Ομιλίες

20/6/2016. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

on Δευτέρα, 20 Ιουνίου 2016. Posted in Ομιλίες

Γράφει ο Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υποστράτηγος ε.α., Διευθυντής Μελετών, Μέλος ΔΣ ΕΛΙΣΜΕ

20/6/2016. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.) στο πλαίσιο των επιμορφωτικών του δραστηριοτήτων,  διοργάνωσε από 05 Απριλίου, έως και τις 07 Ιουνίου 2016, το Σεμινάριο Διεθνών Εξελίξεων Εθνικού Ενδιαφέροντος. Το σεμινάριο διεξήχθει στο χώρου του Ινστιτούτου (Νίκης 11, 4ος Όροφος, Σύνταγμα), σε δέκα εβδομαδιαίες απογευματινές συναντήσεις διάρκειας 21/2 περίπου ωρών εκάστη. Το σεμινάριο αυτό αποτέλεσε τη δεύτερη ανάλογη προσπάθεια του Ινστιτούτου (η πρώτη το Φθινόπωρο του 2015) και προσέλκυσε 27 συνολικά σπουδαστές.

Αντικειμενικός στόχος του σεμιναρίου ήταν να παρέξει στους παρακολουθούντες βασικές γνώσεις για τις εξελίξεις σε διεθνή θέματα και να παρουσιάσει τις επιπτώσεις τους στην τρέχουσα ελληνική πραγματικότητα και στα ζητήματα εθνικού ενδιαφέροντος. Συγχρόνως επιδίωκε να καταδείξει το πολύπλοκο του διεθνούς περιβάλλοντος, τους ανταγωνισμούς μεταξύ των κρατών του διεθνούς συστήματος, την έντονη παρουσία μη κρατικών διεθνών δρώντων και συμφερόντων, τη σημασία της ισχύος αλλά και την πολυδιάστατη έννοια της και όλα αυτά μέσα από την ανάλυση των τρεχουσών διεθνών εξελίξεων.

Επιστέγασμα όλων αυτών των στοιχείων και αναλύσεων ήταν να αναδειχθεί και να σχολιαστεί αδέσμευτα, καλοπροαίρετα και με δημιουργική διάθεση η ελληνική προσπάθεια  επίτευξης των εθνικών συμφερόντων και συμπόρευσης στις «συμπληγάδες πέτρες» του διεθνούς γίγνεσθαι.

Εισηγητές στο υπόψη σεμινάριο ήταν διακεκριμένοι αξιωματικοί ε.α. μέλη του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. καθώς και οικονομολόγοι και αναλυτές ασφάλειας με εμπειρία, πανεπιστημιακές σπουδές και συνεργασία με ΑΕΙ. Το σεμινάριο εστιάσθηκε στην υπεύθυνη ενημέρωση κάθε προβληματιζόμενου Έλληνα ανεξάρτητα επαγγελματικής ενασχόλησης. Με την εγγραφή του, ο κάθε σπουδαστής έλαβε CD με τον οδηγό σπουδών που περιελάμβανε τον «οδηγό σπουδών» του σεμιναρίου με περιγραφή και οδηγίες για τη παρακολούθηση, το πρόγραμμα, τα βιογραφικά των διαλεκτών, σύντομη περιγραφή της διδακτέας ύλης και προτεινόμενη βιβλιογραφία για βαθύτερη αναζήτηση και κατανόηση των θεμάτων. Ανάλογο CD με τις παρουσιάσεις των διαλεκτών αλλά και λοιπό υποστηρικτικό υλικό παραδόθηκε σε κάθε σπουδαστή με τη λήξη του σεμιναρίου. Συγχρόνως συγκεντρώθηκαν, από σπουδαστές και διαλέκτες, έντυπα αξιολογήσεως τα οποία βοήθησαν στην εξαγωγή συμπερασμάτων και προτάσεων για βελτίωση των μελλοντικών ανάλογων επιμορφωτικών προσπαθειών του Ινστιτούτου. Εξίσου όμως σημαντική υπήρξε και η όσμωση που δημιουργήθηκε μεταξύ των παρακολουθούντων το σεμινάριο και των στελεχών του Ινστιτούτου. Γνωρίζεται ότι όλοι οι παρακολουθήσαντες το σεμινάριο εγράφησαν για ένα έτος μέλη του ΕΛΙΣΜΕ και προσδοκούμε τη δημιουργική εμπλοκή τους στις δραστηριότητες μας αλλά και την ανανέωση της ιδιότητος του μέλους και την ενεργό προβολή των στόχων και του αγώνα μας.

Τα αντικείμενα που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου (σύντομες περιλήψεις των οποίων έχουν ανά θέμα αναρτηθεί και στην ιστοσελίδα μας όπως και στο facebook) περιελάμβαναν:
1.Άνοδος Κίνας, συσχετισμός ισχύος στην Άπω Ανατολή (Αντιναύαρχος εα Μαρτζούκος Βασίλειος) και γεωπολιτικές εξελίξεις στην Αρκτική (Υποστράτηγος εα Δασκαλάκης Ιπποκράτης) την Τρίτη 05 Απριλίου.
2.Ευρωατλαντικές σχέσεις (Δρ Διεθνών Σχέσεων Ζιώγας Χρήστος) την Πέμπτη 07 Απριλίου.
3.Κρίση Ουκρανίας, σχέσεις Ρωσίας και Δύσεως (Υποστράτηγος εα Δασκαλάκης Ιπποκράτης) την Τρίτη 12 Απριλίου.
4.Τα Βαλκάνια στη σκιά του χθες (Οικονομολόγος Δουδούμης Γιώργος) την Τρίτη 19 Απριλίου.
5.Η ισλαμιστική τρομοκρατία στα πλαίσια του παγκοσμιοποιημένου περιβάλλοντος ασφάλειας (Συνταγματάρχης εα Στεργίου Δημήτριος) την Τρίτη 10 Μαΐου.
6.Εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και εμφύλιος πόλεμος στη Συρία (Αντιστράτηγος εα Μπαλτζώης Ιωάννης) την Πέμπτη 12 Μαΐου.
7.Ενέργεια και Ασφάλεια στη Νοτιανατολική Μεσόγειο υπό το πρίσμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων (Αναλυτής Θεμάτων Ασφάλειας Κοψαχείλης Βασίλειος) την  Τρίτη 17 Μαΐου.
8.Δημογραφία και Μετανάστευση οδηγούν στο τέλος την ελληνική ταυτότητα; (Λαυρέντζος Αντώνιος) την Τρίτη 24 Μαΐου.
9.Διεθνείς διαστάσεις και επιπτώσεις του μεταναστευτικού ζητήματος στο γεωπολιτικό σύμπλοκο της Νοτιανατολικής Μεσογείου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Μια ολιστική προσέγγιση (Αρχιπλοίαρχος ΛΣ-Δρ Δενιόζος Νικόλαος) την Τρίτη 31 Μαΐου.
10.Κυπριακό: Ιστορικό, εξελίξεις και επιπτώσεις μιας βιαστικής λύσεως (Αντιστράτηγος εα Γκαρτζονίκας Παναγιώτης) την Τρίτη 07 Ιουνίου.

Το σεμινάριο ξεκίνησε με αναφορά στην ανερχόμενη ισχύ της Κίνας  και τις επιπτώσεις όχι μόνο στη διεθνή οικονομία αλλά και στις διεθνείς ισορροπίες. Θα προσπαθήσει η Κίνα να εξαργυρώσει την οικονομική άνοδο και να προσπαθήσει να καταστεί περιφερειακός ηγεμόνας στην Άπω Ανατολή? Μια τέτοια εξέλιξη μάλλον αναπόφευκτα θα τη φέρει σε σύγκρουση με τις ΗΠΑ στον Ειρηνικό. Παράλληλα και η Ρωσία, παρά τις φιλόδοξες διακηρύξεις περί στενότερης συνεργασίας σε όλους τους τομείς, ανησυχεί για την κινεζική επέκταση και η αχανής και αραιοκατοικημένη Σιβηρία αισθάνεται ήδη την κινεζική πίεση. Η κινέζικη προσεκτική και σταδιακή επέκταση έχει φανεί και στην Ελλάδα με σημαντικές επενδύσεις σε τομέα των θαλασσίων μεταφορών και χρήσης της χώρας μας ως κέντρου διαμετακομιστικού εμπορίου για κινέζικα προϊόντα. Υπάρχουν όμως περιθώρια περαιτέρω αμοιβαίας επωφελούς συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών? Η απάντηση του διαλέκτη ήταν θετική με προϋποθέσεις τη σταθερή ελληνική στάση στην τήρηση των συμφωνηθέντων, τη σκληρή διαπραγμάτευση, την εφαρμογή των κανονισμών και διαδικασιών της ΕΕ αλλά και την εκμετάλλευση κάθε ευκαιρίας για υλοποίηση αμοιβαίων επωφελών προγραμμάτων.

Σχετική με την άνοδο της Κίνας και η σταδιακή χρησιμοποίηση των θαλασσίων οδών της Αρκτικής, που με την άνοδο της θερμοκρασίας και την τήξη των πάγων γίνονται προσιτοί στη θαλάσσια ναυσιπλοΐα γεγονός που θα ενισχύσει το παγκόσμιο εμπόρια. Μία ακόμη πρόκληση για την ποντοπόρο ελληνική ναυτιλία να καλύψει έγκαιρα και τον αφιλόξενο χώρο αυτό με την πρόσκτηση πλοίων ειδικών προδιαγραφών που θα χρησιμοποιούν τις νέες συντομότερες θαλάσσιες διαδρομές. Παράλληλα εντείνεται ο ανταγωνισμός των γειτονικών χωρών για μεγαλύτερο έλεγχο (άρα και κέρδη) της Αρκτικής το υπέδαφος της οποίας είναι πολλά υποσχόμενο σε υδρογονάνθρακες. Εμπόδιο μέχρι σήμερα, τα υψηλά κόστη επένδυσης και εκμετάλλευσης σε αντιδιαστολή  με τις χαμηλές τιμές και μειωμένη ζήτηση των καυσίμων.

Μένουμε στη «Δύση»? Συχνό το φιλοσοφικό ερώτημα που απασχολεί τους Έλληνες. Η απάντηση έχει δοθεί εδώ και πολλά χρόνια και ήταν θετική παρά τις κατά καιρούς επιφυλάξεις, απογοητεύσεις και μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Μέλος και των δύο βασικών ευρωατλαντικών θεσμών (ΝΑΤΟ και ΕΕ) η Ελλάδα και μάλιστα από τα σχετικά παλαιότερα αλλά και του σκληρού πυρήνα της τελευταίας (ΟΝΕ). Έχουμε όμως κατανοήσει τον τρόπο λειτουργίας αυτών των θεσμών, τις διαδικασίες, τις ισορροπίες, τις υποχρεώσεις μας, τα όρια τους και έχουμε εκμεταλλευθεί στο έπακρο τις δυνατότητες που η ένταξη μας παρέχει? Και τελικά σήμερα που βλέπουμε αυτοί οι οργανισμοί να οδηγούνται και πως εμείς πρέπει να αντιδράσουμε. Μια και μιλάμε για αντίδραση και επίτευξη εθνικών στόχων, έχουν τα μικρά κράτη-μέλη δυνατότητα αντίδρασης και χάραξης ανεξάρτητης πορείας ή απλά περιορίζονται να ακολουθούν τα «απόνερα» των μεγάλων δυνάμεων? Σε τελική ανάλυση πως μπορείς να ακολουθήσεις τα «απόνερα» για να προσεγγίσεις ταχύτερο τον προορισμό σου και να μην ανατραπείς από τις «αναταράξεις». Αρκετές προτάσεις, σχόλια και συζήτηση για όλα τα παραπάνω θέματα και με οδηγό πολλάκις το πρόσφατο παρελθόν.

Η κρίση της Ουκρανίας επανήλθε και κορυφώθηκε το 2014 και σήμερα φαίνεται λησμονημένη. Όμως οι συνέπειες της πλήττουν σημαντικά τις σχέσεις Δύσεως-Ρωσίας που παραμένουν σε «παγωμένη» ατμόσφαιρα αλλά και τις εμπορικές συναλλαγές των δύο κόσμων μειούμενες με την Ελλάδα να έχει δεχθεί αρκετές αρνητικές οικονομικές συνέπειες. Διαδοχικά σφάλματα δυτικών δυνάμεων και της ουκρανικής αντιπολίτευσης έδωσαν την ευκαιρία στη Ρωσία να επέμβει, καταπατώντας κατάφορα τους διεθνείς νόμους και να δημιουργήσει μια de facto κατάσταση σε Κριμαία και Ανατολική Ουκρανία. Η δική μας θέση δεν μπορεί  παρά να είναι υπέρ της διεθνούς νομιμότητος και εφαρμογής του διεθνούς δικαίου και αποφυγής σύγκρουσης στην Ουκρανία.

Παράλληλα πρέπει να αποφευχθεί η κλιμάκωση ή διαιώνιση της κρίσεως μεταξύ Ρωσίας και Δύσεως καθώς είναι για όλους αντιπαραγωγική. Δύσκολη η προσπάθεια ικανοποίησης και των δύο πλευρών με εφαρμογή των εμπορικών κυρώσεων κατά της Μόσχας και παράλληλα ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδος-Ρωσίας. Ασκήσεις ισορροπίας που απαιτούν πολλαπλές ικανότητες, σχεδίαση, πρωτοβουλίες και προσεκτική εκτέλεση με προσοχή της μη υπέρβασης ορισμένων ορίων.

Πιο νότια από την Ουκρανία τα πολύπαθη Βαλκάνια. Χώρος σχετικά ασταθής, πολλά υποσχόμενος, με έντονα τα σημάδια της συνεχώς περιοριζόμενης σχετικά πρόσφατης δυναμικής ελληνικής οικονομικής διείσδυσης. Πεδίο ανταγωνισμού αλλά και τριβών μεταξύ Δύσεως-Ρωσίας-Τουρκίας και Ελλάδος με εθνικισμούς σε έξαρση και προβληματική ιστορία συγκρούσεων. Πάρα την οπισθοχώρηση και τις οικονομικές δυσκολίες η χώρα μας διαθέτει ακόμη δυνατότητες επαναφοράς και διεκδίκησης μεγαλυτέρου μεριδίου συμμετοχής και κερδών. Πολλά όμως θα εξαρτηθούν από την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας αλλά και την εξωστρέφεια που θα δείξουν οι ελληνικές επιχειρήσεις και η επωφελής συνεργασία με ξένα επενδυτικά σχήματα. Η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι διείσδυση δεν επιτυγχάνεται χωρίς κεφάλαια. Τουλάχιστον ας συμμετάσχουμε με τις εμπειρίες, ικανότητες, εγγύτητα, οργάνωση μας σε  πολυεθνικά σχήματα που δραστηριοποιούνται στα Βαλκάνια. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο χώρος αυτός είναι δικός μας γιατί τον ξέρουμε (αλλά και μας ξέρουν) καλύτερα από άλλους. Ας μη ξεχνάμε και την ήπια ισχύ (soft power), μπορούμε σχετικά εύκολα –και πρέπει- να καταστούμε ο πολιτιστικός επικυρίαρχος της περιοχής.

Μέσα σε ένα βαθύτατο προβληματικό και δοκιμαζόμενο χώρο έχει προστεθεί και η παγκόσμια διάσταση της  ισλαμιστικής τρομοκρατίας. Καμία περιοχή δεν μπορεί πλέον να θεωρηθεί ασφαλής ενώ η ισλαμιστική τρομοκρατία επιδεικνύει μια πρωτοφανή αγριότητα στρεφόμενη κυρίως κατά «μαλακών» στόχων και αθώων. Περίτρανα αποδεικνύεται ότι δεν μπορεί να υπάρξει απόλυτη ασφάλεια. Τα αστυνομικά μέτρα που λαμβάνουν όλες οι χώρες σίγουρα μειώνουν τους κινδύνους εκδηλώσεις τρομοκρατικής ενέργειας αλλά δεν τους μηδενίζουν.

Παράλληλα η επιζήτηση μεγαλύτερης ασφάλειας έχει τις παράπλευρες απώλειες στα ατομικά δικαιώματα και σε ευκολίες της καθημερινής ζωής μας. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι η ασφάλεια πάντοτε είχε παράπλευρες απώλειες και κόστος και πρέπει να αποδεχθούμε μια διαρκή ετοιμότητα και επαγρύπνηση παράλληλα με τη διαφύλαξη των καθημερινών ελευθεριών μας. Συχνά προβάλλεται το ορθό επιχείρημα ότι η ειρήνευση των περιοχών αστάθειας αποτελεί τη βέλτιστη λύση. Η προσέγγιση αυτή, θεωρητικά ορθή, συχνά λησμονεί το κόστος μιας τέτοιας προσπάθειας που ενδεχομένως (όπως συνέβη στο παρελθόν) να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα. Όμως παραμένει μονόδρομος και απαιτεί ορθή σχεδίαση, συντονισμό, αντιμετώπιση των αντικρουόμενων συμφερόντων και προσεκτικό χειρισμό των ντόπιων πληθυσμών.

Και φυσικά όταν μιλάμε για τρομοκρατία το μυαλό μας στρέφεται στο σύνθετο πρόβλημα του εμφυλίου πολέμου της Συρίας αλλά και στο γειτονικό Ιράκ. Γενικότερα η Μέση Ανατολή, η Βόρειος και Υποσαχάρια Αφρική διέρχονται μια περίοδο έντονης κρίσεως που έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις, αιματοχυσία, τρομοκρατία, κατάρρευση κρατικών δομών και γιγάντωση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών. Η ειρήνευση στη Συρία εμφανίζεται ως μια αναγκαιότητα που δύσκολα όμως θα επιτευχθεί εξαιτίας του πλήθους των αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων και των πολυδιασπασμένων πρωταγωνιστών της αιματοχυσίας πολλοί από τους οποίας διακρίνονται για την αγριότητα και την εξτρεμιστική ιδεολογική που εκφράζουν και επιθυμούν να επιβάλουν χωρίς διάθεση συμβιβασμού. Φαίνεται αναπόφευκτο ότι το «Ισλαμικό Κράτος» πρέπει να συντριβεί και στα πεδία των μαχών, παράλληλα και με τις άλλες διαστάσεις της σύγκρουσης, ώστε να επιτευχθεί μια σχετική ειρήνευση. Όμως καμία δύναμη δεν φαίνεται ικανή για ένα τέτοιο άθλο και αν μάλιστα εμφανιστεί μια τέτοια δυνατότητα ενδεχομένως οι υπόλοιπες δυνάμεις να συνασπιστούν εναντίον της.  Παρήγορο το γεγονός ότι όπως φαίνεται ΗΠΑ και Ρωσία έχουν βρει τρόπους συνεννόησης και περιορισμένης συνεργασίας για τα θέματα της περιοχής. Η χώρα μας πρέπει να διατηρεί αυξημένα τα μέτρα ασφαλείας ευρισκόμενη σε στενή διεθνή συνεργασία με τα υπόλοιπα κράτη και τηρώντας παράλληλα ένα χαμηλό «προφίλ».

Πολλοί αποδίδουν όλες τις συγκρούσεις στην περιοχή στον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των πηγών και οδών ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής. Σημαντικότατος ο ρόλος τους αλλά να μην υποτιμούμε πολύχρονους εθνοτικούς-φυλετικούς και θρησκευτικούς ανταγωνισμούς ακόμη και ατομικές και οικογενειακές επιδιώξεις για διατήρηση ή επιβολή ενός καθεστώτος. Το μείγμα της περιοχής είναι εκ κατασκευής εκρηκτικό και οι υδρογονάνθρακες αυξάνουν ακόμη περισσότερο τους κινδύνους ανάφλεξης και επιτείνουν τους ανταγωνισμούς.

Τελικά η χώρα μας κάθεται πάνω σε μια θάλασσα υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο? Μάλλον δεν έχει αποδειχθεί ακόμη κάτι τέτοιο. Υπάρχουν δυνατότητες εκμετάλλευσης των πιθανολογούμενων και εντοπισμένων κοιτασμάτων αλλά τα προβλήματα με την Τουρκία (κυρίως) και το υψηλά κόστη δεν καθιστούν εύκολη μια τέτοια προοπτική. Απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός και εκτέλεση βήμα προς βήμα αφού έχει εξασφαλιστεί η εμπλοκή σημαντικών εταιρειών άρα και η ανάλογη υποστήριξη των χωρών προέλευσης. Σημαντικός παράγοντας και η διέλευση των αγωγών ενέργειας που συχνά τυγχάνουν υπερβολικής προβολής από τα ΜΜΕ. Πολλά προγράμματα εμφανίζονται στον αέρα, ελάχιστα όμως επιβιώνουν και φθάνουν στην υλοποίηση (αλλά και επικερδή εκμετάλλευση που είναι το επιζητούμενο) καθώς είναι μεγάλος ο ανταγωνισμός και τεράστιες οι επενδύσεις που απαιτούνται. Ενίοτε μικρότερα προγράμματα με πολύπλευρη διεθνή συμμετοχή έχουν καλύτερα αποτελέσματα και καταλήγουν να υλοποιηθούν με ένα μέσο χρόνο διάρκειας 15-30 ετών από την αρχική σύλληψη. Άρα υπομονή, επιμονή, όχι ενθουσιασμός, μεθοδική εργασία, σύμπλευση με ισχυρούς παίκτες, όχι «όλα τα αυγά σε ένα καλάθι». Ας μη ξεχνάμε και τους ευέλικτους «πλωτούς αγωγούς» όπου είμαστε υπερδύναμη. Μπορούμε να τους εντάξουμε σε μικρά ευέλικτα αλληλοσυμπληρούμενα προγράμματα που θα τύχουν της έγκρισης και υποστήριξης της ευρωπαϊκής πολιτικής ενέργειας?

