Blog

Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΝΑΕΡΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΩΣ ΠΥΛΩΝΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ».

Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΝΑΕΡΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΩΣ ΠΥΛΩΝΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ».

 

ΤΟΥ ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΖΑΡΚΑΔΑ

 Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΝΑΕΡΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΩΣ ΠΥΛΩΝΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ».

Η στρατηγική διάσταση της οικονομικής ισχύος στο πλαίσιο λειτουργίας του ελληνικού εναέριου χώρου

Ο ελληνικός εναέριος χώρος δεν αποτελεί αποκλειστικά πεδίο άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων και διαχείρισης αεροπορικής κυκλοφορίας. Αποτελεί ταυτόχρονα στρατηγικό οικονομικό πόρο, η αποτελεσματική λειτουργία του οποίου μπορεί να επηρεάσει τη διεθνή συνδεσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη συνολική οικονομική ισχύ της χώρας.

Η ιδιαίτερη γεωγραφική θέση της Ελλάδας προσδίδει στον εναέριο χώρο της ευρύτερη στρατηγική σημασία. Η χώρα βρίσκεται στο σημείο επαφής της Ευρώπης με τα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και τις αγορές της Μέσης Ανατολής, ενώ παράλληλα αποτελεί σημαντικό τμήμα των ευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών και συνδεσιμότητας. Υπό αυτή την οπτική, ο εναέριος χώρος δεν είναι απλώς ένας διάδρομος διέλευσης, αλλά μέσο σύνδεσης γεωγραφικών περιοχών, οικονομικών κέντρων και στρατηγικών υποδομών.

Η οικονομική του διάσταση μπορεί να οργανωθεί γύρω από τρεις αλληλένδετους στρατηγικούς στόχους: ανάπτυξη, εμπόριο και επενδύσεις.

  1. Ανάπτυξη: ο εναέριος χώρος ως στρατηγικός πολλαπλασιαστής

Σε στρατηγικό επίπεδο, η ανάπτυξη δεν αφορά μόνο την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά την ενίσχυση της συνολικής ικανότητας της χώρας να παράγει, να συνδέεται και να ανταποκρίνεται στις μεταβολές του διεθνούς περιβάλλοντος.

Η αποτελεσματική λειτουργία του ελληνικού εναέριου χώρου ενισχύει τη συνδεσιμότητα της χώρας με διεθνή οικονομικά κέντρα και διευκολύνει την κυκλοφορία ανθρώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Η αεροπορική συνδεσιμότητα συνεπώς λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής οικονομικής ισχύος, καθώς δημιουργεί προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του τουρισμού, των υπηρεσιών, της εφοδιαστικής, της τεχνολογίας και άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Η στρατηγική αξία αυτής της συνδεσιμότητας γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι οικονομικές αλυσίδες εφοδιασμού, οι εμπορικές ροές και τα δίκτυα μεταφορών αντιμετωπίζουν αυξημένες πιέσεις και διαταραχές. Ένα αποτελεσματικό και ανθεκτικό αεροπορικό σύστημα μπορεί να συμβάλει στη διαφοροποίηση των διαδρομών και στη διατήρηση της οικονομικής κινητικότητας σε περιόδους κρίσης.

Επομένως, η ανάπτυξη του εναέριου χώρου πρέπει να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως ζήτημα οικονομικής αποδοτικότητας, αλλά και ως ζήτημα εθνικής ανθεκτικότητας.

  1. Εμπόριο: η συνδεσιμότητα ως στοιχείο οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος

Η δεύτερη διάσταση αφορά το εμπόριο. Η δυνατότητα μιας χώρας να συνδέεται γρήγορα και αξιόπιστα με διεθνείς αγορές αποτελεί σημαντικό στοιχείο της οικονομικής της ισχύος. Ο ελληνικός εναέριος χώρος, σε συνδυασμό με τα αεροδρόμια, τους λιμένες και τα χερσαία δίκτυα μεταφορών, μπορεί να ενταχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική ανάπτυξης της Ελλάδας ως κόμβου διασύνδεσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διατροπικότητα (Intermodality). Η σύνδεση αεροπορικών, θαλάσσιων, οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων επιτρέπει τη δημιουργία ολοκληρωμένων αλυσίδων μεταφοράς και logistics. Με αυτόν τον τρόπο, η αξία του εναέριου χώρου δεν περιορίζεται στις αερομεταφορές, αλλά επεκτείνεται στο σύνολο του συστήματος οικονομικής διακίνησης.

