Η Τουρκία βάζει στο συρτάρι το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, αλλά ο Ερντογάν θα το κρατήσει ως εκλογικό χαρτί.
Η Τουρκία βάζει στο συρτάρι το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, αλλά ο Ερντογάν θα το κρατήσει ως εκλογικό χαρτί
9 Ιουνίου 2026
Levent Kenez / Στοκχόλμη
Η τουρκική κυβέρνηση ανέβαλε την κοινοβουλευτική διαδικασία για ένα αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας, το οποίο συνδέεται με το δόγμα της χώρας για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Με αυτόν τον τρόπο καθυστερεί ένα μέτρο που θα μπορούσε να οξύνει τις διαφορές με την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ ταυτόχρονα αποφεύγει μια δυνητικά διχαστική συζήτηση ενόψει της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ τον επόμενο μήνα στην Άγκυρα.
Το νομοσχέδιο, ευρέως γνωστό στην Τουρκία ως «Νόμος της Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκει να κωδικοποιήσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της χώρας και τα νομικά πρότυπα που αφορούν τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες, τα όρια της υφαλοκρηπίδας και άλλες περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Τούρκοι αξιωματούχοι και σχολιαστές προσκείμενοι στην κυβέρνηση έχουν περιγράψει την πρόταση ως προσπάθεια να ενσωματωθούν στο εσωτερικό δίκαιο οι μακροχρόνιες θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας.
Το νομοσχέδιο αναμενόταν αρχικά να φτάσει στη Βουλή τον Μάιο. Τούρκοι αξιωματούχοι τώρα υποδεικνύουν ότι η πρόταση πιθανότατα θα παραμείνει σε αναμονή τουλάχιστον μέχρι τον Οκτώβριο, επειδή δεν έχει ενταχθεί στο κοινοβουλευτικό πρόγραμμα πριν από τη θερινή διακοπή των εργασιών της Βουλής. Οι Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν παρουσιάσει δημοσίως την καθυστέρηση ως ζήτημα προγραμματισμού και γραφειοκρατίας, και όχι ως αναστροφή πολιτικής.
Η αναβολή έρχεται σε μια ευαίσθητη διπλωματική στιγμή. Η Τουρκία θα φιλοξενήσει τους ηγέτες του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο, τοποθετώντας τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο επίκεντρο της συμμαχικής διπλωματίας, σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία, την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στις διατλαντικές σχέσεις.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να συναντηθούν στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στις 7–8 Ιουλίου στην Άγκυρα.
Η αποφυγή μιας νέας διαμάχης με την Ελλάδα πριν από τη σύνοδο φαίνεται να συμβαδίζει με τις άμεσες διπλωματικές προτεραιότητες της Άγκυρας. Το νομοσχέδιο δεν έχει εγκαταλειφθεί και οι προετοιμασίες στους τουρκικούς κρατικούς θεσμούς συνεχίζονται. Αντίθετα, οι αξιωματούχοι παρουσιάζουν την καθυστέρηση ως προσωρινή αναβολή, ενώ η Βουλή επικεντρώνεται σε άλλα νομοθετικά θέματα πριν από τη θερινή της διακοπή.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία, επειδή η πρόταση παραμένει πολιτικά σημαντική. Το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας έχει εξελιχθεί από ναυτική έννοια σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα θέματα του στρατηγικού λόγου της Τουρκίας. Οι υποστηρικτές του το περιγράφουν ως πλαίσιο υπεράσπισης των τουρκικών θαλάσσιων δικαιωμάτων και της πρόσβασης σε ενεργειακούς πόρους. Η Ελλάδα και η Κύπρος βλέπουν το δόγμα ως άμεση πρόκληση απέναντι στις δικές τους διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το νομοσχέδιο θα παρείχε ένα νομικό πλαίσιο για τα θαλάσσια σύνορα, τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες και τα αμφισβητούμενα γεωγραφικά χαρακτηριστικά που αποτελούν εδώ και καιρό πηγές τριβής μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Προσχέδια της πρότασης έχουν επίσης συμπεριλάβει διατάξεις που αφορούν το νομικό καθεστώς νησιών, νησίδων και βραχονησίδων σε περιοχές που διεκδικούν και οι δύο χώρες.
Ο χρόνος της καθυστέρησης αντανακλά ευρύτερες αλλαγές στο περιβάλλον της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Τα τελευταία χρόνια, η Άγκυρα έχει εξομαλύνει τις σχέσεις της με αρκετούς περιφερειακούς αντιπάλους και έχει απομακρυνθεί από ορισμένες μορφές συγκρουσιακής διπλωματίας που χαρακτήριζαν παλαιότερες περιόδους της διακυβέρνησης Ερντογάν. Η μεταμόρφωση του περιφερειακού τοπίου μετά τις εξελίξεις στη Συρία έχει επίσης μειώσει ένα από τα σημαντικότερα εξωτερικά ζητήματα που κυριαρχούσαν στην τουρκική πολιτική για περισσότερο από μία δεκαετία.
