Blog

Το Μνημόνιο Μη Κατανόησης  των δύο «Νικητών».

Του Ιωάννη Μπαλτζώη*

Η εκεχειρία του Απριλίου 2026 που τελικά έβαλε τέλος στους βομβαρδισμούς εκατέρωθεν των αντιπάλων του Ιράν και του συνασπισμού των ΗΠΑ και Ισραήλ,  δεν ήταν αποτέλεσμα σαφούς στρατιωτικής νίκης της μιας πλευράς επί της άλλης. Ήταν κυρίως προϊόν της αμερικανικής στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης προς το Ιράν, της ικανότητας του Ιράν να διαταράξει τη διεθνή ναυσιπλοΐα και να συνεχίσει την αντίσταση, με πρωτοφανή αντοχή στα σκληρά κτυπήματα, καθώς   και της έντονης διαμεσολάβησης του Πακιστάν (πρωθυπουργός Σαρίφ και Α/ΓΕΕΘΑ στρατηγός Μουνίρ) με τη στήριξη άλλων περιφερειακών δυνάμεων (όπως το Κατάρ). Και τελικά, μέσα σε μια κατάσταση αμφιλεγόμενη, «μη πόλεμος και μη ειρήνη», με περιοδικά κτυπήματα εκατέρωθεν, μετά από 39 ανακοινώσεις του προέδρου Τραμπ περί Συμφωνίας, υπογράφηκε εξ αποστάσεως στις 17 Ιουνίου 2026, το Μνημόνιο Κατανόησης 14 Σημείων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, χωρίς να περιλαμβάνεται το Ισραήλ που συμμετείχε στον πόλεμο. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραψαν τη συμφωνία, γνωστή και ως “Islamabad Memorandum”, θέτοντας σε ισχύ την κατάπαυση του πυρός και ανοίγοντας τον δρόμο για περαιτέρω διαπραγματεύσεις στην Ελβετία και όχι μόνο.  Τελικά στις 21 Ιουνίου, έγινε μετά από δυσκολίες η πρώτη συνάντηση των δύο αντιπροσωπειών ΗΠΑ και Ιράν  στο Μπούγκερνστοκ της Ελβετίας. Εκεί αποφασίστηκε η συνέχιση των συνομιλιών για 60 ημέρες για την τελική συμφωνία.

Το Μνημόνιο Κατανόησης 14 Σημείων

Το Μνημόνιο Κατανόησης, το οποίο δοκιμάστηκε από πρόσφατες ανταλλαγές πυρών μεταξύ των πλευρών, περιλαμβάνει μια 60ήμερη εκεχειρία που τερματίζει τον πόλεμο που ξέσπασε, καθώς και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και ένα χρονοδιάγραμμα για μια τελική συμφωνία.  Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το Μνημόνιο των 14 σημείων και το ερώτημα που προκύπτει είναι αν μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη και στο τέλος να επιτευχθεί μια Τελική Συμφωνία, κάτι που για πολλούς αναλυτές στην Μέση Ανατολή είναι από δύσκολο έως αδύνατο.  . Επιγραμματικά στο Μνημόνιο Κατανόησης αναφέρονται τα συμφωνηθέντα, τα οποία παραθέτουμε  επιγραμματικά:

Παύση των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, ακόμη και στον Λίβανο.

Οι δύο πλευρές σέβονται η μία την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της άλλης.

Κατάληξη σε τελική συμφωνία εντός  60 ημερών.

Οι ΗΠΑ θα πρέπει να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και απόσυρση των  αμερικανικών δυνάμεων  μετά την τελική συμφωνία.

Αποκατάσταση από Ιράν εντός 30 ημερών της  κίνησης εμπορικών πλοίων στον Κόλπο.

Δημιουργία σχεδίου διασφάλισης  οικονομικής χρηματοδότησης 300 δις $ στο Ιράν.

Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τερματίσουν κάθε μορφή κυρώσεων, βάσει χρονοδιαγράμματος.

Το Ιράν  δηλώνει ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα.

ΗΠΑ και Ιράν συμφωνούν μέχρι τελικής συμφωνίας, διατήρηση του υφισταμένου καθεστώτος πυρηνικού προγράμματος Ιράν.