Ενώ όμως η προσοχή είναι στραμμένη στα οικονομικά-στρατηγικά-ενεργειακά ζητήματα συχνά ξεχνάμε το σημαντικότατο ερώτημα της ελληνικής ταυτότητας που ταλανίζεται από μια τεραστίων διαστάσεων δημογραφική μείωση και μια αναγκαστική «εισβολή» προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών. Συχνό το ερώτημα εάν οι Έλληνες θα καταλήξουν μειοψηφία στη χώρα τους αλλά σίγουρα πιο απειλητική η βεβαιότητα της αδυναμίας επιβίωσης του ασφαλιστικού συστήματος από ένα έθνος ηλικιακά γηρασμένου.

Απογοητευτικά τα νούμερα και απαισιόδοξες οι προοπτικές. Η απογοητευτική βουλγαρική δημογραφική εξέλιξη φαίνεται αναπόφευκτη. Οι συνηθισμένες συστάσεις για αυξανόμενες παροχές αφενός δεν φαίνεται να επιλύουν (με βάση τη διεθνή εμπειρία) το πρόβλημα αλλά αφετέρου είναι αδύνατον να υλοποιηθούν στην παρούσα δημοσιοοικονομική κατάσταση. Τουλάχιστον να αναληφθούν από την πολιτεία κάποια μέτρα, χαμηλού οικονομικού κόστους, για ενίσχυση της τεκνοποίησης και ανατροφής των παιδιών. Παράλληλα όμως φαίνεται αναπόφευκτη η ενίσχυση των παραγωγικών ηλικιών (αλλά και ασφαλιστικών εισφορών) από  την ένταξη (μόνιμη ή προσωρινή) ατόμων από εθνότητες που έχουν αποδείξει ικανότητα και επιθυμία αφομοίωσης στο ελληνικό περιβάλλον. Τελικά χρειάζεται και συγκροτημένη, ακομμάτιστη, μακροπρόθεσμη δημογραφική πολιτική συμβατής με την παρούσα οικονομική κατάσταση και σε συνδυασμό με ο μεταναστευτικό-προσφυγικό πρόβλημα και το ασφαλιστικό μας ζήτημα. Σε καμία όμως περίπτωση δεν πρέπει να τεθούν σε κίνδυνο παράμετροι ασφάλειας που άπτονται με την επιβίωση του ελληνικού έθνους και κράτους και με την πολιτιστική και πολιτειακή μορφή που αποδέχεται και ακολουθεί η πλειοψηφία του λαού μας.

Στενά συνδεδεμένο με το δημογραφικό μας πρόβλημα και οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές που δέχεται η χώρα μας άλλα και η υπόλοιπη Ευρώπη από μουσουλμανικές κυρίως χώρες τα τελευταία χρόνια. Μιλάμε πλέον για αριθμούς που δεν μπορεί να αντέξουν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες και που ενδεχομένως να θέσουν σε κίνδυνο το οικοδόμημα της Ενωμένης Ευρώπης αλλά και της κοινωνικής σταθερότητος των χωρών. Το πρόβλημα δεν μπορεί να επιλυθεί από καμία χώρα μόνη της και έχει πανευρωπαϊκές και διεθνείς διαστάσεις. Δημιουργείται μάλιστα μια τραγική σύγκρουση μεταξύ των ανθρωπιστικών ιδεών της ευρωπαϊκής κουλτούρας και μιας ενδεχόμενης εκμετάλλευσης τους από ομάδες που δεν τα αποδέχονται ώστε να εξασφαλίσουν τη σταδιακή επικράτηση τους. Μοναδική λύση φαντάζει σήμερα ο περιορισμός των ροών μέσω εξασφάλισης καλύτερων συνθηκών στις χώρες προέλευσης, του ελέγχου της διακίνησης (συμπεριλαμβανομένων των χωρών διέλευσης) και την αποτροπή της ανεξέλεγκτης εισόδου στην Ευρώπη με μια σειρά προληπτικών και κατασταλτικών μέτρων με διεθνή συνεργασία.

Πολλές και οι ευθύνες των ελληνικών κυβερνήσεων που επί χρόνια αδιαφορούσαν για το μεταναστευτικό πρόβλημα. Η γιγάντωση όμως του προβλήματος το 2015 οφείλεται και στη λανθασμένη ελληνική πολιτική και μηνύματα περί «άνευ όρων εισόδου άρα και εύκολης διέλευσης προς την Ευρώπη» που εξέπεμψε λόγω άγνοιας, ανικανότητας και ιδεοληψιών η ελληνική κυβέρνηση. Για αντιμετώπιση του προβλήματος θα απαιτηθεί στενή συνεργασία με τις ευρωπαϊκές χώρες, υιοθέτηση πολιτικής αποτροπής και συνεχής ανάδειξη του ρόλου της Τουρκίας στον έλεγχο των ροών. Η πολιτική αυτή έχει κόστος καθώς θα πρέπει να προσφέρει στους εισερχόμενους τη διεθνή προστασία και μεταχείριση που οι συνθήκες επιβάλουν και προσωρινή παραμονή σε ελεγχόμενους χώρους και την ταχεία διάκριση και ανάλογο χειρισμό της κάθε περίπτωσης (απόδοση καθεστώτος πρόσφυγα, σύντομη απέλαση).

Τελευταία αφήσαμε για εξέταση, το χιλιοβασανισμένο ελληνικό νησί της Ανατολικής Μεσογείου: την μαρτυρική Κύπρο. Μετά την αποτυχία της επιβολής του σχεδίου Ανάν το 2004, οι προσπάθειες ορισμένων κέντρων του διεθνούς παράγοντα επαναλαμβάνονται για μια λύση. Γεγονός είναι ότι το πρόβλημα διαιωνίζεται και αποτελεί πεδίο τριβών στην Ανατολική Μεσόγειο. Μερικώς ορθή και η άποψη ότι παρελθόντος του χρόνου οι συνθήκες μιας λύσεως καθίστανται σε βάρος του Ελληνισμού. Το καίριο ερώτημα είναι κατά πόσο είναι προτιμητέα μια «κακή» και εκβιαστική λύση από την παρούσα κατάσταση. Δυστυχώς το κατασκεύασμα που προωθούν και οι νέες προτάσεις φαίνεται ότι δεν θα είναι συμβατό με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης πιθανόν δε αντιβαίνει και βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου. Η Κυπριακή Δημοκρατία ορθώς και ειλικρινώς επιδιώκει την εξεύρεση λύσεως αλλά δεν πρέπει να ενεργεί  υπό το φόβο των εκβιασμών καθόσον η διεθνής κατάσταση σήμερα δεν είναι ιδιαιτέρως ευνοϊκή για την Τουρκία ούτε η Λευκωσία ευρίσκεται απομονωμένη και σε δυσμενή θέση. Αποτελεί χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ευρώ, έχει  επιτυχώς εξέλθει από την οικονομική κρίση και η αξία της έχει αναβαθμιστεί από τις εξελίξεις (στρατηγικές, ασφαλείας και ενεργειακές) στην περιοχή. Η Ελλάδα, πολλάκις υπεύθυνη για τα προβλήματα της Κύπρου, οφείλει να λάβει ξεκάθαρη θέση προειδοποιώντας τη Λευκωσία για τους κινδύνους που εμπεριέχει μια «κακή» και βιαστική λύση και αναλαμβάνοντας τις ευθύνες που της αναλογούν ως αδελφό κράτος και μη κρυπτόμενη πίσω από διακηρύξεις του τύπου «η Κύπρος αποφασίζει και η Ελλάδα συμπαρατάσσεται». Σίγουρα ο κυπριακός λαός θα αποφασίσει αλλά και ο ελληνικός λαός οφείλει να εκφράσει τις απόψεις του ειλικρινώς και με «αδελφική» διάθεση. Σε τελευταία ανάλυση η ύπαρξη, ασφάλεια, άμυνα και ευημερία του Ελλαδικού χώρου αρχίζει από τον Έβρο, περνάει από τα νησιά του Αιγαίου και καταλήγει στις ακτές του Κύπρου. Οτιδήποτε λιγότερο είναι αποκήρυξη της εθνικής συλλογικής ευθύνης,  επικίνδυνες ιδεοληψίες και συγχύσεις ή εθνική προδοσία.

Μέσα από όλα αυτά τα θέματα έγινε προσπάθεια να ενημερωθεί αντικειμενικά και να προβληματιστούν οι σπουδαστές του σεμιναρίου. Το ΕΛΙΣΜΕ θα συνεχίσει τις προσπάθειες επιμόρφωσης, ενημέρωσης, προειδοποίησης και υποβολής αξιόπιστων προτάσεων για την αντιμετώπιση των πολλαπλών προβλημάτων που απασχολούν τη χώρα μας και πάντα με μοναδικό γνώμονα την προώθηση των εθνικών συμφερόντων μας.



14/6/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): Κυπριακό: Ιστορικό - εξελίξεις και οι επιπτώσεις μιας βιαστικής λύσεως

on Τρίτη, 14 Ιουνίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

14/6/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): Κυπριακό: Ιστορικό - εξελίξεις και οι επιπτώσεις μιας βιαστικής λύσεως

Εισηγητής ο Παναγιώτης Γκαρτζονίκας, Αντιστράτηγος ε.α. Μέλος του ΕΛΙΣΜΕ

1.    Εισαγωγή
2.    Η Κύπρος υπό Βρετανική κατοχή
3.    Ο Απελευθερωτικός Αγώνας
4.    Από τα γεγονότα της Τηλλυρίας στην εισβολή του 1974
5.    Το πλαίσιο επίλυσης του Κυπριακού μετά την εισβολή
6.    Το σχέδιο Ανάν
7.    Το πλαίσιο των σημερινών συζητήσεων
8.    Επιλογές Ελληνικής πλευράς και συνέπειες
9.    Επίλογος

Κατεβάστε ΕΔΩ την ενδιαφέρουσα παρουσίαση!

25/5/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016):ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΟΔΗΓΟΥΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ.

on Τετάρτη, 25 Μαΐου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

25/5/2016.  ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016):ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΟΔΗΓΟΥΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ.

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Λαυρέντζος Αναστάσιος – Σύμβουλος Επιχειρήσεων-Συγγραφέας

Η Ελλάδα εκτός από το μείζον οικονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει – το οποίο της δημιουργεί συνθήκες εσωτερικής ανθρωπιστικής κρίσης και θέτει εν κινδύνω την ύπαρξή της ως κυρίαρχου κράτους και ισότιμου μέλους της ΕΕ – βρίσκεται αντιμέτωπη και μια σειρά σοβαρών προκλήσεων, οι οποίες από μόνες τους θα ήταν αρκετές για να θέσουν την ύπαρξή της σε κίνδυνο. Πέραν των εξωτερικών απειλών (με κυρίαρχη εκείνη της Τουρκίας) υφίσταται μια εσωτερική κατάρρευση στο πολύ θεμελιώδες επίπεδο της ίδιας της πληθυσμιακής της υπόστασης, γεγονός το οποίο αναπόφευκτα θα έχει σοβαρές συνέπειες στη γεωπολιτική της φυσιογνωμία και συμπεριφορά. Πρόκειται για το συνδυασμένο αποτέλεσμα της επερχόμενης δημογραφικής συρρίκνωσης του ελληνικού πληθυσμού και της μεταναστευτικής πλημμυρίδας η οποία ήδη καταφθάνει από τις χώρες της Ασίας και της Αφρικής και θα έχει διάρκεια δεκαετιών, δεδομένου ότι τροφοδοτείται από τις τεράστιες δημογραφικές και οικονομικές ανισότητες που επικρατούν σε πλανητική κλίμακα.

Σημεία προσοχής
1.    Ο ελληνικός πληθυσμός έχει εισέλθει στο τέταρτο στάδιο της διαδικασίας που είναι γνωστή ως δημογραφική μετάβαση, με υπογόνιμους δείκτες οι οποίοι τον εγκλωβίζουν στη λεγόμενη «παγίδα χαμηλής γονιμότητας». Αυτό σημαίνει ότι στο εξής η μείωση του ελληνικού πληθυσμού θα είναι ακατάπαυστη εάν δεν αυξηθεί σημαντικά η γονιμότητά του. Το παράδειγμα για το τί σημαίνει αυτό, μας το δίνει η Βουλγαρία, η οποία μέσα σε 25 χρόνια «έχασε» το 20% του πληθυσμού της και σήμερα είναι μια από τις ταχύτερα συρρικνούμενες δημογραφικά χώρες παγκοσμίως.
2.    Με τα σημερινά δεδομένα, σε ορίζοντα μιας γενεάς (έως το 2050) ο ελληνικός πληθυσμός θα είναι μειωμένος τουλάχιστον κατά δύο (2) εκατομμύρια και σημαντικά γηρασμένος (με το 1/3 των Ελλήνων να έχουν ηλικία άνω των 65 ετών).
3.    Το δημογραφικό έλλειμμα της Ελλάδας είναι τόσο μεγάλο ώστε είναι αδύνατον (α) να καλυφθεί μόνο με ίδιες δυνάμεις (π.χ. με μια εντυπωσιακή αύξηση της γονιμότητας) και (β) να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με μεταναστευτικές εισροές. Η πρώτη επιλογή οδηγεί σε «βουλγαροποίηση», ενώ η δεύτερη οδηγεί σε «λιβανοποίηση» της ελληνικής κοινωνίας. 
4.    Οι μεταναστευτικές ροές από την Ασία και την Αφρική προς την Ευρώπη θα είναι συνεχείς στις επόμενες δεκαετίες, διότι πηγάζουν από κολοσιαίας κλίμακας δημογραφικές και οικονομικές ανισοτήτες και κατά καιρούς θα υποδαυλίζονται από πολιτικές κρίσεις, οι οποίες θα προκύπτουν είτε από την εγγενή αστάθεια πολλών αφροασιατικών χωρών είτε από τις επεμβάσεις των μεγάλων δυνάμεων. 
5.    Η Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της ιδιότητάς της ως μέλους της ΕΕ θα γίνει μεταιχμιακός χώρος στο πλαίσιο της σοβούσας σύγκρουσης πολιτισμών και θρησκειών που θα χαρακτηρίσει τον 21ο αιώνα.
6.    Στη βάση των παραπάνω κρίσιμων διαπιστώσεων, απαιτείται η εκπόνηση και η εφαρμογή μιας μακρόπνοης πληθυσμιακής στρατηγικής, η οποία σε συνδυασμό με ένα σχέδιο οικονομικής και πολιτικής ανασύνταξης θα μπορέσουν ίσως να αποτρέψουν τις επερχόμενες εξελίξεις.

Βιβλιογραφία
1.    Κοτζαμάνης Β., Η δημογραφική πρόκληση, γεγονότα και διακυβεύματα, Παν/μιακες Εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος 2009
2.    Κονδύλης Π., Πλανητική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο, Εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1992
3.    Κονδύλης Π., Από τον 20ο στον 21ο αιώνα, Εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1998
4.    Τριανταφύλλου Σ., Πλουραλισμός, πολυπολιτισμικότητα, ενσωμάτωση, αφομοίωση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2015
5.    Λυγερός Στ. – Μελάς Κ., Μετά τον Ερντογάν τί;, Εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2013
6.    Όψεις μετανάστευσης και μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα σήμερα, Βαρουξή Χ., Σαρρής Ν., Φραγκίσκου Α., Τσιγκάνου Ι., Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα 2009 http://www.ekke.gr/open_books/EKKE_BOOK_10.pdf
7.    Περιοδικό ΑΡΔΗΝ τ. 77, Οκτώβριος-Νοέμβριος 2009, τ. 89, Μάρτιος-Μάιος 2012, τ. 100, Απρίλιος-Ιούνιος 2015


Π2. Επίσημες Διαδικτυακές πηγές:
1.    United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division, Population Estimates and Projection Section: World Population Prospects: the 2012 Revision, ιστοσελίδα: http://esa.un.org/wpp/
2.    Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat), http://ec.europa.eu/eurostat
3.    Παγκόσμια Τράπεζα http://www.worldbank.org/ και http://data.worldbank.org/
4.    Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), http://www.statistics.gr/
5.    Βουλγαρική Στατιστική Υπηρεσία (Republic of Bulgaria – National Statistical Institute/ национален статистически институт), http://www.nsi.bg
6.    Αλβανική Στατιστική Υπηρεσία (Republika e Shqipërisë – Instituti I Statistikave), http://www.instat.gov.al/en/Home.aspx
7.    Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία (Turkish Statistical Institute – TurkStat), http://www.turkstat.gov.tr
8.    Ρουμανικό Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής (Institutul National de Statistica – Romania), http://www.insse.ro/cms/en
9.    ΠΓΔΜ-Σκόπια, Κρατικό Γραφείο Στατιστικών (State Statistical Office), http://www.stat.gov.mk/Default_en.aspx
10.    Γερμανία: Ομοσπονδιακό Γραφείο Στατιστικών (Destatis) – Statistisches Bundesamt, https://www.destatis.de/EN
11.    Max Planck Institute for Demographic Research, http://www.demogr.mpg.de/en/
12.    FRONTEX, http ://www.frontex.europa.eu
13.    CIA World Factbook, Ενότητα στην ιστοσελίδα της CIA η οποία παρέχει πληροφορίες ανά χώρα για θέματα διοίκησης, οικονομίας, δημογραφίας, γεωγραφίας, κ.λπ., https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html
14.    Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (The UN Refugee Agency – UNHCR), http://www.unhcr.org
15.    Demographic Research, http://www.demographic-research.org
16.    Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, Υπηρεσία Ασύλου, http://asylo.gov.gr
17.    Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής, http://www.firstreception.gov.gr
18.    Ελληνική Αστυνομία, http://www.astynomia.gr
19.    Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τους πρόσφυγες και τους εξόριστους (European Council on Refugees and Exiles – ECRE),  http://www.ecre.org
20.    Eur-Lex, Ιστοσελίδα στην οποία γίνεται σύνοψη της νομοθεσίας της ΕΕ, http://eur-lex.europa.eu/browse/summaries.html
21.    Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμ. Μηχανικών Χωροταξίας και Πολεοδομίας/ Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων, http://www.e-demography.gr
22.    Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων, http://www.ldsa.gr/
23.    ΟΟΣΑ (δεδομένα), http://data.oecd.org
24.    European Commission Migration and Home Affairs, http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/index_en.htm
25.    Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά, http://www.ektepn.gr
26.    United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division, International Migration, http://www.un.org/en/development/desa/population/index.shtml
27.    Γερμανικό Υπουργείο Εσωτερικών (Bundesministerium des Innern) http://www.bmi.bund.de/DE/Home/startseite_node.html

20/5/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΥΠΟ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟ-ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

on Παρασκευή, 20 Μαΐου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

20/5/2016.  ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΥΠΟ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟ-ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Εισηγητής: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΟΨΑΧΕΙΛΗΣ - ΔΙΕΘΝΟΛΟΓΟΣ

Γενικά
    Από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 υφίσταται μια ιδιαίτερη σχέση που συνδέει τα ενεργειακά ζητήματα με τα ζητήματα άμυνας και ασφάλειας στις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις. Ωστόσο, μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του ’90, η εξίσωση «ενέργεια – ασφάλεια» στα Ελληνο-Τουρκικά είχε κυρίως διμερή και μονοδιάστατο χαρακτήρα. Από τις αρχές του ’90 και έκτοτε, η εξίσωση «ενέργεια – ασφάλεια» αναβαθμίζεται, διεθνοποιείται και αποκτά πολλές διαστάσεις και επίπεδα ανάλυσης στο πλαίσιο των Ελληνο-Τουρκικών σχέσεων. Ειδικότερα, οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν επηρεάσει καθοριστικά το στρατηγικό περιβάλλον και οδηγούν προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις τις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις.