Ως αποτέλεσμα, οι διαφορές που αφορούν το Ισραήλ και το ελληνοκυπριακό ζήτημα των θαλασσίων ζωνών ξεχωρίζουν όλο και περισσότερο ανάμεσα στα εναπομείναντα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής που μπορούν να προκαλέσουν έντονο εθνικιστικό αίσθημα στο εσωτερικό.
Αυτή η πολιτική διάσταση βοηθά να εξηγηθεί γιατί το νομοσχέδιο παραμένει σημαντικό, παρά την αναβολή του.
Ο Ερντογάν έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα σκληρή ρητορική σχετικά με τις διαφορές με την Ελλάδα. Σε περιόδους αυξημένης έντασης, προειδοποίησε ότι η Τουρκία θα μπορούσε να αναλάβει δράση εναντίον απειλών που θεωρεί ότι στρέφονται κατά της ίδιας και διακήρυξε τη γνωστή φράση ότι οι τουρκικές δυνάμεις θα μπορούσαν να έρθουν «ξαφνικά μια νύχτα» — σχόλια που ερμηνεύθηκαν ευρέως ως μήνυμα προς την Ελλάδα, σε μια περίοδο κλιμακούμενων διαφωνιών στο Αιγαίο.
Ωστόσο, ο Ερντογάν έχει δείξει επίσης προθυμία να μαλακώνει τη στάση του όταν ευρύτερα διπλωματικά συμφέροντα απαιτούν αποκλιμάκωση.
Πριν από την επίσκεψή του στην Αθήνα στα τέλη του 2023, επαίνεσε τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τόνισε τον διάλογο και τη συνεργασία και υποστήριξε ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο συμμάχων στο ΝΑΤΟ μπορούν να επιλυθούν μέσω της διπλωματίας. Επίσης, αποστασιοποιήθηκε από τις ερμηνείες σύμφωνα με τις οποίες οι προηγούμενες δηλώσεις του αποτελούσαν άμεσες απειλές κατά της Ελλάδας.
Το επεισόδιο αυτό ανέδειξε ένα επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό της εξωτερικής πολιτικής του Ερντογάν: εθνικιστική ρητορική σε περιόδους πολιτικής πίεσης, ακολουθούμενη από πραγματιστική προσαρμογή όταν οι στρατηγικές συνθήκες το απαιτούν.
Αυτό το μοτίβο μπορεί να αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία καθώς η Τουρκία κινείται σταδιακά προς τον επόμενο εκλογικό της κύκλο.
Αν και οι εθνικές εκλογές δεν αναμένονται άμεσα, οι πολιτικοί υπολογισμοί ήδη διαμορφώνουν τη μακροπρόθεσμη στρατηγική στην Άγκυρα. Η τουρκική οικονομία παραμένει εύθραυστη, παρά τα σημάδια σταθεροποίησης. Ο πληθωρισμός, το υψηλό κόστος ζωής και οι ανησυχίες για την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών συνεχίζουν να κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση.
Για τον Ερντογάν, αυτές οι οικονομικές πραγματικότητες αποτελούν πολιτική πρόκληση. Ο πρόεδρος έχει διατηρήσει κυρίαρχη θέση στην τουρκική πολιτική και συνεχίζει να ασκεί εκτεταμένη επιρροή στους κρατικούς θεσμούς. Πολιτικοί της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφοι και επικριτές έχουν αντιμετωπίσει αυξανόμενη δικαστική και πολιτική πίεση τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, οι οικονομικές συνθήκες παραμένουν ένα από τα λίγα ζητήματα που μπορούν να διαπεράσουν τις ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές και να δημιουργήσουν διαρκή δημόσια δυσαρέσκεια.
Οι διαφορές στην εξωτερική πολιτική προσφέρουν μια εναλλακτική πολιτική ατζέντα. Σε αντίθεση με τον πληθωρισμό ή την ανεργία, οι διαφορές κυριαρχίας επιτρέπουν στην κυβέρνηση να παρουσιάζει τον εαυτό της ως υπερασπιστή των εθνικών συμφερόντων απέναντι σε εξωτερικές πιέσεις. Το νομοσχέδιο για τη Γαλάζια Πατρίδα εντάσσεται φυσικά σε αυτή την αφήγηση, επειδή συνδυάζει ζητήματα εδαφικών δικαιωμάτων, εθνικής ταυτότητας, στρατιωτικής ισχύος και ενεργειακής ασφάλειας.
Η αναβολή του νομοσχεδίου, επομένως, δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως απόδειξη ότι η Άγκυρα έχει εγκαταλείψει την πρωτοβουλία. Αντιθέτως, η κυβέρνηση φαίνεται να περιμένει μια πιο ευνοϊκή στιγμή.