Η στρατηγική διάσταση έγκειται στο γεγονός ότι η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως κόμβου διασύνδεσης μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών και οικονομικών περιοχών. Η ενίσχυση τέτοιων δικτύων μπορεί να αυξήσει τη σημασία της χώρας στις περιφερειακές αλυσίδες εφοδιασμού και να δημιουργήσει πρόσθετες οικονομικές δυνατότητες.

Παράλληλα, η αξιοπιστία της λειτουργίας του εναέριου χώρου αποκτά σημασία για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αεροπορικών εταιρειών, των επιχειρήσεων logistics και των διεθνών εμπορικών εταίρων. Η προβλεψιμότητα, η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα μετατρέπονται έτσι σε στοιχεία στρατηγικής ανταγωνιστικότητας.

  1. Επενδύσεις: η οικονομική ισχύς ως αποτέλεσμα στρατηγικού σχεδιασμού

Ο τρίτος στόχος αφορά την προσέλκυση και τη διατήρηση επενδύσεων. Η στρατηγική αξία του εναέριου χώρου δεν εξαντλείται στην υφιστάμενη οικονομική δραστηριότητα, αλλά αφορά και τη δυνατότητα δημιουργίας ενός περιβάλλοντος που προσελκύει νέες παραγωγικές και τεχνολογικές δραστηριότητες.

Η επένδυση σε αεροπορικές και ψηφιακές υποδομές, συστήματα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας, τεχνολογίες αυτοματοποίησης και σύγχρονες υπηρεσίες αερομεταφορών μπορεί να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του συστήματος και ταυτόχρονα να δημιουργήσει νέες οικονομικές δραστηριότητες.

Από στρατηγική άποψη, ιδιαίτερη σημασία έχει η τεχνολογική διάσταση. Η μετάβαση σε πιο ψηφιοποιημένα και διασυνδεδεμένα συστήματα διαχείρισης του εναέριου χώρου δημιουργεί ανάγκες και ευκαιρίες για επενδύσεις σε τεχνολογία, κυβερνοασφάλεια, δεδομένα, επικοινωνίες και προηγμένα συστήματα διαχείρισης. Έτσι, η λειτουργία του εναέριου χώρου μπορεί να αποτελέσει πεδίο ανάπτυξης τεχνογνωσίας και εγχώριας προστιθέμενης αξίας.

Παράλληλα, η ύπαρξη αξιόπιστων αεροπορικών υποδομών μειώνει το «κόστος απόστασης» για τις επιχειρήσεις και αυξάνει την ελκυστικότητα της χώρας ως τόπου εγκατάστασης παραγωγικών και διοικητικών δραστηριοτήτων. Η επενδυτική διάσταση, επομένως, συνδέεται άμεσα με την ευρύτερη στρατηγική ανταγωνιστικότητας της Ελλάδας.

Ο εναέριος χώρος ως στοιχείο εθνικής ισχύος

Η στρατηγική προσέγγιση οδηγεί σε μια ευρύτερη διαπίστωση: η οικονομική αξία του εναέριου χώρου δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα από τις υπόλοιπες διαστάσεις της εθνικής ισχύος.

Η οικονομική δραστηριότητα, η ασφάλεια, η τεχνολογία, οι υποδομές και η διεθνής συνδεσιμότητα αλληλοσυνδέονται. Η αποτελεσματική λειτουργία του εναέριου χώρου μπορεί να ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα, ενώ μια ισχυρή οικονομία διαθέτει περισσότερους πόρους για τη διατήρηση και αναβάθμιση των υποδομών και των δυνατοτήτων που απαιτούνται για την ασφαλή και αποτελεσματική λειτουργία του.

Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος ενίσχυσης της εθνικής ισχύος: η γεωγραφική θέση δημιουργεί δυνατότητες, οι υποδομές επιτρέπουν την αξιοποίησή τους, η οικονομική δραστηριότητα παράγει πόρους και οι επενδύσεις αυξάνουν περαιτέρω τις εθνικές δυνατότητες.

Υπό αυτή την έννοια, η διαχείριση του εναέριου χώρου αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα, καθώς συνδέεται με την ικανότητα της Ελλάδας να αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση και να μετατρέπει τη γεωγραφία σε οικονομική και στρατηγική αξία.

Οι τρεις στόχοι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανεξάρτητες οικονομικές επιδιώξεις. Αντίθετα, αποτελούν αλληλοτροφοδοτούμενες διαστάσεις της εθνικής ισχύος.

Στόχος Άμεση επίδραση Κύριο εθνικό συμφέρον Στρατηγικό αποτέλεσμα
Ανάπτυξη Αύξηση οικονομικής δραστηριότητας και συνδεσιμότητας Οικονομική ανθεκτικότητα και κοινωνική/περιφερειακή συνοχή Ισχυρότερη εσωτερική βάση της χώρας
Εμπόριο Ενίσχυση διεθνών ροών και δικτύων Διεθνής συνδεσιμότητα και γεωοικονομική θέση Ενίσχυση της στρατηγικής σημασίας της Ελλάδας
Επενδύσεις Ανάπτυξη υποδομών, τεχνολογίας και παραγωγικών δυνατοτήτων Τεχνολογική και παραγωγική ισχύς Μακροπρόθεσμη αύξηση των εθνικών δυνατοτήτων

Στο πλαίσιο της εφαρμογής του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού και ειδικότερα του SES2+, η Ελλάδα καλείται να προχωρήσει σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα επενδύσεων για τον εκσυγχρονισμό και την αποτελεσματικότερη διαχείριση του εθνικού εναέριου χώρου. Οι σημαντικότερες προτεραιότητες αφορούν την αναβάθμιση των συστημάτων διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας, την ανάπτυξη των τεχνολογιών SESAR, τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων επικοινωνίας, πλοήγησης και επιτήρησης, καθώς και την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και ειδικότερα των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας. Παράλληλα, απαιτείται επαναξιολόγηση της δομής και της χρήσης του ελληνικού εναέριου χώρου, με στόχο την αύξηση της χωρητικότητας και τη μείωση των καθυστερήσεων, καθώς και ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών φορέων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί επίσης στην κυβερνοασφάλεια, στην επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των υποδομών και στη διαλειτουργικότητα με το ευρωπαϊκό δίκτυο μέσω του EUROCONTROL. Τέλος, ο εκσυγχρονισμός του ελληνικού ATM θα πρέπει να ενσωματώνει περιβαλλοντικούς στόχους, μέσω της βελτιστοποίησης των διαδρομών και της μείωσης των περιττών αναμονών και αποκλίσεων. Επομένως, η επενδυτική πολιτική της Ελλάδας δεν θα πρέπει να περιοριστεί στην αντικατάσταση του υφιστάμενου τεχνολογικού εξοπλισμού, αλλά να στοχεύσει στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου, ψηφιακού, ασφαλούς, ανθεκτικού και περιβαλλοντικά αποδοτικού συστήματος διαχείρισης του ελληνικού εναέριου χώρου, πλήρως συμβατού με τις απαιτήσεις και τους στόχους του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού.

