Blog

Η Εθνική Οικονομία ως όχημα ανύψωσης ή αποδόμησης του Εθνικού Φρονήματος

Του Κωνσταντίνου Γκουνάγια μέλους του ΕΛΙΣΜΕ

Έναυσμα για το πόνημα αυτό ήταν δύο γεγονότα τα οποία μπορεί φαινομενικά να θεωρηθούν ασύνδετα μεταξύ τους, όπως πολλά άλλα κατά την διάρκεια του βίου μας, αλλά δημιουργούν σκέψεις και συνειρμούς, τουλάχιστον σε προσωπικό επίπεδο, σχετικά με το Εθνικό Φρόνημα και την σύνδεση του με την Εθνική Οικονομία και τον ρόλο της ως οχήματος ανύψωσης ή κατάπτωσης του Εθνικού Φρονήματος.

Είναι γνωστό τοις πάσει ότι η  Ελλάδα απειλείται. Η κύρια απειλή είναι η αναθεωρητική Τουρκία και οι δορυφόροι της, όπου δημιουργούν ένα δακτύλιο γύρω από την χώρα όπως και η εργαλειοποίηση και ύπαρξη του εσωτερικού παράγοντα αποσταθεροποίησης (μουσουλμανική μειονότητα/πρόσφυγες). Φανερός πυλώνας αποτροπής της απειλής αυτής είναι οι ΕΔ και τα σώματα ασφαλείας και ο εξοπλισμός τους με σύγχρονα οπλικά συστήματα, αλλά ένας βασικός πυλώνας είναι το ΦΡΟΝΗΜΑ. Όσους εξοπλισμούς και να κάνει μία χώρα, αν δεν υπάρχει παιδεία, εκπαίδευση και όραμα για το μέλλον και λείπει το φρόνημα τα οπλικά συστήματα καταντούν ανίσχυρα. Το φρόνημα αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος, αλλά το Εθνικό φρόνημα βρίσκεται σε «ελεύθερη πτώση». Ο αριθμός φυγόστρατων έχει αυξηθεί με εκθετικό ρυθμό και σε επικίνδυνα επίπεδα.

Τί είναι όμως ΦΡΟΝΗΜΑ; Ένας λιτός και εύστοχος και περιεκτικός ορισμός του τι είναι φρόνημα δίνει σε άρθρο του ο Αντιναύαρχος Βασίλειος Μαρτζούκος και παραθέτω εδώ αυτούσιο το ορισμό ‘…λέξη ΦΡΟΝΗΜΑ η οποία αποτελεί στάση ζωής και συνδέεται ευθέως με τις έννοιες «φρόνηση, σωφροσύνη, θάρρος, κρίση, αυτοπεποίθηση», αποκλείοντας κάθε ενθουσιώδη, συναισθηματική και παρορμητική έξαρση και αντίδραση. Το φρόνημα που εκφράζει την συλλογική εθνική ψυχή, την αξιακή ποιότητα και τους ενεργούς αποφασισμένους πολίτες’.

Το προηγούμενο Οκτώβριο έτυχα της ευκαιρίας, μετά από χρόνια, να επισκεφθώ την γενέτειρα Θεσσαλονίκη. Αυτό αποτέλεσε το πρώτο έναυσμα. Σαν μόνιμος κάτοικος εξωτερικού, μπορεί να ενημερώνομαι για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα και για την οικονομική κατάσταση, αλλά η ενημέρωση αυτή δεν συνδυάζεται με γνώση επί του πεδίου. Τεράστια εντύπωση μου έκανε ότι επί της κεντρικότατης οδού Τσιμισκή, υπήρχαν άστεγοι που κοιμούνταν στα πεζοδρόμια. Στις εξόδους των σούπερ μάρκετ αναξιοπαθούντες να ζητιανεύουν. Αυτό ήταν ένα σόκ. Με κατέκλυσαν αναμνήσεις, όταν τέλη της δεκαετίας του 1970 και στην αυγή της δεκαετίας του 1980 νέος περιδιάβαινα το κέντρο δεν υπήρχαν ζητιάνοι ή άστεγοι να κοιμούνται στην βροχή. Ο σκέψη ήταν ότι από το 1980 έως τώρα, ενώ  η χώρα θα έπρεπε να βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση και όμως υπάρχει εμφανής οπισθοδρόμηση. Συνειρμικά σκέφτηκα ότι την εποχή εκείνη είχαμε όνειρα, όπως όλοι οι νέοι πρέπει να έχουν, αλλά επίσης υπήρχε η αισιοδοξία και το όραμα. Η αίσθηση ότι υπάρχει μέλλον. Τώρα τί όραμα μπορούν να έχουν αυτοί οι νέοι όταν βλέπουν να υπάρχουν άνθρωποι άστεγοι παντού; Πως μπορούν να έχουν όραμα; Το φρόνημα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το όραμα για το μέλλον.

