Έχει πράγματι η Ουκρανία το πάνω χέρι ή απλώς παρακολουθούμε την εκκρεμή κίνηση του δημόσιου διαλόγου;
Έχει πράγματι η Ουκρανία το πάνω χέρι ή απλώς παρακολουθούμε την εκκρεμή κίνηση του δημόσιου διαλόγου;
Ilmari Käihkö, υφηγητής στρατιωτικών επιστημών 20.9.2026:
Πέρυσι η Ουκρανία φαινόταν να χάνει τον πόλεμο· σήμερα προεξοφλείται η ήττα της Ρωσίας. Ωστόσο, μια πραγματική καμπή στον πόλεμο συχνά καθίσταται ορατή μόνο εκ των υστέρων, γράφει ο Käihkö.
Το πολεμικό έτος 2025 υπήρξε δύσκολο για την Ουκρανία. Η χώρα, διεξάγοντας αμυντικό πόλεμο, εξακολουθούσε να είναι σε θέση να αντιστέκεται με τη βοήθεια των υποστηρικτών της, όμως οι αναλυτές θεωρούσαν ότι θα έχανε τον πόλεμο.
Η Ουκρανία δεν κατόρθωσε να απελευθερώσει τα εδάφη που είχε καταλάβει η Ρωσία. Ακόμη χειρότερα, εκφράζονταν φόβοι ότι η ουκρανική αντίσταση απλώς θα αποδυνάμωνε τη διαπραγματευτική της θέση στις αναπόφευκτες ειρηνευτικές συνομιλίες με τη Ρωσία.
Εφέτος ακούμε κάτι εντελώς διαφορετικό: λέγεται ότι ο πόλεμος έχει υπερβεί ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Η Ουκρανία φέρεται να έχει «το πάνω χέρι». Ο χρόνος έχει στραφεί εναντίον της Ρωσίας. Η νίκη της Ουκρανίας θεωρείται βέβαιη.
”Η πλήρης αντιστροφή των προβλέψεων με ωθεί να αναλογιστώ τα σημεία καμπής των πολέμων”.
Αρχικά, οι απόψεις αυτές, που προήλθαν από πολιτικούς, ενισχύθηκαν από δηλώσεις πολλών αναλυτών που παρακολουθούν τον πόλεμο. Σε αυτές υπογραμμίζεται ότι οι απώλειες της Ρωσίας και το κόστος που προκαλεί ο πόλεμος αυξάνονται, ενώ τα επιτεύγματα και η υποστήριξη προς τον πόλεμο μειώνονται.
Αυτή η πλήρης αντιστροφή των προβλέψεων με ωθεί να αναλογιστώ τα σημεία καμπής των πολέμων.
Σημείο καμπής είναι μια στιγμή ή ένα γεγονός που μεταβάλλει αμετάκλητα την πορεία ενός πολέμου. Συχνά πρόκειται για κάποια σημαντική μάχη, για το άνοιγμα ενός νέου μετώπου ή για την είσοδο στον πόλεμο ενός νέου μέρους που αλλάζει αποφασιστικά τον συσχετισμό δυνάμεων.
Ίσως το συνηθέστερο παράδειγμα σημείου καμπής είναι η μάχη του Στάλινγκραντ κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τα σημεία καμπής συχνά αναγνωρίζονται μόνο εκ των υστέρων. Ίσως γι’ αυτό είναι ευκολότερο να εντοπιστούν στην αρχή ενός πολέμου, τη στιγμή κατά την οποία η προέλαση του επιτιθέμενου ανακόπτεται για πρώτη φορά.
Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, μια τέτοια στιγμή σημειώθηκε πριν από το Στάλινγκραντ, ήδη στα περίχωρα της Μόσχας τον χειμώνα του 1941. Στον πόλεμο της Ουκρανίας, σημειώθηκε στις πύλες του Κιέβου την άνοιξη του 2022, όταν οι ρωσικές δυνάμεις άρχισαν να υποχωρούν.
”Τα σημεία καμπής συχνά αναγνωρίζονται μόνο εκ των υστέρων”
Όπως οι έννοιες της νίκης και της ήττας, έτσι και τα σημεία καμπής αποτελούν κεντρικό στοιχείο της πολεμικής προπαγάνδας. Στον πόλεμο του Αφγανιστάν, ο οποίος διήρκεσε δύο δεκαετίες και κατέληξε τελικά στην ήττα των δυνάμεων του δυτικού συνασπισμού, οι επανειλημμένοι ισχυρισμοί περί σημείων καμπής οδήγησαν τελικά στην πικρή διαπίστωση: «στρίψαμε τόσο πολύ, ώστε πραγματοποιήσαμε στροφή 360 μοιρών».
Στο Στάλινγκραντ αιχμαλωτίστηκαν περισσότεροι από 200.000 στρατιώτες της Γερμανίας και των συμμάχων της. Είναι δύσκολο να διαπιστωθεί ότι έχει συμβεί στην Ουκρανία κάτι αντίστοιχο — ή, γενικότερα, ότι έχει μεταβληθεί κάποιος παράγοντας με άμεση επίδραση στην έκβαση του πολέμου.