Συνοπτική Παρουσίαση Κυρίων Σημείων
    Η σχέση μεταξύ ενέργειας και ασφάλειας στις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις έχει την αφετηρία της στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Εκεί για πρώτη φορά η διενέργεια ερευνών για Υ/Α στο Αιγαίο, συναρτάται με την αμφισβήτηση της Ελληνικής κυριαρχίας στην περιοχή από την πλευρά της Τουρκίας. Ωστόσο, μέχρι και το 1993 η εξίσωση «ενέργεια – ασφάλεια» στις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις είχε διμερή και μονοδιάστατο χαρακτήρα.
    Το 1994, η πρόταση κατασκευής του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, φέρνει νέα δεδομένα. Το ζήτημα από διμερές, γίνεται περιφερειακό και διεθνές, με ενδιαφερόμενους, εκτός από την Ελλάδα και την Τουρκία, τη Ρωσία, την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ. Παράλληλα, εκτός από τη συζήτηση περί της σχέσης μεταξύ ενέργειας και ασφάλειας (defence and security), τέθηκαν και ευρύτεροι προβληματισμοί που αφορούσαν την ίδια την ενεργειακή ασφάλεια (energy security, security of supply, diversification, pipeline security, etc.). Μέχρι και τις αρχές του 2000 η περιοχή ενδιαφέροντος είναι το Βόρειο Αιγαίο.
    Το 2001, γίνονται οι πρώτες έρευνες για Υ/Α στο Ισραήλ και στην Αίγυπτο. Τα στοιχεία των ερευνών δείχνουν ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων αερίου και στην Κύπρο. Η Κυπριακή κυβέρνηση προχωρά σε οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών με τα όμορα κράτη εκτός από την Τουρκία, και το 2008 αναθέτει στην Noble Energy δικαιώματα ερευνών στο οικόπεδο 12 (κοίτασμα «Αφροδίτη»).
    Οι ενεργειακές και νομικές εξελίξεις (ΑΟΖ) στην Ανατολική Μεσόγειο κινητοποιούν αντίστοιχες εξελίξεις και συζητήσεις στην Ελλάδα. Και παράλληλα με τις εξελίξεις αυτές, εντατικοποιείται και η συζήτηση περί ενός νότιου αγωγού Ρωσικού αερίου μέσω Ελλάδας στην Ευρώπη ως ανταγωνιστικό σχέδιο στη συζήτηση για την έλευση ενός αγωγού που θα μεταφέρει αέριο από το Αζερμπαϊτζάν στην Ευρώπη, σχέδιο που υποστηρίζουν οι ΗΠΑ.
    Η συσσώρευση τόσο ισχυρών ενεργειακών συμφερόντων και δρώντων (κρατικών και μη κρατικών) στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου αναπόδραστα επηρεάζει και τις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις. Ειδικότερα, από το 2008 μέχρι σήμερα, οι ενεργειακές εξελίξεις και οι συσχετισμοί στην περιοχή διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία των Ελληνο-Τουρκικών σχέσεων.
    Απέναντι στις Τουρκικές αντιδράσεις και τα ανταγωνιστικά συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων, η Ελλάδα προχωρά σε μια περιφερειακή συνεργασία των άμεσα ενδιαφερόμενων κρατών με κοινά ενεργειακά και γεωπολιτικά συμφέροντα στην περιοχή. (Τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου και τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ)
    Το διάστημα 2011-13 η Αίγυπτος απομακρύνεται από την ενεργειακή συμμαχία της Ανατολικής Μεσογείου και προσεγγίζει την Τουρκία. Μετά το 2013, η Αίγυπτος επανέρχεται δυναμικότερη στην ενεργειακή συμμαχία αλλά πλέον έχουν μεταβληθεί οι συνθήκες για το Ισραήλ, το οποίο αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με την Τουρκία και να ξαναδεί τα ενεργειακά του συμφέροντα μαζί της.
    Η αδυναμία της Ελλάδας να κεφαλαιοποιήσει διεθνοπολιτικά την διάθεση για συνεργασία των ενεργειακών της «φίλων» στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, ουσιαστικά αφαιρεί σημαντικά στοιχεία από τη δυναμική που θα μπορούσε να έχει μια περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία και ο αντίκτυπος που θα είχε απέναντι στην εξίσωση των Ελληνο-Τουρκικών σχέσεων.
    Από το 2015 και μετά έχουμε πάλι ένα νέο σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο που σαφώς μεταβάλλει τα δεδομένα. Ενώ τα επιχειρηματικά συμφέροντα δείχνουν να εξακολουθούν να υποστηρίζουν τις τριμερείς ενεργειακές συμμαχίες και την προοπτική ενός αγωγού που θα μεταφέρει αέριο από τα ενεργειακά πεδία της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη μέσω Ελλάδας αποκλείοντας την Τουρκία από τους σχεδιασμούς, τα κράτη που συμμετέχουν στις τριμερείς ενεργειακές συμμαχίες προσδοκούν την αναθέρμανση των σχέσεων με την Τουρκία. Η τάση αυτή εξηγείται επαρκώς μέσα από την ανάλυση της ενεργειακής στρατηγικής του Αμερικανικού παράγοντα στην περιοχή.
    Στόχος της εισηγήσεώς μου είναι να παρουσιάσω το όλο πλαίσιο με έμφαση στις τρέχουσες εξελίξεις στα πλαίσια μιας γεωστρατηγικής αναλύσεως περί των ενεργειακών ζητημάτων της Ανατολικής Μεσογείου σε σχέση με τα ζητήματα άμυνας και ασφάλειας στις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις.

Σημεία Ενδιαφέροντος προς Συζήτηση
1.    Το ιστορικό πλαίσιο της εξίσωσης «ενέργεια – ασφάλεια» στις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις 
2.    Το σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο: Περιφερειακοί δρώντες και συμμαχίες
3.    Ευρύτεροι σχεδιασμοί και διεθνείς δρώντες - Η θέση Ευρώπης, ΗΠΑ, Ρωσίας
4.    Οι ανατροπές του 2015-16: Το νέο σκηνικό – Τα ενεργειακά πεδία ως παράγοντας οικονομικής ανάπτυξης και όχι ως γεωπολιτικός άξονας.
5.    Γεωστρατηγική ανάλυση: Ποια τα διδάγματα για τη χώρα μας και ποιες οι προοπτικές

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.    Κοψαχείλης Βασίλης (2014), «Περίπλοκες Συμμαχίες στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο: Ευκαιρίες αλλά και στρατηγικά κενά στην προσέγγιση Ελλάδας και Κύπρου με Αίγυπτο και Ισραήλ», Foreign Affairs (The Hellenic Edition), 31: 34-46
2.    Κόλμερ Κωνσταντίνος (2006), Τα Πετρέλαια της Ελλάδος, Αθήνα: Λιβάνης
3.    Blinken Antony, “Remarks on American Foreign and Energy Policy Priorities”, The Atlantic Council, November 20, 2015
4.    Ratner Michael (et.al.) (2013), Europe’s Energy Security, Washington: U.S. Congress
5.    Λιάγγου Χρύσα, «Δυο εναλλακτικές για τη μεταφορά του αερίου», Η Καθημερινή, 7 Φεβρουαρίου 2016
6.    Morningstar Richard, “Remarks at The Economist’s Investment Energy Summit”, The Economist Conference, March 28, 2012
7.    Iseri Emre (2009), “The US Grand Strategy and the Eurasian Heartland in the Twenty-First Century”, Geopolitics, 14:26-46
8.    Geden Oliver, Gratz Jonas (2014), “The EU’s Policy to Secure Gas Supplies”, CSS Analyses in Security Policy, No.159, September
9.    European Commission (2015), A Framework Strategy for a Resilient Energy Union with a Forward-Looking Climate Change Policy, Brussels: Energy Union Package
10.     Inbar Efraim (2014), The New Strategic Equation in the Eastern Mediterranean, Tel-Aviv: Bar-Ilan University Press

15/5/2016. Παρουσίαση Ομιλίας Καθηγητή Ιωάννη Σαλαβράκου

on Κυριακή, 15 Μαΐου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

15/5/2016. Παρουσίαση Ομιλίας Καθηγητή Ιωάννη Σαλαβράκου

Την Πέμπτη 12/5/2016
Σε μιά κατάμεστη αίθουσα του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.
και με ιδιαίτερη επιτυχία.

Ο Καθηγητής

Ιωάννης-Διονύσιος Σαλαβράκος

Παρουσίασε τη θεματική

"Τα ΟΙκονομικά του Συμβατικού Πολέμου".

Παρουσίαση:    ΕΔΩ!           

14/5/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΣΤΗΝ ΣΥΡΙΑ

on Σάββατο, 14 Μαΐου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

Διαλέκτης: Ιωάννης Αθ. Μπαλτζώης

Γενικά-Περίγραμμα:
    Η προσέγγιση του θέματος θα περιλάβει μια παρουσίαση της εξέλιξης των γεγονότων στην περιοχή της Μέσης Ανατολής,  με παράλληλη εξέταση των διεθνών εξελίξεων στην ευρύτερη, όπως στην Βόρεια Αφρική, με μνεία την λεγόμενη «Αραβική Άνοιξη» και τις επιπτώσεις της σε ολόκληρο τον Αραβικό κόσμο. Ο παράγων Ισλάμ και οι διαφορές Σουνιτών και Σιιτών είναι από τους σημαντικότερους λόγους και παράγοντες παραγωγής της βίας στην Μέση Ανατολή και στον Αραβικό κόσμο.Ο εμφύλιος πόλεμος στην Συρία, η δημιουργία του ISIS, οι τρομακτικές εξελίξεις όχι μόνο στην Συρία, αλλά και στο Ιράκ, οι άμεσα και οι έμμεσα  εμπλεκόμενοι στην μεγάλη αυτή ανθρωποσφαγή είναι τα θέματα που θα εστιάσουμε ακόμη περισσότερο.  Ακόμη θα προσπαθήσουμε  να διερευνήσουμε και να αναδείξουμε  τα αίτια ,  τις επιδιώξεις και τα σχέδια των εμπλεκομένων πλευρών, όπως οι ΗΠΑ, Σαουδική Αραβία, Τουρκία, καθώς και άλλων  Αραβικών κρατών. Θα αναφερθούμε στην οικονομική διάσταση του θέματος και πως επηρεάζονται οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η χάραξη της εξωτερικής πολιτικής των κρατών. Η εμπλοκή της Ρωσίας και η αλλαγή του σκηνικού στην περιοχή και οι λόγοι που τελικά οδήγησαν στην απόσυρση των στρατιωτικών της δυνάμεων από την Συρία, μετά από περίπου έξη μήνες στρατιωτικής δράσης  είναι ένα πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο που θα πρέπει να μελετηθεί και να αξιολογηθεί. 

Συνοπτική Παρουσίαση-Κύρια Σημεία:
    Η  Μέση Ανατολή  ανέκαθεν ήταν στο επίκεντρο των εξελίξεων, μια θερμή περιοχή του πλανήτη,  όπου δύο στοιχεία ανέβλυζαν συνεχώς τις τελευταίες δεκαετίες,  χωρίς σταματημό. Το πετρέλαιο και το αίμα. Το δεύτερο βέβαια συνεπεία του πρώτου, ιδίως τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί, αλλά θα λέγαμε ότι χειροτέρεψε , καθόσον νέοι παράγοντες-παίκτες εισήλθαν στο φοβερό αυτό σπιράλ της γεωπολιτικής, των προκλήσεων,  του ψυχολογικού και διπλωματικού πολέμου,  των ανελέητων  πολεμικών συρράξεων.

    Οι ΗΠΑ, η παγκόσμια υπερδύναμη, η αυτοκρατορία σχεδίασε, οργάνωσε, στήριξε και υποστήριξε την λεγόμενη «Αραβική Άνοιξη» με σκοπό την ολοκλήρωση του φαραωνικού σχεδιασμού της για την παγκόσμια κυριαρχία, εξουδετερώνοντας τους μεγάλους αντιπάλους της και εν δυνάμει αμφισβητίες της κυριαρχίας της την Ρωσία και με τελικό ΑΝΣΚ την Κίνα.Συγκεκριμένα  το 2001, ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους όταν αποφάσισε να τοποθετήσει, εκτός των άλλων αραβικών  κρατών και την Συρία στον κατάλογο  των στόχων για καταστροφή, αποσκοπούσε τρεις επιδιώξεις: 

•    Να καταστραφεί ο «άξονας της Αντίστασης» και να ευνοηθεί ο ισραηλινός επεκτατισμός.
•    Να βάλει χέρι στα τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, 
•    Να αναδιαμορφώσει την «Ευρύτερη Μέση Ανατολή».

    Τα πολεμικά σχέδια  των ΗΠΑ  απέτυχαν το 2005 και το 2006, λαμβάνοντας τελικά τη μορφή της «Αραβικής Άνοιξης» το 2011: Ένας πόλεμος 4ης γενιάς, που έπρεπε να φέρει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα  και τα  μετριοπαθή ισλαμικά στοιχεία στην εξουσία, κατά το πρότυπο των ισλαμιστών της Τουρκίας του Ερντογάν. Τα αποτελέσματα της λανθασμένης τελικά πολιτικής αυτής είναι φανερά σε όλους μας σήμερα. Η συνεχής και αδυσώπητη προσπάθεια των ΗΠΑ (και των συμμάχων της) για παγκόσμια κυριαρχία και η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων των, για την αδηφάγο βιομηχανία των, είναι η γενεσιουργός αιτία για όλα αυτά τα τραγικά που βιώνουμε από την Μέση Ανατολή και την Βόρεια Ευρώπη, μέχρι την Άπω Ανατολή.

    Σε ένα εκπληκτικό του άρθρο ο πολυσυζητημένος πρώην ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Χένρι Κίσιντζερ, με τίτλο «The world in flames» στις  31 Αυγούστου 2014, περιέγραφε  την δημιουργία των αδελφών μουσουλμάνων και την μετεξέλιξη διαφόρων παραφυάδων των στις σημερινές  τρομοκρατικές οργανώσεις, που όλοι γνωρίζουμε  σήμερα, περισσότερο από τις φρικαλεότητες που διαπράττουν, παρά από την ιδεολογικά και θρησκευτικά πιστεύω των, όπως το ISIS και η Αλ Νούσρα. 

    Ποιος όμως κρύβεται πίσω από το ΙSIS;Σύμφωνα με άκρως απόρρητο έγγραφο της DIA (Defense Intelligence Agency), της Αμερικανικής Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, που διέρρευσε στο διαδίκτυο οι Τζιχαντιστές του ISIS εκπαιδεύτηκαν και εξοπλίστηκαν από τις Αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες προκειμένου να ανατρέψουν την κυβέρνηση του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία. Έτσι είναι δηλαδή πλέον κοινό μυστικό ότι το ISIS αποτελεί δημιούργημα και γεωπολιτικό εργαλείο των Αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που ως στόχο είχε και έχει την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία και την ανάσχεση της επιρροής της Ρωσίας και της Κίνας στη Μέση Ανατολή.  Οι οικονομικοί πόροι του Ισλαμικού κράτους είναι ένα πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο και θα αναφερθούμε στις πηγές και στα έσοδά του.

    Η εμπλοκή της Ρωσίας στην ανθρωποσφαγή της Συρίας, οι μυστικές συμφωνίας, ο ρόλος της Τουρκίας, η κατάρριψη του Ρωσικού Α/Φ, που άλλαξε τα πάντα στις σχέσεις των δύο κρατών. Το Κουρδικό θέμα και ιδιαίτερα οι Κούρδοι της Συρίας και η δημιουργία ανεξάρτητου Κουρδικού κράτους, που τελικά θα γίνει και γιατί θα γίνει και γιατί το στηρίζουν οι ΗΠΑ, όπως και οι οικονομικοί παράγοντες και αγωγοί υδρογονανθράκων στην περιοχή θα αναλυθούν και θα παρουσιαστούν, ώστε να γίνει αντιληπτό τι παιχνίδι παίζεται στην περιοχή, τι συμφέροντα  υποκρύπτονται και ποιοι οι ενδιαφερόμενοι είναι τα θέματα που θα αναλυθούν ιδιαίτερα. Το προσφυγικό και η εισβολή τζιχαντιστών στην Ευρώπη και ο μεγάλος κίνδυνος που απειλεί όλους μας είναι τα θέματα που θα μας προβληματίσουν και θα αναλυθούν με ιδιαίτερη προσοχή και ευαισθησία.
   
Σημεία Ενδιαφέροντος προς Συζήτηση:
•    Μονοπολικός κόσμος.
•    Ισλάμ, Ιδεολογία
•    Σουνίτες – Σιίτες
•    ISIS.Δημιουργία, υποστηρικτές.
•    Τουρκία και Σαουδική Αραβία. Ο ρόλος των στον πόλεμο.
•    Αγωγοί υδρογονανθράκων και η Γεωστρατηγική πολιτική.
•    Η εμπλοκή της Ρωσίας στον πόλεμο της Συρίας.
•    Το Κουρδικό κράτος εφιάλτης της Τουρκίας.
•    Η νέα Μέση Ανατολή και πως θα υλοποιηθεί.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ -ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΡΟΣ ΜΕΛΕΤΗ
•Ιστορία της σύγχρονης Τουρκίας, του Hamit Bozarslan
•Τουρκία η ανεπιθύμητη, του Γεωργίου Δουδούμη
•Ισλάμ, του Αναστασίου , Αρχιεπισκόπου Αλβανίας
•Τουρκικό Πολιτικό Ισλάμ και Ισλαμιστικά Δίκτυα στην Γερμανία, του Κων-νου Γώγου.
•Αρθογραφία ΜΜΕ
•Διαδίκτυο για θέματα Μέσης Ανατολής, Συρία, Τουρκία, Προσφυγικό.

20/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ

on Τετάρτη, 20 Απριλίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

20/4/2016.  ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ

Γενικά – Περίγραμμα
Η προσέγγιση του θέματος θα ξεκινήσει με μια ιστορική ανασκόπηση, που θα οδηγήσει στη διαμόρφωση του σημερινού πολιτικού χάρτη των Βαλκανίων υπογραμμίζοντας τα γεγονότα-σταθμούς και τις αντίστοιχες εμπλοκές των Μεγάλων Δυνάμεων.
Η παρουσίαση της σημερινής βαλκανικής πραγματικότητας περιλαμβάνει αναλυτικά για κάθε μια χώρα τα δημογραφικά δεδομένα, τα μακροοικονομικά μεγέθη, τις εξωτερικές οικονομικές σχέσεις και συγκρίσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Γίνεται ακόμα αναφορά στις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις κάθε μιας χώρας, στις ιδιαιτερότητές τους, στις σχέσεις τους με τον βαλκανικό περίγυρο, αλλά και ευρύτερα στο πλαίσιο των γεωπολιτικών εξελίξεων στην παγκόσμια διπλωματική σκακιέρα. Επισημαίνονται επίσης οι παραμένουσες εστίες τριβής σε ευαίσθητες περιοχές των Βαλκανίων, που ενδέχεται να δημιουργήσουν στο κοντινό μέλλον νέες τοπικές συγκρούσεις.
Πρόσθετα, αναλύεται η ελληνική παρουσία στις πρώην κομμουνιστικές χώρες των Βαλκανίων στη διάρκεια της τελευταίας εικοσιπενταετίας και τα δημιουργηθέντα ερείσματα σε αυτές κυρίως στον εμπορικό τομέα.
Τέλος, θα αξιολογηθούν τα δεδομένα, θα εκτιμηθούν οι πιθανές προοπτικές και θα υπάρξουν συμπεράσματα.

