12), (2003), 2059–2068.

[16] Luigi Enrico Guzzetti, Livio Busnelli, EF2000 PIRATE Test flights campaign, Proc. of SPIE 7109, (2008).

[17] Paul R . Norton, Handbook of Optics, Third Edition, II(15), (2009).

[18] P. V. Coates, The Fusion of an IR Search and Track With Existing Sensors To Provide a Tracking System for Low Observability Targets, AGARD, AG-337, (1996), 32 – 47.

[19] B. Sozzi, E. Fossati, G. Barani, N. Santini, A. Ondini, G. Colombi and C. Quaranta, Simulator of IRST system with ATR embedded functions, Proc. SPIE 7660, Infrared Technology and Applications XXXVI, 766003, (2010).

[20] Ingmar A. Andersson, Leif Haglund, SAAB IRST: the system and flight trials, SPIE 4820, Infrared Technology and Applications XXVIII, (2003).

[21] P. Touzopoulos, D. Boviatsis and K.C. Zikidis, 3D Modelling of Potential Targets for the purpose of Radar Cross Section (RCS) Prediction, Proceedings of the 6th International Conference on Military Technologies (ICMT2017), Brno, Czech Republic, (2017), 636 – 642. https://ieeexplore.ieee.org/document/7988835

DefenceReview-Γιάννης Νικήτας: SCALP-EG και SCALP-Naval: Πραγματική αποτροπή για την Ελλάδα που θέλει να ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα

on Thursday, 02 May 2019. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

 

Για την επιχειρησιακή αξία των όπλων, αερομεταφερόμενων και μη, έχουμε επανειλημμένα κάνει εκτενείς αναφορές μέσα από αυτό τον ιστότοπο. Αξιοποιώντας στοιχεία από τον διεθνή Τύπο και νούμερα που δεν επιδέχονται αμφισβήτησης. Όχι κλισέ και τσιτάτα με μοναδικό στόχο τον εντυπωσιασμό και την παραπλάνηση. Δεν εμπίπτουν στη δική μας δεοντολογία τέτοιες πρακτικές, αλλά αυτό είναι κάτι που θα το κρίνετε πρώτοι από όλους εσείς… Τελεία και παύλα ως προς αυτό το ζήτημα.


Από την πλευρά μας βέβαια δεν σας κρύβουμε ότι έχει πολλές φορές περάσει από το μυαλό μας η σκέψη ότι δεν έχουν νόημα τέτοια αφιερώματα από τη στιγμή που η διαρκώς επιδεινούμενη οικονομική κατάσταση της χώρας, που έχει μεταξύ άλλων ως αποτέλεσμα και την σταδιακή απομείωση της πραγματικής αποτρεπτικής ισχύος των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, επηρέασε και κάθε δυνατότητα άσκησης πραγματικής εξωτερικής πολιτικής. Κάθε δυνατότητα επιβολής κυριαρχικών δικαιωμάτων με άλλα λόγια…

 

Δεν θα ήταν σωστό όμως κάτι τέτοιο. Και δεν θα ήταν και τίμιο απέναντι στην πατρίδα. Από πολλές πλευρές. Ή, αν θέλετε, από κάθε πλευρά. Το ότι η χώρα έχει περιέλθει στην τραγική οικονομική και ηθική κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα, μετά από μία δεκαετία ανελέητου οικονομικού πολέμου, ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ αν μη τι άλλο το να βλέπουμε τι γίνεται γύρω μας και όχι να καταπίνουμε αμάσητο ότι μας σερβίρεται…

 

Αποτροπή-Οι, πολλαπλές, διαστάσεις του ελληνικού προβλήματος

Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, όταν ο Τούρκος απέναντι, παρά τις πιέσεις που έχει δεχθεί από τη Δύση, συνεχίζει όχι μόνο να εξοπλίζεται αλλά και να αναπτύσσει με όλο και πιο εντατικούς ρυθμούς την αμυντική του βιομηχανία, χρηματοδοτούμενος από τις φίλιες χώρες του περσικού Κόλπου, οι επιλογές μας ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ να εξαντλούνται στο πώς θα εξασφαλίσουμε δύο ή τρία συστήματα MQ-9 Reaper από τις ΗΠΑ!!! Καλά είναι και τα χρειαζόμαστε, αλλά ένας τόσο μικρός αριθμός τέτοιων μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ΔΕΝ ΘΑ ΚΑΝΕΙ ΚΑΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ επιχειρησιακά. Απλά θα μας επιβαρύνει με άλλο ένα έξοδο. Γιατί το λέμε αυτό; Μα γιατί πολύ απλά σε όσους ασχολούνται με την άμυνα και τις ένοπλες δυνάμεις, είναι γνωστό και απόλυτα κατανοητό το γεγονός ότι αν θέλεις πραγματικά να καταστρέψεις τις ένοπλες δυνάμεις μίας χώρας, τις τροφοδοτείς με ανομοιογενές υλικό... Διαφορετικά συστήματα και όπλα, ανεξάρτητα από τον αριθμό τους. Είναι μαθηματικά βέβαιο και αποδεδειγμένο άπειρες φορές στην πράξη ότι η κατάρρευση θα έρθει ταχύτατα. Τα παραδείγματα στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις είναι δεκάδες και έχουμε αναδείξει αρκετά όχι μία φορά αλλά κατ επανάληψη… Εξακολουθούμε βέβαια τον ίδιο δρόμο. Ακόμα και σήμερα. Σα να μην έχει συμβεί απολύτως τίποτα.

Δεν επιδιώκουμε μόνο την δωρεά λιγοστών Reaper τη στιγμή που θα έπρεπε να απαιτούμε την παροχή δύο τουλάχιστον Μοιρών… Επαναλαμβάνουμε τα λάθη του παρελθόντος. Η επιδιώκουμε να τα επαναλαμβάνουμε διαρκώς. Πως να μας πάρει κανείς στα σοβαρά λοιπόν κυρίες και κύριοι. Όχι οι Γάλλοι… ΟΠΟΙΟΣΔΗΠΟΤΕ.

Θέλουμε παραδείγματος χάρη να προμηθευτούμε τέσσερα ελικόπτερα MH-60R. Με το αιτιολογικό της αντικατάστασης των απαρχαιωμένων AB-212ASW της Διοίκησης Ελικοπτέρων Ναυτικού και τη δικαιολογία-ελαφρυντικό της δυνατότητας αποπληρωμής τους σε μεγάλο βάθος χρόνου, μέσω κάποιου προγράμματος FMS… Και θα μπορούσαμε να τα δεχθούμε όλα αυτά τα τραγελαφικά, αλλά… Προκύπτει, βάσει της κοινής λογικής, το πολύ απλό ακόλουθο ερώτημα: Γιατί στο εν λόγω πρόγραμμα δεν έχουμε συμπεριλάβει και την αναβάθμιση-εκσυγχρονισμό των 11 Aegean Hawk που ήδη διαθέτουμε και την εν συνεχεία υποστήριξή τους; Γιατί μιλάμε μόνο για τη μεμονωμένη προμήθεια τεσσάρων ελικοπτέρων; ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ότι έτσι θα δημιουργήσουμε τη ανάγκη συντήρησης, υποστήριξης και επιχειρησιακής εκμετάλλευσης δύο διαφορετικών τύπων; Την οποία φυσικά δεν θα μπορούμε να καλύψουμε… ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ότι έτσι απαξιώνουμε με δική μας πρωτοβουλία τα 11 παλαιότερα Aegean Hawk; Τελικά ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ τι έγινε με το στόλο των επιθετικών ΑΗ-64 Apache. Είναι πρόσφατο το ζήτημα δεν έχουν περάσει δα και δεκαετίες…

Αγοράσαμε 12 καινούρια ΑΗ-64DHA χωρίς ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ να εκσυγχρονίσουμε στο ίδιο επίπεδο τα 19 εναπομείναντα AH-64A+. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: Εδώ και αρκετά χρόνια ψάχνουμε απεγνωσμένα λύσεις υποστήριξης τους. Μάτια βέβαια… Γιατί ακόμη και η ισραηλινή λύση είναι ημίμετρο. Δεν φαίνεται να μαθαίνουμε από τα λάθη του παρελθόντος λοιπόν και αυτό εξακολουθεί να παραμένει το ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΑΣ. Όσο και αν ακούγεται παράδοξο, η έλλειψη κονδυλίων δεν είναι το πρωταρχικής σημασίας ζήτημα που αντιμετωπίζουμε.

 

Δοκιμαστική εκτόξευση Scalp Naval (MdCN-
Missile De Croisière Naval/Naval Cruise Missile). Μόνο με τέτοιου είδους όπλα η Ελλάδα πλέον μπορεί να αντιμετωπίσει την τουρκική υπεροπλία… Ρίξτε μία ματιά στο αφιέρωμά που θα δημοσιεύσουμε για την τουρκική έκθεση IDEF και θα αντιληφθείτε ότι ούτε με τα εκσυγχρονισμένα P-3B, ούτε με τα MQ-9 Reaper που ΙΣΩΣ μας παραχωρήσουν σε μικρό αριθμό οι ΗΠΑ, θα μπορέσουμε να ασκήσουμε κυριαρχικά δικαιώματα…

Αν θέλαμε να συγκροτήσουμε και να συντηρήσουμε πραγματική δύναμη αποτροπής τα τελευταία δέκα χρόνια, θα είχαμε ΑΜΕΣΑ προβεί σε ριζική αναδιοργάνωση των ενόπλων μας δυνάμεων. Καταργώντας δεκάδες άχρηστες μονάδες που καταπίνουν χρήματα μαζί με παρωχημένο υλικό. Επανακαταρτίζοντας το προσωπικό και τις πραγματικές ανάγκες επάνδρωσης. Όχι αφαιρώντας του τη δυνατότητα να επιβιώσει πετσοκόβοντας τη μισθοδοσία του…

Η αποτροπή λοιπόν είτε σε τακτικό, είτε σε στρατηγικό επίπεδο, απαιτεί και πραγματική πρόθεση και σκέψη αποτροπής. Όταν για παράδειγμα αντιμετωπίζεις πρόβλημα επάνδρωσης το ΠΡΩΤΟ ΠΡΑΓΜΑ που κάνεις, είναι το να καθιερώσεις υποχρεωτική στράτευση για όλους (αγόρια και κορίτσια) στα 18 ή τα 19 έτη ηλικίας. Το κάνει το Ισραήλ. Γιατί όχι και εμείς; Σε όσα από αυτά τα παιδιά θέλουν να παραμείνουν στο στράτευμα, προσφέρεις κίνητρα… Όχι μόνο οικονομικά. Κίνητρα σπουδών, επιμόρφωσης, επαγγελματικής κατάρτισης και εξειδίκευσης. Επιλέγεις τους καλύτερους και τους δίνεις τη δυνατότητα να γίνουν αεροπόροι, μηχανικοί, οπλουργοί, ηλεκτρολόγοι, χειριστές βαρέων οχημάτων και μηχανημάτων, προγραμματιστές, μηχανικοί λογισμικού και εξοπλισμού Η/Υ και τόσα άλλα. Σε συνεργασία με τα δεκάδες ανώτατα και τεχνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα που υπάρχουν στη χώρα και που περνούν περίοδο μαρασμού καθώς όλο και λιγοστεύουν οι οικογένειες που έχουν τη δυνατότητα να στείλουν τα παιδιά τους στην επαρχία για σπουδές…