Οι ΗΠΑ θα εκδώσουν εξαιρέσεις για εξαγωγές πετρελαίου και λοιπών πετρελαϊκών παραγώγων του Ιράν.

Τα δεσμευμένα ή παγωμένα κεφάλαια του Ιράν θα αποδεσμευτούν.

Δημιουργία Μηχανισμού Εφαρμογής συμφωνηθέντων.

Μετά την υπογραφή παρόντος Μνημονίου, ΗΠΑ και Ιράν εισέρχονται σε διαπραγματεύσεις για την Τελική Συμφωνία.

Η Τελική Συμφωνία θα εγκριθεί από το ΣΑ/ΟΗΕ.

Και μετά από όλα αυτά, το Μνημόνιο Κατανόησης, φαίνεται «ότι έγινε απολύτως κατανοητό» από όλες τις πλευρές, οι οποίες κάνουν ‘ότι μπορούν για να δείξουν ότι δεν το κατανοούν!!

Το Μνημόνιο Μη Κατανόησης

Το Ισραήλ δεν συμμετείχε στη διαπραγμάτευση του Μνημονίου Κατανόησης και ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει αποστασιοποιηθεί από αυτό. Ωστόσο, οι όροι της αρχικής ρήτρας, που τερματίζει οριστικά τον πόλεμο και αποκλείει οποιαδήποτε επανέναρξη, υποστηρίζουν ότι είναι δεσμευτικός για τις ΗΠΑ, το Ιράν «και τους συμμάχους τους», δηλαδή Ισραήλ από πλευράς ΗΠΑ και πληρεξούσιοι του Ιράν, ιδιαίτερα δε την Χεζμπολάχ, τους Χούθι της Υεμένης, την Χαμάς και τις σιιτικές πολιτοφυλακές Συρίας και Ιράκ, κάτι που στην πράξη αμφισβητείται και δεν υλοποιείται.  Ισραηλινοί αξιωματούχοι αντιτίθενται σφόδρα στους όρους της συμφωνίας, οι οποίοι δεν επιλύουν κανέναν από τους βασικούς στόχους του πολέμου. Οι στόχοι του πολέμου τόσο για ΗΠΑ, αλλά ιδιαιτέρως για το Ισραήλ, που χαρακτήρισε το Ιράν και το καθεστώς του, ως υπαρξιακή απειλή για το κράτος τους, ήταν στην ουσία τέσσερις: Δημιουργία συνθηκών  για κατάρρευση και αλλαγή του καθεστώτος, εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και απομάκρυνση του εμπλουτισμένου  ουρανίου,  του ελέγχου της ποσότητας  και του βεληνεκούς των βαλλιστικών πυραύλων και  να παύσει το Ιράν να στηρίζει τους πληρεξούσιους, όπως προαναφέραμε.