Μολονότι η Ουκρανία έχει κατορθώσει να βελτιώσει σημαντικά τη θέση της στον πόλεμο, επιβάλλεται ακόμη να γίνεται με επιφύλαξη λόγος για οποιοδήποτε σημαντικό σημείο καμπής.
Οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν ακόμη την αργή προέλασή τους σε μια κατάσταση στο μέτωπο που, επί σχεδόν τέσσερα χρόνια, περιγράφεται ως σχετικά αμετάβλητη. Η Ουκρανία έχει αρχίσει να εκκενώνει τις τελευταίες οχυρωμένες πόλεις του Ντονέτσκ.
”Ο λόγος περί σημείων καμπής αποτελεί επίσης μέρος της πολεμικής προπαγάνδας.”
Σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση της προεδρικής διοίκησης, η Ουκρανία χρειάζεται να στρατολογεί 30.000 στρατιώτες κάθε μήνα. Ο αριθμός αυτός είναι μόλις κατά ένα τρίτο μικρότερος από τις εκτιμώμενες απώλειες της πολυπληθέστερης Ρωσίας. Τούτο θέτει υπό αμφισβήτηση τις πλέον αισιόδοξες εκτιμήσεις για την αναλογία απωλειών, σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία χάνει έως και οκτώ στρατιώτες για κάθε έναν Ουκρανό.
Ενώ η επίθεση στο έδαφος είναι δυσκολότερη από την άμυνα, στον αέρα ισχύει το αντίθετο. Στον αεροπορικό πόλεμο βρίσκεται σε εξέλιξη ένας κύκλος κλιμάκωσης, κατά τον οποίο τα δύο μέρη επιχειρούν να εξαναγκάσουν τον αντίπαλο σε πολιτικές παραχωρήσεις.
Γνωρίζουμε, ωστόσο, από την ιστορία ότι είναι δύσκολο να κερδηθούν πόλεμοι αποκλειστικά μέσω βομβαρδισμών. Επομένως, και μια κατάρρευση που θα προκληθεί με κάποιον τρόπο από τον αεροπορικό πόλεμο φαίνεται απίθανη.
”Ο δημόσιος διάλογος για τον πόλεμο στην Ουκρανία χαρακτηρίζεται από διαρκή ταλάντευση μεταξύ δύο άκρων.”
Οι ιστορικές εμπειρίες, ωστόσο, δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι μια κατάρρευση δεν θα μπορούσε να είναι δυνατή — για παράδειγμα, εξαιτίας μιας νέας οπλικής τεχνολογίας. Όμως οι ισχυρισμοί του πρώτου εξαμήνου περί σημείου καμπής στον πόλεμο θυμίζουν επίσης την εκκρεμή κίνηση από το ένα άκρο στο άλλο, η οποία χαρακτηρίζει εξαρχής τον δημόσιο διάλογο για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Σε έναν πόλεμο που στην πράξη αποδείχθηκε σχετικά ισόρροπος, οι μεταβολές τείνουν να είναι σταδιακές και οδυνηρά αργές.
Είναι, βεβαίως, πιθανό οι δηλώσεις των πολιτικών ηγετών περί σημείου καμπής να απευθύνονται στην πραγματικότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε η χώρα να κινητοποιηθεί απέναντι στη δεινή θέση της Ουκρανίας. Το κρίσιμο ερώτημα, στην περίπτωση αυτή, είναι κατά πόσον οι ίδιοι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων πιστεύουν όσα δηλώνουν.
Αυτό, βεβαίως, είναι δύσκολο να αξιολογηθεί από εξωτερική σκοπιά.
Όσον αφορά τον αεροπορικό πόλεμο, ο επικείμενος χειμώνας στην Ουκρανία έχει προβλεφθεί ως ο δυσκολότερος μέχρι σήμερα. Ιδίως οι ρωσικοί βαλλιστικοί πύραυλοι συνιστούν σοβαρή απειλή. Υφίσταται κίνδυνος μαζικής φυγής των Ουκρανών αμάχων.
Τα προβλήματα στρατολόγησης της Ουκρανίας, η οποία αντιμετωπίζει οξύ δημοσιονομικό έλλειμμα, επίσης δεν προοιωνίζονται θετικές εξελίξεις, εάν η Ρωσία, όπως αναμένεται, προχωρήσει σε νέα επιστράτευση μετά τις εκλογές για την κάτω βουλή του κοινοβουλίου.
Είναι ανησυχητικά εύκολο να εξοικειωθεί κανείς με έναν πόλεμο που διαρκεί ήδη επί χρόνια και ενδέχεται να συνεχιστεί για πολλά ακόμη. Ίσως η Ευρώπη οφείλει να εξακολουθήσει να λαμβάνει υπόψη ότι, μολονότι οι αιφνίδιες ανατροπές είναι απίθανες, παραμένουν δυνατές.
Ilmari Käihkö
Ο συγγραφέας είναι μελετητής των στρατιωτικών επιστημών, ο οποίος προσδοκά ταχεία ειρήνη, αλλά προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο ο πόλεμος να συνεχιστεί επί μακρόν.
Πηγή: Yle.fi