Επιλέγεις τους καλύτερους και τους δίνεις τη δυνατότητα να υπηρετήσουν για πέντε, δέκα, δεκαπέντε χρόνια, ανάλογα με τις ανάγκες σου σε πραγματικά κρίσιμα πόστα, παρέχοντάς τους έτσι τη δυνατότητα να βγουν με πραγματικά προσόντα και προϋπηρεσία στην αγορά εργασίας. Τις παραγωγικές σχολές τις κρατάς για τον κορμό των ενόπλων δυνάμεων. Το “σκληρό πυρήνα”. Τους αξιωματικούς και τους υπαξιωματικούς καριέρας. Όλα αυτά είναι πράγματα που με διαφορετική μορφή, με διαφορετικούς τρόπους, κάνουν απαρέγκλιτα εδώ και δεκαετίες οι ΗΠΑ και πολλές άλλες προηγμένες δυτικές χώρες. Αρκετές από τις οποίες έχουν μικρές αλλά πραγματικά αξιόμαχες και αποτελεσματικές ένοπλες δυνάμεις (https://defencereview.gr/norvigia-pos-mia-mikri-chora-egine-prot/ )

 

Μπορεί να γίνει κάτι τώρα;

ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΤΙΠΟΤΑ όσο δεν υπάρχει πραγματική πολιτική ηγεσία στη χώρα. Δεν αφήνουμε απέξω τη στρατιωτική ηγεσία… Απλά επειδή υπάρχει πρωτίστως για να εφαρμόζει την εξωτερική και αμυντική πολιτική που καθορίζει η πολιτική ηγεσία, θεωρούμε (και πιστεύουμε ακράδαντα στην ορθότητα αυτού που λέμε και έχουν υιοθετήσει εδώ και εκατοντάδες χρόνια οι προηγμένες δυνάμεις) ότι η στρατιωτική ηγεσία δεν αναλαμβάνει πολιτικές πρωτοβουλίες. Μπορεί να πιέσει μέσω του “όπλου” της παραίτησης αλλά μέχρι εκεί… Και αυτό μπορούμε με ασφάλεια να της το καταλογίσουμε. Διαχρονικά για ολόκληρη την περίοδο της μεταπολίτευσης, όχι μόνο για τα τελευταία δέκα χρόνια.

Επεμβάσεις-παρεμβάσεις, του ξένου παράγοντα προς εξυπηρέτηση ίδιων συμφερόντων, έγιναν επανειλημμένα και εξακολουθούν να γίνονται σε όλα τα δυνητικά ελληνικά εξοπλιστικά προγράμματα… Ας έρθουμε στο προκείμενο για να δούμε όμως, ότι η παρέμβαση του ξένου παράγοντα δεν έχει την αποκλειστική ευθύνη για όσα στραβά λαμβάνουν χώρα. Το μεγαλύτερο μέρος της αναλογεί σε εμάς… Τους αυτόβουλους καρπαζοεισπράκτορες. Έχουμε και λέμε λοιπόν… Πριν από ένα χρόνο, τον Απρίλιο του 2018, ανακοινώθηκε μέσω του τότε υφυπουργού άμυνας Φώτη Κουβέλη, η πρόταση που είχε κατατεθεί από τη γαλλική πλευρά για την υπενοικίαση (lease) δύο φρεγατών FREMM από το Γαλλικό Ναυτικό. Για χρονική περίοδο πέντε ετών. Μέχρι δηλαδή την παράδοση στο Πολεμικό Ναυτικό δύο καινούριων Belhara… H πρόταση lease των δύο αυτών μονάδων, με ετήσιο κόστος μεταξύ 150 και 200 εκατομμυρίων ευρώ, δεν διευκρινίστηκε ποτέ αν περιλάμβανε και τελική αγορά τους (lease to buy) ή όχι (https://www.liberal.gr/arthro/200476/amyna–diplomatia/2018/me-duo-gallikes-fregates-enischuetai-to-polemiko-nautiko-.html).

Στον ένα χρόνο που έχει μεσολαβήσει από τότε, φυσικά δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα. Ούτε η πρόταση της υπενοικίασης των δύο FREMM για την άμεση κάλυψη των επιχειρησιακών αναγκών του Πολεμικού Ναυτικού υλοποιήθηκε, αλλά ούτε φυσικά και η προμήθεια των δύο Belhara. H οποία στο μεγαλύτερο μέρος της θα χρηματοδοτούνταν από την υπεραπόδοση των ελληνικών ομολόγων που διέθεταν οι Γάλλοι. Ή τουλάχιστον αυτό είχε γίνει γνωστό… Ο γερμανικός παράγοντας σύμφωνα με πολλά δημοσιεύματα, ήταν αυτός που αντέδρασε σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο για τους δικούς του λόγους και δεν έχουμε κανέναν λόγο να μην πιστέψουμε την πληροφορία αυτή. Από την άλλη πλευρά υπήρξαν και πολλά δημοσιεύματα που ανέφεραν ότι και η ελληνική πλευρά φάνηκε ΑΠΡΟΘΥΜΗ να υιοθετήσει τη λύση αυτή, ανακοινώνοντας την πρόθεσή της να καλύψει μέρος του χρέους με τα ποσά που θα συγκέντρωνε από την υπεραξία των ομολόγων! ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΤΕ ΔΥΝΑΤΟΝ… Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που κατά γενική ομολογία και αποδεδειγμένα επιβάρυνε τον ελληνικό λαό κατά 80 περίπου δίσ. Ευρώ το πρώτο εξάμηνο του 2015 με τις εγκληματικές επιλογές και ενέργειές της, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που έχει ήδη υπογράψει δύο προγράμματα (εκσυγχρονισμό P-3B και F-16C/D Block 52+ και Block 52+ Advanced) με τις ΗΠΑ, ονομαστικής αξίας μεγαλύτερης των δύο δισ. Δολαρίων και ετοιμάζει και τρίτο (MH-60R), η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που έχει δεσμεύσει την περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου για τα επόμενα 100 (95 πλέον…) χρόνια, ξαφνικά “κόπηκε” για την κάλυψη μέρους του ελληνικού χρέους…

Η πραγματικότητα κυρίες και κύριοι είναι ότι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ χρησιμοποίησε το όλο ζήτημα ως επικοινωνιακό τέχνασμα για να “ροκανίσει” χρόνο μέχρι τις εκλογές… Για να δαπανήσει σημαντικά μεγαλύτερα ποσά για προεκλογικές παροχές… Για να επιστρέψει δηλαδή ψίχουλα στους Έλληνες που κυριολεκτικά καταλήστεψε φορολογικά και όχι μόνο… Επιτρέψτε μας επομένως να πιστεύουμε στη δεύτερη εκδοχή. Με τέτοιες συμπεριφορές, επαναλαμβάνουμε, πώς είναι δυνατόν να μας πάρει κανείς στα σοβαρά; Ασφαλώς και θα μπορούσαμε να έχουμε καταλήξει σε συμφωνία με τους Γάλλους. Όπως θα μπορούσαμε να έχουμε ενεργό και το στόλο των Mirage 2000-5Mk.2 και των πολύτιμων όπλων τους, εδώ και χρόνια. Οτιδήποτε σχετικό με “σύγχυση μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας” και άλλα τέτοια φαιδρά, είναι εκ του πονηρού. Ο καρπαζοεισπράκτορας είναι καρπαζοεισπράκτορας… Όσο και να προσπαθήσει να το κρύψει, ματαιοπονεί!

 

Η γεωπολιτική διάσταση που ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ την ανάγκη στρατηγικής αποτροπής από την Ελλάδα

Προς επιβεβαίωση όσων υποστηρίζουμε παραπάνω, υπενθυμίζουμε ότι υπήρξαν προτάσεις για την αγορά μεταχειρισμένων μονάδων επιφανείας από άλλες ναυτικές δυνάμεις (Αυστραλία και ΗΠΑ) οι οποίες φυσικά δεν υλοποιήθηκαν, όπως δεν υλοποιήθηκε και ο εκσυγχρονισμός των MEKO 200HN. Πέρασε λοιπόν ένας χρόνος… Άλλος ένας χρόνος χωρίς καμία εξέλιξη. Θα έρθουν οι εκλογές, κατά πάσα πιθανότητα θα αλλάξει η κυβέρνηση και θα παρέλθει και άλλος ένας χρόνος… Και άλλος… και άλλος!

Κυρίες και κύριοι οδηγούμαστε με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή. Δεν το λέμε εμείς το “φωνάζουν” τα γεγονότα. Ποντάρουμε στο ότι η Τουρκία έχει πάρει ένα δρόμο χωρίς επιστροφή προς την αγκαλιά της Μόσχας, αλλά πολύ φοβόμαστε πώς η Ιστορία για άλλη μία φορά θα μας διαψεύσει και θα μας καταδικάσει… Σε όσους σπεύδουν με κάθε ευκαιρία (ή και χωρίς αφορμή!) να διατυμπανίσουν τον ανανεωμένο στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας ως συμμάχου των ΗΠΑ στη νοτιοανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, δεν έχουμε παρά να υποδείξουμε και να υπογραμμίσουμε το πώς πραγματικά μας αντιμετωπίζει η υπερδύναμη (επιεικώς ως υποτελείς…).

 

Δεν έχουμε παρά να υπενθυμίσουμε επίσης ότι η Τουρκία “έπαιξε” μεταξύ δύο στρατοπέδων με επιτυχία και στο παρελθόν… Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οδηγώντας μας (συνεπικουρούμενων και άλλων παραγόντων) στη Μικρασιατική καταστροφή, αλλά και καθόλη τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου βγαίνοντας πολλαπλά ωφελημένη… ΤΟ ΙΔΙΟ ΘΑ ΠΡΑΞΕΙ ΚΑΙ ΤΩΡΑ! Το πραγματικό ζήτημα κυρίες και κύριοι δεν είναι αν θα παραλάβει τα F-35 ή τους S-400… Δεν είναι αυτό το πραγματικό διακύβευμα. Το πραγματικό ζήτημα για την Ελλάδα είναι ότι η Τουρκία θα “τραβήξει”το σχοινί της αντιπαράθεσής της με τη Δύση σε τέτοιο σημείο, που για να προσφέρει το δέλεαρ να ξαναγυρίσει στο “μαντρί”, θα ζητήσει πολύ σημαντικότερα ανταλλάγματα. Μεταξύ αυτών θα είναι το μισό Αιγαίο και δικαιώματα συνεκμετάλλευσης των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων…

Αγαπητοί αναγνώστες η τουρκική εξωτερική πολιτική, που ουδέποτε διαφοροποίησε τις επιδιώξεις της έναντι της Ελλάδας, εμπεριέχει μία σταθερή παράμετρο… Την ανάδειξη της Τουρκίας σε περιφερειακή υπερδύναμη. Ουσιαστικά εμπόδια προς την πάγια αυτή επιδίωξη (προϋπήρχε του Ερντογάν, δεν είναι δικό του εφεύρημα!), είναι το Ισραήλ και η Ελλάδα. Ο Αμερικανικός παράγοντας προσπαθούσε ανέκαθεν να διατηρήσει την Τουρκία στη σφαίρα της άμεσης επιρροής του με το χαμηλότερο δυνατό, για αυτόν, κόστος. Χωρίς δηλαδή να διαταράξει τις σχέσεις του με τον σημαντικότερο σύμμαχό του στη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ. Όταν λοιπόν έρθει η ώρα της παροχής ανταλλαγμάτων στην Τουρκία, για την διατήρησή της στην άμεση επιρροή τους, οι ΗΠΑ δεν θα διστάσουν να “αξιοποιήσουν” τον αδύναμο κρίκο. Τον καρπαζοεισπράκτορα…

Μην αμφιβάλλετε καθόλου για αυτό. Το αποδεικνύει και το επιβεβαιώνει η εισβολή στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1974. Εδώ δεν δίστασαν να πιέσουν την Ελλάδα να αποδεχθεί την ΑΠΑΙΤΗΣΗ των Σκοπίων για την παραχώρηση της ονομασίας… Δεν έπραξαν ούτε για μία στιγμή το αντίθετο. Να πιέσουν δηλαδή τα μικρά και φτωχά Σκόπια να ενταχθούν άνευ όρων στο ΝΑΤΟ!