Συνοπτική παρουσίαση – Κύρια σημεία
Τα διεθνώς κακόφημα Βαλκάνια, η πιο φτωχή περιοχή της Ευρώπης, είναι μια γεωπολιτισμική ενότητα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αλλά χωρίς συγκεκριμένα φυσικά σύνορα. Η διαμόρφωση του σημερινού βαλκανικού μωσαϊκού ξεκινά με τη διάλυση των δύο μεγάλων αυτοκρατοριών, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Αυστρο-Ουγγαρίας, που κυριαρχούσαν στον ευρύτερο βαλκανικό χώρο αλλά και πέραν αυτού. Ιστορικούς σταθμούς για τα Βαλκάνια συνιστούν, αφενός οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-1913) σε σχέση με τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918) σε σχέση με τη διάλυση της Αυστρο-Ουγγαρίας, με συνέπεια τη δημιουργία οικονομικά ανίσχυρων εθνικών κρατών με κύρια χαρακτηριστικά μειονότητες και αλυτρωτικές βλέψεις.
Ενδιάμεση φάση των εξελίξεων είναι η περίοδος από τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι το 1990, χρονιά που σημαδεύτηκε από την ολοκλήρωση της κατάρρευσης των κομμουνιστικών καθεστώτων στην Ανατ. Ευρώπη συμπεριλαμβανομένης της Γιουγκοσλαβίας.
Η μετακομμουνιστική περίοδος χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια των τέως κομμουνιστικών βαλκανικών χωρών να συγκροτήσουν δημοκρατικούς θεσμούς Δυτικού τύπου, να υιοθετήσουν φιλελεύθερες οικονομικές αρχές και να ενταχθούν στους Δυτικούς οργανισμούς, που προσφέρουν υποσχέσεις για ασφάλεια (ΝΑΤΟ) και οικονομική ευημερία (Ευρ. Ένωση).
Τα αποτελέσματα κρίνονται πενιχρά και απογοητευτικά, αν κρίνει κανείς από τις επιλογές των κατοίκων των χωρών αυτών, μεγάλο μέρος των οποίων οδηγήθηκε χωρίς να το επιθυμεί στη μετανάστευση σε πλούσιες Δυτικές χώρες, κοντινές και μακρινές. Η μετανάστευση μειώνει μεν την ανεργία, περιορίζει όμως συγχρόνως τις αναπτυξιακές δυνατότητες των χωρών, εφόσον μειώνει το εργατικό δυναμικό τους, στενεύει τις παραγωγικές δυνατότητες, συρρικνώνει την αγορά και γενικά εξασθενεί το οικονομικό δυναμικό των χωρών εξασθενώντας μακροχρονίως και την πληθυσμιακή πυραμίδα τους. Από την άλλη μεριά, αυτοί που έμειναν στις πατρίδες τους ζουν σε αρνητικά μεταλλαγμένες κοινωνίες με κύρια χαρακτηριστικά τη μεγάλη ανεργία, τη βαθιά διαφθορά, τη σκληρή εγκληματικότητα και τη φοβερή έλλειψη θετικών προοπτικών δεδομένης της περιορισμένης ανταγωνιστικότητας των οικονομιών των χωρών τους στον παγκόσμιο οικονομικό στίβο λόγω ανεπαρκούς βιομηχανικής υποδομής, ανυπαρξίας υψηλής τεχνολογίας, έρευνας, ποιοτικής παιδείας και άλλων σημαντικών ποιοτικών πυλώνων. Οι οικονομικές προσδοκίες όλων των βαλκανικών χωρών διαψεύστηκαν και μεγάλα τμήματα των πληθυσμών τους ζουν στη φτώχεια με παράλληλη εμφάνιση νέων βαθύπλουτων ελίτ, που εξουσιάζουν και τις πολιτικές ηγεσίες των χωρών αυτών. Παρ’ όλα αυτά, τα Βαλκάνια, αν και πολύ φτωχά, παραμένουν ένας όχι ευκαταφρόνητος πελάτης των προϊόντων μεγάλων χωρών της Ευρ. Ένωσης. Από ελληνικής πλευράς, πριν δέκα χρόνια το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της Ελλάδος ήταν μεγαλύτερο από το σύνολο των ΑΕΠ όλων των τέως κομμουνιστικών χωρών των Βαλκανίων• σήμερα αυτό αποτελεί ένδοξο παρελθόν.
Επίσης, εξετάζεται η περίπτωση της Τουρκίας λόγω της ανταγωνιστικής εμπλοκής της στις οικονομικές εξελίξεις στα Βαλκάνια, οι οποίες είναι ιδιαίτερα στενά συνδεδεμένες με τις πολιτικές εξελίξεις της ευρύτερης ευρωπαϊκής περιοχής δεδομένης της βαρύτητας των Βαλκανίων ως ενεργειακού διαδρόμου, που καλείται να διασφαλίζει την ενεργειακή επάρκεια της Ευρ. Ένωσης.
Η ακαταλληλότητα και με συνέπεια αναποτελεσματικότητα των ηγεσιών των βαλκανικών χωρών, που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες των υπό μετάβαση κοινωνιών τους, αναδεικνύει την ανάγκη δημιουργίας διαβαλκανικών θεσμών με σκοπό τη δυναμική προώθηση της ενδοβαλκανικής οικονομικής συνεργασίας και όχι μόνο. Είναι σημαντική η υπογράμμιση στα συμπεράσματα, ότι, αν και τα σημερινά οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα στις διάφορες βαλκανικές χώρες ποικίλουν, υπάρχουν πολλά κοινά αρνητικά, όπως η μαζική ανεργία, η στασιμότητα της παραγωγής, η ποικίλη εξάρτηση από τους δανειστές, η δυσκολία συλλογής των φόρων, η διαφθορά, η γραφειοκρατία και τόσα άλλα, που μπορούν να αποτελέσουν κίνητρα για συντονισμένη αντιμετώπιση σε βαλκανικό επίπεδο. Η ιδέα ενός σχήματος Συμβουλίου Συνεργασίας μας προτρέπει να αντιμετωπίσουμε από κοινού π.χ. το θέμα του χρέους, το θέμα των παραγωγικών επενδύσεων, το θέμα της ενεργειακής επάρκειας, το θέμα της αποτροπής του να χρησιμοποιηθούν οι Βαλκάνιοι σε πεδία μαχών για αλλότρια συμφέροντα και τόσα άλλα συμπεριλαμβανομένης μιας σύγκλισης στην εξωτερική πολιτική, όπως δείχνει η τρέχουσα προσφυγική κρίση και ευρύτερα το μεταναστευτικό ζήτημα σε συνδυασμό με το οξύτατο δημογραφικό πρόβλημα της περιοχής.

Θέματα ενδιαφέροντος προς συζήτηση:
Ιστορικά
Εμπορικά – Οικονομικά – Αναπτυξιακά – Επενδυτικά
Ενεργειακά
Θέματα Μεταφορών – Τουρισμού
Μειονοτικά – Αλυτρωτικά
Δημογραφικά – Μεταναστευτικά
Διαφθοράς & Εγκληματικότητας
Ενδοβαλκανικής Συνεργασίας
Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης
Γεωπολιτικά – Διεθνών Σχέσεων
Διάφορα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΡΟΣ ΜΕΛΕΤΗ
Αναγνωστόπουλος-Παλαιολόγος Θ.: Ελλάς και Αλβανία στις αρχές του εικοστού αιώνα» (Εκδοτικός οίκος Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη 1995).
Καστελλάν Ζ.: Η Ιστορία των Βαλκανίων (Εκδόσεις Γκοβόστη, 1991).
Κατσάνης Χρ.: Από τα Βαλκάνια στην Ευρώπη - Η Βουλγαρία με το βλέμμα ενός γείτονα (Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2009).
Μαραγκουδάκης Μ. (Επιμέλεια): Πόλεμος, διπλωματία και εθνοτικές  συγκρούσεις  στην Ευρώπη του 20ου αιώνα (Εκδοτικός οίκος Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη 2005).
Νεγρεπόντη - Δελιβάνη Μ.: Η αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στην οικονομία των νέων Βαλκανίων (Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα  1994).
Ξυδιάς Β.: Η Βαλκανική Κοινοπολιτεία (Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 1994).
Παπασωτηρίου Χ.: Τα Βαλκάνια μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου (Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1994).
Σταματόπουλος Κ.: Μάθημα Βαλκανικής Ιστορίας (Εκδόσεις Δόμος,
Αθήνα 1995).
Χασιώτης Λ.: Η Ανατολική Ομοσπονδία (Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2001).

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΠΡΟΣ ΜΕΛΕΤΗ
-Δουδούμης Γ. «Ελληνική Στρατηγική για τα Βαλκάνια», 18 Μαρτ. 2014.
-Ζάχος-Παπαζαχαρίου Ε. (Εθνολόγος): «Η Ιστορία των βαλκανικών πληθυσμών». Το κείμενο αυτό εκφωνήθηκε στη γαλλική γλώσσα ως εισήγηση στην εναρκτήρια συνεδρίαση του Διεθνούς Συνεδρίου με θέμα «Αλλαγές στη δεκαετία του 1990 και το δημογραφικό μέλλον των Βαλκανίων». 
-Μέρτζος Ι. Ν.: Κινούμενη άμμος η βαλκανική ενδοχώρα μας. (9.2.2016).
-Μιχαλέτος Ι.: Η επιρροή του δικτύου Ρότσιλντ-Σόρος στα Βαλκάνια και  την Ελλάδα, περιοδικό «Hellenic Nexus», Αύγ. 2014.
-Νιχωρίτης Κ. (Τακτικός Καθ. Τμήμα Βαλκαν. Σλαβ. & Ανατολ. Σπουδών  Παν/μιο Μακεδονίας): Η Πολιτισμική κληρονομιά των δύο λαών ως   παράγοντας προώθησης των Ελληνο-Βουλγαρικών σχέσεων σήμερα.  (Νοέμβριος 2014).

Ιστοσελίδα για καθημερινή ενημέρωση για τις βαλκανικές χώρες
www.balkans.com

14/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΚΡΙΣΗ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΡΩΣΙΑΣ-ΔΥΣΕΩΣ

on Τετάρτη, 13 Απριλίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

14/4/2016.  ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016): ΚΡΙΣΗ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΡΩΣΙΑΣ-ΔΥΣΕΩΣ

ΚΡΙΣΗ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΡΩΣΙΑΣ-ΔΥΣΕΩΣ

ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ-ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ εα-ΔΝΤΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΕΛΙΣΜΕ

Γενικά
Η κρίση της Ουκρανίας αποτελεί ένα από τα κύρια ζητήματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα με ευρύτερες συνέπειες στη γενικότερη ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη και στη συνεργασία Δύσεως-Ρωσίας. Η κρίση κλιμακώθηκε γρήγορα το πρώτο δίμηνο του 2014 καίτοι οι τριβές και οι προβληματισμοί είχαν εμφανιστεί αρκετά χρόνια νωρίτερα. Η κορύφωση της κρίσης επήλθε με τη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία ενώ σφοδρές συγκρούσεις ακολούθησαν στις ανατολικές επαρχίες της Ουκρανίας. Σύσσωμη η Δύση κατηγόρησε τη Ρωσία για εμπλοκή της στις υποθέσεις της Ουκρανίας και παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και προχώρησε σε οικονομικές κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας. Οι κυρώσεις έπληξαν σοβαρά τη ρωσική οικονομία αλλά δεν κατάφεραν μέχρι τώρα να οδηγήσουν σε μια κοινά αποδεκτή λύση. Οι εξεγερθέντες αυτονομιστές των ρωσόφωνων επαρχιών της Ανατολικής Ουκρανίας έχουν κατορθώσει, με συγκαλυμμένη ρωσική βοήθεια, να πετύχουν τον «de facto» έλεγχο αρκετών περιοχών. Είναι γεγονός ότι η σφοδρότητα των συγκρούσεων του 2014 έχει κοπάσει και οι δύο πλευρές έχουν εμπλακεί σε διαπραγματεύσεις ενώ έχει επιτευχθεί μια αρχική συμφωνία-πλαίσιο (Minsk Protocol Ι και ΙΙ) για την εξεύρεση λύσεως. Σήμερα (Ιανουάριος 2016), οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη ενώ παράλληλα συνεχίζονται και οι σποραδικές παραβιάσεις της ανακωχής που έχει επιτευχθεί καθώς αμφότερες οι πλευρές επιζητούν να ενδυναμώσουν τις θέσεις τους και ενίοτε ακραία στοιχεία επιλέγουν την κλιμάκωση.

Συνοπτική Παρουσίαση Κυρίων Σημείων
Η κρίση του 2014 –προϋπήρξαν και άλλες 2 τουλάχιστον κρίσεις με τους ίδιους πρωταγωνιστές τα τελευταία 15 χρόνια- υπήρξε αποτέλεσμα της διχαστικής προδιάθεσης της χώρας αλλά και της επιπόλαιας και ανεύθυνης υποστήριξης - παρότρυνσης ορισμένων δυτικών χωρών – οργανώσεων – ατόμων προς την ουκρανική αντιπολίτευση για την ανατροπή της νόμιμα εκλεγμένης αλλά μη επαρκώς νομιμοποιημένης και συνάμα διεφθαρμένης (στα αναμενόμενα επίπεδα των μετασοβιετικών δημοκρατιών) κυβέρνησης. Οι ανεύθυνοι χειρισμοί δυτικών και Ουκρανών, αφού απέτυχαν να εκτιμήσουν τη στρατηγική σημασία της περιοχής για τη Ρωσία και για το ρωσικό γόητρο αλλά και την ετοιμότητα και αποφασιστικότητα της τελευταίας, οδήγησαν την Ουκρανία σε πολιτική αναταραχή και τελικά στην αναπόφευκτη και μάλλον μη αναστρέψιμη και από καιρό επιδιωκόμενη προσάρτηση της Κριμαίας. Η αρχικά θεωρούμενη ως «opportunity window» για την απομάκρυνση της Ουκρανίας από τη ρωσική επιρροή κατέληξε σε ακρωτηριασμό της χώρας και σε εμφύλια αιματηρή σύγκρουση. Η  συνεπακόλουθη οργισμένη αντίδραση των Ουκρανών κατά της ρωσικής προσάρτησης και υποκίνησης οδήγησαν σε μια αναζωπύρωση των εθνοτικών διαφορών με αποτέλεσμα την ανακήρυξη της αυτοδιάθεσης των ρωσόφωνων ανατολικών περιοχών εν μέσω αιματηρών συγκρούσεων. Εντωμεταξύ, η Ευρώπη καθυστερημένα συνειδητοποίησε ότι η Κριμαία είναι σήμερα πολύ πιο μακριά από ότι ήταν το 1854 και ότι η Ρωσία είχε καλύτερα χαρτιά στα χέρια της. Ήταν όμως πολύ αργά γιατί η «αρκούδα» αγνοώντας προκλητικά το διεθνές δίκαιο, είχε ήδη απλώσει τα χέρια της αρπάζοντας την Κριμαία ενώ αυτοί ακόμη συζητούσανε χωρίς μάλιστα να διαθέτουν κάποιο εναλλακτικό σχέδιο. Αναπόφευκτα για άλλη μια φορά οι Ευρωπαίοι εστράφησαν στην υπερατλαντική σύμμαχο και προστάτρια δύναμη (ΗΠΑ).
Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, παρά τα οποιοδήποτε ρωσικά νομιμοποιητικά επιχειρήματα, αποτέλεσε κατάφωρη παραβίαση των κανόνων του διεθνούς δικαίου και κυρίως των αρχών των αναφερομένων στην εδαφική ακεραιότητα των χωρών και στο απαραβίαστο των συνόρων, αρχές οι οποίες εξασφαλίζουν μια σταθερή ειρήνη στην Ευρώπη από τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ως εκ τούτου η αντίδραση της Δύσεως κατά της Ρωσίας ήταν απολύτως αναγκαία και επιβεβλημένη. Οι αρχικά διστακτικές και περιορισμένες οικονομικές και εμπορικές κυρώσεις σε βάρος διακεκριμένων Ρώσων αξιωματούχων και εταιρειών σταδιακά αυξήθηκαν και επεκτάθηκαν ως απάντηση στη συνεχή κλιμάκωση της βίας στις ανατολικές ρωσόφωνες περιοχές της Ουκρανίας. Αντίστοιχα ρωσικά εμπορικά αντίποινα τέθηκαν σε ισχύ κατά δυτικών χωρών που ζημίωσαν οικονομικά και τη χώρα μας.
Η Ελλάδα είναι αναγκασμένη να υποστηρίζει με σθένος την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου σε όλες τις περιπτώσεις. «Αλά καρτ» εφαρμογή του διεθνούς δικαίου είναι απαράδεκτη και εξασθενεί τις θέσεις μας. Η Ρωσία παραβίασε καταφανώς το διεθνές δίκαιο με την προσάρτηση της Κριμαίας και συνεχίζει να εμπλέκεται στα εσωτερικά θέματα της Ουκρανίας υποκινώντας την εξέγερση των ρωσόφωνων πληθυσμών. Η ύπαρξη δικαιολογητικών απόψεων, θέσεων, ερμηνειών, ιστορικών αναφορών, πραγματικών καταστάσεων, παρόμοιων παραβιάσεων της άλλης πλευράς δεν αναιρούν την πραγματικότητα της κατάφωρης παραβίασης του διεθνούς δικαίου. Σε τελευταία ανάλυση παρόμοια επιχειρήματα παρουσιάζει και η Τουρκία για να δικαιολογήσει την εισβολή στην Κύπρο και εμείς δεν δικαιούμαστε να ενισχύσουμε έμμεσα και πλαγίως αυτές τις θέσεις της. Επιπρόσθετα, κινδυνεύουμε να προσθέσουμε όπλα στη φαρέτρα της για τυχόν μελλοντικές επιδιώξεις της σε βάρος μας.
Η κρίση της Ουκρανίας δυναμίτισε τις σχέσεις Δύσεως-Ρωσίας και δημιούργησε μια τεταμένη κατάσταση στην περιοχή. Η Ρωσία έχει πληγεί σημαντικά από τις κυρώσεις και βρίσκεται διπλωματικά εκτεθειμένη αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση έχοντας δημιουργήσει «de facto» εδαφικά πλεονεκτήματα. Το διακύβευμα του προσανατολισμού της Ουκρανίας θεωρείται ως ζωτικό συμφέρον για τη Ρωσία αλλά σχετικά περιορισμένης σημασίας για τη Δύση. Υπό την προσέγγιση αυτή κατακρίνεται η ανεύθυνη δυτική πολιτική έναντι της Ουκρανίας και επιβάλλεται μια στροφή προς το ρεαλισμό από αμφότερες τις πλευρές. Δεν είναι τυχαίο ότι κορυφαίοι στοχαστές (Kissinger, Brzezinski, Mearsheimer) τοποθετούνται υπέρ μιας μετριοπαθούς δυτικής στάσεως και περιορισμού μιας βιαστικής επέκτασης των δυτικών «συνόρων» προς ανατολάς. Επίσης η συνέχιση των οικονομικών κυρώσεων και πολύ περισσότερο μια κλιμάκωση του οικονομικού πολέμου μάλλον θα είναι επιβλαβής για την παγκόσμια οικονομία. Εκτιμάται ότι παρά την πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου, η ρωσική οικονομία μπορεί να χρηματοδοτήσει την οικονομία της με τα συναλλαγματικά αποθέματα που διαθέτει χωρίς σημαντικές επιπτώσεις μέχρι και τα μέσα του 2017. Οι κυρώσεις όμως έχουν πλήξει σημαντικά τη μεταφορά υψηλής τεχνολογίας για την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων και τη χρηματοδότηση των ρωσικών εταιρειών. Τα παραπάνω προβλήματα οδήγησαν το Κρεμλίνο να ματαιώσει στις αρχές Ιανουαρίου 2016, δύο σημαντικά ενεργειακά προγράμματα αλλά οι συνέπειες στο ρυθμό παραγωγής αναμένεται να εμφανιστούν το 2020.
Η ανάγκη συνεργασία Δύσεως-Ρωσίας σε αριθμό κρισίμων ζητημάτων (θέματα Μέσης Ανατολής, τρομοκρατία, προσφυγικό-μεταναστευτικό, διάδοση όπλων μαζικής καταστροφής, οικονομικά θέματα) ενδεχομένως να καθιστά ευκταία μια γενικότερη προσέγγιση, αποκλιμάκωση και εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσεως στην ουκρανική κρίση. Αμφότερες οι άμεσα εμπλεκόμενες πλευρές (ουκρανική κυβέρνηση, αποσχιστικά στοιχεία) είναι σχετικά αδύναμες και ευάλωτες σε εξωτερικές πιέσεις από Δύση και Μόσχα αντίστοιχα. Το μεγαλύτερο αγκάθι στην προσπάθεια αυτή είναι η προσάρτηση της Κριμαίας, ενέργεια πλήρως αντίθετη με το διεθνές δίκαιο, που νομιμοποίηση της ενδεχομένως να οδηγήσει σε σταδιακή αποδυνάμωση των ήδη διστακτικά παραβιαζόμενων, άρχων της μη επέμβασης και βίαιης μεταβολής των συνόρων. Σε κάθε περίπτωση, οι επιλογές κυμαίνονται μεταξύ της συνέχισης της αντιπαραγωγικής αντιπαράθεσης και μιας συμβιβαστικής λύσης που οδηγεί σε μια ουδέτερη Ουκρανία που δεν θα θεωρείται απειλή από τη Ρωσία (ένεκα της εντάξεως της σε ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση) και θα επιτρέπει στην Δύση να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με την Μόσχα. Βέβαια, σε παρόμοιες καταστάσεις, μια ειρηνευτική λύση επιβάλλει εκατέρωθεν υποχωρήσεις κυρίως όμως είναι σε βάρος του πλέον αδυνάμου μέρους, δηλαδή της Ουκρανίας, με παραχώρηση  σημαντικών δικαιωμάτων αυτονομίας στις ανατολικές περιοχές της χώρας (προβλέπονται και από τα Πρωτόκολλα του Μινσκ) και μιας ειδικής τυπικής σχέσεως με την Κριμαία. Σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων για εξεύρεση λύσεως, απρόβλεπτες εξελίξεις και πολιτικοί ακροβατισμοί δεν αποκλείεται να οδηγήσουν σε μια μαζική κίνηση προσαρτήσεων ρωσόφωνων επαρχιών (Αμπχαζία, Νότια Οσσετία, Υπερδνειστερία, Ανατολική Ουκρανία) και στην επακόλουθη ολική αντιπαράθεση Δύσεως-Ρωσίας με τελικά χαμένους αμφότερες τις πλευρές.