Σε ότι αφορά την οικονομική ανάπτυξη οι βασικοί άξονες και τα περιθώρια οικονομικής ανάπτυξης εντοπίζονται στους εξής τομείς:

  1. Εκσυγχρονισμός της Διαχείρισης Εναέριας Κυκλοφορίας (ATC)
  • Μείωση καθυστερήσεων: Η ελληνική εναέρια κυκλοφορία δέχεται τεράστια πίεση τους καλοκαιρινούς μήνες (αγγίζοντας έως και τις 2.700 πτήσεις την ημέρα). Η υλοποίηση του μεγάλου πλάνου εκσυγχρονισμού ύψους 220 εκατ. ευρώ για τα συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας έως το 2028 θα αυξήσει τη χωρητικότητα του εναέριου χώρου. [1, 2]
  • Δορυφορική πλοήγηση (PBN): Η εισαγωγή διαδικασιών Performance-Based Navigation (PBN) σε 31 αεροδρόμια βελτιστοποιεί τις τροχιές των αεροσκαφών. Αυτό μειώνει την κατανάλωση καυσίμων για τις εταιρείες, αυξάνει τα έσοδα από τα τέλη υπερπτήσεων (overflight fees) και ενισχύει την ελκυστικότητα του ελληνικού FIR. [3]

 Αναβάθμιση και Ιδιωτικοποίηση Αεροδρομίων

  • Επέκταση κόμβων: Το επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 1,3 δισ. ευρώ του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών στοχεύει στην αύξηση της χωρητικότητας στους 40 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως έως το 2032. [4, 5]
  • Περιφερειακά αεροδρόμια: Η παραχώρηση και ο εκσυγχρονισμός των υπόλοιπων 22 περιφερειακών αεροδρομίων της χώρας ξεκλειδώνει νέες τουριστικές αγορές καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Παράλληλα, αναπτύσσεται η γενική αεροπορία (ιδιωτικά και εταιρικά αεροσκάφη) με νέα έργα, όπως το ιδιωτικό αεροδρόμιο Ίκαρος στην Κωπαΐδα. [6, 7, 8]

 Δημιουργία Οικοσυστήματος Drone (UAV) και Air Mobility

  • Εμπορικές εφαρμογές: Η ρύθμιση και η ενσωμάτωση των drones στον εναέριο χώρο (U-space) ανοίγει τον δρόμο για υπηρεσίες cargo, επιθεωρήσεις υποδομών και αγροτικές εφαρμογές ακριβείας.[9]
  • Βιομηχανική παραγωγή: Η εγχώρια ανάπτυξη μη επανδρωμένων αεροσκαφών (όπως τα προγράμματα της ΕΑΒ σε συνεργασία με ελληνικά πανεπιστήμια) και η προσέλκυση ξένων επενδύσεων για συστήματα anti-drone δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.[10]

 Διαστημική Οικονομία (Space Economy)

  • Δορυφορικό πρόγραμμα: Με το εθνικό πρόγραμμα Hellas-Space 2.0 ύψους 350 εκατ. ευρώ, η Ελλάδα μετατρέπεται σε περιφερειακό κόμβο.
  • Αύξηση εσόδων: Η ελληνική διαστημική βιομηχανία αριθμεί ήδη περίπου 60 εταιρείες με ετήσια έσοδα που αγγίζουν τα 500 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας ραγδαία άνοδο τα τελευταία έτη. Η παραγωγή μικροδορυφόρων εντός της χώρας ενισχύει τις εξαγωγές τεχνολογίας.[11, 12, 13, 14]

 Πράσινη Αεροπορία και Βιώσιμα Καύσιμα (SAF)

  • Παραγωγή SAF: Η σταδιακή υποχρεωτική χρήση Βιώσιμων Αεροπορικών Καυσίμων (Sustainable Aviation Fuels) βάσει των ευρωπαϊκών κανονισμών δίνει στην Ελλάδα την ευκαιρία να αναπτύξει μονάδες παραγωγής και διύλισης SAF. Αυτό μπορεί να την τοποθετήσει ως ενεργειακό τροφοδότη των αεροπορικών εταιρειών στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. [15]

Οικονομική ισχύς, εθνικά συμφέροντα και ελληνικός εναέριος χώρος

Η οικονομική διάσταση του ελληνικού εναέριου χώρου αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία όταν συνδεθεί άμεσα με τα εθνικά συμφέροντα της χώρας. Η ανάπτυξη, το εμπόριο και οι επενδύσεις δεν αποτελούν απλώς οικονομικούς δείκτες, αλλά μέσα μέσω των οποίων η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τη συνολική της ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα, τη διεθνή της συνδεσιμότητα και την ικανότητά της να προασπίζει τα συμφέροντά της.