Το ότι δεν το έπραξαν, πέρα από οτιδήποτε άλλο βέβαια δείχνει το πόσο πραγματικά εκτιμούν την Ελλάδα ως σύμμαχο και παράλληλα αποκαλύπτει την εκκωφαντική ανυπαρξία της ελληνική εξωτερικής πολιτικής.

 

SCALP EG και SCALP Naval (Naval Cruise Missile)- Γιατί ανατρέπουν το αρνητικό ισοζύγιο ισχύος της Ελλάδας στο Αιγαίο…

Η απόκτηση των κατευθυνόμενων βλημάτων οριζόντιας πλεύσης αέρος–εδάφους μεγάλων αποστάσεων SCALP EG της εταιρείας MBDA από τη Πολεμική Αεροπορία, αναμφισβήτητα προσέδωσε ένα σημαντικό πλεονέκτημα, το οποίο ξεφεύγει από τα επίπεδα του τακτικού. Η τουρκική απάντηση στο SCALP EG άργησε να έλθει και ήταν το βλήμα AGM-84Κ SLAM-ER που είναι ουσιαστικά η έκδοση αέρος-εδάφους του γνωστού ναυτικού βλήματος επιφανείας-επιφανείας RGM- 84 HARPOON. Αυτή η απάντηση όμως δεν είναι ισοδύναμη λόγω της τεχνολογικής υστέρησης του συγκεκριμένου βλήματος συγκριτικά με το SCALP EG. Ακόμη και με το τουρκικό SOM τα πράγματα δεν θα διαφοροποιηθούν σημαντικά αν και η απειλή είναι σημαντική, μην κρυβόμαστε… Οι Γάλλοι μετά την επιτυχία του προγράμματος εστίασαν στην ανάπτυξη και επιχειρησιακή εκμετάλλευση της ναυτικής έκδοσης του SCALP EG. Το SCALP NAVAL παρέχει πλέον στο Γαλλικό Ναυτικό δυνατότητες προσβολής στόχων ξηράς παρόμοια με αυτή που έχει το Ναυτικό των ΗΠΑ με το στρατηγικό Tomahawk.

 

Κύρια αποστολή του SCALP EG (Emploi Général – γενικής χρήσης) είναι η προσβολή επίγειων στόχων υψηλής αξίας του αντιπάλου. Τυπικά μεταξύ αυτών των στόχων περιλαμβάνονται στρατηγεία, αεροδρόμια, ναύσταθμοι και εγκαταστάσεις ελλιμενισμού, εγκαταστάσεις αποθήκευσης πυρομαχικών και στόχοι υποδομής (ηλεκτροδότηση, γέφυρες κλπ). Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με τη μεγάλη ακτίνα του και την εξαιρετική του ακρίβεια, το κατατάσσει στα στρατηγικά όπλα.

Το πρόγραμμα ανάπτυξης του όπλου προέρχεται από το πρόγραμμα Apache της MBDA που υλοποιήθηκε στη δεκαετία του ‘80. Στις αρχές της δεκαετίας του 90, όταν κατέστη σαφές ότι επιχειρησιακά το ζητούμενο ήταν η δυνατότητα προσβολής επίγειων στόχων από μεγάλες αποστάσεις, από το πρόγραμμα Apache προέκυψε το SCALP EG.

Το όπλο έχουν προμηθευτεί η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η χώρα μας. Είναι επίσης γνωστό και ως Storm Shadow (αγγλική έκδοση) ή Black Saheen (έκδοση Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων). Τα αεροσκάφη τα οποία είναι πιστοποιημένοι φορείς είναι τα βρετανικά Tornado GR4, τα ιταλικά Tornado IDS, τα γαλλικά Dassault Rafale και Mirage 2000, τα ελληνικά και αραβικά Mirage 2000-5/-9 καθώς και τα Eurofighter Typhoon πλέον.

Το SCALP EG είναι ένα υποηχητικό όπλο φιλοσοφίας «fire and forget» βάρους 1230 κιλών, μέγιστης διαμέτρου 630 εκατοστών και ανοίγματος πτερυγίων τριών μέτρων. Η ώση του στροβιλοκινητήρα Turbomeca Microturbo TRI 60-30 μπορεί να αποδώσει ταχύτητα πλεύσης 0,8 Μach και η χωρητικότητα σε καύσιμο, ακτίνα άνω των 250 χιλιομέτρων. Ο σχεδιασμός του SCALP ενσωματώνει σε μεγάλο βαθμό τεχνολογία χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth). Η άτρακτος είναι κατασκευασμένη έτσι ώστε να ανακλά το μεγαλύτερο μέρος της προσπίπτουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί υλικά RAM (Radar Absorbing Materials), οπότε ο συνδυασμός καθιστά τον εντοπισμό και την αναχαίτιση του όπλου εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση.

Μπορεί να εξαπολυθεί από μέσο ή μικρό ύψος. Μετά την εκκίνηση του κινητήρα ακολουθεί καθοδική πορεία, ώστε να λάβει το προκαθορισμένο ύψος πτήσης (κάτω από τα 200 μέτρα!). Όταν βρεθεί σε αυτό το ύψος, κινείται πλέον αδρανειακά (Inertial) προς το στόχο, με ταχύτητα πτήσης 0.8mach με προορισμό τις συντεταγμένες του στόχου που έχουν εισαχθεί στο σύστημα καθοδήγησής του. Σε αυτή τη φάση της πτήσης, η κατεύθυνση του όπλου υποβοηθείται από GPS (σύντομα από το ευρωπαϊκό δίκτυο δορυφόρων Galileo) και τη ψηφιακή βάση απεικόνισης εδαφικού αναγλύφου TERPROM (TERrain PROfile Matching). To TERPROM είναι μία βάση δεδομένων που χρησιμοποιεί αποθηκευμένα ψηφιακά στοιχεία υψών εδάφους που συνδυάζονται με τα δεδομένα INS και ραδιιοϋψομέτρου για να υπολογίσουν τη θέση του όπλου πάνω από την επιφάνεια της γης.

 

Στην τελική φάση της πτήσης του, το όπλο ανέρχεται σε ένα μεγαλύτερο ύψος ώστε να βελτιώσει το οπτικό πεδίο του αισθητήρα IR που διαθέτει στο ρύγχος του. Σκοπός του τελευταίου είναι να αναγνωρίσει θετικά (ταυτοποιήσει) το στόχο και να προσδιορίσει το σημείο πρόσκρουσης. Η τερματική κατεύθυνση προς τον στόχο επιτυγχάνεται μέσω του παθητικού υπέρυθρου αισθητήρα απεικόνισης (passive Imaging Infra-Red seeker – IIR seeker) σε συνδυασμό με το αυτόνομο σύστημα αναγνώρισης στόχων (Autonomous Target Recognition-ATR).

Ο παθητικός υπέρυθρος αισθητήρας ερευνά στο οπτικό του πεδίο και συγκρίνει τις επαφές του με τις πληροφορίες (φωτογραφίες του στόχου) οι οποίες είναι περασμένες στη μνήμη του αυτόνομου συστήματος αναγνώρισης στόχων. Ακολουθεί η διαδικασία αναγνώρισης και πρόσκτησης του στόχου (target identification and acquisition process). Κατά τη διαδικασία αυτή και ενώ το όπλο προσεγγίζει το στόχο, η σύγκριση μεταξύ των επαφών του αισθητήρα IIR και του συστήματος ATR επαναλαμβάνεται συνεχώς με σκοπό τη βελτίωση της διακρίβωσης και τον προσδιορισμό της ακριβούς θέσης του στόχου και του σημείου πρόσκρουσης (πιθανότητα κυκλικού σφάλματος Θ 1m). Όταν αυτό επιτευχθεί το βλήμα λαμβάνει την κατάλληλη πορεία καθόδου ώστε να πλήξει το στόχο.

Είναι προφανές ότι για να είναι επιτυχής μία βολή βλήματος SCΑLP EG θα πρέπει να έχει προηγηθεί άριστη προετοιμασία εκ των προτέρων από το έδαφος. Και αυτό γιατί τόσο η επιλογή του στόχου, όσο και ο προγραμματισμός της πορείας πτήσης του βλήματος, λαμβάνουν χώρα πριν από την απογείωση με βάση τις υπάρχουσες αλλά και τις τελευταίες πληροφορίες.

Για την καταστροφή του στόχου, το SCALP είναι εφοδιασμένο με την πολεμική κεφαλή «Bomb Royal Ordnance Augmented Charge – BROACH» η οποία αναπτύχθηκε από την κοινοπραξία BAE Systems Land Systems Munitions & Ordnance, Thales Missile Electronics και QinetiQ. Η BROACH είναι συνολικού βάρους 450 κιλών και αποτελείται από δύο γομώσεις. Η πρώτη είναι η μικρότερη και σκοπός της είναι το βλήμα να διατρήσει το έδαφος, το σκυρόδεμα, ή τη θωράκιση του στόχου, ώστε να είναι εφικτή η είσοδος του εντός προστατευμένων στόχων. Η δεύτερη γόμωση είναι η ισχυρότερη και στοχεύει στην καταστροφή του στόχου μετά την είσοδο του βλήματος στο εσωτερικό του. Οι ακριβείς χρόνοι πυροδοτήσεως των δύο γομώσεων ρυθμίζονται μέσω δύο πυροσωλήνων μεταβλητού χρόνου, έτσι ώστε να εκτελεστούν τις κατάλληλες χρονικές στιγμές αναλόγως των χαρακτηριστικών των στόχων.

Τέλος, το όπλο μπορεί να επανακατευθυνθεί ενατίον εναλλακτιού στόχου από το μαχητικό-φορέα και είναι επίσης εξοπλισμένο με έναν μηχανισμό αυτοκαταστροφής ο οποίος ενεργοποιείται στην περίπτωση όπου η διαδικασία αναγνώρισης και πρόσκτησης του στόχου δεν είναι επιτυχής.

MdCN ή SCALP NAVAL-Game changer που η Ελλάδα αρνείται να εκμεταλλευτεί

Οι Γάλλοι μετά την επιτυχία του προγράμματος SCALP EG αποφάσισαν την αυτόνομη ανάπτυξη και κατασκευή 250 βλημάτων μακρού πλήγματος για το ναυτικό τους. 200 για τις μονάδες επιφανείας και 50 για τα πυρηνοκίνητα υποβρύχια κλάσης Barracuda αρχικά. Σήμερα το όπλο ενσωματώνεται και στα συμβατικά Scorpene 2000. Στη λήψη αυτής της απόφασης συνέβαλε καθοριστικά η άρνηση των ΗΠΑ στο γαλλικό αίτημα για την προμήθεια πυραύλων BGM-109 Tomahawk.

Το βλήμα SCALP NAVAL έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με το SCALP EG, όπως το σύστημα κατεύθυνσης και η κεφαλή μάχης BROACH. Η κύρια διαφορά πηγάζει από τη επιχειρησιακή απαίτηση για μία εμβέλεια μεγαλύτερη των 1000 χιλιομέτρων. Αυτή η ακτίνα, υπαγόρευσε την κατασκευή ενός βλήματος, το οποίο είναι κατά πολύ μεγαλύτερο (κυρίως λόγω μεγαλύτερη χωρητικότητας καυσίμου) από την έκδοση αέρος-εδάφους και κατατάσσει το SCALP NAVAL στην κατηγορία των στρατηγικών ναυτικών βλημάτων προσβολής επίγειων στόχων.

