Blog

Ο Πόλεμος στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Κωνσταντίνος Γκίνης, Στρατηγός ε.α. – Επίτιμος Α/ΓΕΣ

Απρίλιος Μάιος Ιούνιος 2026 Ο Πυροβολητής

Γενικά

Οι πόλεμοι της τελευταίας πενταετίας –στην Ουκρανία, στη Γάζα και στο Ιράν– έχουν πυροδοτήσει έντονη συζήτηση για τη μεταβολή του χαρακτήρα του πολέμου. Η ευρεία χρησιμοποίηση Αυτόνομων Οπλικών Συστημάτων, η εκτόξευση πυρών ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς και η προοδευτική αντικατάσταση της παραδοσιακής γραμμής επαφής μεταξύ των αντιπάλων από μια εκτεταμένη ζώνη εμπλοκής αποτελούν τα πλέον ορατά αποτελέσματα αυτής της μεταβολής στο πεδίο της μάχης.

Αποφασιστικός παράγοντας αυτής της νέας καταστάσεως θεωρείται η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ artificial intelligence), ενώ είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι ο πόλεμος έχει εισέλθει στην αντίστοιχη εποχή της. Η ΤΝ, σε συνδυασμό με άλλες τεχνολογικές εξελίξεις, μετατοπίζει σταδιακά τον πόλεμο από το μοντέλο της Βιομηχανικής Εποχής προς το Αλγοριθμικό. Ως Αλγοριθμικός Πόλεμος νοείται η συστηματική ενσωμάτωση και αξιοποίηση της μηχανικής μαθήσεως (machine learning), της ΤΝ και της αυτονόμου λήψεως αποφάσεως (autonomous decision-making) για την προπαρασκευή, σχεδίαση, διεξαγωγή και αξιολόγηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Η ΤΝ εξελίσσεται με ραγδαίους ρυθμούς, από την Παραγωγική ΤΝ (Generative AI) μετατοπίζεται προς την Αυτόνομη ΤΝ (Agentic AI), η οποία συνιστά το «νέο πρότυπο» στην τεχνολογική εξέλιξη. Τα συστήματα Παραγωγικής ΤΝ ανταποκρίνονται στις εντολές του χρήστη, ενώ τα συστήματα Αυτόνομης ΤΝ, με την ανάθεση ενός έργου, αυτενεργούν για την εκπλήρωσή του, σχεδιάζοντας, εκτελώντας και αναπροσαρμόζοντας τις απαραίτητες ενέργειες, χωρίς ή με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση.

Ο Πόλεμος στο Ιράν

Την 28η Φεβ 2026, ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν εκκίνησε με προσβολές στόχων, αλλά με επιχειρήσεις στο ψηφιακό πεδίο.

Αλγοριθμικά συστήματα των ΗΠΑ επεξεργάστηκαν τεράστιο όγκο δεδομένων από πολλαπλές και ποικίλες πηγές, «χαρτογραφώντας» εξαρχής το επιχειρησιακό περιβάλλον. Εν συνεχεία, μέσω διαδικασιών καθαρά Αυτόνομης ΤΝ, καταρτίστηκαν τα αντίστοιχα σχέδια, η εφαρμογή των οποίων ξεκίνησε με τη δοθείσα διαταγή.

Ώρες πριν από τις πρώτες εκρήξεις στο Ιρανικό έδαφος, βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη μια συντονισμένη ψηφιακή επίθεση. Το αποτέλεσμα ήταν η υπονόμευση κρισίμων δικτύων, η υποβάθμιση συστημάτων επικοινωνίας και ο αποπροσανατολισμός ή η απενεργοποίηση αισθητήρων.

Στη συνέχεια εκτελέστηκαν και αξιολογήθηκαν αυτόματα, με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση, τα προγράμματα πυρός (συμπεριλαμβανομένης της δράσεως στο πληροφοριακό πεδίο) μέσω της εκτοξεύσεως πυρών από χερσαίες, θαλάσσιες, εναέριες και διαστημικές πλατφόρμες, εναντίον ιρανικών στόχων.