Πολλοί παράγοντες πιθανότατα επηρεάζουν αυτόν τον υπολογισμό. Ένας από αυτούς είναι η επιθυμία να αποφευχθεί η αντιπαράθεση κατά τη διάρκεια της συνόδου του ΝΑΤΟ, όπου η Τουρκία θα επιδιώξει να παρουσιαστεί ως εποικοδομητικό και αναντικατάστατο μέλος της Συμμαχίας. Η εισαγωγή ενός εξαιρετικά αμφιλεγόμενου νόμου για τις θαλάσσιες ζώνες τις εβδομάδες πριν από τη σύνοδο θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπιθύμητη προσοχή από συμμάχους που ήδη ανησυχούν για τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μετά τη νίκη του στις εκλογές του Ιουνίου, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε την Ελλάδα στις 7 Δεκεμβρίου 2023, δίνοντας έμφαση στην εξομάλυνση και σε έναν πιο ήπιο τόνο, σε αντίθεση με την προηγούμενη, πιο συγκρουσιακή ρητορική του.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι οι συνεχιζόμενες αμυντικές συζητήσεις της Τουρκίας με Ευρωπαίους εταίρους. Η Άγκυρα έχει επιδιώξει συνομιλίες σχετικά με το γαλλοϊταλικό σύστημα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας SAMP/T, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειάς της να ενισχύσει τις εθνικές της δυνατότητες αεράμυνας. Η διατήρηση παραγωγικών σχέσεων με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι σημαντική για αυτές τις διαπραγματεύσεις, αλλά και για τις ευρύτερες αμυντικοβιομηχανικές φιλοδοξίες της Τουρκίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας και σημαντική πηγή επενδύσεων. Παρά τις περιοδικές πολιτικές διαφωνίες, η Άγκυρα συνέχισε να επιδιώκει στενότερη οικονομική συνεργασία με την Ευρώπη. Μια παρατεταμένη αντιπαράθεση με την Ελλάδα θα μπορούσε εύκολα να επηρεάσει ευρύτερες συζητήσεις για τη σχέση της Τουρκίας με την ΕΕ, σε μια στιγμή που η οικονομική σταθερότητα παραμένει κεντρική κυβερνητική προτεραιότητα.
Για τον λόγο αυτό, οι Τούρκοι αξιωματούχοι φαίνεται να ισορροπούν ανάμεσα σε ανταγωνιστικούς στόχους: να διατηρήσουν ένα δυνητικά πολύτιμο πολιτικό ζήτημα για το μέλλον, αποφεύγοντας ταυτόχρονα άμεσα διπλωματικά κόστη.
Από την οπτική της κυβέρνησης, η στρατηγική αυτή έχει σχετικά μικρό κόστος. Καθυστερώντας το νομοσχέδιο αντί να το αποσύρει, η Άγκυρα μπορεί να στείλει μήνυμα συνέχειας προς τα εθνικιστικά ακροατήρια, μειώνοντας παράλληλα τις βραχυπρόθεσμες τριβές με συμμάχους και οικονομικούς εταίρους.
Το νομοσχέδιο μπορεί στη συνέχεια να επανέλθει αργότερα, εάν αλλάξουν οι συνθήκες.
Εάν οι σχέσεις με την Ελλάδα επιδεινωθούν ξανά ή εάν η Άγκυρα συμπεράνει ότι οι εσωτερικές πολιτικές συνθήκες ευνοούν μια πιο επιθετική στάση στην εξωτερική πολιτική, το νομοσχέδιο για τη Γαλάζια Πατρίδα θα είναι ήδη έτοιμο και θα περιμένει. Οποιαδήποτε έντονη αντίδραση από την Αθήνα θα μπορούσε να ενισχύσει το κυβερνητικό επιχείρημα ότι η Τουρκία υπερασπίζεται νόμιμα θαλάσσια δικαιώματα απέναντι σε εξωτερική αντίθεση.
Προς το παρόν, όμως, ο Ερντογάν φαίνεται να επικεντρώνεται σε έναν διαφορετικό στόχο: να κρατήσει ένα δυνητικά εκρηκτικό ζήτημα εκτός της διεθνούς ατζέντας μέχρι να ολοκληρωθεί η σύνοδος του ΝΑΤΟ και να περάσουν άλλες διπλωματικές προτεραιότητες.
Το νομοσχέδιο μπορεί να έχει καθυστερήσει, αλλά σύμφωνα με τις περισσότερες ενδείξεις παραμένει απολύτως ζωντανό. Και καθώς η Τουρκία πλησιάζει σταδιακά προς μελλοντικές εκλογές, η πολιτική ελκυστικότητα της μετατροπής των θαλάσσιων διαφορών σε εθνικό προεκλογικό ζήτημα είναι απίθανο να εξαφανιστεί.