 

Με μήκος 6,50 μέτρων, διάμετρο μισού μέτρου και βάρος 1400 κιλών, το SCALP NAVAL μπορεί να εκτοξευθεί από τον κατακόρυφο εκτοξευτή κατευθυνόμενων βλημάτων (Vertical Missile Launcher) SYLVER Α70 της MBDA. Οι εκτοξευτές γενιάς SYLVER κατασκευάστηκαν για την βολή των κατευθυνόμενων βλημάτων επιφανείας-αέρος ASTER 15 και ASTER 30 των γαλλικών και ιταλικών φρεγατών HORIZON/ORIZZONTE και FREMM καθώς και των βρετανικών αντιτορπιλικών Type 45. Υπάρχουν τρεις τύποι εκτοξευτών που πλέον διατίθενται και για τις νέας γενιάς Belhara:

-O SYLVER A43, ο οποίος χρησιμοποιείται για την εκτόξευση των κατευθυνόμενων βλημάτων μέσης ακτίνας ASTER 15.

-O SYLVER A50 ο οποίος χρησιμοποιείται για την εκτόξευση των κατευθυνόμενων βλημάτων μέσης ακτίνας ASTER 15 και αντιαεροπορικής άμυνας περιοχής ASTER 30.

-Ο SYLVER Α70 ο οποίος είναι κατάλληλος τόσο για την εκτόξευση των ASTER 15/30 όσο και για των SCALP NAVAL.

Κατά τα άλλα δεν αλλάξει κάτι, πέρα από το γεγονός ότι πολλές πηγές ανεβάζουν την ακτίνα του εκτοξευόμενου από σκάφη επιφανείας SCALP Naval ακόμα και στα 1400 χιλιόμετρα! Η ουσία βρίσκεται στο ότι ακόμη και η ακτίνα των 1000 χιλιομέτρων της ναυτικής έκδοσης του όπλου είναι υπέρεπαρκής για την προσβολή οποιουδήποτε στόχου εντός τη τουρκικής επικράτειας. Βρίσκεται επίσης στο ότι το όπλο μπορεί να εξαπολυθεί ακόμη και από τους τορπιλοσωλήνες των υποβρυχίων Type 214 του ΠΝ, με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει… Τέλος, έγκειται κυρίως στο ότι όταν υπάρχει η δυνατότητα πρόσβασης σε τέτοια όπλα, προχωράς στην προμήθειά τους ταχύτατα και κάτω από συνθήκες απόλυτης μυστικότητας αν είναι δυνατόν…

 

Με άλλα λόγια δεν το διατυμπανίζεις το θέμα και δεν καταφεύγεις σε άσκοπους και γελοίους λεονταρισμούς… Όσο για το εάν το ΠΝ χρειάζεται όντως φρεγάτες οπλισμένες με SCALP Naval ή οι αποστολές στρατηγικής κρούσης θα πρέπει να αποδοθούν αποκλειστικά και μόνο στην Πολεμική Αεροπορία και το στόλο των υποβρυχίων, θεωρούμε ότι κάθε σχολιασμός είναι περιττός… Όταν είσαι με την πλάτη στον τοίχο σε Αιγαίο και Κύπρο και ΑΔΥΝΑΤΕΙΣ να ασκήσεις τα κυριαρχικά σου δικαιώματα, απλά δεν σε ενδιαφέρει ποιος θα έχει την αποστολή… Το μόνο που σε ενδιαφέρει είναι το να διασφαλίσεις ότι θα “επιστρέψεις” καταστρεπτική ισχύ πυρός σε αυτόν που θα επιχειρήσει εναντίον σου το πρώτο πλήγμα… ΟΠΟΥΔΗΠΟΤΕ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ του. Και επειδή δεν έχουμε την πολυτέλεια να μιλάμε για φρεγάτες ΑΑ άμυνας περιοχής και μονάδες επιφανείας με άλλα, ξεχωριστά, καθήκοντα ΑΣΦΑΛΩΣ και είναι αναγκαίο να προβούμε άμεσα στην προμήθεια 2+4 Belhara οπλισμένων με SCALP Naval, με παράλληλο, σοβαρό, εκσυγχρονισμό των MEKO 200HN και όχι το “πασάλειμμα” που συζητάμε τώρα. Γιατί περί πασαλείμματος πρόκειται, το οποίο μάλιστα κάναμε στις S επί Γ. Παπαντωνίου και σήμερα πληρώνουμε… 

Δημήτρης Κ. Μπάκας: Η «ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ» ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

on Friday, 23 November 2018. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Προοίμιο
Κανένα πρόσωπο γνώσης, όσο προικισμένο και εάν είναι, δεν θα μπορούσε να προβάλει στις μέρες μας έναν ισχυρισμό, όπως ο νεαρός Ιταλός πολυμαθής της Αναγέννησης Giovanni Pico Della Mirandola, ότι είχε καταφέρει να κατέχει το σύνολο της ανθρώπινης γνώσης! Ισχυρισμός που και σε εκείνη την εποχή ήταν μια χονδροειδής υπερεκτίμηση. Σήμερα η διαθέσιμη γνώση συγκεντρώνεται σε αναρίθμητα γραπτά κείμενα, που διατηρούνται σε βιβλιοθήκες και, όλο και περισσότερο, σε ηλεκτρονικές μνήμες, στις οποίες ο καθένας έχει πρόσβαση, αλλά των οποίων κανείς δεν μπορεί να αφομοιώσει παρά ένα ελάχιστο κλάσμα.
Οι ειδήμονες, μάλιστα, έχουν γλώσσες όλο πιο «ιδιωτικές».
Η πανανθρώπινη γνώση υπάρχει ως σώμα, αλλά είναι κομματιασμένη σε βαθμό που ολοκληρώνεται μόνο σε ένα δίκτυο από υπολογιστές. Όλα τα πνευματικά επιτεύγματα συγκεντρώνονται σε διάφορα είδη βιβλιοθηκών και συλλογών, στις οποίες η ελληνική λέξη «θήκη» συνιστά ένα καθολικό επίθημα (βιβλιοθήκη,
πινακοθήκη, δισκοθήκη…). Πολλές από αυτές τις «θήκες» είναι ερμητικά κλειστές και χρησιμοποιούνται περισσότερο για εμπορικό κέρδος και όχι πάντα χωρίς βλάβη των ανθρώπων. Ουσιαστικά ο άνθρωπος υποβαθμίσθηκε από απώτερος σκοπός σε μέσον εκμετάλλευσης. Από την απόλυτα εξειδικευμένη γνώση και τη διαρκώς αναπτυσσόμενη «τεχνητή νοημοσύνη» αναπτύσσονται επιτηδειότητες, αλλά δεν αναδύεται ηθική συνείδηση. Δεν προάγεται το αίσθημα της ηθικής συνύπαρξης, αλλά αναδεικνύονται ικανότητες ανταγωνισμού και αντιπαλότητας. Ο κόσμος κλυδωνίζεται από δυσπιστία, αβεβαιότητα, φόβο και απαισιοδοξία.

PDF 

Γρηγόριος Δ. Νούσιας: Οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις Γιορτάζουν!

on Wednesday, 21 November 2018. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει, ότι, όσον αφορά στην εθνική άμυνα και στην αξιοπρέπεια της Χώρας, ισχύουν δύο ακατάλυτα απλά αξιώματα:

Πρώτον, <<Θα πρέπει κανείς να είναι ισχυρότερος του αντιπάλου του νωρίς και όχι αργότερα>>.
Δεύτερον, <<Δεν μπορείς να ελπίζεις να αντιμετωπίσεις τον τρόμο μόνον με την άμυνα. Απαιτούνται και μέτρα αντίστοιχου τρόμου>>.

Ο ‘‘απέναντι τρόμος’’ είναι, από πολλών δεκαετιών, δεδομένος. Τα Γενικά Επιτελεία έχουν την ικανότητα, δυνατότητα, αρμοδιότητα και ευθύνη να μελετούν, σχεδιάζουν και εισηγούνται σωστά και με βάση το εθνικό συμφέρον, χωρίς την παρέμβαση τρίτων. Διαθέτουν πολλά καντάρια γνώσεως και εμπειρίας. Αλλά η εκτέλεση ενός εθνικού επιχειρησιακού σχεδίου, καθώς και η υλοποίηση ενός εξοπλιστικού προγράμματος, πρέπει πάντοτε να περιβάλλονται από πολιτική απόφαση, που προϋποθέτει πολιτική βούληση.

Με το δεδομένο, ότι αυτή την εποχή περιοριζόμαστε στο να βλέπομε, μάλλον αμήχανα, το τρένο των ξέφρενων Τουρκικών εξοπλισμών να περνά, και τις δικές μας αμυντικές υποδομές να φθίνουν και να φθείρονται, υψώνομε φωνή διαμαρτυρίας για την έλλειψη σχετικής πολιτικής βούλησης. Η ασκούμενη διπλωματία δεν εξασφαλίζει την αποτροπή στο διηνεκές. Μακάρι! Και αυτός ο σφιχτός εναγκαλισμός των Υπουργών Εξωτερικών και Εθνικής Άμυνας, ναι, αρραγές κεφάλαιο για αντιμετώπιση θερμού επεισοδίου στη νησιωτική ή αρχιπελαγική Ελλάδα! Και αυτό το ‘‘πλεόνασμα’’, όπως δημιουργείται και πολύ περισσότερο όπως διανέμεται, στερεί τα αναγκαία κεφάλαια από την ενίσχυση των αμυντικών υποδομών της Χώρας, από νέους εξοπλισμούς μέχρι τη διαθεσιμότητα των υπαρχόντων. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα οι Τουρκικές ένοπλες δυνάμεις θα είναι ποσοτικά και αριθμητικά εξαιρετικά βελτιωμένες. Ποιός Τράμπ και ποιός αμερικανός πρόεδρος θα τολμήσει να ματαιώσει το πρόγραμμα των αεροσκαφών F-35 προς την Τουρκία. Ο Σουλτάνος είναι και μεγάλος διπλωμάτης και σκληρός παίχτης. Αφήνομε εκτός παιδιάς τους Κανόνες Εμπλοκής. Ευαίσθητο κεφάλαιο. Αναρωτιόμαστε, γίνεται καμμιά εκπαίδευση επ’ αυτού, μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας; Διατυπώνονται αμφιβολίες. Πολλά τα στεγανά και περισσότερες οι αγκυλώσεις με ιδεοληπτικό περιτύλιγμα, στο κυβερνητικό στρατόπεδο!

Ένας μελλοντικός πόλεμος, αν και όποτε, δεν θα γίνει με τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις που αποκομίζει ο ελληνικός λαός από τα τηλεοπτικά παράθυρα, και που οδηγούν σε επιπόλαιους βαυκαλισμούς. Άλλη βαρύτητα έχει η παράβαση της μη κατάθεσης σχεδίου πτήσεως, από πλευράς τουρκικής αεροπορίας, για να ‘‘κόψει’’ το FIR Αθηνών, για εκπαιδευτικές πτήσεις στο Αιγαίο, και άλλο θα είναι το σκηνικό της απόπειρας καταλήψεως εθνικού μας εδάφους, νησιού ή έστω και βραχονησίδας. Και να μην μας διαφεύγει, ότι πολλά από τα ελληνικά του Ανατολικού Αιγαίου μπορούν να απειληθούν χωρίς καν να απαιτηθεί τα τουρκικά μαχητικά να κόψουν το FIR Αθηνών. Ο βομβαρδισμός της ελληνικής κοινής γνώμης με στατιστικά στοιχεία, σχετικά με τις αναχαιτίσεις τουρκικών αεροσκαφών, πρέπει να σταματήσει. Αποκοιμίζει! Και η τακτική, η Πολεμική μας Αεροπορία να δηλώνει παρουσία με εμπλοκές, σε κάθε είσοδο τουρκικού μαχητικού στο Αιγαίο, πρέπει να αναθεωρηθεί. Τους εκπαιδεύουμε, δωρεάν γι’ αυτούς, σε διεθνή εναέριο χώρο, από το 1974. Τους αποκαλύπτουμε τις επιδόσεις και τις δυνατότητές μας. Και το κόστος, δυσβάστακτο. Υπάρχουν τακτικές πιο αποτελεσματικές και λιγότερο ‘‘δραχμοβόρες’’, που μπορούν να αναγκάσουν την τουρκική αεροπορία να μαζέψει τα λουριά της. Είναι άλλο πράγμα βέβαια η παραβίαση εθνικού εναέριου χώρου. Εκεί, άτεγκτοί. Είμαστε υπερήφανοι για τους αναχαιτιστές της Π.Α. Και οι διώκτες καλά κρατούν. Δεχόμαστε, ότι η οποιαδήποτε αλλαγή στην τακτική θα έχει πολιτικό κόστος. Τα τηλεοπτικά παράθυρα είναι ανελέητα!