Η διαδοχή αυτών των γεγονότων δεν χαρακτηρίζει μια συμβατική στρατιωτική εκστρατεία αποτελεί ενσάρκωση του «Αλγοριθμικού Πολέμου». Η Αυτόνομη ΤΝ υπερέβη τα όρια μιας πειραματικής επιχειρησιακής αντιλήψεως για να καταστεί πιστοποιημένη επιχειρησιακή δυνατότητα, επιτρέποντας πλέον να γίνεται λόγος για αναδυόμενο δόγμα «Πολέμου Αυτόνομης ΤΝ» (Agentic Warfare).

Εντός του πρώτου εικοσιτετραώρου, οι ΗΠΑ προσέβαλαν πέραν των 1.000 στόχων, ένα επιχειρησιακό επίτευγμα πρωτόγνωρης κλίμακας. Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, η επεξεργασία του επιτελέστηκε με μόλις το 10% του ανθρώπινου δυναμικού που θα απαιτούνταν σε προγενέστερες επιχειρήσεις. Θεωρητικοί είχαν επισημάνει εδώ και καιρό την αναγκαιότητα επιτεύξεως τέτοιου ρυθμού επιχειρήσεων, χωρίς ωστόσο αυτός να έχει καταστεί ποτέ εφικτός. Στον συγκεκριμένο πόλεμο, η ΤΝ δεν διαδραμάτισε υποστηρικτικό αλλά πρωτεύοντα ρόλο, αναδεικνύοντας τα συστήματα Αυτόνομης ΤΝ σε πρωταγωνιστικούς επιχειρησιακούς συντελεστές.

Παράλληλα, επιτεύχθηκε σημαντική συμπίεση του κύκλου μεταξύ συλλογής πληροφοριών, λήψεως αποφάσεως, εκτελέσεως προσβολής και αξιολογήσεως του αποτελέσματος, μια αλλαγή που δεν αποτελεί ήσσονα τεχνολογική βελτίωση, αλλά ουσιαστική αλλαγή των μηχανισμών του πολέμου και πολιτισμική μεταβολή.

Τα Συστήματα

Στο επίκεντρο αυτών των δυνατοτήτων βρέθηκε το Σύστημα ΤΝ Maven Smart System (MSS), που αναπτύχθηκε από την Palantir Technologies και στο οποίο ενσωματώθηκε, περί τα τέλη του 2024, το σύστημα Αυτόνομης ΤΝ Claude της Anthropic. Το MSS αντλεί στοιχεία από πολλαπλές πηγές και διαμορφώνει Κοινή Επιχειρησιακή Εικόνα.

Στη συνέχεια παράγει αυτόματα όλα τα επιχειρησιακά προϊόντα για τη στοχοποίηση, αντικαθιστώντας το σύνολο των οκτώ έως εννέα ξεχωριστών συστημάτων που απαιτούνταν στο παρελθόν. Πρόκειται για μια αρχιτεκτονική Αυτόνομης ΤΝ ικανής να αυτενεργεί και να ολοκληρώνει αυτοδύναμα ολόκληρο τον κύκλο της στοχοποιήσεως. Το Ισραήλ αντίστοιχα χρησιμοποίησε το σύστημα Αυτόνομης ΤΝ Lavender.

ΗΠΑ και Ισραήλ ανέπτυξαν επίσης για πρώτη φορά σε επιχειρήσεις το drone μίας διαδρομής LUCAS (Low-Cost Uncrewed Combat Attack System), το οποίο αποτελεί προϊόν αντίστροφης μηχανικής αντιγραφής (reverse engineering) του ιρανικού Shahed-136. Το σύστημα αυτό λειτουργεί ως περιπλανώμενο πυρομαχικό, ίπταται προς την περιοχή των στόχων, περιφέρεται άνωθεν αυτών και τους εντοπίζει μέσω αισθητήρων (ηλεκτροοπτικών, υπέρυθρων, ραντάρ κ.ά.).