Σημεία Ενδιαφέροντος προς Συζήτηση
1.    Καταμερισμός των ευθυνών των εμπλεκομένων πλευρών.
2.    Η κρίση θα εκτροχιάσει τις σχέσεις Δύσεως-Ρωσίας ή διαβλέπετε κινήσεις προσέγγισης και εξεύρεσης λύσεως?
3.    Είναι δυνατόν η Ρωσία να «επιστρέψει» την Κριμαία στην Ουκρανία?
4.    Είναι βάσιμοι οι φόβοι των βαλτικών χωρών για ανάλογες εναντίον τους ρωσικές ενέργειες?
5.    Διδάγματα για τις νέες μορφές επεμβάσεων (υβριδικές απιλές)?

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.    Η Μεγάλη Σκακιέρα, Zbigniew Brzezinski (εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ-ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ-1998), σελ. 79 και 80.
2.    Όπως παραπάνω: σελ. 88 και 89.
3.    John Mearsheimer, https://www.foreignaffairs.com/articles/russia-fsu/2014-08-18/why-ukraine-crisis-west-s-fault
4.    BBC News, 07 Μαΐου 2000. http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/monitoring/media_reports/739432.stm
5.    Η Τραγωδία της Πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων, John Mearsheimer, (εκδόσεις ΠΟΙΟΤΗΤΑ-2007), σελ. 25.
6.    John Kennan, Long Telegram, http://nsarchive.gwu.edu/coldwar/documents/episode-1/kennan.htm
7.    Η Τραγωδία της Πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων, John Mearsheimer, (εκδόσεις ΠΟΙΟΤΗΤΑ-2007), σελ. 771.
8.    Gregory Feifer, «Η Δύση χρειάζεται την ανάσχεση 2.0», Foreign Affairs, 26 Oct 2015, http://www.foreignaffairs.gr/articles/70554/gregory-feifer/mazepse-ton-eayto-soy?page=show
9.    Zbigniew Brzezinski, άρθρο στην Washington Post, «What is to be done? Putin’s aggression in Ukraine needs a response, 03 Μαρτίου 2014. https://www.washingtonpost.com/opinions/zbigniew-brzezinski-after-putins-aggression-in-ukraine-the-west-must-be-ready-to-respond/2014/03/03/25b3f928-a2f5-11e3-84d4-e59b1709222c_story.html
10.    Henry Kissinger, άρθρο στην Washington Post (06 Μαρτίου 2014), «How the Ukraine crisis ends», http://www.henryakissinger.com/articles/wp030614.html
11.    Όπως παραπάνω.
12.    Διεθνές Δίκαιο-Τεύχος Α’, (εκδόσεις ΣΑΚΚΟΥΛΑ-1997), σελ. 48: «Το κράτος είναι κυρίαρχο επειδή υπάγεται στο διεθνές δίκαιο. Αυτό το τελευταίο του εξασφαλίζει εδαφική ακεραιότητα, ισότητα, τήρηση των συμπεφωνημένων, μη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις και….»
13.    Οι Διεθνείς Σχέσεις ως Αντικείμενο Επιστημονικής Έρευνας, Ήφαιστος, (εκδόσεις ΠΟΙΟΤΗΤΑ-2003), σελ. 124.
14.    Θουκυδίδης: Πελοποννησιακός Πόλεμος, (εκδόσεις ΓΕΣ-1960), κεφάλαιο 5.89
15.    Russia’s Prospects for a Pipeline to Europe Look Bleak, 14 January 2016, Stratfor , https://www.stratfor.com/analysis/russias-prospects-pipeline-europe-look-bleak
16.    Russia faces a difficult choice in Ukraine, Stratfor, 10 November 2015, https://www.stratfor.com/geopolitical-diary/russia-faces-difficult-choice-ukraine
17.    Francis Fukuyama, View: America’s Self-Defeating Hegemony, Daily Times-Site Edition, 25 Οκτωβρίου 2007:“But the fundamental problem remains the lopsided distribution of power in the international system. Any country in the same position as the US, even a democracy, would be tempted to exercise its hegemonic power with less and less restraint.”

9/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016). ΕΥΡΩΑΤΛΑΝΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

on Παρασκευή, 08 Απριλίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

9/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016). ΕΥΡΩΑΤΛΑΝΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Εισηγητής: Χρήστος Ζιώγας: Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων Παντείου Πανεπιστημίου

Γενικά
Η λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου σήμαινε και το τέλος της Ευρώπης ως το κέντρο του διακρατικού συστήματος. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις υπολείπονταν έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ένωσης  σε ισχύ, θέση και ρόλο.Η αποκρυστάλλωση του διπολισμού αποτυπώθηκε το 1949 με την ίδρυση της Ατλαντικής Συμμαχίας και την εγκατάλειψη εκ μέρους των ΗΠΑ της πολιτική απομονωτισμού, εξασφαλίζοντας την ενότητα της δυτικής Ευρώπης και την αμυντική της κάλυψη έναντι της σοβιετικής απειλής. Ταυτόχρονα,όμως, δημιουργήθηκε μια ετεροβαρής σχέση ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, καταδεικνύοντας με τον πιο εμφατικό τρόπο την αμερικανική κυριαρχία σε θέματα άμυνας και ασφάλειας. Οι νεοπαγείς ευρωατλαντικές σχέσεις είχαν δημιουργήσει το περιβάλλον μέσα στο οποίο έπρεπε να δραστηριοποιηθούν οι ευρωπαϊκές χώρες σε συνάρτηση όμως με την πορεία των  αμερικανοσοβιετικών  σχέσεων. Οι ΗΠΑ απεδέχθησαν τη δημιουργία μίας δυτικοευρωπαϊκής οντότητας εντός όμως της βορειοατλαντικής συμμαχίας, γεγονός που σήμαινε ότι οι ευρωατλαντικές σχέσεις ήταν η εξαρτημένη μεταβλητή των αμερικανοσοβιετικών σχέσεων.
Η νέα κατανομή ισχύος στην Ευρώπη περιόριζε τις ικανότητες των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Δυτικής Γερμανίας, να χαράξουν και ν’  ασκήσουν τις εθνικές τους στρατηγικές. Πιο συγκεκριμένα: α) τα ευρωπαϊκά κράτη ήταν κατεστραμμένα λόγω των πολεμικών συγκρούσεων, τόσο σε επίπεδο υποδομών όσο και σ’ αυτό των ενόπλων δυνάμεων, β) το φαινόμενο της αποαποικιοποίησης τους περιόρισε, έτι περαιτέρω, την επιρροή στο  διεθνές γίγνεσθαι αλλά και πολύτιμους πλουτοπαραγωγικούς πόρους, γ) η εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ δεν αφορούσε μόνο τον αμυντικό τομέα αλλά και το αμερικονοπαγέςδιεθνές οικονομικό σύστημα, στο οποίο εντάχθηκε η Δυτική Ευρώπη και δ)την ανάδειξη των δύο υπερδυνάμεων, που ανέπτυξαν συγκρουσιακές σχέσεις στον πολιτικό, στρατιωτικό και ιδεολογικό τομέα σε πλανητικό επίπεδο και  συσπείρωσαν, σχεδόν, τον υπόλοιπο κόσμο γύρω από τους δύο συνασπισμούς, επιβάλλοντας πολιτικούς και στρατιωτικούς καταναγκασμούς στα μέλη τους.
H Γαλλία πρωτοστάτησε στην υιοθέτηση  επιλογών σ’ ευρωπαϊκό επίπεδο δεν ήταν αντίθετη στην δημιουργία, εντός της δυτικής συμμαχίας, ενός Διευθυντηρίου αποτελούμενο από την ίδια τις ΗΠΑ και τη Βρετανία. Επιζητούσε λοιπόν ισόρροπες σχέσεις εντός της δυτικής συμμαχίας, με τους αγγλοσάξονες, και ήταν και έτοιμη να εγκαθιδρύσει μαζί τους  ένα νέο κονσέρτο δυνάμεων.Το Παρίσι, επομένως, διαδραμάτισε σημαίνοντα ρόλο στην τελική μορφή των πολιτικών και αμυντικών επιλογών τις πρώτες δεκαετίες μετά το Β΄ΠΠ. Σε θεσμικό επίπεδο επικράτησαν πλήρως οι διακυβερνητικές αντιλήψεις ακόμη και για θεσμούς που είχαν και υπερεθνικά χαρακτηριστικά όπως η ΕΟΚ. Αντιθέτως στους τομείς υψηλής πολιτικής αποκλείστηκαν διαδικασίες υπερεθνικής ολοκλήρωσης.Στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας αν και ήλθε σε αντιπαράθεση με  τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατάφερε να ανατρέψει τον κυρίαρχο ρόλο τους στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.
Αντιθέτως οι Βρετανοί πολιτικοί πίστευαν ότι το μεταπολεμικό κενό ισχύος  στην Ευρώπη έπρεπε να καλυφθεί με την παρουσία των ΗΠΑ, κατάσταση που θα εξασφάλιζε την ασφάλεια της Δυτικής Ευρώπης από τη σοβιετική απειλή, θα επέλυε τα ενδοευρωπαϊκά ζητήματα ασφάλειας και κυρίως αυτό που άπτεται της θέσεως και του ρόλου της Γερμανίας στο μεταπολεμικό σύστημα. Βασική επιδίωξη των ατλαντικών θεσμών, για την οικοδόμηση των οποίων η Βρετανία εργάστηκε συστηματικά,  ήταν η ανάσχεση της ΕΣΣΔ,  ο έλεγχος της Δ Γερμανίας  και γενικά της κατανομής ισχύος στην Ευρώπη. Ακόμη η ανάπτυξή τους θα της εξασφάλιζε, λόγω και της ειδικής σχέσης με τις ΗΠΑ, ενισχυμένο ρόλο σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.
Είναι γεγονός αναντίρρητο πως η Γερμανία, μετά το τέλος του πολέμου, βρέθηκε σε δεινήστρατηγικά θέση. Κάνοντας μία σύντομη ανασκόπηση της γερμανικής πολιτικής μέχρι την επανένωσή της μπορούμε να προβούμε σε ορισμένες διαπιστώσεις: Πρώτον η Γερμανία επιδίωξε, μεθοδικά και στο βαθμό που της το επέτρεπαν οι συσχετισμοί ισχύος, αρχικά να επανακτήσει την εθνική της κυριαρχία, μετέπειτα να ενισχύει συνεχώς τη θέση και το ρόλο της στο περιφερειακό σύστημα και όταν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες σ’ ευρωπαϊκό επίπεδο να επανενωθεί. Δεύτερον η συμμετοχή της, στους δυτικούς θεσμούς σκοπό είχε να εκπληρώσει τους εθνικούς της στόχους και να αποτρέψει αντιγερμανικές συσπειρώσεις στην Ευρώπη. Τρίτονκανένα γεγονός δεν καταδεικνύει ότι ήταν πρόθυμη να συμμετάσχει σε υπερεθνικούς θεσμούς για να αφομοιωθεί το γερμανικό έθνος σ’ ένα ευρύτερο πολιτικό σύνολο. Αντιθέτως χρησιμοποίησε εργαλειακά τους δυτικούς θεσμούς για να διευρύνει τους συντελεστές ισχύος της.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αποτέλεσαν μαζί με τα έξι ιδρυτικά κράτη συνδιαμορφωτές της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης τη δεκαετία του΄50 και τον σημαντικότερο παράγοντα της μεταπολεμικής σταθερότητας στη Γηραιά Ήπειρο. Ταυτόχρονα η σοβιετική απειλή λειτούργησε συσπειρωτικά ως προς τη συνοχή της δυτικής συμμαχίας κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου στα πλαίσια της οποίας διακρίνονταν ξεκάθαρα ο κυρίαρχος πολιτικοστρατηγικός ρόλος των ΗΠΑ. Μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέποντας το κενό ισχύος στον ευρασιατικό χώρο και την αποδυνάμωση τη Ρωσίας, υιοθέτησαν στρατηγική αύξησης της επιρροής τους. Όχημα της αμερικανικής πολιτικής στον ευρασιατικό χώρο αποτέλεσε το ΝΑΤΟ. Μεταψυχροπολεμικά και την υιοθέτηση του νέου του δόγματος, το ΝΑΤΟ μετεξελίχθηκε από αμυντική συμμαχία σε πολιτικό οργανισμό, ο οποίος θα προωθεί τις νεοφιλελεύθερες, αγγλοσαξονικής προελεύσεως, ιδεολογικές αρχές στα πρώην κουμμουνιστικά κράτη της Ανατολικής Ευρώπης.
Εν τέλει οι ατλαντικές επιλογές στον τομέα της άμυνας επικράτησαν των ευρωπαϊκών, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ΄90, καθορίζοντας εν πολλοις και τα όρια της  κοινής ευρωπαϊκής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής . Μια σειρά κρίσεων, όπως ηεπέμβαση στο Ιράκ το 2003, ο πόλεμος Ρωσίας- Γεωργίας το 2008, και ο εμφύλιος στην Ουκρανία το 2014,της μεταψυχροπολεμικής εποχής κατέδειξαν τις διακριτές στρατηγικές επιλογές των κρατών του ατλαντικού χώρου. Οι στρατηγικές αποκλίσεις δεν οδήγησαν σε μια αυτόνομη ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, αλλά αντιθέτως δημιούργησε ένα μεγάλο ρήγμα εντός της ΕΕ, και δυσκολίες εφαρμογής των νατοϊκών πολιτικών
Η αμερικανική υψηλή στρατηγική διαμορφωσε και επιθυμεί την ενοποίηση, μέχρι ενός σημείου, του ευρωπαϊκού χώρου ως μέρος της συνολικής της θέασης για τον κόσμο. Βέβαια η πολιτική ολοκλήρωση της ΕΕ, έστω κι αν φαίνεται απίθανη για ενδοευρωπαϊκούς λόγους, δεν θα αποτελούσε μια θετική προοπτική για τη Ουάσινγκτον που επιδιώκει, ιδιαίτερα στον τομέα της των εξωτερικών σχέσεων και της άμυνας, το όλο εγχείρημα να έχει διακυβερνητικό χαρακτήρα και να είναι ενταγμένο στα πλαίσια της ατλαντικής συμμαχίας. Θέσεις πλήρους σύγκρουσης ή πλήρους χειραγώγησης της ΕΕ από τις ΗΠΑ δεν αποτελούν αξιόλογες ερμηνευτικές προσέγγισης ούτε του ευρωπαϊκού εγχειρήματος εν γένει ούτε των διατλαντικών σχέσεων. Η αδυναμία των ευρωπαϊκών κρατών να προχωρήσουν συναινετικά  προς την πολιτική ολοκλήρωση καθησυχάσει τις ΗΠΑ η δε προοπτική χειραφέτησης της Ευρώπης μέσω μίας ηγεμονικής απαίτησης από ένα ή περισσότερα κράτη-μέλη της ΕΕ αναβαθμίζει την παρουσία της Αμερικής ως εξόχως απαραίτητη για την ευρωπαϊκή τάξη από τα εν δυνάμει ηγεμονευόμενα κράτη- μέλη.    
Στην παρούσα συγκυρία η Γερμανία αν και ασπάζεται κοινές αξίες με τις ΗΠΑ επιδιώκει ταυτόχρονα να δρομολογήσει στρατηγικές συνεργασίας και με την Ρωσία. Η γερμανική κυβέρνηση προσπαθεί να καταστεί η σχέση μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών πιο ισόρροπη και αμφίδρομη ενώ φροντίζει παράλληλα για τη διασφάλιση των συμφερόντων τους στην Ανατολική Ευρώπη εμβαθύνοντας, τουλάχιστον μέχρι την πρόσφατη κρίση στην Ουκρανία, τη συνεργασία με τη Ρωσία. Στο οικονομικό πεδίο η Γερμανία επιδίωξε μέσω της νομισματικής ένωσης να δημιουργήσει έναν ενιαίο οικονομικό χώρο αντίστοιχο της οικονομικής της δυναμικής, πολιτική η οποία εντάθηκε με τη διεύρυνση προς Ανατολάς.

Συνοπτική Παρουσίαση Κυρίων Σημείων
Οι αισιόδοξες αντιλήψεις που είχαν δημιουργηθεί μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου για μια φιλελεύθερη διεθνή κοινωνία μάλλον έχουν υποχωρήσει. Η σαφώς πιο ενεργητική πολιτική της Ρωσίας καταδεικνύει την επιθυμία της ν’ ανακτήσει την επιρροή της, πολιτική και οικονομική, στον ευρασιατικό χώρο εμποδίζοντας την περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στην περιοχή που θεωρεί περιφέρειά της επιδιώκοντας να επανακτήσει το καθεστώς μιας μεγάλης περιφερειακής δύναμης, γεγονός που εγείρει ζητήματα σχετικά με τις ευρω-ρωσικές σχέσεις. Η παρούσα κρίση στην Ουκρανία εμπεριέχει περισσότερο το στοιχείο της αντιπαράθεσης παρά της συνεννόησης. Ο ρωσικός παράγοντας, στο βαθμό που αποκτήσει ηγεμονικά χαρακτηριστικά, δεν θα αποτελεί ιστορικά ένα πρωτόγνωρο στοιχείο για τη Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η σοβιετική απειλή λειτούργησε συσπειρωτικά κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Η αμερικανική παρουσία στην ευρωπαϊκή ήπειρο και η επανάκαμψη της Ρωσικής Ομοσπονδίας ως ενεργού δρώντος στην ανατολική Ευρώπη δεν είναι καταστάσεις πρωτόγνωρες για την ΕΕ, υπήρξαν καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και συνετέλεσαν με το δικό τους τρόπο η καθεμία στην πρόοδο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Η αμερικανική παρουσία έλεγχε τους ενδοευρωπαϊκούς συσχετισμούς ισχύος, και έδωσε τη δυνατότητα οικοδόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δε σοβιετική απειλή λειτουργούσε συσπειρωτικά για τα κράτη της δυτικής Ευρώπης. Στην παρούσα φάση αυτό που θα μπορούσε να δημιουργήσει φυγόκεντρες τάσεις στο εσωτερικό της Ένωσης είναι η θεσμοποίηση ιεραρχικών τάσεων με κεντρικό δρώντα στη λήψη αποφάσεων τη Γερμανία.
Εξήντα περίπου έτη μετά τη Συνθήκη της Ρώμης (1957), η οποία ίδρυσε τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, αναμφίβολα έχουν διαφοροποιηθεί οι παράγοντες και τα δεδομένα για μια σειρά ζητημάτων εντός και εκτός Ευρώπης, σίγουρα όμως η εν λόγω αλλαγή των προτεραιοτήτων και επιλογών δεν έχει μεταβληθεί δομικά. Οι ενδοευρωπαϊκές διαφορές, στο βαθμό που δε χειραγωγήθηκαν ούτε σε ατλαντικό, ούτε σ’ ευρωπαϊκό επίπεδο, λειτουργούν ανασχετικά στην προσπάθεια πολιτικής ενοποίησης της Δυτικής Ευρώπης.  Η αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προωθήσει την ολοκλήρωση και στον πολιτικό τομέα εκλαμβάνεται από τις ΗΠΑ ως εγγενές χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού χώρου και θετικό για τα συμφέροντά τους γεγονός.Το θεσμικό πλαίσιο που επέφερε η Συνθήκη του Μάαστριχ και οι επακόλουθες αναθεωρητικές συνθήκες έχουν δημιουργήσει ένα πολιτικό μόρφωμα με υπερεθνικά, μεικτά και διακυβερνητικά χαρακτηριστικά που όμως σε καμία περίπτωση δεν έχει επιφέρει την πολιτική ένωση της Κοινότητας. Η πολιτική ολοκλήρωση της Ευρώπης εξακολουθεί να αποτελεί ανεκπλήρωτο στόχο δεκαετίες μετά την εκκίνηση της όλης διαδικασίας.
Αναμφίβολα η συμμετοχή της Γερμανίας στους δυτικούς πολιτικοστρατιωτικούς θεσμούς μεταπολεμικά αποτέλεσε μια επιτυχημένη πολιτική ασφαλείας η οποία διακρίνονταν από συνέπεια και συνέχεια. Η παρουσία των ΗΠΑ στην Δυτική Ευρώπη ήταν καταλυτική στην ευόδωση των γερμανικών επιλογών. Η σημασία που αποδίδει η γερμανική ηγεσία στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο είναι καίρια επιλογή που αποτυπώθηκεστην γερμανική στάση κατά τις αλλεπάλληλες διευρύνσεις της Συμμαχίας προς Ανατολάς. Είκοσι έξι χρόνια  μετά  την  επανένωση,  η  Γερμανία  αποτελεί  την ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης. Η τωρινή οικονομική κρίση της δημιουργεί αυξημένες υποχρεώσεις σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης της δύσκολής συγκυρίας έτσι ώστε η όλη διαδικασία να επαληθεύει τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της Γερμανίας και να μην δημιουργεί παραστάσεις μιας γερμανικής Ευρώπης.
Η προσδοκία, γαλλικής κυρίως εμπνεύσεως, πως η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης θα τιθάσευε τη γερμανική ισχύ θα επαληθευόταν στο βαθμό που θα αφομοιωνόταν το έθνος-κράτος από μία ευρωπαϊκή υπερεθνική πολιτική δομή. Η Δυτική Γερμανία αρχικά, και η επανενωμένη αργότερα, συμμετείχε στο συσσωματικό εγχείρημα όχι για να απολέσει την κρατική της κυριαρχία αλλά μάλλον για την διευρύνει την εθνική τους ισχύ, όπως συνέβη με όλα τα κράτη-μέλη της Ένωσης.
Το Ηνωμένο Βασίλειο από το 1973 που έγινε μέλος της Κοινότητας και μετέπειτα κατέστη ο θεματοφύλακας της ατλαντικής πρωτοκαθεδρίας για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας στα πλαίσια της Κοινότητας όπως αποτυπώνεται και στις θεσμικές ρυθμίσεις της ΚΕΠΠΑ (Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας). Οι διευρύνσεις της Ένωσης κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο όξυναν τη στρατηγική της ετερότητα ενισχύοντας την ατλαντική πτέρυγα της στο εσωτερικό της με τα νέα κράτη-μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν τη δημιουργία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ως μια από τα πιο επιτυχημένες μεταπολεμικές στρατηγικές τους. Τα κράτη της Ένωσης  διαδραμάτισαν πολύ σημαντικό ρόλο στη αίσια έκβαση, για τη Δύση, του ψυχρού πολέμου, την ειρηνική μετάβαση στην μεταψυχροπολεμική εποχή και την εμπέδωση της τάξης στην ευρωπαϊκή Ήπειρο μέσω της ενσωμάτωσης στους κόλπους της κρατών που άνηκαν στη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης. Δίχως αμφιβολία οι ΗΠΑ εξακολουθούν να έχουν σημαίνοντα ρόλο στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι όχι μόνο λόγω κατανομής ισχύος αλλά κυρίως διότι η αμερικανική παρουσία στη Ευρώπη αμβλύνει σε μεγάλο βαθμό τις ενδοευρωπαϊκές έριδες και περιορίζει πιθανούς ηγεμονισμούς. Για το σύνολο των κρατών της ανατολικής Ευρώπης η ύπαρξη του υπερατλαντικού συμμάχου αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας ιδιαίτερα στην παρούσα περίσταση όπου η Ρωσική Ομοσπονδία επιθυμεί να διαδραματίσει ένα πιο ενεργό ρόλο. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη ως το βασικό σύμμαχο στην περιοχή της Ευρασίας για την εξυπηρέτηση των γεωπολιτικών τους επιδιώξεων αλλά και ως συνοδοιπόρους και φορείς μετακένωσης των κοινών φιλοσοφικών και πολιτειακών πεποιθήσεων σε πλανητικό επίπεδο.
Στον οικονομικό τομέα ενυπάρχει εντονότερο και το στοιχείο του ανταγωνισμού το οποίο όμως δεν αρκεί για να ανατρέψει τα βασικές δομές της συμμαχίας. Η προσπάθεια της Γερμανίας να επηρεάζει όλο και εντονότερα τις βασικές επιλογές της ΕΕ αναμφίβολα είναι μια αρνητική προοπτική για τα αμερικανικά συμφέροντα στο βαθμό που μια διαρκώς αυξανόμενη χειραγώγηση του ευρωπαϊκού χώρου από το Βερολίνο θα του επιτρέψει να ασκήσει μια πιο ανεξάρτητη, εν σχέσει με τις στοχεύσεις της ατλαντικής συμμαχίας, εξωτερική πολιτική. Ο γαλλικός παράγοντας εμφανίζεται εξασθενισμένος στην τωρινή συγκυρία κάνοντας ευκολότερες και τις γερμανικές στοχοθεσίες