Και αυτές οι ρυθμίσεις και κανόνες του ICAO! Δεν έχομε πείσει κανέναν για το δίκιο μας. Είμαστε μόνοι! Δεν χρειάζεται να μπούμε σε λεπτομέρειες.

Ναι, προκλήσεις δεχόμαστε πολλές. Πώς τις αντιμετωπίζουμε; Δύο είναι οι κύριες συνιστώσες, η αδάμαστη ελληνική ψυχή και το φρόνημα των ελλήνων εν όπλοις. Εφαλτήριο πρέπει να είναι η καλά ενημερωμένη και απαλλαγμένη από ιδεοληψίες, ελληνική Κοινή Γνώμη. Κανένας πόλεμος και πουθενά δεν κερδήθηκε έχοντας την Κοινή Γνώμη απέναντι. Επέτειος της ενάρξεως της Μάχης του Στάλινγκραντ, πριν λίγες ημέρες. Όλοι γνωρίζουμε περίπου πώς διεξήχθη και ποιά ήταν η συμμετοχή του ενημερωμένου ρωσικού λαού και η συμβολή της εκπαιδευμένης κοινής γνώμης. Τι γίνεται όμως, εδώ, τώρα, με τα ελλείποντα αναγκαία μέσα; Ένας παλαιός διπλωμάτης, θα μας έλεγε, δείξτε εσείς (οι ένοπλες δυνάμεις) πυγμή, για να χτυπήσουμε κι εμείς τη γροθιά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων! Στο οποίο τραπέζι, οι τρίτοι, οι ‘‘Μεγάλες Δυνάμεις’’, οι ‘‘Σύμμαχοι’’, θα φθάσουν, ίσως, με ελεγχόμενη καθυστέρηση. Και όλοι πλέον θα μιλήσουν για τετελεσμένα. Εκεί που βρισκόμαστε, στα εδάφη που κατέχουμε, κατά την Φιλοκράτειον ειρήνη.

Είναι δε υψηλή εθνική επιταγή, να μην δώσομε, εμείς, την αφορμή που θα οδηγήσει στην έξαψη του τουρκικού εθνικισμού, και θα προκληθούν βυσσοδομούμενα έκτροπα. Τα θερμά επεισόδια του 1955, 1964, 1967 και 1974, είτε ξεκίνησαν με τουρκικές προβοκάτσιες είτε με ημέτερες εγκληματικές ενέργειες, και που, δυστυχώς πάντα για τον ελληνισμό, κατέληξαν σε απώλειες, πρέπει νηφάλια να αναλύονται, με έμφαση στα αίτια και τις αφορμές. Ναι, συμφωνούμε, ότι οι δύο λαοί επιθυμούν, και ευχόμαστε, να ζήσουν ειρηνικά. Χωρίς παρεμβάσεις τρίτων. Αλλά . . . ‘‘αν επιθυμείς διαρκή ειρήνη, μη χτυπάς τα τύμπανα, ούτε στα πανηγύρια’’!

Και αν η παρούσα προσέγγιση θεωρηθεί Μεφιστοφελική, για να αναστατώσει πνεύματα, περιοριζόμαστε να πούμε, ότι δεν έχομε άλλα περιθώρια για να μας ξαναπάρει ο αέρας τη σημαία, αλλά ούτε και περιθώρια άλλος Δήμαρχος να δημιουργεί καταστάσεις που προκαλούν.

Ευχές πολλές στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, για υψηλό ηθικό και χαλύβδινη θέληση. Και πάντα υπό την σκέπη της Θεομήτορος. Χρόνια Πολλά.

Και . . . <<Μην μνησικακείτε, ώ Αθηναίοι>>! Η κραυγή, από τον 4ον π.Χ αιώνα.

21 Νοεμβρίου 2018. Γρηγόριος Δημ. Νούσιας – Αεροπόρος.

 

Ιπποκράτης Δασκαλάκης: «Η Απλότητα Δομής Διοικήσεως, η Σαφήνεια των Αποστολών και η Δημιουργία Ηγετών σε κάθε Επίπεδο ως Αντίδοτα στην Πολυπλοκότητα του Πολυχωρικού Περιβάλλοντος Μάχης»

on Tuesday, 02 October 2018. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

Εισήγηση στο πλαίσιο του Συνεδρίου:

Διοίκηση και Ηγεσία των Χερσαίων Δυνάμεων στο Πολυχωρικό Περιβάλλον Μάχης

 Commanding and leading Land Forces in the Multi-Domain Operational Environment

(Session 4)

Ιπποκράτης Δασκαλάκης

Υποστράτηγος εα

Υποψήφιος Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων Παντείου Πανεπιστημίου

Διευθυντής Μελετών Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών

Στη σύντομη τοποθέτηση μου στο αντικείμενο της Διοίκησης και Ηγεσίας των Χερσαίων Δυνάμεων στο Πολυχωρικό Περιβάλλον Μάχης θα προσπαθήσω να αποφύγω την παράθεση ορισμών, την ανάλυση εννοιών και την αντιπαράθεση των δεκάδων αξιόλογων θεωριών που έχουν διατυπωθεί και συναντώνται σε πλήθος συγγραμμάτων και κανονισμών.

Θα προσπαθήσω να πλησιάσω το αντικείμενο περισσότερο εμπειρικά και λιγότερο ακαδημαϊκά καθώς για το τελευταίο υπάρχουν πολύ ικανότεροι εμού στη διημερίδα. Αναπόφευκτα θα εστιάσω στο συγκεκριμένο ελλαδικό χώρο, πραγματικά πολυχωρικό –με την έννοια όχι μόνο των αλληλένδετων τριών βασικών διαστάσεων αλλά και των μορφών των απειλών και των διαφορετικών αλλά αλληλοεπηρεαζόμενων επιχειρησιακών θεάτρων (περιβάλλοντα μάχης).

Αποφεύγοντας λοιπόν τους ορισμούς, όταν κάνω αναφορά στην έννοια της Διοικήσεως, υπονοώ ένα σύνολο ατόμων-τμημάτων που συνδέονται με συνεχείς και πολυεπίπεδες λειτουργίες/διαδικασίες, με καθορισμένη ιεραρχική εξάρτηση, καθορισμένες εξουσίες και ευθύνες, αντίστοιχα μέσα, που εξασφαλίζουν την υποστήριξη ενός στρατεύματος και την επιτυχή εκτέλεση της αποστολής του.

Οι αμερικανικοί κανονισμοί συνδέουν άμεσα την ηγεσία με τη διοίκηση όταν περιγράφουν τη Διοίκηση ως την εξουσία την οποία ένας διοικητής νομίμως ασκεί επί των υφισταμένων του, λόγω βαθμού ή θέσης και η οποία περιλαμβάνει την ηγεσία, την εξουσία, την ευθύνη, και την υποχρέωση εκπλήρωσης της αποστολής. Πιο κυνικά ο Creveld στο έργο του «Η Διοίκηση στον Πόλεμο» υποστηρίζει ότι η πεμπτουσία της Διοικήσεως είναι να στέλνεις άνδρες στο θάνατο.

Για την έννοια της Ηγεσίας, θα καταφύγω σε δικό μας στρατιωτικό ορισμό σύμφωνα με το οποίο ως ηγεσία ορίζεται η τέχνη με την οποία ο ηγέτης επηρεάζει και κατευθύνει τους άλλους, κατά τέτοιο τρόπο ώστε, να κερδίσει την εμπιστοσύνη, την υπακοή, το σεβασμό, τη συνεργασία μεταξύ των ατόμων και την πιστή τους αφοσίωση για την επίτευξη του κοινού σκοπού.

Φυσικά θα βρείτε πολύ πληρέστερους ορισμούς. Όλοι όμως συμφωνούν ότι το ζητούμενο αποτέλεσμα της Διοικήσεως και της Ηγεσίας, έννοιες αδιάσπαστα συνδεδεμένες, είναι η επιτυχής εκτέλεση της αποστολής ή αλλιώς η επίτευξη του κοινού σκοπού-στόχου. Και όπως πολύ απλά το αμερικανικό εγχειρίδιο FΜ 22-100 περιγράφει, στόχος είναι η νίκη στη μάχη/πόλεμο.

Για τον έννοια του Πολυχωρικού Περιβάλλοντος Μάχης θα χρησιμοποιήσω μια μεταφορική έννοια που τον περιγράφει ως το περιβάλλον εκείνο που εμπεριέχει όλα όσα ήδη γνωρίζουμε σε συνδυασμό με αυτά που φανταζόμαστε και ίσως και ορισμένα που δεν έχουμε καν ακόμη φανταστεί! Όσο υπερβολική ή φιλολογική και αν φαίνεται η παραπάνω έκφραση ίσως αποτελεί μια από τις παραδοχές που θα μας οδηγήσουν στην κατάλληλη προετοιμασία μας για την αντιμετώπιση αυτού του περιβάλλοντος. Και όχι μόνο στην αντιμετώπιση, όρο που εμπεριέχει την παθητική στάση και άμυνα, αλλά στην εκμετάλλευση του -δημιουργώντας έγκαιρα τις κατάλληλες ευκαιρίες- για την επίτευξη των δικών μας στόχων. Στο Πολυχωρικό Περιβάλλον Μάχης αναμένεται να συναντήσουμε, εκτός από τα συμβατικά στρατιωτικά μέσα, τακτικές, δόγματα και δυνάμεις και πλήθος μη συμβατικών με ολοένα αυξανόμενη τη δυσκολία διαχωρισμού τους.

Η σημερινή εστίαση στις Χερσαίες Δυνάμεις με τίποτα δεν μπορεί να παραβλέψει τις υπόλοιπες 2 διαστάσεις, με τον αέρα να υπερκαλύπτει τα πάντα και το υγρό στοιχείο να βρίσκεται σε εγγύτητα το πολύ 100 χιλιομέτρων από το πιο μεμακρυσμένο χερσαίο τμήμα μας. Φυσικά πανταχού παρούσα και η αόρατη διάσταση των κάθε είδους εκπομπών αλλά και ο διαστημικός χώρος με τα ασαφή όρια και τις διευρυνόμενες στρατιωτικές εφαρμογές. Πλέον όμως των διαστάσεων, καθοριστικός και αποφασιστικός, ο ενίοτε απρόβλεπτος και δύσκολα μετρήσιμος ηθικός παράγοντας, ως ατομικό χαρακτηριστικό αλλά και ομαδική/συνολική έκφραση που ανατρέπει ακόμη και προσεκτικούς συσχετισμούς ισχύος.

Η ορθή κατανόηση της φύσεως της απειλής, όπως αυτή αναμένεται να λάβει χώρα στο συγκεκριμένο Πολυχωρικό Περιβάλλον, είναι η πρώτιστη προτεραιότητα για την απαιτούμενη προετοιμασία μας και ανάλογη δόμηση της Διοικήσεως των στρατευμάτων μας αλλά και διαμόρφωσης της Ηγεσίας σε όλα τα επίπεδα. Ειδικά η τελευταία απαιτεί μακροχρόνιες προσπάθειες και κυρίως την επίμονη και συνεχόμενη στόχευση μιας κρίσιμης μάζας «μεταρρυθμιστών» στρατιωτικών σε ανώτατα και ενδιάμεσα επίπεδα.