Υπό αυτή την προσέγγιση, κάθε ένας από τους τρεις στόχους αντιστοιχεί σε ένα σύνολο συγκεκριμένων εθνικών συμφερόντων.

  1. Ανάπτυξη → Εθνικό συμφέρον: οικονομική ανθεκτικότητα και συνοχή

Η οικονομική ανάπτυξη που συνδέεται με την αποτελεσματική λειτουργία του εναέριου χώρου εξυπηρετεί πρωτίστως το εθνικό συμφέρον της ισχυρής, ανθεκτικής και βιώσιμης οικονομίας.

Η αεροπορική συνδεσιμότητα ενισχύει τον τουρισμό, τις υπηρεσίες, την επιχειρηματική δραστηριότητα και την κινητικότητα ανθρώπων και αγαθών. Η επίδραση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα με έντονη νησιωτικότητα και γεωγραφική διασπορά, καθώς η αποτελεσματική σύνδεση της ηπειρωτικής χώρας με τα νησιά και τις περιφέρειες συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Σε στρατηγικό επίπεδο, συνεπώς, η ανάπτυξη του εναέριου χώρου συνδέεται με τρία επιμέρους εθνικά συμφέροντα:

  • ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας, μέσω της διαφοροποίησης και διεύρυνσης της παραγωγικής δραστηριότητας,
  • διατήρηση της περιφερειακής και κοινωνικής συνοχής, μέσω της συνδεσιμότητας των νησιωτικών και απομακρυσμένων περιοχών,
  • διασφάλιση της δυνατότητας συνεχούς οικονομικής λειτουργίας, ακόμη και υπό συνθήκες εξωτερικών κρίσεων ή διαταραχών.

Η ανάπτυξη, επομένως, δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Αποτελεί μηχανισμό ενίσχυσης της εσωτερικής ανθεκτικότητας του κράτους και της δυνατότητάς του να αντιμετωπίζει εξωτερικές πιέσεις.

Στρατηγική σχέση:

Εναέριος χώρος → Συνδεσιμότητα → Ανάπτυξη → Οικονομική ανθεκτικότητα → Εθνική ισχύς

  1.  Εμπόριο, Εθνικό συμφέρον: διεθνής συνδεσιμότητα και στρατηγική θέση

Ο δεύτερος στόχος, το εμπόριο, συνδέεται άμεσα με το εθνικό συμφέρον της διατήρησης και ενίσχυσης της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας ως κόμβου διεθνών μεταφορών και οικονομικών ροών.

Η γεωγραφική θέση της χώρας παρέχει δυνατότητες σύνδεσης της Ευρώπης με τα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερες αγορές. Ο εναέριος χώρος αποτελεί μέρος αυτής της ευρύτερης δικτύωσης, καθώς υποστηρίζει την ταχεία μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών και συνδέεται λειτουργικά με τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και τα χερσαία δίκτυα μεταφορών.

Η ενίσχυση της εμπορικής συνδεσιμότητας εξυπηρετεί:

  • την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας,
  • τη διαφοροποίηση των εμπορικών και εφοδιαστικών δικτύων,
  • την ενίσχυση της γεωοικονομικής σημασίας της Ελλάδας,
  • τη διατήρηση της χώρας ως αξιόπιστου κόμβου διεθνών μεταφορών και συνδεσιμότητας.

Εδώ εμφανίζεται μια σημαντική στρατηγική διάσταση: η γεωγραφική θέση από μόνη της δεν αποτελεί ισχύ. Μετατρέπεται σε ισχύ όταν συνοδεύεται από υποδομές, συνδεσιμότητα, αξιοπιστία και δυνατότητα προσέλκυσης και διαχείρισης διεθνών ροών.