Η ΤΝ με την οποία είναι εφοδιασμένο διαθέτει δυνατότητες, διαχειρίσεως ουράς στοχοποιήσεως (ιεράρχηση στόχων βάσει στρατιωτικής αξίας), συγχωνεύσεως στοιχείων αισθητήρων (διάκριση πραγματικών στόχων από δολώματα) και αποφυγής επικαλύψεως (πρόληψη προσβολής στόχου από πολλαπλά drones). Το Ισραήλ παράλληλα ανέπτυξε Διεπαφές Εγκεφάλου -Υπολογιστή (Brain-Computer Interfaces – BCIs), επιτρέποντας σε έναν χειριστή να ελέγχει σμήνη drones μέσω νευρωνικών σημάτων.

Το Ιράν δεν παρέμεινε παθητικό. Ενεργοποίησε το σύστημα Ηλεκτρονικού Πολέμου COBRA V8, το οποίο αποδιοργάνωσε και αποσυντόνισε τους αισθητήρες των εισερχόμενων αεροσκαφών, βλημάτων και Αυτόνομων Οπλικών Συστημάτων, εξαναγκάζοντας τους χειριστές να αναπροσαρμόσουν εν πτήσει το πρόγραμμά τους.

Προσβάλλοντας τους αισθητήρες από τους οποίους εξαρτώνται τα εισερχόμενα δεδομένα της ΤΝ, το Ιράν κατόρθωσε να επηρεάσει ουσιωδώς τη διαδικασία στοχοποιήσεως.

Χρησιμοποίησε επίσης και το ίδιο Αυτόνομα Οπλικά Συστήματα με ΤΝ. Στο σύνολό τους, αυτά τα δεδομένα είναι ενδεικτικά μιας ευρύτερης πραγματικότητας, ότι ο πόλεμος στο Ιράν λειτούργησε ως πεδίο δοκιμών και πιστοποιήσεως πρωτοφανούς κλίμακος για συστήματα Αυτόνομης ΤΝ.

Ο Μετασχηματισμός

Η Αυτόνομη ΤΝ επιφέρει δραματικές αλλαγές στη δομή και οργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Η Δομή Διοικήσεως και τα Στρατηγεία που την αποτελούν χρήζουν εκ βάθρων επανεξετάσεως, ενώ ήδη μελετώνται εναλλακτικά μοντέλα οργανώσεως, όπως το Δικτυοκεντρικό, το Προσαρμοσμένο και άλλα. Τα πολυπληθή επιτελεία, κληρονομιά της ναπολεόντειας εποχής, βρίσκονται σε δομική παρακμή.

Η Δομή Δυνάμεων οφείλει να αναδιαμορφωθεί από μοντέλα εντάσεως ανθρώπινου δυναμικού, προς ελαφρότερους, αποκεντρωμένους Σχηματισμούς και Μονάδες, ενισχυμένους με Αυτόνομα και Ημιαυτόνομα Οπλικά Συστήματα.

Ο μετασχηματισμός αυτός επιβάλλει αντίστοιχη αναθεώρηση του μοντέλου στρατιωτικής παιδείας και εκπαιδεύσεως.

Η επιχειρησιακή και τακτική ικανότητα παραμένει αδιαμφισβήτητα ο ακρογωνιαίος λίθος, ωστόσο πρέπει να δοθεί αυξημένη έμφαση στην τεχνολογία της ΤΝ, και στην αξιοποίηση και τον χειρισμό της, όπως επίσης και στους ηθικούς κανόνες εφαρμογής της.