Η μη ορθή κατανόηση της φύσεως τη απειλής ενδέχεται να έχει τραγικά αποτελέσματα. Επιγραμματικά θα αναφερθώ στη λανθασμένη εστίαση του ικανότατου ισραηλινού στρατού, επί μια εξαετία (2000-2006), σε επιχειρήσεις χαμηλής έντασης (Low Intensity Conflict) που οδήγησε σε πολλαπλές αρρυθμίες και αποτυχίες κατά τη διεξαγωγή χερσαίων επιχειρήσεων το 2006, εναντίον ενός καλά προετοιμασμένου αλλά οπωσδήποτε καταφανώς ασθενέστερου αντιπάλου, της Hezbollah.

Επαναλαμβάνω συχνά την περίπτωση του 2ου πολέμου Λιβάνου (2006), καθώς συχνές είναι οι, από πολλά μάλιστα χείλη, αναφορές σε νέου τύπου συγκρούσεις, ασύμμετρες ή υβριδικές απειλές που καθιστούν ανεδαφική και άχρηστη την προετοιμασία μιας σύγκρουσης υψηλής έντασης ίσως και παρατεταμένης διάρκειας. Αναμφισβήτητα οι παραπάνω «νέες» (εντός εισαγωγικών γιατί επί της ουσίας δεν είναι νέες) ή υβριδικές ή ασύμμετρες, μορφές συγκρούσεων θα λάβουν χώρα πριν, αλλά και κατά τη διάρκεια των κλασσικών συγκρούσεων που θα ακολουθήσουν, αν δεν έχει επιτευχθεί ο στόχος με την εφαρμογή μόνο των πρώτων. Εδώ εντοπίζεται και η πρώτη δυσκολία της προετοιμασίας των χερσαίων δυνάμεων. Δεν είναι μόνο η ποικιλομορφία του περιβάλλοντος (κλασσικό χερσαίο, ιδιόμορφο νησιωτικό) αλλά και η ποικιλία των απειλών και η διακύμανση της έντασης και διάρκειας των συγκρούσεων που καθιστούν επιτακτική την προετοιμασία για ένα ευρύ φάσμα εξελίξεων. Γνωρίζουμε όλοι ότι η ευρύτητα των αποστολών που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε πολλαπλασιάζει τις απαιτήσεις διοίκησης, ηγεσίας, οργάνωσης, εκπαίδευσης, δόγματος και εξοπλισμού. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη καθώς ο αντίπαλος ενδεχομένως θα έχει την πρωτοβουλία, σε ορισμένα αν όχι σε όλα τα επίπεδα, στο σύνθετο αυτό περιβάλλον.

Επιπλέον, η φονικότατα και πληθώρα των όπλων που διατίθενται εκατέρωθεν -και η εμπλοκή τους σε περιορισμένη σχετικά έκταση- εξασφαλίζουν τη δημιουργία ενός πρωτόγνωρου σε βία περιβάλλοντος με καθοριστικές συνέπειες και κλονισμό όχι μόνο στους απλούς μαχητές αλλά και σε όλα τα κλιμάκια της ιεραρχίας. Υπό αυτές τις συνθήκες είναι αναμενόμενη, η μερική έως και πλήρης διακοπή των δικτύων διοικήσεως μεταξύ των διαφόρων κλιμακίων. Επιπλέον αναπόφευκτη θα είναι και η πλήρης εξουδετέρωση μονάδων ή επιτελείων με αδυναμία αντίδρασης και εφαρμογής των σχεδίων. Εκτιμάται ότι το 30% των διοικήσεων, κάθε επιπέδου, θα εξουδετερωθούν ή στην καλύτερη περίπτωση θα απολέσουν τη δυνατότητα ενάσκησης διοικήσεως. Σύγχυση πρωτόγνωρων διαστάσεων αναμένεται να επικρατήσει τις πρώτες κρίσιμες ώρες της αναμέτρησης και μεγάλος αριθμός τμημάτων θα κληθούν να δράσουν με βάση τα υφιστάμενα σχέδια, τις προϋπάρχουσες κατευθύνσεις και μια πρωτογενή εκτίμηση καταστάσεως των διοικητών τους.

Το χαοτικό αυτό περιβάλλον θα απαιτήσει εναλλακτικούς τρόπους διοίκησης (αλλαγή υπαγωγής, αυτόνομες επιχειρήσεις), πολλαπλά μέσα επικοινωνιών, ύπαρξη ευρύτατης πρόβλεψης και κυρίως την ετοιμότητα αντίδρασης όλων των κλιμακίων με γνώμονα την εκτέλεση της αποστολής, σαφώς προκαθορισμένης, αλλά και με κατανόηση της ευρύτερης στόχευσης του προϊσταμένου κλιμακίου και γειτονικών μονάδων. Οι αποστολές σε όλα τα κλιμάκια θα απαιτηθεί να δίνουν απάντηση σε δεκάδες ενδεχόμενες καταστάσεις και απειλές μέσω της παροχής επιτακτικών στόχων αλλά και γενικών κατευθύνσεων και με γνώμονα ότι η βαρύνουσας σημασίας διαταγή πεδίου μάχης ενδεχομένως να μην εκδοθεί ποτέ ή να μην φθάσει στον αποδέκτη της! Η αρτιότητα όμως των αποστολών δεν εξασφαλίζει τη σωστή υλοποίηση τους, εάν οι υφιστάμενοι δεν έχουν αποκτήσει την αναγκαία όσμωση με τις ανησυχίες και τον τρόπο σκέψεως των διοικητών τους. Αυτό εξασφαλίζεται με τη συνεχή επαφή τους, ανταλλαγή απόψεων και προβληματισμών επί τακτικών θεμάτων και δοκιμασιών μετά ή άνευ στρατευμάτων. Ας αναρωτηθούμε όλοι μας πόσο χρόνο αφιερώνουμε σε ανάλογες προσπάθειες?

Τρομακτική λοιπόν ισχύς πυρός που θα συνδυαστεί με ταχύτατες μετακινήσεις και ελιγμούς σε όλες τις διαστάσεις με ανατροπές στη γνωστή συνέχεια του μετώπου. Οι μαρτυρίες σε όλες τις σύγχρονες συγκρούσεις, ακόμη και σε αυτές περιορισμένης έντασης, κάνουν λόγο για μια αυξημένη αβεβαιότητα για τις εξελίξεις, τον αντίπαλο αλλά ακόμη και τις φίλιες δυνάμεις. Πολύπλοκα ηλεκτρονικά συστήματα, σε συνθήκες εργαστηριακού περιβάλλοντος, εξασφαλίζουν ικανοποιητικές επιδόσεις πρόσκαιρα, μέχρι να υιοθετηθούν αιφνιδιαστικά αποτελεσματικά αντίμετρα (συστήματα ή τακτικές). Τελικά οι αγωνιώδεις προσπάθειες δεκαετιών για επίτευξη της σχετικής «βεβαιότητας», παρά τη χρήση εξελιγμένων μέσων, δεν έχουν επιφέρει τα καθοριστικά αποτελέσματα που υπόσχονται οι σχεδιαστές τους. Επιπλέον οι εντυπωσιακές -σε συνθήκες εργαστηρίου- επιδόσεις των συστημάτων διοικήσεως και ελέγχου δημιουργούν την επικίνδυνη ψευδαίσθηση της βεβαιότητας στα ανώτερα κλιμάκια, άρα και της δυνατότητας ορθής και έγκαιρης επέμβασης τους. Αυτή η ψευδαίσθηση απόκτησης της «βεβαιότητας», σε συνδυασμό με ένα γραφειοκρατικό συγκεντρωτικό σύστημα που αναπόφευκτα γιγαντώνεται σε όλους τους οργανισμούς -συμπεριλαμβανομένων των ενόπλων δυνάμεων- αποτελούν τη χειρότερη τροχοπέδη στην προετοιμασία αντιμετώπισης των σύγχρονων απειλών. Αν μάλιστα προσθέσουμε την -κατανοητή- βούληση της κάθε πολιτικής ηγεσίας να έχει ρόλο ακόμη και επί τακτικών θεμάτων, βούληση που ενισχύεται από την επιθυμία διατήρησης ελέγχου επί της κλιμάκωσης των επιχειρήσεων, αλλά και από τις ανεφάρμοστες διαβεβαιώσεις της στρατιωτικής ηγεσίας, καταλήγουμε σε μια τρομερή αυτοπαγίδευση της ουτοπικής επιδίωξης της «βεβαιότητας» με ανάλογες συνέπειες στην προετοιμασία μας.

Συχνά λησμονούμε τη ψυχολογική επίδραση πάνω στο μαχητή, συμπεριλαμβανομένης και της ηγεσίας του σε όλα τα επίπεδα, που θα έχει η πρωτόγνωρη αυτή σύγκρουση δυνάμεων σε σχετικά μικρό πεδίο μάχης. Έχοντας απολέσει την πολεμική εμπειρία, αδυνατούμε να προετοιμάσουμε τα τμήματα μας για την ωμότητα και σφαγή μιας σύγχρονης σύρραξης. Ενίοτε δε εθελοτυφλούμε θέλοντας να πιστέψουμε ότι η χερσαία σύγκρουση έχει υποβαθμιστεί και η πρωτοκαθεδρία της εμπλοκής έχει μεταφερθεί στις αεροναυτικές δυνάμεις.

Δυστυχώς, αντλώντας εμπειρίες από άλλες περιπτώσεις, μη σχετικές με τη δική μας, προβληματιζόμαστε για συγκρούσεις χαμηλής έντασης όπου το κύριο ζητούμενο είναι η επίτευξη περιορισμένων στόχων, με επίδειξη μέγιστης αυτοσυγκράτησης και επιζητούμενη την πρόκληση των ελάχιστων δυνατών απωλειών αμφοτέρων και την ταχεία αποκλιμάκωση. Με αυτά τα δεδομένα προετοιμάζονται ανάλογα και τα συστήματα διοικήσεως που αναπόφευκτα καθίστανται υπερβολικά συγκεντρωτικά.

Στη δική μας περίπτωση εκτιμώ ότι, έχοντας συνειδητοποιήσει το αναπόφευκτο χάος που θα δημιουργήσει η ένταση των συγκρούσεων, θα πρέπει να κινηθούμε στην αντίθετη κατεύθυνση, αυτή της αποκέντρωσης και ικανότητας διεξαγωγής «αυτόνομων» επιχειρήσεων από κάθε κλιμάκιο. Θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι στο σύγχρονο περιβάλλον, η ύπαρξη πολλαπλών ενδιάμεσων επιπέδων διοικήσεων, μάλλον προκαλεί καθυστερήσεις -ίσως και τριβές- παρά επιλύει το πρόβλημα της «αβεβαιότητος». Ενώ όμως στο επίπεδο διακηρύξεων το αναγνωρίζουμε και εξαγγέλλουμε περιορισμούς στα επίπεδα διοικήσεως εντούτοις, τα επαναφέρουμε από το «παράθυρο» χάρη του καλύτερου συντονισμού και ελέγχου!

Προσπάθησα να καταδείξω ορισμένα χαρακτηριστικά του Πολυχωρικού Περιβάλλοντος Μάχης στο συγκεκριμένο δικό μας χώρο. Ένα περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο πολύπλοκο. Αρκετές φορές, στην πολυπλοκότητα το καλύτερο αντίδοτο είναι η απλότητα. Ξεκάθαρη δομή διοικήσεως, λιγότερα κλιμάκια μεταξύ τελικού διατάσσοντος και εκτελούντος, απλή και κατανοητή η αποστολή. Δεδομένη η απώλεια επαφής, εκατέρωθεν και πλευρικά. Άρα κάθε κλιμάκιο προετοιμάζεται από τώρα για αυτόνομη δράση με γνώμονα την αποστολή του προϊσταμένου, των γειτόνων και τη γενική κατάσταση. Εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνιών βασιζόμενοι σε παραδοσιακά και μη μέσα.