Σημεία Ενδιαφέροντος προς Συζήτηση
1.    Οι διαμορφωτικοί παράγοντες του αμερικανικού έθνους.
2.    Η ένταξη των Ηνωμένων Πολιτειών στο διεθνές σύστημα
3.    Η δημιουργία του ευρατλαντικού βάθρου ισχύος
4.    Οι σχέσεις ΗΠΑ τις κυριότερες ευρωπαϊκές δυνάμεις
5.    Η μεταψυχροπολεμική περίοδος και ο αναβαθμισμένος ρόλος της Γερμανίας
6.    Το ζήτημα των στρατηγικών αποκλίσεων εντός του ευρωατλαντικού χώρου
7.    Η ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ως συνιστώσα του ευρατλαντικού χώρου


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.    Barry R. Posen, “Stability and Change in U.S. Grand Strategy,” Orbis, Vol. 51, No. 4, October 2007, pp. 561-567.
2.    CharlesKupchan, Το   τέλος   της   αμερικανικής   εποχής: η εξωτερική  πολιτική  των Ηνωμένων Πολιτειών και η γεωπολιτική του 21ου αιώνα , A. Α. Λιβάνης, Αθήνα,  2007.  
3.    HenryKissinger, Διπλωματία, Α.Α.Λιβάνης, Αθήνα, 1995.
4.    PanagiotisIfestos, Nuclear Strategy and European Security Dilemmas, Gower, Avebury 1988
5.    Robert Kagan, Of Paradise and Power. America and Europe in the New World Order, Alfred A. Knopf, New York, 2004 
6.    Walter Russell, Mead, Special Providence. American Foreign Policy and How it Changed the World, Routledge, New York, 2002
7.    Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος – Παναγιώτης Ήφαιστος, Ευρωατλαντικές Σχέσεις, Ποιότητα, Αθήνα 1999
8.    Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, Η αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο,  Ποιότητα, Αθήνα, 2000,
9.    ΠαναγιώτηςΉφαιστος, Αμερικανική εξωτερική πολιτική. Από την «ιδεαλιστική αθωότητα» στο «πεπρωμένο του έθνους», Οδυσσέας, Αθήνα 1995
10.    Παναγιώτης Κονδύλης, Από τον 20ο στον 21 Αιώνα, Τομές στην πλανητική πολιτική περί το 2000, Θεμέλιο, Αθήνα 2000,κεφ.4ο.
11.    Παναγιώτης. Ήφαιστος, Διπλωματία και Στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων,Εκδ Ποιότητα, Αθήνα 1999i
12.    ΧαράλαμποςΠαπασωτηρίου, Αμερικάνικο πολιτικό σύστημα και εξωτερική πολιτικη 1945-2002, Ποιότητα, Αθήνα 2002

9/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016). Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΡΚΤΙΚΗΣ ΣΤΙΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

on Παρασκευή, 08 Απριλίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

9/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016). Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΡΚΤΙΚΗΣ ΣΤΙΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Εισηγητής: ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ- ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ εα- ΔΝΤΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΕΛΙΣΜΕ

Γενικά
Η Αρκτική είναι η περιοχή γύρω από το Βόρειο Πόλο, στον αντίποδα της Ανταρκτικής. Περιλαμβάνει τα βόρεια τμήματα της Αλάσκας (ΗΠΑ), του Καναδά, της Ρωσίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας, της Φινλανδίας, της Ισλανδίας, της Γροιλανδίας (Δανία) και όλο το θαλάσσιο χώρο τον αποκαλούμενο Αρκτικό Ωκεανό ή Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό. Η περιοχή της Αρκτικής ορίζεται γεωγραφικά από τον αρκτικό κύκλο, προσδιορίζεται δηλαδή βορειότερα του αρκτικού κύκλου (γεωγραφικό πλάτος 66 μοιρών και 33 λεπτών βόρειο), όριο που αποτελεί και τη διαχωριστική γραμμή του ήλιου του μεσονυκτίου και της πολικής νύκτας. Εναλλακτικά, η αρκτική περιοχή ορίζεται με βάση το κλίμα και την αρκτική ισόθερμη γραμμή των 10 °C (θερμοκρασία περιοχών σταθερά κάτω από τους 10 °C ακόμη και το θερμότερο μήνα του έτους, Ιούλιο). Η ισόθερμη γραμμή αποτελεί και την τελευταία δενδρογραμμή πέραν από την οποία δεν φυτρώνουν δένδρα. Επίσης υφίστανται και τα διοικητικά όρια της αρκτικής περιοχής όπως αυτά καθορίζονται από τις ιδρυτικές συμφωνίες του Συμβουλίου της Αρκτικής (Arctic Council) με συμμετοχή των 8 προαναφερομένων κρατών και 6 κοινοτήτων ιθαγενών λαών (Permanent Participants).
Συνοπτική Παρουσίαση Κυρίων Σημείων
Η γεωστρατηγική σημασία της περιοχής απορρέει όπως και ιστορικά αποδεικνύεται, από τη σημασία της για τον έλεγχο εναλλακτικών θαλασσίων προσβάσεων, τη σχετική γειτνίαση των χερσαίων εδαφών ΗΠΑ και Ρωσίας και του αναμενόμενου ανταγωνισμού για την οικονομική εκμετάλλευση των πόρων της υφαλοκρηπίδος. Ο τρισδιάστατος αυτός ανταγωνισμός πρέπει να εξεταστεί κάτω και από τις ευρύτερες συνέπειες της κλιματολογικής μεταβολής και των αναγκαίων μέτρων που πρέπει να αναληφθούν, με τα κράτη-μέλη του Arctic Council να κατέχουν σημαντικό μέρος της ευθύνης.
Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι η Αρκτική αποτελεί το βόρειο σύνορο της ευρασιατικής ενδοχώρας (Heartland), η κατοχή της οποίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την κυριαρχία επί της Ευρασίας και τελικά αυτού του ίδιου του πλανήτη. Αντίστοιχα σημαντική η αξία της Αρκτικής και  ως αναπόσπαστο μέρος της βορείου περιμέτρου (Rimland) του Spykman, που περιορίζει και ελέγχει την Ευρασία. Δηλαδή, σε αμφότερες τις κλασσικές και αλληλοσυμπληρούμενες προσεγγίσεις, η αξία της Αρκτικής είναι προφανής και η σχετική παραμέληση της υπήρξε αποτέλεσμα μόνο των περιορισμών των διαθέσιμων τότε μέσων.
Σήμερα, οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, της Ρωσίας και δευτερευόντως του Καναδά, Νορβηγίας και Δανίας προσπαθούν –τηρουμένων των αναλογιών- να προβάλλουν την παρουσία και ισχύ τους στην περιοχή. Ειδικά η Ρωσία έχει προχωρήσει σε επενεργοποίηση αριθμού βάσεων που εγκαταλείφτηκαν τη δεκαετία του 1990 και έχει συγκροτήσει διακλαδικές δυνάμεις με αυξημένες επιχειρησιακές δυνατότητες στην αρκτική περιοχή. Η συχνή παρουσία πυρηνικών υποβρυχίων εξοπλισμένων με διηπειρωτικούς πυραύλους υποδουλώνει τη σημασία του Αρκτικού Ωκεανού ως περιοχής εκτόξευσης ενός πρώτου πυρηνικού πλήγματος παρέχοντας αισθητά μικρότερο χρόνο αντίδρασης του αντιπάλου συγκρινόμενο με τις μακρότερες πορείες των ICBM των ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας. Ομοίως η υπέρπτηση άνωθεν του Βορείου Παγωμένου Ωκεανού μειώνει τους χρόνους αντίδρασης της αεράμυνας και οδηγεί συντομότερα στα ζωτικά σημεία των αντιπάλων αυξάνοντας δραματικά την έκταση της προς επιτήρηση περιοχής. Σε τελευταία ανάλυση, η γειτνίαση ΗΠΑ και Ρωσίας εκατέρωθεν του Βορείου Πόλου επιτρέπει την εμπλοκή τους –σε ένα αφιλόξενο και ακατοίκητο περιβάλλον-χωρίς την παραβίαση εδαφών και θαλασσίων ή εναερίων χώρων άλλων δυνάμεων. Παράλληλα αναγνωρίζεται ότι το κόστος εξοπλισμού και διατήρησης ειδικών διακλαδικών μονάδων για αρκτικές επιχειρήσεις είναι δυσβάστακτο. Αναπόφευκτα, οι λοιπές «αρκτικές» χώρες περιορίζονται στην συμβολική παρουσία κυρίως δυνάμεων ακτοφυλακής, αεροπορικής επιτήρησης και έρευνας και διάσωσης με έμφαση στις άμεσα γειτνιάζουσες θαλάσσιες περιοχές.
Αναμφισβήτητα η αναμενόμενη πύκνωση των θαλασσίων δρομολογίων και κυρίως των εργασιών εκμετάλλευσης υποθαλασσίων κοιτασμάτων θα αυξήσει και την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων και λιμενικών περιπολιών. Ζωτική σημασίας θα είναι η ύπαρξη λιμενικών διευκολύνσεων που θα επιτρέπουν την υποστήριξη όλων αυτών των διακινουμένων σκαφών, εφοδίων και εγκαταστάσεων. Η Ρωσία εδώ και χρόνια έχει επενδύσει στην κατασκευή στόλου παγοθραυστικών σκαφών υποδηλώνοντας το ενδιαφέρον για την περιοχή και προβάλλοντας τις ικανότητες της. Η μείωση της απόστασης μεταξύ Κίνας και Ευρώπης, περίπου κατά το 1/3 της διαδρομής, θα επιφέρει παγκόσμια ενίσχυση του εμπορίου.  Επίσης, τεράστια κέρδη θα αποκομίσουν και οι ναυτιλιακές εταιρείες που έγκαιρα θα δρομολογήσουν πλοία νέας τεχνολογίας εκμεταλλευόμενες τις νέες διαδρομές και συμμορφούμενες με τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς και δεσμεύσεις ασφαλείας που σταδιακά επιβάλλονται για τη χρήση των πολικών δρομολογίων.
Η αναμενόμενη εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων θα απαιτήσει τη δημιουργία τεράστιων υποδομών σε θάλασσα αλλά και την εγγύς ξηρά. Αντίστοιχα θα αναπτυχθούν και νέοι αγωγοί διέλευσης ενέργειας σε ξηρά και θάλασσα περιορίζοντας σε τελική ανάλυση την ενεργειακή εξάρτηση με αμοιβαίο όφελος παραγωγού και καταναλωτή. Μια παρόμοια ενεργειακή εξέλιξη θα επιτρέψει την τροφοδοσία των ενεργειακά διψασμένων χωρών της Ασίας είτε μέσω αγωγών που θα διασχίζουν τη Σιβηρία είτε με τη χρήση πλωτών μέσων που θα χρησιμοποιούν τη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή. Ιδιαίτερα κερδισμένες χώρες από μια παρόμοια εξέλιξη προβάλουν η Ρωσία και ο Καναδάς και δευτερευόντως οι ασιατικοί αποδέκτες της ενέργειας. Ευελπιστούμε ότι η οικολογική ευαισθησία της περιοχής και η καθυστέρηση της εκμετάλλευσης θα επιτρέψουν την εφαρμογή αυστηρών περιβαλλοντολογικών περιορισμών και αποτελεσματικότερων μέτρων προστασίας από μια περισσότερο ευαισθητοποιημένη διεθνή κοινωνία.
Αναμφισβήτητη η γεωστρατηγική και οικονομική σημασία της Αρκτικής και αναπόφευκτα τα συνορεύοντα κράτη εποφθαλμιούν τον έλεγχο των θαλασσίων ζωνών συγκοινωνιών και της πλούσιας σε ενεργειακούς πόρους περιοχής. Στην κατεύθυνση αυτή προβαίνουν σε ενίσχυση των θέσεων τους μέσω διεκδικήσεων, διακηρύξεων, απόκτησης ικανοτήτων, δημιουργίας επενδύσεων και προβολής ισχύος, ευελπιστώντας μελλοντικά να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής ενισχύουν την αξία της Αρκτικής και παράλληλα δημιουργούν εστίες τριβών και αντικρουόμενων συμφερόντων. Εκτιμάται όμως ότι ο ενδεχόμενος κίνδυνος μιας σύγκρουσης με επίκεντρο την Αρκτική έχει υπερπροβληθεί. Το μεγαλύτερο μέρος των θαλασσίων περιοχών είναι ήδη οριοθετημένο μεταξύ των παρακτίων κρατών και τα ζητήματα της διεκδικούμενης υφαλοκρηπίδος δρομολογούνται για επίλυση μέσω των διεθνών οργάνων. Σημαντικές διαφορές άλλωστε επιλύθηκαν μέσω διμερών διαπραγματεύσεων στο πρόσφατο παρελθόν. Σε τελευταία ανάλυση, τα κέρδη αλλά και οι απαιτούμενες επενδύσεις για την εκμετάλλευση των ήδη κατοχυρωμένων εδαφών  είναι αμφότερα τεράστια και μια σύγκρουση απλά θα μείωνε αμοιβαία τα μελλοντικά οφέλη. Εκτιμάται ότι οι πέντε άμεσα εμπλεκόμενες χώρες θα επιλέξουν τη μεταξύ τους συνεννόηση παρά τον κίνδυνο εμπλοκής εξωτερικών χωρών ή και άλλων οργάνων (η πρόθεση αυτή φάνηκε καθαρά στη Διακήρυξη της Ilulissat του 2008). Μια μελλοντική απόφαση για την τύχη της διαφιλονικούμενης Lomonosov Ridge μάλλον θα αποτελέσει άλλον ένα δικαστικό συμβιβασμό αντικρουόμενων κρατικών θέσεων και προσπάθεια μερικής ικανοποίησης όλων των μερών. Άλλωστε η μεγιστοποίηση των κερδών των ανταγωνιζομένων κρατών στην περιοχή της Αρκτικής δεν εστιάζεται στην κατοχή μεγαλυτέρων εκτάσεων αλλά στην πρόκληση δημιουργίας τεραστίων υποδομών και αντίστοιχων επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας και αναγκαίων κεφαλαίων για την υπέρβαση των δυσμενών μορφολογικών και  περιβαλλοντολογικών συνθηκών. Η συνεργασία Δύσεως και Ρωσίας στην αρκτική περιοχή είναι επιβεβλημένη και αναπόφευκτη αρκεί να παραμεριστούν επικίνδυνες πολιτικές, εθνικιστικές λαϊκίστικες ακροβασίες και μεταφορά διμερών προβλημάτων από άλλες περιοχές.

Σημεία Ενδιαφέροντος προς Συζήτηση
1.    Είναι ενδεχόμενη η έντονη στρατικοποίηση της Αρκτικής και εάν αυτό συμβεί θα αποσταθεροποιήσει την υπάρχουσα ισορροπία δυνάμεων?
2.    Διαβλέπετε ως πιθανότερη τη σύγκρουση ή συνεργασία των χωρών  του Συμβουλίου της Αρκτικής?
3.     Οι συνέπειες της εμπορικής και ενεργειακής εκμετάλλευσης της Αρκτικής?
4.    Περιβαλλοντολογικοί κίνδυνοι στην Αρκτική?
5.    Ευκαιρία για την ελληνική ναυτιλία?
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
(1)    Χάρτες με τα όρια της Αρκτικής παρουσιάζονται αναλυτικά κατά περίπτωση στην ιστοσελίδα του Arctic Council: http://arctic-council.org/index.php/en/learn-more/map
(2)    Επίσημη ιστοσελίδα του Arctic Council: http://arctic-council.org/index.php/en/
(3)    Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας: http://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf
(4)    Στοιχεία για τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων στην Αρκτική σύμφωνα με το επίσημο όργανο του Arctic Council (Arctic Monitoring Assessment Programme-AMAP): http://www.amap.no/documents/13/arctic-oil-and-gas-2007/80
(5)    Βασικές στρατηγικές των ΗΠΑ, Ρωσίας, Καναδά, Νορβηγίας, Δανίας, Σουηδίας, Φινλανδίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με Αρκτική: http://www.geopoliticsnorth.org/index.php?option=com_content&view=article&id=159&Itemid=69
(6)    US National Strategy for the Arctic Region (White House 2013): https://www.whitehouse.gov/sites/default/files/docs/nat_arctic_strategy.pdf
(7)    Ρωσική διεκδίκηση Lomonosov Ridge: http://www.energia.gr/article.asp?art_id=96816
(8)    Σχετικά με την «Ilulissat Declaration»: https://en.wikipedia.org/wiki/Ilulissat_Declaration
(9)    Changes in the Arctic: Background and Iissues for Congress (21 Decenber 2015): https://www.fas.org/sgp/crs/misc/R41153.pdf
(10)    Russian Approach Towards the Arctic Region: http://cenaa.org/analysis/russian-approach-towards-the-arctic-region/
(11)    Arctic:  Attracting New Military Scrutiny: http://www.defensenews.com/story/defense/2015/11/01/arctic-attracting-new-military-scrutiny/75001476/
(12)    Russia and the Arctic: an End to the Cooperation? http://www.sipri.org/media/newsletter/essay/mar-15-russia-and-the-arctic
(13)    International Requirements for Ships Operating in Polar Seas: http://www.imo.org/en/KnowledgeCentre/papersandarticlesbyimostaff/documents/international%20requirements%20for%20ships%20operating%20in%20polar%20waters%20-%20h.%20deggim.pdf
(14)    Μεταπτυχιακή Εργασία της Κεζεμπόγλου Ρωξάνης (Πανεπιστήμιο Πειραιά) με τίτλο «Η Αρκτική στην Απόψυξη-Το Μεγάλο Παιχνίδι» (Δεκέμβριος 2013): dione.lib.unipi.gr/xmlui/bitstream/handle/unipi/.../Kezempoglou.pdf?