Προβλήματα και Κίνδυνοι

Ο εν λόγω μετασχηματισμός δεν είναι ανέφελος, καθώς ανακύπτουν κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τα Συστήματα Αυτόνομης ΤΝ. Η ταχύτητα και ο αδιαφανής τρόπος λήψεως αποφάσεως υποβαθμίζουν ή παρακάμπτουν την ανθρώπινη εποπτεία και κρίση.

Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος απώλειας ελέγχου των συστημάτων, είτε εκτελούν είτε αντιστέκονται σε εντολές,

με τρόπο που οι άνθρωποι – χειριστές δεν μπορούν να παρακολουθήσουν ή να ελέγξουν, δημιουργώντας

μια «Αυταπάτη Ελέγχου». Επειδή δεν χαρακτηρίζονται από δισταγμό και λαμβάνουν αποφάσεις με αστραπιαία ταχύτητα, τα συστήματα αυτά μπορούν να προκαλέσουν «Ανεξέλεγκτη Κλιμάκωση» της συγκρούσεως, σε ρυθμό που ο ανθρώπινος παράγοντας αδυνατεί να παρακολουθήσει. Επιπλέον, η τροφοδότησή τους με ελλιπή ή εσφαλμένα δεδομένα μπορεί να οδηγήσει σε αποφάσεις με σοβαρά επιχειρησιακά λάθη.

Παράδειγμα αποτελεί η προσβολή σχολείου στη Μινάμπ του Ιράν, από τις ΗΠΑ, την 28 Φεβ με αποτέλεσμα τον θάνατο 168 ανθρώπων, σύμφωνα με την ανακοίνωση του Ιράν, η πλειοψηφία των οποίων ήταν μαθήτριες.

Σημαντικότερα όλων όμως είναι τα ηθικά και νομικά διλήμματα που ανακύπτουν, ιδίως σε σχέση με τα

Αυτόνομα Οπλικά Συστήματα, δηλαδή σε ποιο βαθμό παραμένει ο άνθρωπος ενεργός εντός του κυκλώματος λήψεως αποφάσεως. Το νομικό πλαίσιο αρχίζει να διαμορφώνεται, πλην όμως βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο.

Έχει γενικώς συμφωνηθεί ότι το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο θα εφαρμόζεται και στα Αυτόνομα Οπλικά Συστήματα. Ωστόσο η απόδοση νομικής και ηθικής ευθύνης για παράνομες πράξεις, παραβιάσεις του δικαίου των ενόπλων συγκρούσεων και ενδεχόμενα εγκλήματα πολέμου παραμένει ζήτημα με σοβαρές περιπλοκές που χρήζουν επειγόντως αντιμετωπίσεως. Σε κάθε περίπτωση ο ανθρώπινος έλεγχος πρέπει να διατηρηθεί στο κύκλωμα λήψεως αποφάσεως.

Επίλογος

Η ενσωμάτωση της ΤΝ στο στρατιωτικό πεδίο αποτελεί μια πραγματικότητα και μετασχηματισμό ιστορικής κλίμακας, συγκρίσιμο με εκείνον της πυρίτιδας, της μηχανής εσωτερικής καύσεως και της πυρηνικής σχάσεως. Όπως κάθε μία από αυτές τις καινοτομίες άλλαξε θεμελιωδώς τον χαρακτήρα του πολέμου, επαναπροσδιόρισε τις στρατηγικές και ανακατένειμε την ισορροπία ισχύος μεταξύ των κρατών, έτσι και η ΤΝ αποτελεί το σύγχρονο σημείο καμπής προς αυτές τις κατευθύνσεις. Οι στρατιωτικές δομές και θεσμοί οφείλουν να αναγνωρίσουν την αναγκαιότητα της μετεξέλιξής τους και να κινηθούν αποφασιστικά ώστε να ενσωματώσουν την ΤΝ, διαφορετικά θα χάσουν το τραίνο της ιστορίας.

file:///C:/Users/Administrator/Downloads/pirovolitis97.pdf