Έχοντας μάλιστα ως δεδομένο, ότι ο υπαρκτός αντίπαλος διαθέτει σωρεία πλεονεκτημάτων και ειδικά αυτό της πρωτοβουλίας, πρέπει ανάλογα να δομήσουμε τη δομή διοικήσεως και τις διαδικασίες της.

Ενώ οι αδυναμίες του δικτύου διοικήσεως μπορούν σχετικά εύκολα, με κατάλληλες προσαρμογές να αντιμετωπιστούν, η αλλαγή νοοτροπίας των στελεχών καθίστανται το θεμελιώδες πρόβλημα. Στελέχη κάθε βαθμίδος και σε κάθε επίπεδο έχουν γαλουχηθεί με το «δόγμα» της άμεσης ιεραρχικής ενημέρωσης, σε αντίθεση βέβαια με ότι αναγράφουμε στους κανονισμούς μας και εξαγγέλλουμε περί πρωτοβουλίας. Η γοητεία της απόκτησης της «βεβαιότητας» είναι ακατανίκητη και σε συνδυασμό με τις απατηλές υποσχέσεις της τεχνολογίας και το φοβικό σύνδρομο της υπεραντίδρασης και των συνεπειών των λανθασμένων αποφάσεων του «στρατηγικού δεκανέα» αποτελούν τροχοπέδη.

Καθώς η διοίκηση είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την Ηγεσία πρέπει πρωτίστως να επικεντρωθούμε στη διαμόρφωση ηγετών (κάθε κλιμακίου) που θα μπορούν να ανταποκριθούν επιτυχώς στις απαιτήσεις του Πολυχωρικού Περιβάλλοντος Μάχης. Συνταγή δημιουργίας ηγετών παγκοσμίως δεν υπάρχει. Ουτοπική συχνά και η επιδίωξη δημιουργίας ηγετών ικανών να ικανοποιούν τις απαιτήσεις όλων των επιπέδων. Μέγιστη πρόκληση της Διοικήσεως, η διαμόρφωση και επιλογή ηγετών καταλλήλων για το ανάλογο επίπεδο. Η καταλληλότητα ενός στελέχους ως ηγέτη Λόχου δεν προδιαγράφει και την επιτυχία στα καθήκοντα Διοικητού Τάγματος, απλά αποτελεί ενισχυτικό κριτήριο. Φοβάμαι ότι οι σημερινές διαδικασίες αξιολόγησης που βασίζονται σε ανούσιες και ατεκμηρίωτες περιγραφές δεν επαρκούν. Τα φύλλα αξιολογήσεως επικεντρώνονται σε μια γραφειοκρατική αξιολόγηση που δεν καταλήγει σε συγκεκριμένο συμπέρασμα για τον αξιολογούμενο, ούτε για τη βελτίωση του, αλλά ούτε και για την αξιοποίηση του από την υπηρεσία. Στο υπερβολικά υψηλό 95% των περιπτώσεων, ο αξιολογών επιθυμεί να έχει τον αξιολογούμενο ως υφιστάμενο του Διοικητή και Επιτελή σε κάθε περίπτωση -γεγονός πέρα από κάθε πραγματικότητα. Αναμφίβολα, αντίθετη άποψη θα προκαλούσε και μια δυσάρεστη τριβή στο εσωτερικό του Επιτελείου ή Μονάδος, ίσως και μια αντιπαραγωγική αλληλογραφία.

Τα τελευταία χρόνια, παγκοσμίως, υπάρχει μια τάση, δημιουργίας ενός σώματος αξιωματικών ευρείας μόρφωσης. Ο κλασσικός μαχητής, τείνει να παραμεριστεί έναντι ενός ακαδημαϊκά μορφωμένου στελέχους με ευρεία κατανόηση της κυβερνητικής λειτουργίας και των διεθνών σχέσεων. Προσόντα απαραίτητα για την ολοκλήρωση της προσωπικότητας και ηγετικών και διοικητικών προσόντων των στελεχών που προορίζονται για τις ανώτατες βαθμίδες της ιεραρχίας. Αναμφισβήτητα, η γενικότερη αύξηση του μορφωτικού επιπέδου επιφέρει σωρεία θετικών αποτελεσμάτων σε όλους τους τομείς της λειτουργίας του στρατεύματος. Χρειάζεται όμως μεγάλη προσοχή για να διατηρηθεί η δεσπόζουσα θέση της στρατιωτικής φυσιογνωμίας και ικανοτήτων του στελέχους. Προσωπική μου άποψη είναι ότι το αυριανό Πολυχωρικό Περιβάλλον της Μάχης θα αποτελέσει ένα σύγχρονο σφαγείο ανεπανάληπτης έντασης και σφοδρότητας και μόνο καλά προετοιμασμένα στρατεύματα με επαρκή ηγεσία θα επιβιώσουν και θα διεκδικήσουν με αξιώσεις την νίκη. Ως εκ τούτου η εκπαίδευση πρέπει να εστιάζεται στην απόκτηση ικανοτήτων επιβίωσης στο σύγχρονο αυτό σφαγείο και στη διασφάλιση προϋποθέσεων επικράτησης.

Το καθήκον της σημερινής ηγεσίας είναι να αντιληφθεί ορθά την πραγματικότητα που έρχεται και να λάβει από τώρα τα κατάλληλα μέτρα. Δεν αναφέρομαι σε εξοπλισμούς και συστήματα διοικήσεως και ελέγχου, τα οποία οπωσδήποτε είναι απαραίτητα. Αναφέρομαι σε υιοθέτηση απλών μορφών διοικήσεως ικανών να επιβιώσουν στο Πολυχωρικό Περιβάλλον της Μάχης. Την αναμενόμενη δυσλειτουργία και αβεβαιότητες αυτών όλων των συστημάτων πρέπει να την καλύψουν ανάλογα δόγματα που θα στηρίζονται στην εκτέλεση μιας ελάχιστης και μεγίστης αποστολής, με ευρεία πρωτοβουλία σε όλα τα επίπεδα. Όλα τα παραπάνω πρέπει να δοκιμαστούν υπό συνθήκες σκληρής εκπαίδευσης σε οριακές καταστάσεις ακόμη και με ενδεχόμενους κινδύνους.

Η πρωτοβουλία δεν αποκτάται με την εγκωμιαστική αναφορά της σε διαλέξεις και σχολές αλλά βιώνεται στην πράξη, σε καθημερινές καταστάσεις, σε απρόβλεπτα γεγονότα αλλά και σε ελεγχόμενες δοκιμασίες. Η ανάπτυξη πνεύματος πρωτοβουλίας θα απαιτήσει τη σε βάθος αξιολόγηση του κάθε υφισταμένου και ένα πραγματικό «σκληρό στομάχι» για κάθε προϊστάμενο. Μόνο με αυτό τον τρόπο θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ηγέτες που με αξιώσεις θα αντιμετωπίσουν τις σύγχρονες προκλήσεις.

Δεν αναφέρθηκα σε συστήματα διοικήσεως και ελέγχου, με το γνωστό γράμμα C υψωμένο στη νιοστή δύναμη (πχ C4I). Ούτε σε σύνθετα συστήματα με πολύπλοκα ονομασίες που υπόσχονται τον εντοπισμό κάθε κίνησης -ακόμη και σκιάς- σε απόσταση δεκάδων χιλιομέτρων. Ούτε αναφέρθηκα σε στελέχη και μαχητές που μέσα από πολύπλοκες συσκευές θα δέχονται όγκο πληροφοριών και απορρίπτοντας τις περιττές θα επιλέγουν άμεσα τον ορθό τρόπο ενεργείας έχοντας ενημερώσει τους ιεραρχικά προϊσταμένους τους που θα μπορούν και αυτοί με τη σειρά τους να επέμβουν διορθώνοντας τυχόν λανθασμένες ενέργειες. Προτίμησα να δώσω το βάρος στη σφοδρότητα και αβεβαιότητα του σύγχρονου Πολυχωρικού Περιβάλλοντος και στην ανάλογη προετοιμασία του κάθε μαχητή, τμήματος και των ηγετών τους σε όλα τα επίπεδα. Σκοπός μου, ίσως πηγαίνοντας κόντρα στο ρεύμα, να καταδείξω την ανάγκη προετοιμασίας που θα δώσει έμφαση σε καθαρά στρατιωτικές ικανότητες-δεξιότητες σε ένα περιβάλλον πρωτόγνωρης έντασης, πίεσης, σύγχυσης και απωλειών.

Αυτή η προετοιμασία είναι το τιτάνιο έργο που πρέπει να αναλάβει η σημερινή ανώτατη ηγεσία, υπό πιεστικές συνθήκες χρόνου, ελλείψεις μέσων, λανθασμένων νοοτροπιών και πολιτικού κόστους αλλά και μιας επικίνδυνης περιρρέουσας αντίληψης περί νέων μορφών πολέμου χαμηλής έντασης, «χειρουργικών» επεμβάσεων και αριστοτεχνικών ελιγμών με μικρές απώλειες εκατέρωθεν. Βέβαια είναι πολύ πιθανόν οι παραπάνω μορφές συγκρούσεων να διεξαχθούν από έναν αντίπαλο που συγχρόνως θα επισείει την απειλή του γενικευμένου ολέθρου και αλλοίμονο μας αν δεν είμαστε έτοιμοι να τον ακολουθήσουμε ή και αξιόπιστα να τον πείσουμε ότι εμείς πρώτοι θα διαβούμε τις πύλες της κολάσεως.

Καμία όμως μεταρρύθμιση δεν μπορεί να προέλθει μόνο από αποφάσεις της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας αν δεν έχει κατορθώσει να εμφυσήσει το όραμα της σε μια κρίσιμη μάζα μεσαίων στελεχών που θα αναλάβουν να τρέξουν στην καθημερινότητα -υπό την κάλυψη της- τις πραγματικά ριζοσπαστικές αλλαγές που χρειαζόμαστε. 

Χριστίνα Μπαρμπαρούση, Αναλύτρια ΚΕΔΙΣΑ : Η Οικονομική του Πολέμου: Το μεγάλο δέντρο και το μικρό

on Friday, 29 June 2018. Posted in Ένοπλες Δυνάμεις

barbarousi_min

 «Το πλεονέκτημα στον πόλεμο δεν το δίνουν τα όπλα,

αλλά τα χρήματα που δαπανώνται»

Θουκυδίδης | 460 – 394 π.Χ.

Από κτήσεως κοινωνιών, οι αιτίες γεννήσεως πολέμου μεταξύ δύο ή/και περισσότερων εμπλεκόμενων μερών λειτουργούν ως κομπρέσορας στήριξης ή συμπίεσης της μηχανής μιας οικονομικής γεωγραφίας ειρήνης.


Μια βασική αιτία μιας τέτοιας κατάληξης είναι η άνιση κατανομή της ανάπτυξης (οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής, ανθρωπογεωγραφικής, στρατιωτικής, εδαφικής, πλουτοπαραγωγικής, τεχνολογικής, πολιτισμικής κλπ) σε έναν τόπο, δηλαδή, η υπανάπτυξη· αυτή οδηγεί αξιωματικά στην ανάγκη ανακατανομής της ισχύος και επαναπροσδιορισμού των κέντρων δύναμης σε αυτή την οικονομική γεωγραφία. Κατ’ αυτό τον τρόπο, τα μερίδια του βάρους του πολέμου, που κατανέμονται μεταξύ των διάφορων τάξεων, ρυθμίζουν και την ένταση της κοινωνικής δικαιοσύνης των εμπλεκόμενων μερών. Τα μερίδια αυτά είναι, που ρυθμίζουν και το πώς δουλεύει ο κομπρέσορας.