Επομένως, η αποτελεσματική λειτουργία του εναέριου χώρου συμβάλλει στη μετατροπή της γεωγραφικής θέσης σε γεωοικονομικό πλεονέκτημα.

Στρατηγική σχέση:

Εναέριος χώρος → Διεθνής συνδεσιμότητα → Εμπορικές ροές → Γεωοικονομική σημασία → Στρατηγική θέση

  1. Επενδύσεις → Εθνικό συμφέρον: τεχνολογική και παραγωγική ισχύς

Ο τρίτος στόχος, οι επενδύσεις, συνδέεται με το εθνικό συμφέρον της ενίσχυσης της παραγωγικής, τεχνολογικής και υποδομικής βάσης της χώρας.

Η ύπαρξη ενός ασφαλούς, προβλέψιμου και αποτελεσματικού αεροπορικού περιβάλλοντος δημιουργεί ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για επενδύσεις σε αεροδρόμια, logistics, ψηφιακές υποδομές, συστήματα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας και τεχνολογίες αερομεταφορών.

Η επενδυτική δραστηριότητα έχει στρατηγική αξία επειδή δημιουργεί μακροπρόθεσμες δυνατότητες. Δεν αυξάνει μόνο το οικονομικό προϊόν, αλλά μπορεί να ενισχύσει την τεχνογνωσία, την καινοτομία, την παραγωγικότητα και την τεχνολογική βάση της χώρας.

Στο πλαίσιο αυτό, το εθνικό συμφέρον συνδέεται με:

  • την προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων,
  • την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών,
  • την ενίσχυση της τεχνολογικής ικανότητας,
  • τη δημιουργία εγχώριας τεχνογνωσίας και προστιθέμενης αξίας,
  • τη μείωση ευαλωτοτήτων που προκύπτουν από εξωτερικές εξαρτήσεις.

Η επενδυτική διάσταση αποκτά, συνεπώς, χαρακτήρα στρατηγικής μακροπρόθεσμης ισχύος: οι σημερινές επενδύσεις στις υποδομές και στην τεχνολογία δημιουργούν τις οικονομικές και επιχειρησιακές δυνατότητες του αύριο.

Στρατηγική σχέση:

Εναέριος χώρος → Επενδύσεις → Υποδομές & τεχνολογία → Παραγωγική ικανότητα → Μακροπρόθεσμη εθνική ισχύς

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία του 2026, θα πρότεινα η Ελλάδα να αντιμετωπίσει τις επενδύσεις στον εναέριο χώρο όχι ως απλή αγορά νέων συστημάτων, αλλά ως ένα ενιαίο πρόγραμμα μετάβασης σε ψηφιακό, περισσότερο αυτοματοποιημένο, ανθεκτικό και capacity-oriented ATM.

Ο λόγος είναι αρκετά σαφής: η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το RP4 έκρινε ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να δεσμευθεί για επίτευξη των στόχων χωρητικότητας το 2025–2026, ενώ το Performance Review Board έχει συνδέσει την επιδείνωση της ελληνικής επίδοσης με υποεπένδυση στα συστήματα ATM και σημαντική έλλειψη ελεγκτών.

ΟΚΤΏ (8) επενδυτικές προτεραιότητες:

1. Νέο ολοκληρωμένο σύστημα ATM

Η σημαντικότερη επένδυση είναι η ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού του βασικού ATM system.

Δεν αρκεί η αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού. Το νέο σύστημα πρέπει να είναι:

  • συμβατό με SESAR,
  • interoperable με το ευρωπαϊκό δίκτυο,
  • scalable για την αύξηση της κίνησης,
  • cyber-secure,
  • με δυνατότητες αυτοματοποίησης,
  • ικανό να υποστηρίξει trajectory-based operations,
  • διαλειτουργικό με civil/military airspace management.