Το δεύτερο έναυσμα δόθηκε υπό μορφή αφηγήματος από τον Στρατηγό Κο Αργυρόπουλο. Σε επίσκεψη του στην Ολλανδία και σε συνάντηση του με πέντε Ελληνόπουλα που εργάζονται εκεί και στην ερώτηση του αν θα επέστρεφαν να βοηθήσουν την Ελλάδα σε περίοδο κρίσης, μόνο ένας έδωσε θετική απάντηση. Οι απάντηση των υπολοίπων ήταν η Ελλάδα μας έδιωξε και η Ολλανδία μας προσέφερε μέλλον. Γιατί λοιπόν να πάμε να βοηθήσουμε; Το σύνηθες αναμενόμενο σχόλιο των περισσοτέρων θα ήταν και ίσως είναι  «οι νέα γενιά κλπ κλπ». Προσωπικά πιστεύω ότι το σχόλιο των Ελληνόπουλων αυτών δεν δείχνει απαξίωση για την Ελλάδα ή αφιλοπατρία, αλλά το βαθύτερο συναίσθημα είναι πικρία και απογοήτευση γιατί η πατρίδα τους δεν τους δίνει ευκαιρία να δημιουργήσουν στη χώρα που γεννήθηκαν, να αναπτύξουν τις δεξιότητες τους προς ίδιο αλλά και κοινωνικό όφελος. Εδώ ίσως θα ήταν εκφραστικός ο στίχος τραγουδιού της Χάρις Αλεξίου «να πεθαίνεις για την Ελλάδα είναι άλλο και άλλο εκείνη να σε πεθαίνει».

Η Εθνική οικονομία αποτελεί πυλώνα σκληρής ισχύος των Εθνών. Είναι φανερή η σύνδεση υγιούς και εύρωστης Εθνικής οικονομίας, ως εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής και επηρεασμού, καθώς και της δυνατότητας προσφοράς των απαραιτήτων κεφαλαίων για εξοπλισμό των ΕΔ και αύξηση της αποτροπής. Θεωρώ ότι η Εθνική Οικονομία πρέπει να είναι πολυκλαδική, πολυεπίπεδη, να προάγει την Εθνική αυτάρκεια και την αξιοκρατία. Ως θιασώτης του εκλιπόντος προέδρου της Φινλανδίας Mauno Koivisto, παραθέτω μια ρήση του, που πιστεύω σκιαγραφεί το πλέγμα της οικονομίας, «η οικονομία αποτελεί σύνθεση αντίρροπων οικονομικών συμφερόντων. Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος οικονομική πολιτική. Η οικονομική πολιτική πρέπει να προάγει και να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των περισσοτέρων».

Η σύνδεση του φρονήματος με τίς ΕΔ είναι περισσότερο εμφανής σε όλους αλλά λιγότερο εμφανής ή και αφανής είναι η σύνδεση του φρονήματος με την Εθνική Οικονομία.

Ποιοι είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν το φρόνημα και είναι συνδεδεμένοι με την οικονομία; Τι επιζητούν οι νέοι; Χρειάζονται όραμα για το μέλλον. Την αίσθηση ότι η πατρίδα φροντίζει να τους δοθούν οι ευκαιρίες να καλλιεργήσουν τίς δεξιότητες τους. Μια εργασία με την οποία να εξασκήσουν τις δεξιότητες τους και που τους δίνει το εισόδημα με το οποίο να μπορέσουν να δημιουργήσουν την δική τους οικογένεια και μέλλον με αξιοπρέπεια όχι περιμένοντας κάποιο «κουπόνι» βοηθείας. Ένα σύστημα υγείας που να τους δίνει την σιγουριά . Την ύπαρξη πρόνοιας για κάποια άτυχη στιγμή. Το όραμα ότι μπορούν να δημιουργήσουν μία καλύτερη Ελλάδα για τους απογόνους τους.