Στο παράδειγμά μας, θεωρούμε, ότι εξετάζουμε δύο οικονομικές γεωγραφίες – παίκτες, σύμφωνα με το διπολικό ή δυαδικό σύστημα (bipolar ή binary system) περιφερειακής ανάπτυξης. Στο παράδειγμα αυτό, όλες οι δυνάμεις που ασκούνται είναι της τάξεως peer-pressure και συχνά ως double-blind peer-pressure, αφού η δράση του ενός πρέπει να επικρατήσει επί της αντιδράσεως του άλλου και πάντα με τυφλές πληροφορίες και –ακολούθως– προσδοκίες νίκης (ο ένας αγνοεί την πραγματική θέση του άλλου, ωστόσο δρα ορθολογικά –δηλαδή, σαν να τη γνώριζε και χωρίς να το μετανιώνει αργότερα).

Ας δούμε, όμως, ποιες δυνάμεις αλληλεπιδρούν μεταξύ τους πριν μετουσιωθούν σε πόλεμο [δανειζόμαστε την έννοια της εντροπίας του Δεύτερου Νόμου της Θερμοδυναμικής για να μπορέσουμε να δείξουμε τι συμβαίνει, όταν περνούμε από τη μία κατάσταση (εδώ : το δίπολο ανάπτυξης – υπανάπτυξης) στην άλλη (εδώ : ο πόλεμος ως παράλληλη οικονομία)]. Στον πόλεμο μεταξύ δύο οικονομιών, η εντροπία είναι αυτή που κάνει το καλό καλύτερο και το κακό χειρότερο.

Στο διπολικό σύστημα ανάπτυξης – υπανάπτυξης (περιφερειακό πρόβλημα) έχουμε μια γεωγραφική περιοχή Α, που συνεχώς απορροφά πόρους (ανθρώπινους, οικονομικούς, κοινωνικούς, τεχνολογικούς, εργασιακούς, γεωφυσικούς κλπ) από μια γεωγραφική περιοχή Β, που συνεχώς απομυζείται, καταλήγοντας να δημιουργεί έναν μηχανισμό αυτοτροφοδοτούμενης εξάρτησης : στην οικονομία η εξάρτηση σημαίνει, ότι πάντα υπάρχει ένα εσωστρεφές στοιχείο, που διαρκώς απορροφάται (και που μόνο παίρνει) από ένα άλλο εξωστρεφές σύστημα (το οποίο μόνο δίνει).

Και αν υποθέσουμε, ότι κινούμαστε στο 100% των διαθέσιμων πόρων της ως άνω γεωγραφικής περιοχής, τα bipolar μερίδια ελέγχου των πόρων αυτών θα είναι πάντα 60-40% ή 70-30% ή ακόμη χειρότερα 80-20% (κατά Pareto και όπως κυριαρχεί παντού στη φύση), αλλά ποτέ 50-50%. Γιατί τότε δεν θα μιλούσαμε για οικονομία πολέμου, αλλά για οικονομία ειρήνης. Έτσι, όταν μια εθνική ή περιφερειακή οικονομία (κράτος ή σύνολο κρατών μιας ηπείρου) αρχίζει να παράγει από το 20% και πάνω των πόρων της ευρύτερης περιοχής (κομπρέσορας), αυτομάτως μπαίνει στο στόχαστρο του πολέμου.

Τέτοια και ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα θερμών ή ψυχρών καταλήξεων του περιφερειακού προβλήματος είναι το δίπολο Γερμανίας – Ελλάδας ή η παλαιόθεν σχέση Βρετανικής Αυτοκρατορίας – Ινδίας, που έχει βάλει έως σήμερα στον κομπρέσορα της εξάρτησης τις εθνικές οικονομίες των δεύτερων.

Από αυτό το σημείο και έπειτα, παύει η αναφορά στην ελληνική (ή την ινδική αντίστοιχα) περιφέρεια και αρχίζει η αναφορά στο γεωγραφικό εκείνο κομμάτι της Ευρώπης, ως τμήμα της ευρωπαϊκής περιφέρειας (ήτοι η Ελλάδα ως κράτος), που λογίζεται ως περιοχή – δορυφόρος του νεοεμφανιζόμενου «ευρωπαϊκού Κράτους». Και ομοίως για την περίπτωση της Ινδίας, που λογίζεται ως ασιατική περιφέρεια – δορυφόρος της κυρίαρχης βρετανικής οικονομίας.

Η ατμομηχανή της παγκόσμιας περιφέρειας, που στοχεύει στην παγκοσμιοποίηση των πάντων, δουλεύει με την εγκατάσταση βιομηχανικών παραρτημάτων των πολυεθνικών εταιρειών στις υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόμενες χώρες – στόχους. Ειδικότερα, αγοράζει τη γη τους, τοποθετεί το κεφάλαιό της, χρησιμοποιεί τον τοπικό πληθυσμό τους με πολύ φτηνά εργατικά χέρια, εγκαθιστά επιπλέον και δικό της εργατικό δυναμικό, μεταφέρει την τεχνογνωσία από τη χώρα – έδρα και εξάγει ό,τι παράγει, απομυζώντας κάθε είδους πόρους, όπου στο ξένο έδαφος δημιουργεί παρασιτικά. Η χώρα – στόχος αποδυναμώνεται, καθίσταται απόλυτα εξαρτώμενη από τη χώρα – ξενιστή και η χώρα – έδρα πλουτίζει, προσθέτοντας άλλο ένα κράτος – δορυφόρο στη γεωπολιτική περιφέρειά της.

Έτσι, λοιπόν, δίπλα στο μεγάλο δέντρο, φυτεύεται ένα μικρότερο, την ανάπτυξη όμως του οποίου εμποδίζει η σκιά του μεγαλύτερου, που απορροφά ήλιο και θρεπτικές ουσίες του εδάφους καθώς καταλαμβάνει μεγαλύτερο χώρο. Αποτέλεσμα αυτού είναι ένα μικρό ατροφικό δέντρο, που προσπαθεί μάταια να μεγαλώσει στη σκιά ενός μεγαλύτερου…

Για τους παραπάνω λόγους, θεωρούμε τις περιφερειακές οικονομίες του δίπολου ως δύο ομόκεντρους κύκλους, αλλά με διαφορετικό μήκος ακτίνας. Ο μικρός κύκλος αν και αποτελείται από το 20% των δυνατοτήτων του μεγάλου κύκλου, τείνει να απορροφά το 80% των παραγόμενων πόρων του δεύτερου, ο οποίος αν και αποτελεί το 80% των δυνατοτήτων της οικονομικής γεωγραφίας, φτάνει σε αυτόν μόνο το 20% των παραγόμενων δυνάμεων. Ασκούνται, δηλαδή, δυνάμεις πίεσης αντιστρόφως ανάλογες με τη δυναμικότητά τους και ευθέως ανάλογες με τη δυναμικότητα του αντίπαλου παίκτη. Ο υδροκεφαλισμός του κέντρου (κυρίαρχη εμπόλεμη οικονομία Α) τρέφεται από την απορρύθμιση της περιφέρειας (υποταγμένη οικονομία – δορυφόρος Β).

Κι αυτό συμβαίνει, διότι, από τα κλασικά οικονομικά γνωρίζουμε, ότι η συσσώρευση πόρων (ποσοτική αύξηση) δεν ισοδυναμεί με την ανάπτυξη (ποιοτική μεγέθυνση), αλλά δημιουργεί οικονομίες δύο ταχυτήτων. Αυτές, εκτός του ότι οδηγούν τα δύο μέρη σε πόλεμο, αντικρούονται και απωθούνται προς εκ διαμέτρου αντίθετες κατευθύνσεις.

Ταυτόχρονα, μέσα και παράλληλα με τους ομόκεντρους κύκλους των δύο εμπόλεμων οικονομικών ζωνών θεωρούμε, ότι υπάρχουν μικρότεροι μικροοικονομικοί και μακροοικονομικοί κύκλοι. Η επιβολή φόρων, που μειώνει τις δαπάνες των πολιτών και τις επενδύσεις, ο δημόσιος δανεισμός, που αυξάνει το κρατικό χρέος, η δημιουργία χρήματος, που αυξάνει τον πληθωρισμό, αρκούν για μια εμπόλεμη κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο, στον οποίο εμπλέκεται. Αλλά : για κάθε έναν πολίτη που εγκαταλείπει την εργασία του και για κάθε έναν στρατιώτη που εργάζεται για τον πόλεμο, αυξάνεται το δημοσιονομικό και το κοινωνικό κόστος. Για κάθε μία κοινωνική ομάδα ατόμων που γνωρίζει μείωση αποταμιεύσεων από το δημόσιο δανεισμό, μειώνεται το παραγόμενο και το διαθέσιμο κοινωνικό κεφάλαιο. Για κάθε μία νομισματική μονάδα που δημιουργείται χωρίς αντίκρισμα, κινδυνεύει να μειωθεί η αντιστοιχία ανάμεσα στα παραγόμενα αγαθά και υπηρεσίες της αγοράς και τη δυνατότητα των πολιτών να τα αγοράσουν, αναγκάζοντας πολλούς να ζήσουν με λίγα, απορρυθμίζοντας τον κοινωνικό ιστό.

Γι’ αυτό, οι δύο ομόκεντροι κύκλοι δεν τέμνονται ποτέ μεταξύ τους ούτε και με τους μικρότερους παράλληλους. Γιατί τότε θα μιλούσαμε για άμβλυνση των περιφερειακών ανισοτήτων, χωρική ισοβαρή ανάπτυξη, αποδοτική ρύθμιση πόρων, δίκαιη διανομή ισχύος και διάχυση κοινωνικής εμπιστοσύνης. Αυτό, όμως, στα οικονομικά του πολέμου θεωρούμε, ότι είναι είτε αστήρικτο είτε άτοπο.

Εδώ βρίσκεται και η αστοχία των διπολικών – δυαδικών συστημάτων των οικονομιών του πολέμου. Εκδηλώνουν ακραίες συμπεριφορές με τάσεις είτε εξαρτητικής έλξης είτε φυγόκεντρου απώθησης της μιας από την άλλη, πάντα σε παράλληλες τυφλές πιέσεις ισχύος και ανακατανομής πόρων. Τα ως άνω κινούνται οριακά στο όσο πιο πολύ άκρο, χωρίς ποτέ να φτάνουν την καθολική ειρήνη ή τον παγκόσμιο πόλεμο. Λέμε, δηλαδή, ότι παρεμβαίνει το «αόρατο χέρι» του συστήματος και εξισορροπεί τις αντίρροπες δυνάμεις, όταν αυτές τείνουν να αυτοκαταστρέφονται. Ωστόσο, αυτός ο ισχυρισμός γνωρίζουμε, ότι δεν είναι αδιαφιλονίκητος· όμως, τον αποδεχόμαστε ως ρομαντικοί θεωρητικοί ενός ορθολογικού κόσμου, που προσδοκούμε να πιστέψουμε σε κάτι…

 Βιβλιογραφικές αναφορές

 Galbraith, J., (2016), “Welcome to the Poisoned Chalice : The Destruction of Greece and the Future of Europe”, Yale University Press

Joshi, V., (2017), “India’s Long Road: The Search for Prosperity”, New York : Oxford University Press

Poast, P., (2006), “The Economics of War”, New York: McGraw-Hill Irwin

Ζίγδης – Παπαϊωάννου, Ι., (1940), «Πόλεμος και Οικονομία. Ανάλυσις του γενικού οικονομικού προβλήματος του πολέμου», Αθήνα : Αρχείο Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών

Ήφαιστος, Π., (2001), «Κοσμοθεωρητική ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας», Αθήνα : Εκδόσεις Ποιότητα

Παπακωνσταντινίδης, Λ., (2005), «Στρατηγική Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης», Αθήνα : Τυπωθήτω 

[12 3 4  >>  

Εκδηλώσεις για τα 200 Χρόνια από την Επανάσταση του 1821

    

Γερμανός φιλέλληνας