9/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016) Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ ΚΑΙ Ο ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗ

on Παρασκευή, 08 Απριλίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Υπτγος ε.α., Δντής Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

9/4/2016. ΕΛΙΣΜΕ: ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ» (Άνοιξη 2016) Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ ΚΑΙ Ο ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗ

Εισηγητής: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΣ-ΑΝΤΙΝΑΥΑΡΧΟΣ εα-ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΙΣΜΕ

Γενικά
Το διεθνές σύστημα διανύει μεταβατική περίοδο δεδομένου ότι η διαφορά συσχετισμού εθνικής ισχύος μεταξύ των ΗΠΑ και άλλων ανερχομένων Μεγάλων Δυνάμεων βαίνει μειούμενη. Το κέντρο βάρους του διεθνούς ανταγωνισμού μετατοπίζεται στην Άπω Ανατολή όπου αμφισβητείται για πρώτη φορά η πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ από την Κίνα, η οποία μετά την εντυπωσιακή οικονομική της ανάπτυξη, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, εκδηλώνει επεκτατικές προθέσεις και ταυτόχρονα προβαίνει σε σημαντική ποιοτική αναβάθμιση των ενόπλων της δυνάμεων, με ιδιαίτερη έμφαση στους αεροναυτικούς εξοπλισμούς.
Συνοπτική Παρουσίαση Κυρίων Σημείων
Η ανάδυση ηγεμονικής δυνάμεως στην Ευρασία, εκλαμβάνεται ως απειλή για τα Εθνικά Συμφέροντα των ΗΠΑ, δεδομένου ότι αυτή δύναται να στερήσει την αμερικανική πρόσβαση στην περιοχή με την μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα και την μεγαλύτερη συγκέντρωση πόρων στον πλανήτη. Η εστίαση του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ, στρέφεται κυρίως κατά της ανερχομένης ισχύος της Κίνας η οποία δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς με την Ρωσία, αποκτά εξωστρέφεια διεθνούς εμβέλειας και αυξάνει το γεωπολιτικό ειδικό της βάρος, αφού αποτελεί το πολυπληθέστερο έθνος, έχει ήδη το μεγαλύτερο ΑΕΠ στον πλανήτη σύμφωνα με το ΔΝΤ, αναπτύσσεται σταθερά οικονομικά και τεχνολογικά, ενώ παράλληλα ισχυροποιείται διαρκώς στρατιωτικά.
Η Κίνα επενδύει και αναπτύσσει πολυεπίπεδες σχέσεις με κράτη της Α. Αφρικής, της Μ. Ανατολής, της Ν. και ΝΑ Ασίας, στην προσπάθειά της να αποκτήσει ενεργειακές, οικονομικές, εμπορικές και ενδεχομένως στρατιωτικές προσβάσεις (τις λεγόμενες «string of pearls») στην ευρύτερη περιοχή του Ινδικού και κυρίως κατά μήκος της θαλάσσιας γραμμής επικοινωνίας που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Κίνα.Η Κινεζική Στρατιωτική Στρατηγική του Μαΐου 2015, δίδει ιδιαίτερη έμφαση στην θαλάσσια ισχύ.
Οι διεκδικήσεις της Κίνας στην Ανατολική και Νότια Σινική Θάλασσα (ΑΣΘ και ΝΣΘ), κυρίως από το τέλος του 2013,  σε συνδυασμό με την ραγδαία ενίσχυση των στρατιωτικών κινεζικών δυνατοτήτων και ιδιαίτερα την άνοδο των αεροναυτικών εξοπλισμών, αμφισβητούν για πρώτη φορά μετά το τέλος του Β’ΠΠ, τον αμερικανικό έλεγχο του Δυτικού Ειρηνικού.
Στα πλαίσια του ανταγωνισμού της με την Ινδία, η Κίνα προσπαθεί να την απομονώσει από την υπόλοιπη Ασία, δημιουργώντας σχέσεις οικονομικής και στρατιωτικής εξαρτήσεως με γειτονικά της κράτη και διατηρώντας ταυτόχρονα συμμαχικές σχέσεις με το Πακιστάν.
Πέραν της Ινδίας και των ΗΠΑ (κυρίως οι βάσεις στον Περσικό Κόλπο και Ντιέγκο Γκαρσία), στον Ινδικό ωκεανό αυξάνεται σταδιακά η ναυτική παρουσία χωρών της ΕΕ, της Κίνας, Ιαπωνίας, Αυστραλίας, του Πακιστάν, αλλά και της Μαλαισίας, της Σιγκαπούρης της Ν. Κορέας κ.λπ..
Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι η τρέχουσα αστάθεια διαταράσσει την ισχύουσα διεθνή τάξη που έχει θεσπισθεί από το τέλος του Β’ΠΠ στην περιοχή αυτή, απειλεί την κατοχυρωμένη ελευθερία χρήσεως των διεθνών υδάτων και του αντιστοίχου εναερίου χώρου. Τυχόν πραγματοποίηση των κινεζικών διεκδικήσεων θα άλλαζε την δομή ασφαλείας της περιοχής, καθώς θα απέκοπτε τις ΗΠΑ από τυχόν απαιτήσεις συνδρομής προς την Ταϊβάν και θα περιόριζε τις ΗΠΑ κατά την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους προς την Ιαπωνία, την Ν. Κορέα και τις Φιλιππίνες.
Η Κινεζική Στρατιωτική Στρατηγική του Μαΐου 2015, δίδει ιδιαίτερη έμφαση στις ναυτικές επιχειρήσεις και μεταξύ άλλων επιδιώκει όπως οι αεροναυτικές της δυνάμεις της αποκτήσουν την δυνατότητα να δρουν ως δύναμη anti-access /area denial (A2/AD). Το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα του κινεζικού ΠΝ περιλαμβάνει την πρόσκτηση ευρέως φάσματος ναυτικών μονάδων, όπλων και οπλικών συστημάτων. Στο ναυτικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού, θα πρέπει να συνυπολογισθούν και οι στρατιωτικές δυνάμεις εκτός ΠΝ, οι οποίες είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν κατά των αμερικανικών δυνάμεων του Δ. Ειρηνικού και αφορούν κυρίως σε διαθέσιμα μέσα από βάσεις ξηράς.
Οι ΗΠΑ εκφράζουν δημόσια τα σημεία διαφοροποιήσεώς των με την πρακτική της Κίνας στην περιοχή του Δυτικού Ειρηνικού, εκφράζουν την υποστήριξή τους στις ιαπωνικές περιπολίες στην ΑΣΘ και δηλώνουν ότι θα στήριζαν πολυεθνικές περιπολίες κρατών μελών του ASEAN στην ΝΣΘ.
Βάσει των κινεζικών προθέσεων και με δεδομένη την μείωση της τεχνολογικής και ποιοτικής διαφοράς μεταξύ των Κινεζικών και Αμερικανικών αεροναυτικών δυνάμεων, το αμερικανικό ΥΕΘΑ έχει εκπονήσει σχέδιο για την ευρύτερη περιοχή του Δ. Ειρηνικού, με αρχική ονομασία «Air-Sea Battle (ASB)», που τώρα αποκαλείται «Joint Concept for Access and Maneuver in the Global Commons (JAM-GC)», προς αύξηση της αποτελεσματικότητος των διακλαδικών επιχειρήσεων.
Σημεία Ενδιαφέροντος προς Συζήτηση
1.Οι σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας ενέχουν ταυτόχρονα στοιχεία ανταγωνισμού αλλά και αλληλεξαρτήσεως. Η τρέχουσα κατάσταση και η μελλοντική προοπτική των σχέσεων αυτών οδηγούν σε σύγκρουση ή σε συνεργασία; Σε τυχόν περίπτωση συγκρούσεως η αναμέτρηση θα εξαντληθεί σε πολιτικό, διπλωματικό και οικονομικό επίπεδο ή θα υπάρξει και στρατιωτική αναμέτρηση (ποιας εκτάσεως;); 
2.Στον ανταγωνισμό ΗΠΑ και Κίνας, ποια είναι τα ισχυρά και ποια τα αδύνατα σημεία των δύο Δυνάμεων;
3.Ποιες είναι οι εκατέρωθεν στρατηγικές ΗΠΑ και Κίνας;
4.Ποιος ο ρόλος των υπολοίπων Μ. Δυνάμεων, Διεθνών Οργανισμών και Συμμαχιών στον ανταγωνισμό ΗΠΑ και Κίνας;
5.Ασκεί επίδραση στην Ελλάδα ο ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας; Ποιες ευκαιρίες και προκλήσεις παρουσιάζονται και ποια διδάγματα προκύπτουν για την χώρα μας;
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.Chapman B. «China’s Nine-Dashed Map: Maritime Source of Geopolitical Tension», Purdue University, Purdue e-Pubs, 10-30-2014
2.Evans M. «Power and Paradox: Asian Geopolitics and Sino-American Relations in the 21st Century», Asia Study Group at FPRI, May 2009
3.Holmes J. R. «Strategic Features of the South China Sea», Naval War College Review, Spring 2014, Vol. 67, No. 2
4.Juvelier B. «China Looks to the Sea: A Historical Analysis of Geopolitical Strategy», Vanderbilt University, Summer 2013, Vol. 9, 2013
5.Li Nan «The Evolution of China’s Naval Strategy and Capabilities: From Near Coast and Near Seas to Far Seas», Asian Security 5, No 2 (2009), 144-169
6.O’ Rourke R. «Maritime Territorial and Exclusive Economic Zone (EEZ). Disputes Involving China: Issues for Congress», Congressional Research Service, Sept. 18, 2015
7.O’Rourke «China Naval Modernization: Implications for US Navy Capabilities – Background and Issues for Congress», Congressional Research Service, July 2015
8.Ott M. C. «The Geopolitical Transformation of Southeast Asia», Foreign Policy Research Institute, E- notes, Feb. 2013
9.Priyadarshana S. «China as a Dominant Naval Power in the Indian Ocean», International Journal of Science Inventions Today, University of Kelaniya, Sri Lanka – 116000, Vol. 4, Issue 4, July – August 2015
10.Rocha H.S. «Naval Power in India’s Geopolitics», RevistaMilitar No. 2532 – Janeiro de 2013, pp 63 - 84
11.Sajj A. «A Geopolitical Perspective on Chinese Views on India’s/Indian Ocean», Mar. 17, 2014
12.US Department of Defense «Asia – Pacific Maritime Security Strategy», 2015

Ο Συμβολισμός της 25ης Μαρτίου 1821

Written by ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ on Πέμπτη, 24 Μαρτίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επετειακή ομιλία του Υποστρατήγου ε.α. Κωνσταντίνου Αργυροπούλου

Ο Συμβολισμός της 25ης Μαρτίου 1821

25η Μαρτίου. Ημέρα του συμβολισμού των δύο «Χαίρε».
«Χαίρε κεχαριτωμένη Μαρία» και «Χαίρε ώ χαίρε λευτεριά»!
Το πρώτο «Χαίρε» εκφράζει την χαρμόσυνη αγγελία του Αρχαγγέλου Γαβριήλ περί της συλλήψεως από την Παρθένο Μαρία του Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού.
Το δεύτερο «Χαίρε» είναι ο συμβολισμός της παλιγγενεσίας ενός πολύπαθου γένους. Του γένους των Ελλήνων. Του γένους, το οποίον αενάως αγωνίζεται στο να διατηρεί μία συνείδηση της διαδρομής του επί των γηίνων χρόνων, επί των πολιτισμικών πεπραγμένων και επί των ιστορικών καταγραφών. Του γένους που θέλει και πρέπει να ερευνά το παρελθόν του, με όση δυνατή αντικειμενικότητα επιτρέπουν οι γνώσεις του και οι καταβολές του, ώστε να εντοπίζει τα όποια σφάλματα και τις όποιες αδυναμίες έχουν σημειωθεί σ’ αυτή την διαδρομή. Δηλαδή, σαν σκοπός απώτερος θα λέγαμε, ότι είναι η επανόρθωση, η ανάβλεψη και η πλέον σώφρων πορεία για ένα μέλλον με λόγο αξιακό.

2016-02-03. Ομιλία 'Οι νέες πολιτικές οικονομικές και κοινωνικές διαμορφώσεις στην Ευρώπη και οι παράμετροι του φαινομένου Jihad '

on Τετάρτη, 03 Φεβρουαρίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

2016-02-03. Ομιλία 'Οι νέες πολιτικές οικονομικές και κοινωνικές διαμορφώσεις στην Ευρώπη και οι παράμετροι του φαινομένου Jihad '

Ο Κωνσταντίνος Αργυρόπουλος, Υποστράτηγος ε.α., Συγγραφέας και Μέλος του ΔΣ/ΕΛΙΣΜΕ, έκανε μια εξαιρετική και ενδιαφέρουσα ομιλία στην κατάμεστη αίθουσα του Ινστιτούτου μας.

Αξίζει να κατεβάστε και να διαβάστε την παρουσίαση και το υποστηρικτικό κείμενο, θα έχετε μια πολύ καλή εικόνα της ωραίας αυτής ομιλίας!

Ομιλία ΕΔΩ!          Παρουσίαση ΕΔΩ!

2016-01-25. Ομιλία του Γεωργίου Δουδούμη ' Προοπτικές των Βαλκανικών Χωρών'

on Δευτέρα, 25 Ιανουαρίου 2016. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

2016-01-25. Ομιλία του Γεωργίου Δουδούμη  ' Προοπτικές των Βαλκανικών Χωρών'

Στη συνέχεια της πρόσκλησης:

Ο Γεώργιος Δουδούμης, Οικονομολόγος, Συγγραφέας και Μέλος του ΕΛΙΣΜΕ, έκανε μια εξαιρετική και ενδιαφέρουσα ομιλία στην κατάμεστη αίθουσα του Ινστιτούτου μας.

Αξίζει να κατεβάστε και να διαβάστε την παρουσίαση και το υποστηρικτικό κείμενο, θα έχετε μια πολύ καλή εικόνα της ωραίας αυτής ομιλίας!

Ομιλία ΕΔΩ!          Παρουσίαση ΕΔΩ!

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΕΡΙ ΑΜΥΝΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, Απονομή Πιστοποιητικών - Εορτή Λήξης -Περίληψη Δεκάτης και τελευταίας Ενότητας: Στρατιωτικές απειλές Ελλάδος. Αποτρεπτική στρατηγική και Ελληνικές ΕΔ..

on Δευτέρα, 21 Δεκεμβρίου 2015. Posted in Ομιλίες

Επιμέλεια Αναστάσιος Μπασαράς, Αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ

Στις 14 Δεκεμβρίου παρουσιάστηκε η 10η και τελευταία ενότητα του σεμιναρίου Άμυνας και Στρατηγικής που διεξάγει το ΕΛΙΣΜΕ και απευθύνεται σε όλους τους ανήσυχους πολίτες που επιθυμούν να αυξήσουν τις γνώσεις τους στα ενδιαφέροντα αυτά θέματα αλλά κυρίως να προβληματιστούν για τις γεωπολιτικές εξελίξεις που αναμφίβολα επηρεάζονται από τα προαναφερθέντα ζητήματα.

Στο τέλος της εισήγησης επιδόθηκαν στους παρακολουθήσαντες το σεμινάριο βεβαιώσεις παρακολούθησης και, σεμνά και λιτά -μελομακάρονο, κουραμπιές και κονιάκ ελληνικό- γιορτάστηκε το γεγονός.

Παραβρέθηκαν όλοι οι εισηγητές του σεμιναρίου και οι κύριοι συντελεστές της επιμελητείας του σεμιναρίου - Σάββας Αργουζής Υπτγος ε.α. και Δέσποινα Κορωναίου γραμματέας του Ινστιτούτου-

 

Η αξιολόγηση και τα σχόλια από τους παρακολουθήσαντες (σασες) το σεμινάριο ήταν ιδιαίτερα θετικά και κολακευτικά για τους εισηγητές και το Ινστιτούτο. Ωστόσο, έχουμε περιθώρια βελτίωσης, ιδιαίτερα στην υποστήριξη, πήραμε τα μηνύματα τόσο τα θετικά, όσο και αυτά της αδιάκοπης βελτίωσης και θα προαπαθούμε αδιάκοπα, να κάνουμε το σωστό, στο σωστό χρόνο κάθε φορά και όλες τις φορές!

Στη συνέχεια παραθέτουμε αποσπάσματα από τα σχόλια, δυστυχώς, λόγω έλλειψης χώρου δεν μπορούμε να τα δημοσιεύσουμε όλα (αυτά που έμειναν έξω δεν διαφέρουν στην ουσία από αυτά που παρατίθενται παρακάτω).

 

 

Ο πρόεδρος του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ., Βασίλειος Μαρτζούκος, αντιναύαρχος ε.α. Π.Ν., ενεχείρισε πιστοποιητικό παρακολούθησης του σεμιναρίου σε όσους (ες) (ανελιπώς) το παρακολούθησαν.

Ακολουθεί περίληψη της τελευταίας ενότητας:

Στρατιωτικές απειλές Ελλάδος. Αποτρεπτική στρατηγική και Ελληνικές ΕΔ. ΔΙΑΛΕΚΤΕΣ: ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΣ  - ΒΡΕΤΤΟΣ
ΓΕΝΙΚΑ
Περιγράφηκε το διεθνές περιβάλλον εθνικού ενδιαφέροντος και αναπτύχθηκαν οι στρατιωτικές απειλές και σύγχρονες προκλήσεις άμυνας και ασφάλειας της Ελλάδος. Εξετάστηκαν τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα, οι βασικοί εθνικοί σκοποί και η εθνική αμυντική στρατηγική. Περιγράφηκε συνοπτικά η τρέχουσα κατάσταση των ελληνικών ΕΔ και της αμυντικής βιομηχανίας, καθώς και οι οικονομικοί περιορισμοί της χώρας. Εκτιμήθηκε η συμβατότητα πολιτικών ΑΝΣΚ και διατιθεμένων μέσων. Αναπτύχθηκαν οι βασικές αρχές της εθνικής αποτρεπτικής στρατηγικής.

Α΄ ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: Στρατιωτικές απειλές Ελάδος. Αποτρεπτική Στρατηγική – ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΣ

Οι ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις σε περιφερειακό επίπεδο, επιφέρουν κατά δυναμικό τρόπο αλλαγές στους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή εθνικού μας ενδιαφέροντος. Ειδικότερα ο τρέχων συσχετισμός στρατιωτικής ισχύος Ελλάδος και Τουρκίας προκαλεί έντονο προβληματισμό, ενώ με τα υφιστάμενα δεδομένα αμυντικών δαπανών των δύο χωρών, κατά τα επόμενα 10 έτη, η χώρα μας θα πρέπει να εγκαταλείψει αναγκαστικά την αποτρεπτική στρατηγική με ότι αυτό συνεπάγεται για τα εθνικά μας θέματα.
Γειτονικά μας κράτη στα βόρεια σύνορα όπως η Αλβανία και η ΠΓΔΜ εκδηλώνουν αλυτρωτικές φιλοδοξίες σε βάρος της εθνικής μας κυριαρχίας. Αν και τα κράτη αυτά παρουσιάζονται στρατιωτικά αδύναμα, υπό προϋποθέσεις (π.χ. συμφέροντα διεθνούς παράγοντα στην περιοχή, στήριξη και διείσδυση Τουρκίας, τυχόν οργανωμένοι μετανάστες στο εσωτερικό της χώρας κ.λπ.) θα ήταν δυνατόν να αναδειχθούν μία επιπρόσθετη στρατιωτική απειλή. Η ανεξέλεγκτη αθρόα είσοδος μεταναστών (κυρίως μουσουλμάνων) επιβαρύνει την εθνική οικονομία, αλλοιώνει την σύνθεση του ελληνικού πληθυσμού (σε συνδυασμό με το δημογραφικό μας πρόβλημα) και δημιουργεί θρησκευτικούς και πολιτισμικούς θύλακες, οι οποίοι όταν εδραιωθούν, αναμένεται ότι θα διαταράξουν την κοινωνική ειρήνη (οργανωμένο έγκλημα, πολιτισμικές και θρησκευτικές διαφορές, παραεμπόριο κ.λπ.) και θα προκαλέσουν προβλήματα ασφαλείας στην χώρα (ειδικότερα εάν ποδηγετούνται και ελέγχονται από ξένα κέντρα και κράτη, λόγω θρησκευτικής, πολιτισμικής ή και εθνικής επιρροής επ’ αυτών). Εν τούτοις η συγκεκριμένη εκπαιδευτική ενότητα εξετάζει τις ορατές στρατιωτικές απειλές της Ελλάδος και κατά συνέπεια θα εστιασθεί στην τουρκική στρατιωτική απειλή.

ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ.
Η Τουρκία πληροί επακριβώς τον ορισμό της απειλής (πολιτικής και στρατιωτικής), ως εκδηλωμένης προθέσεως της μίας πλευράς να προκαλέσει ζημία σε βάρος υπαρξιακών και ζωτικών συμφερόντων της άλλης, εφ’ όσον η τελευταία δεν συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις και την θέλησή της. Πρόκειται δε περί ουσιαστικής απειλής, καθ’ όσον η Τουρκία διαθέτει τα μέσα (ισχυρές ποσοτικά και ποιοτικά Ε.Δ. με προοπτική δυναμικής περαιτέρω αναπτύξεώς τους στο εγγύς μέλλον), καθώς  και την πολιτική βούληση να πραγματοποιήσει τις προθέσεις της για ανάδειξή της σε περιφερειακή δύναμη και ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.   
Η τουρκική πολιτική επιδιώκει την αύξηση της ισχύος και επιρροής της στην ευρύτερη περιοχή, δίχως να διαταραχθεί η εσωτερική κοινωνική και πολιτική της σταθερότητα. Ως προς την χώρα μας, βασικός σκοπός της Τουρκίας είναι η ανατροπή του ισχύοντος καθεστώτος, με αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδος στο Αιγαίο (επέκταση χωρικών υδάτων, εναέριος εθνικός χώρος, αποστρατικοποίηση ελληνικών νήσων, υφαλοκρηπίδα, γκρίζες ζώνες που φθάνουν έως την Γαύδο, συνεκμετάλλευση πλουτοπαραγωγικών πηγών), στην Θράκη (ανακίνηση και ενθάρρυνση «μειονοτικού θέματος», στο οποίο εντάσσουν κάθε μουσουλμάνο της περιοχής), συνέχιση της τουρκικής κατοχής στην βόρεια Κύπρο (στρατηγική ομηρία της νήσου), καθώς και διαρκής αμφισβήτηση του ελλαδικού πολιτισμού.
Η Τουρκία έχει αναδείξει την πολεμική της βιομηχανία, ως έναν από σημαντικότερους πολλαπλασιαστές ισχύος της, με την υποστήριξη της βιομηχανικής της υποδομής (άνω του 80% των εξαγωγών της αποτελούν βιομηχανικά προϊόντα), καθώς και των θεαματικών επενδύσεων στην εκπαίδευση και στην έρευνα και ανάπτυξη σε τομείς υψηλής τεχνολογίας. Η Τουρκία ισχυροποιεί διαρκώς την αμυντική της βιομηχανία (συμπαραγωγές, σχεδίαση και ανάπτυξη προηγμένων όπλων, κρισίμων υποσυστημάτων οπλικών συστημάτων, μηχανών προώσεως και αισθητήρων, εγχώριες πρωτότυπες κατασκευές και ναυπηγήσεις κ.λπ.), με απτά αποτελέσματα, δεδομένου ότι πέραν της σημαντικής αυτάρκειας των Τ.Ε.Δ., εξάγει αμυντικό υλικό και σε τρίτες χώρες. Επιπλέον η Τουρκία προτίθεται όπως υλοποιήσει πυρηνικό πρόγραμμα παραγωγής ενέργειας, γεγονός που της προσδίδει την μελλοντική δυνατότητα δυνητικής παραγωγής πυρηνικών όπλων.
Η αποτροπή κάθε επιβουλής κατά της εθνικής ακεραιότητος και της εθνικής κυριαρχίας καθώς και η αντίστοιχη απαιτούμενη αποτρεπτική στρατηγική δεν αποτελεί αφηρημένη και αόριστη έννοια αλλά στρέφεται κατά συγκεκριμένων αντιπάλων και απαιτεί μακροχρόνιο και συνεπή σχεδιασμό και εκτέλεση σειράς ενεργειών (οικονομικών, διπλωματικών, στρατιωτικών) που αφορούν κυρίως την άμυνα και την ασφάλεια της χώρας. Στα πλαίσια της αποτρεπτικής στρατηγικής, πέραν της ποσοτικής και ποιοτικής στρατιωτικής επάρκειας απαιτείται σειρά βασικών προϋποθέσεων όπως η πολιτική βούληση, γνώση και εμπειρία, οι άριστες σχέσεις μεταξύ πολιτικής και στρατηγικής ηγεσίας, η κατάλληλη οργάνωση κάθε εμπλεκομένου κρατικού φορέως και η συστηματική καλλιέργεια φρονήματος στον λαό.
Ενδεικτικά επί μέρους θέματα τα οποία εξετάστηκαν στην ενότητα αυτή ήταν τα ακόλουθα:
1)Σε τι συνίσταται η αποτροπή, η αποτρεπτική φήμη, ο πειθαναγκασμός και ο κατευνασμός; Πως εφαρμόζονται οι έννοιες αυτές στην σημερινή ελληνοτουρκική πραγματικότητα;
2)Ποιές είναι οι συνήθεις αιτίες αποτυχίας της εθνικής (και ιδιαίτερα της στρατιωτικής) αποτροπής και αποτρεπτικής στρατηγικής;
3)Δεδομένης της στρατιωτικής απειλής, του αναμενομένου Θεάτρου Επιχειρήσεων και των οικονομικών περιορισμών της χώρας, ποιες θα ήταν οι ενέργειες προς επίτευξη της βέλτιστης αποτροπής;

Β΄ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις – ΒΡΕΤΤΟΣ
Η Ελλάδα από γεω-στρατηγική και γεω-πολιτική πλευρά είναι στενά συνδεδεμένη με το χώρο των Βαλκανίων αλλά και με τη Μεσόγειο με έμφαση στο ΝΑ μέρος αυτής. Η μεγάλη στρατηγική της θέση προσδιορίζεται βάσει της θέσεως αυτής και κυρίως του αεροναυτικού χώρου που διαθέτει.
Στην ΝΑ Ευρώπη, περιοχή ιδιαίτερου στρατηγικού ενδιαφέροντος για τη χώρα μας,  η εικόνα την τελευταία δεκαετία περιλαμβάνει αφενός σημαντικές αλλαγές αλλά και επίμονες καταστάσεις. Ομοίως οι σημαντικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στις χώρες της Μ. Ανατολής και Β. Αφρικής, ανεξαρτήτως της τελικής έκβασής τους, επηρεάζουν άμεσα τα συμφέροντα της χώρας μας αλλά και τις συνθήκες ασφάλειας τόσο της χώρας μας όσο και της ευρύτερης περιοχής.
Παράλληλα όλα τα προβλήματα που μας προικοδότησε ο 20ος αιώνας παραμένουν ανοικτά. Ιστορικές, εθνοτικές, πολιτιστικές, θρησκευτικές, φυλετικές, ενεργειακές  συγκρούσεις εξελίσσονται και αναπαράγονται. Το οργανωμένο έγκλημα αλλά και εθνικιστικές ομάδες, εκμεταλλευόμενες γκρίζες οικονομίες  αλλά και την υψηλή ανεργία, διατηρούν την επιρροή τους στις περιφερειακές της χώρας μας κοινωνίες, ενώ εξτρεμιστικές δράσεις συμπεριλαμβανομένων και τρομοκρατικών οργανώσεων  - ομάδων απειλούν με ασύμμετρες τακτικές που επιφέρουν ακόμα και στρατηγικά αποτελέσματα. Ταυτόχρονα η ανεξέλεγκτη διασπορά των όπλων μαζικής καταστροφής ή/και βιοχημικά/ραδιενεργά και κυρίως η υπαρκτή δυνατότητα προμήθειας των τρομοκρατικών οργανώσεων με τέτοια όπλα, αποτελούν νέες απειλές και για τη χώρα μας οι οποίες αναμένεται να αυξηθούν στα προσεχή χρόνια. Τέλος παράνομη μετανάστευση, κυβερνο-επιθέσεις, ενεργειακή ανασφάλεια, σύγχρονες μορφές πειρατείας, κλιματολογικές αλλαγές με πιθανή εκδήλωση καταστροφικών φυσικών φαινομένων  δημιουργούν εκρηκτικό μείγμα απειλών και τάσεων.
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι στη νέα τάξη πραγμάτων, όπως αυτή διαμορφώνεται σήμερα, οι ένοπλες συγκρούσεις και οι εν δυνάμει πυριτιδαποθήκες ανά την υφήλιο τείνουν να αποτελούν τον κανόνα αντί της εξαίρεσης. Η παγκόσμια «αταξία» που αποτυπώνεται και στον χάρτη του ιδρύματος «The Fund for Peace» με τα πιο εύθραυστα κράτη του πλανήτη, δείχνει ότι η κατάσταση οξύνεται διαρκώς και  μάλλον επιδεινώνεται επικίνδυνα για μια ακόμα φορά στην ιστορία του ανθρώπου.  Η αστάθεια που εμφανίστηκε κατά τη δεκαετία του '90, με όλες τις μεταβολές που αυτή επέφερε, αποτέλεσαν μόνο τα πρώτα βήματα ενός ριζικού μετασχηματισμού του διεθνούς πολιτικού συστήματος που βρίσκεται σε εξέλιξη. Η τελευταία διεθνής χρηματοοικονομική κρίση, που συνδέεται με τη διαχείριση του δημόσιου χρέους και τη δημοσιονομική πολιτική πολλών κρατών,  θίγει πλέον τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας των κρατών και έχει καταστεί εξαιρετικά σημαντικός παράγοντας των διεθνών σχέσεων, συσχετισμών  και ισορροπιών.
Ταυτόχρονα, στο εγγύς περιβάλλον μας, δεν έχει μεταβληθεί σχεδόν τίποτε στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις και στην  επιθετικότητα της Τουρκίας.  Η Τουρκική απειλή –που είναι και η κύρια και μόνιμη απειλή κατά της χώρας μας- διατυπωμένη με επίσημο τρόπο στην Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, εξακολουθεί να υφίσταται και να εκδηλώνεται ποικιλομόρφως. Η Τουρκία εφαρμόζει πολιτική ελεγχόμενων κρίσεων και συγκρούσεων χαμηλής έντασης, αποσκοπώντας στην εξεύρεση τρόπων επιβολής τετελεσμένων γεγονότων στο Αιγαίο, χρησιμοποιώντας συστηματικά ως μέθοδο την απειλή χρήσης βίας.
Την ευθύνη για την άμυνα της χώρας έχει η Κυβέρνηση και για το σκοπό αυτό υιοθετεί την Εθνική Πολιτική και εφαρμόζει την Εθνική Στρατηγική. Η Εθνική Πολιτική περιλαμβάνει αφενός τον καθορισμό των Εθνικών συμφερόντων και εθνικών σκοπών (πολιτικών, οικονομικών ασφάλειας/άμυνας) καθώς και των μέσων που απαιτούνται για την επίτευξή τους, αφετέρου, τη διαμόρφωση του σχεδίου ή μεθόδου δράσης για την επίτευξη των εθνικών σκοπών. Ομοίως η Εθνική Στρατηγική, ως  τέχνη και  επιστήμη, αναπτύσσει και χρησιμοποιεί το σύνολο του εθνικού δυναμικού (συνισταμένη της διπλωματικής, οικονομικής, πληροφοριακής και στρατιωτικής ισχύος και των λοιπών δυνατοτήτων της χώρας) σε ειρήνη κρίση και πόλεμο προς διασφάλιση των εθνικών ΑΝΣΚ.
Η έννοια της Εθνικής Άμυνας, ως μέρος της Εθνικής Ασφάλειας (εξωτερικής) είναι πάντοτε και πρώτιστα η αποτελεσματική υπεράσπιση του εθνικού χώρου, της εδαφικής ακεραιότητας, της εθνικής κυριαρχίας  και όλων των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας μας . Η Εθνική ακεραιότητα και κυριαρχία αφορά όχι μόνο την εδαφική ακεραιότητα αλλά όλες τις συνιστώσες της εθνικής ισχύος και στο πλαίσιο αυτό, η εθνική άμυνα οφείλει να υπερασπίζεται αποτελεσματικά όλους τους κύριους συντελεστές της εθνικής ισχύος και να διαχειρίζεται κάθε είδους κρίσεων μικρών ή μεγάλων.
Το εθνικό στρατηγικό Δόγμα της χώρας μας είναι αποτρεπτικό και αμυντικό. Η αποτροπή, ως προληπτική εκδοχή της άμυνας, δεν πρέπει να οδηγεί σε κλιμάκωση αντί της επιδιωκόμενης εκτόνωσης μιας κρίσης.
Με δεδομένο οτι το αποτρεπτικό -αμυντικό δόγμα μας  βασίζεται σε στρατηγική , επιχειρησιακή και τακτική ευελιξία και στην ικανότητα άμεσης αντίδρασης, οι ΕΔ της χώρας μας ως όργανο αξιόπιστης και αποτελεσματικής άσκησης της Εθνικής μας πολιτικής, πρέπει να είναι έτοιμες για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε πρόκλησης, είτε υπό μορφή σημειακής κρίσης, είτε υπό μορφή ολοκληρωτικού πολέμου, με σκοπό τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας, της εθνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων  αλλά και των αρμοδιοτήτων της χώρας που καθορίζονται από διεθνείς συμβάσεις.
Με δεδομένο επίσης ότι, όπως αναφέρθηκε, η κύρια απειλή της χώρας μας είναι η Τουρκία {οι εξοπλισμοί της οποίας θα φτάσουν το 2015 τα 10 δις Ευρώ, στα πλαίσια ενός εξοπλιστικού προγράμματος 70 δις συνολικά έως το 2023 βάσει του  Σχεδίου Αναδιοργάνωσης 2033 («TSK 2033 Yeniden Yapılanma Projesi») που προβλέπει την μετάβαση σε πλήρως επαγγελματικό στράτευμα με σταδιακή κατάργηση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας},  σε συνδυασμό με τη  δημοσιονομική κατάσταση της χώρας μας που έχει επηρεάσει αρνητικά και καθοριστικά το αξιόμαχο των ΕΔ της, διαφαίνεται  ότι το χάσμα που δημιουργείται είναι τεράστιο και ανησυχητικά αυξανόμενο. Τίθεται λοιπόν ένα σημαντικό ερώτημα : είναι  η σημερινή υπεροπλία της Τουρκίας τόσο συντριπτική ώστε να προδικάζει ένα αποτέλεσμα; 
Το ερώτημα αν η σημερινή  αριθμητική υπεροχή της Τουρκίας  είναι συντριπτική  και προεξοφλεί ότι το αποτέλεσμα μιας αναμέτρησης με την Ελλάδα θα αποβεί υπέρ της Άγκυρας για να απαντηθεί θα πρέπει να γίνει μια ανάλυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων των δυο χωρών αν και άλλες μορφές ισχύος θα πρέπει να συνυπολογιστούν, ώστε να υπάρχει λεπτομερέστερη και όχι καθαρά στρατιωτική προσέγγιση  σε Εθνικό επίπεδο.
Συνοπτικά θα λέγαμε ότι στρατιωτικά, η Τουρκία έχει αριθμητική υπεροχή έναντι της Ελλάδος σε διάφορους τομείς - σε ορισμένες περιπτώσεις και ποιοτική. Παρά ταύτα, με εξαίρεση το ανθρώπινο δυναμικό, η θέση της Τουρκίας δεν είναι ούτε συντριπτική, ούτε και προεξοφλεί ότι θα είναι υπέρ της το αποτέλεσμα μιας μεταξύ τους αναμέτρησης.
Όμως, οι δραστικές περικοπές στους αμυντικούς προϋπολογισμούς της Ελλάδας και οι επιδράσεις τους στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας τείνουν να διαβρώσουν σε βάρος της τη σχέση αυτή. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την ποσοτική σύγκριση και ανάλυση των στρατιωτικών στοιχείων στην Ελλάδα και την Τουρκία το 2014.
Η προαναφερόμενη οικονομική κρίση, που επιδείνωσε την στενότητα στα δημοσιο-οικονομικά, ουσιαστικά ανέδειξε το διαχρονικό έλλειμμα ορθολογικού σχεδιασμού και αποδοτικής αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων του κρατικού προϋπολογισμού, σε όλο το φάσμα του δημοσίου και, αναπόφευκτα, και στον τομέα της άμυνας.
Η απαίτηση όμως αποδοτικής και αποτελεσματικής αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων του κρατικού Π/Υ είναι διαρκής σε όλους τους τομείς. Εκείνο που δεν υπήρξε ποτέ στην Άμυνα είναι η αποτελεσματική αξιοποίηση των εν λόγω πόρων, για την εξυπηρέτηση της Εθνικής Στρατιωτικής Στρατηγικής, στο πλαίσιο της Πολιτικής Εθνικής Άμυνας.
Διαχρονικά, οι αμυντικές δαπάνες στην Ελλάδα, δε χρησιμοποιούνται ως μέσον οικονομικής σταθεροποιητικής πολιτικής. Η βασική ανάγκη να δαπανάται στην άμυνα 3πλασιο ποσοστό του ΑΕΠ από τον ΜΟ της ΕΕ, αν και διατυπώνεται ως ανάγκη για αποτελεσματική αντιμετώπιση της εξ Ανατολών απειλής και υπεράσπισης της εθνικής μας κυριαρχίας, έχει αποδειχθεί ότι, όχι μόνο δεν εξυπηρέτησε την Εθνική Στρατιωτική Στρατηγική, αλλά προκάλεσε εξοπλιστική φρενίτιδα, ιδιαίτερα μετά τον Ιανουάριο 1996.
Ταυτόχρονα  φαίνεται, ότι  οι αμυντικές δαπάνες δεν ελάμβαναν υπόψη τους τις πραγματικές ανάγκες των ΕΔ, ενώ   η Ελλάδα δαπανούσε περισσότερα για εξοπλισμούς σε περιόδους που το ΑΕΠ μειωνόταν και αντίστροφα, ενώ βάσει των στοιχείων - τα περισσότερα δαπανώνται για αμυντικές δαπάνες σε περιόδους μειωμένης τουρκικής προκλητικότητας. Θα δυσκολευτούμε λοιπόν να βρούμε λογική ή να οδηγηθούμε σε αποδοχή της θεωρίας του ανταγωνισμού των εξοπλισμών και να δεχτούμε ότι ο βαθμός της απειλής πολέμου, συσχετίζεται θετικά με το επίπεδο ή το ποσοστό των αμυντικών δαπανών της αντίπαλης χώρας.
Η εν λόγω εξοπλιστική φρενίτιδα των τελευταίων 30 ετών, ουδόλως εξυπηρέτησε την αναπτυξιακή πολιτική της χώρας, και ιδιαίτερα την ανάπτυξη της βιομηχανίας και της επιχειρηματικότητας στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Τριάντα έτη μετά, καμία σοβαρή αμυντική βιομηχανία δεν έχει απομείνει στην χώρα, οι τρεις κρατικοδίαιτες «φυτοζωούν» με κρατική επιδότηση, ενώ οι ιδιωτικές αμυντικές βιομηχανίες είναι περιορισμένες και βαλτώνουν χειρότερα, αφού κατά γενικό κανόνα, η συμμετοχή τους στα εξοπλιστικά προγράμματα ήταν πολύ χαμηλής προστιθέμενης αξίας και δεν παρείχε καμία προοπτική για επενδύσεις σε έρευνα – ανάπτυξη και πιστοποίηση προϊόντων (αγαθών και υπηρεσιών), για την ικανοποίηση των αναγκών της χώρας και κυρίως σε διεθνή κλίμακα.
Έχοντας λοιπόν ως δεδομένο την συνεχή μείωση ή τάση μείωσης των Π/Υ του ΥΠΕΘΑ, που όπως γνωρίζουμε περιλαμβάνει και δαπάνες για τον κοινωνικό ρόλο των ΕΔ, το κρίσιμο ερώτημα σήμερα είναι αν η πολιτική αυτή θα οδηγήσει τελικά στην κατάρρευση της αποτρεπτικής μας ικανότητας και, έτσι, θα δημιουργήσει συνθήκες σοβαρής έμπρακτης αμφισβήτησης της εδαφικής μας κυριαρχίας και ακεραιότητας.

<<  1 [23 4 5 6  >>