Ας κοιτάξουμε λίγο την Οικονομία της Ελλάδας μήπως και βρούμε συνειρμούς και σύνδεση με τα παραπάνω.

Οι άνθρωποι διαθέτουν διαφορετικές δεξιότητες. Για την ανάπτυξη όλων των δεξιοτήτων η οικονομία πρέπει να είναι πολυσχιδής. Η Οικονομία της Ελλάδας δεν είναι ούτε  πολυκλαδική ούτε πολυεπίπεδη. Επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μόνο του τουρισμού και δή του φθηνού τουρισμού. Δεν γνωρίζω αν το ισοζύγιο μεταξύ των εσόδων για την χώρα από τον φθηνό τουρισμό σε σχέση με το αποτύπωμα στο περιβάλλον της χώρας την υποβάθμιση του για τις μελλοντικές γενεές και την διαχείριση απορριμμάτων είναι θετικό. Πάντως δεν προάγει την εξειδίκευση, η οποία εξειδίκευση θα δώσει καλύτερο εισόδημα. Αποτέλεσμα οι νέοι να αισθάνονται ότι, ανεξαρτήτως της εκπαιδεύσεως τους, θα γίνουν τα «γκαρσόνια της Ευρώπης».Ποιο αντίκτυπο έχει αυτό στο φρόνημα τους, όταν βλέπουν την πατρίδα τους να τους κατευθύνει σε μέλλον χωρίς όραμα; Μήπως το αποτέλεσμα θα είναι να εγκαταλείψουν την χώρα για αναζήτηση καλύτερου μέλλοντος σε άλλες χώρες όπου οι δεξιότητες τους θα ανταμειφθούν;

Απότοκο του φθηνού τουρισμού η βραχυχρόνια μίσθωση με αποτέλεσμα το κόστος της στέγης να εκτοξευθεί. Σε τί μέλλον θα προσβλέπει η νέα γενιά όταν το κόστος στέγασης θα απορροφήσει ένα τεράστιο ποσοστό του εισοδήματος και παράλληλα το εισόδημα αυτό θα είναι πενιχρό χωρίς μέλλον; Φρόνημα λοιπόν;

Εθνική οικονομία και αυτάρκεια: Η Ελλάδα είναι ένας τόπος ευλογημένος, που θα μπορούσε να έχει, σε υψηλό ποσοστό, διατροφική αυτάρκεια και παράλληλα να εξάγει τυποποιημένα προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας και εισοδήματος. Αντί αυτού ο πρωτογενής τομέας συστηματικά καταστρέφεται. Αποτέλεσμα η φυγή των νέων από την ύπαιθρο και την απασχόληση τους σε χαμηλού εισοδήματος, χωρίς εξειδίκευση, τουριστικές υπηρεσίες.

Αξιοκρατία: Ο νεποτισμός και το στην καθομιλουμένη «βύσμα» ή «μπάρμπας από την Κορώνη» καλά κρατεί. Η μετριότητα με «βύσμα» επιβραβεύεται και η αξιότητα χωρίς καταλήγει χωρίς όραμα. Υποθετικά, σε μία πλήρωση θέσεως μεταξύ υιού ή κόρης υπουργού/βουλευτή και υιού ή κόρης βιοπαλαιστού με ίσες ή ακόμη και καλύτερες δεξιότητες, ποιος θα καταλάβει την πιθανή κενή θέση; Αντίκτυπος επί του φρονήματος;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε σαν αφήγημα κοινό μέλλον για όλους τους λαούς στην Ευρώπη αλλά η θεωρία και η πρακτική της άνισης ανάπτυξης μεταξύ μητροπολιτικών χωρών και χωρών περιφέρειας ενισχύθηκε. Θα ήταν όμως λάθος να κατηγορήσουμε την Ευρώπη μόνο, όταν εμείς οι ίδιοι δεν ακολουθήσαμε οικονομική πολιτική που να προάγει την εξειδίκευση και την καινοτομία; Αντίκτυπο στο Εθνικό φρόνημα;