Σε ότι αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο το Ιράν διαθέτει συνολικά σύμφωνα με τις αναφορές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA)  περίπου 10 τόνους εμπλουτισμένου ουρανίου. Από αυτά, τα πιο ανησυχητικά αποθέματα—τα οποία βρίσκονται κοντά στο 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων—περιλαμβάνουν περίπου 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε ποσοστό έως 60%. Αναλυτικότερα, πριν από τις αεροπορικές επιθέσεις που δέχθηκαν οι πυρηνικές του εγκαταστάσεις, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) είχε επαληθεύσει τα εξής επίπεδα εμπλουτισμού: Έως 60%: 440,9 κιλά, έως 20%: 184,1 κιλά, έως 5%: 6.024,4 κιλά και  έως 2%: 2.391,1 κιλά. Τα ακριβή δεδομένα σχετικά με τη σημερινή κατάσταση των αποθεμάτων είναι δύσκολο να επαληθευτούν άμεσα, καθώς μετά από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις (οι οποίες έπληξαν κρίσιμες υποδομές όπως τις εγκαταστάσεις στη Νατάνζ   και στο Φόρντοου.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε πρόσφατα σε ανάρτηση στο Χ,  ότι το μνημόνιο συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν υποχρεώνει τις ΗΠΑ να «φιμώσουν τα κατοικίδια ζώα τους στο Τελ Αβίβ, οι όροι του Μνημονίου Συνεργασίας του Ισλαμαμπάντ είναι ξεκάθαροι και δημόσιοι σε όλους. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ έχει δεσμευτεί να φιμώσουν τα κατοικίδια ζώα τους στο Τελ Αβίβ» και να εμποδίσουν το Ισραήλ να απειλήσει στρατιωτικά το Ιράν, σε απάντηση στις δηλώσεις του υπουργού Άμυνας Ισραήλ Κατζ. «Αν αγνοήσουν τον αφέντη τους, το Ιράν θα τους εκπαιδεύσει. Οποιαδήποτε απειλή κατά του λαού και της ηγεσίας μας θα λάβει άμεση και ισχυρή απάντηση», συνέχισε ο Ιρανός ΥΠΕΞ. Τα σχόλια αυτά ήρθαν σε απάντηση  στα σχόλια που έκανε ο Κατζ  σε ενημέρωση με ισραηλινούς στρατιωτικούς δημοσιογράφους τη Δευτέρα, όπου προειδοποίησε ότι ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Μοζτάμπα Χαμενεί , «έχει σημαδευτεί  με  θάνατο» και ότι ενώ η Τεχεράνη προσπαθεί να «αποσπάσει παραχωρήσεις» στις συνομιλίες της με την Ουάσινγκτον, το Ισραήλ «δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Αν αυτό επιτευχθεί με μια συμφωνία, τόσο το καλύτερο».

Εκτιμήσεις

Μετά την αρχική συνάντηση των δύο αντιπροσωπειών στην Ελβετία,  οι συνομιλίες στην ουσία έχουν παγώσει καθόσον επακολουθεί η  εξαήμερος  περίοδος πένθους του Ιράν, με το προσκύνημα στην σορό και την κηδεία του Αλί Χαμενεί και της οικογένειάς του.  Και ως επισκόπηση των επισημάνσεων, που προαναφέραμε, εκτιμώ ότι  το Μνημόνιο Κατανόησης των δύο πλευρών έχει στην πράξη μετατραπεί σε Μνημόνιο Μη Κατανόησης, για  το οποίο υπάρχει μεγάλο ενδεχόμενο να εξαντλήσει τον χρόνο των 60 ημερών, χωρίς να επιτευχθούν σημαντικά αποτελέσματα, χωρίς στην ουσία να επιτευχθεί μια βιώσιμη συνθήκη ειρήνης. Δίκαιη ειρήνη είναι αδύνατον να επιτευχθεί, καθόσον το Ιράν θεωρεί και είναι στην ουσία ο νικητής του πολέμου και της διπλωματίας και οι ΗΠΑ ότι είναι και αυτοί οι νικητές, γιατί σύμφωνα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ κατέστρεψαν τον στόλο τους (στην ουσία βύθισαν ενεδρευτικά μια φρεγάτα στον Ινδικό Ωκεανό που επέστρεψε από άσκηση και μερικά μικρά πολεμικά πλοία, από τα πολυάριθμα που έχει το Ιράν στον Περσικό κόλπο), την Αεροπορία τους που δεν υπήρχε (μερικά παλιά Α/Φ, όπως F-4 από την εποχή του Σάχη,  κρυμμένα στα τούνελ), χερσαίες επιχειρήσεις δεν έγιναν, άρα ένα πόλεμος με ανταλλαγές πυραυλικών κτυπημάτων γενικώς. Και μάλιστα σύμφωνα με εκτιμήσεις πολλών αναλυτών και συμφωνία ειρήνης αν επιτευχθεί τελικά, θα είναι εύθραυστη,  καθόσον υπάρχουν παράγοντες που δεν λαμβάνονται υπόψη, όπως το Ισραήλ και  η Χεζμπολάχ   που μπορούν να ανατρέψουν  κάθε πιθανή κατάσταση ή συμφωνία.

*Ο Ιωάννης Μπαλτζώης είναι Αντγος (ε.α.), με M.Sc.  στην Γεωπολική και Γεωστρατηγική  από το ΕΚΠΑ, πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