Ο αξιακός κώδικας δημιουργείται πρωτίστως από την οικογένεια τίς αρχές που λαμβάνουν τα παιδιά. Θα ήταν μπορούσε κάποιος να σκεφτεί τί σχέση έχει η Εθνική οικονομία με τον αξιακό κώδικα που δίδεται από τους γονείς στα παιδιά; Και όμως η σύνδεση είναι τεράστια. Όταν οι γονείς αναγκάζονται να εργάζονται όλη την ημέρα λόγω ισχνής οικονομικής κατάστασης, χωρίς να έχουν την ευκαιρία να αφιερώσουν χρόνο στα παιδιά και να τους μεταλαμπαδεύσουν αξίες και αρχές θεωρώ ότι υπάρχει σύνδεση. Και αυτό επιδρά και στο φρόνημα των νέων οι οποίοι νοιώθουν την έλλειψη αυτή και δεν θέλουν ένα ίδιο μέλλον για τα παιδιά τους (σύνδεση και με το δημογραφικό πρόβλημα).

Η Εθνική οικονομία επιδρά και στην εκπαίδευση με τα κονδύλια τα οποία μπορούν να διατεθούν για δημιουργία συστήματος ΠΑΙΔΕΙΑΣ και όχι μόνον εκπαίδευσης, η οποία συμπληρώνει τον αξιακό κώδικα που δόθηκε στα παιδιά από την οικογένεια. Παιδεία που θα παράγει πολίτες με κριτική σκέψη, αξίες, υπερηφάνεια για την πατρίδα τους, την τεράστια ιστορία της και το βάρος που εναποτίθεται σε αυτούς να την συνεχίσουν και όραμα να την κάνουν την πατρίδα τους καλύτερη. Πυθαγόρας: Αρχή πολιτείας απάσης νέων τροφά (Θεμέλιο κάθε πολιτείας είναι η ανατροφή των νέων).

Παρακολουθώντας την καινούργια κούρσα εξοπλισμών των ΕΔ, καθόλα ορθή, αλλά θα πρέπει να επιτελείται συνεχώς, αδιάλειπτα όχι με παροξυσμούς εξοπλισμών «από το ράφι», δεν μπορώ να μην σκεφτώ την δυνατότητα χρησιμοποίησης του Ελληνικού επιστημονικού και εργασιακού δυναμικού με Εθνική Αμυντική Βιομηχανία πρός όφελος και της αποτροπής αλλά και ανάπτυξης της Εθνικής Οικονομίας και την συνέπεια επί του Εθνικού φρονήματος. Δεν λείπουν ούτε η επιστημονική γνώση ούτε τα πρόσωπα. Ας αναλογισθούμε ότι εν έτη 1925 η μικρή Ελλάς κατασκεύασε αεροπλάνο! Το ΠΝ διόρθωσε τον σχεδιασμό των υποβρυχίων.

Mauno Koivisto: Η Οικονομική πολιτική πρέπει να προάγει και να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των περισσοτέρων. Όταν το Εθνικό  εισόδημα διαχέεται εκ των άνω προς τα κάτω στους περισσότερους και όχι σε λίγους, τότε το Εθνικό φρόνημα ανυψώνεται γιατί οι κοινωνικές ομάδες αισθάνονται ότι η πολιτεία εκ μέρους της τους φροντίζει. Το ηθικό και το φρόνημα ανυψώνεται από το αίσθημα υπερηφάνειας για την πατρίδα. Δυστυχώς όλο και περισσότερο οι οικονομικές πολιτικές αφορούν τα συμφέροντα των ολίγων, χωρίς διάχυση του Εθνικού πλούτου και το Εθνικό φρόνημα βαίνει σε αποδρομή.

Για τους παραπάνω και πολλούς άλλους μη αναφερθέντες λόγους, θεωρώ ότι μια πολυεπίπεδη, ισχυρή, εθνοκεντρική και ανεξάρτητη Εθνική Οικονομία αποτελεί όχημα ανύψωσης του φρονήματος ενώ μία εξαρτημένη, ανίσχυρη Εθνική οικονομία αποτελεί όχημα κατάπτωσης του Εθνικού Φρονήματος.

ΥΓ:  Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, το  παραπάνω κείμενο αφορά διαχρονικά όλες τις πολιτικές ελίτ της χώρας και δεν απευθύνεται προς μονό μία παράταξη ή κυβέρνηση.

Κωνσταντίνος Γκουνάγιας 19.4.2026