Η ίδια η συμφωνία Ελλάδας–EUROCONTROL του 2026 περιλαμβάνει ως βασικές δράσεις την αναβάθμιση του DPS/Pallas και άλλα συστήματα ATM.

Πρακτικός στόχος: να μη χρειάζεται νέα μεγάλη αντικατάσταση συστήματος σε λίγα χρόνια, αλλά να δημιουργηθεί η ψηφιακή πλατφόρμα πάνω στην οποία θα εξελιχθεί το ελληνικό ATM για την επόμενη 15ετία.

2. Επένδυση σε ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και εκπαίδευση

Εξίσου σημαντική προτεραιότητα με την τεχνολογία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ρητά ότι η επίτευξη των στόχων χωρητικότητας απαιτεί recruitment and training of ATCOs, μαζί με τα νέα ATM systems και την αναδιοργάνωση του εναέριου χώρου.

Επομένως χρειάζεται ένα πολυετές πρόγραμμα:

προσλήψεις → εκπαίδευση → licensing → OJT → παραγωγική στελέχωση.

Επίσης,  η στελέχωση θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επένδυση ATM, όχι ως απλή μισθολογική δαπάνη.

3. CNS infrastructure: Radar – Mode S – VHF – Navigation

Η Ελλάδα χρειάζεται συνεχή επένδυση στην υποδομή Communication, Navigation and Surveillance (CNS).

Ιδιαίτερα:

  • Mode S surveillance,
  • νέα/αναβαθμισμένα radars,
  • VHF communications,
  • Voice Communication Systems,
  • Remote Communication Systems,
  • σύγχρονα navigation aids,
  • redundancy και resilience των συστημάτων.

Η συμφωνία HCAA–EUROCONTROL του Μαρτίου 2026 αναφέρει συγκεκριμένα την προμήθεια Mode S radar, νέων VCS/RCS και VHF systems.

4. Data Link και SWIM

Η Ελλάδα πρέπει να επιταχύνει την εφαρμογή:

Data Link + SWIM + ψηφιακή ανταλλαγή δεδομένων.

Αυτό σημαίνει ότι η πληροφορία δεν θα μεταφέρεται κυρίως μέσω φωνητικής επικοινωνίας, αλλά μέσω τυποποιημένων ψηφιακών δεδομένων μεταξύ:

αεροσκάφους ↔ ελεγκτή ↔ ATM system ↔ αεροδρομίου ↔ Network Manager.

Η ΑΠΑ αναφέρει ρητά για την περίοδο RP4 μεγάλες επενδύσεις σε CNS/ATM, surveillance, navigation aids και Data Link, ενώ η συμφωνία με EUROCONTROL περιλαμβάνει CP1-related ATM και SWIM upgrades.

  1. PBN και ανασχεδιασμός του εναέριου χώρου

Εδώ βρίσκεται μια επένδυση που συχνά υποτιμάται επειδή δεν είναι μόνο «υλικός εξοπλισμός».

Η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει σε:

  • Performance Based Navigation (PBN),
  • νέα instrument procedures,
  • ανασχεδιασμό routes,
  • Free Route Airspace όπου επιχειρησιακά ενδείκνυται,
  • βελτιστοποίηση TMA,
  • δυναμικότερη διαχείριση χωρητικότητας.

Η συμφωνία με EUROCONTROL περιλαμβάνει συγκεκριμένα την ανάπτυξη PBN procedures, ενώ το ευρωπαϊκό ERNIP 2026–2030 θέτει ως στόχο την αύξηση χωρητικότητας, flight efficiency και environmental performance μέσω βελτιωμένου route network, Free Route Airspace και TMA structures.

Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της μεγάλης τουριστικής και διεθνούς αεροπορικής κίνησης.

  1. Civil–Military integration και Flexible Use of Airspace

Η Ελλάδα χρειάζεται ως στρατηγική επένδυση μεγαλύτερη δυνατότητα δυναμικής διαχείρισης του εναέριου χώρου μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών χρήσεων.

Επένδυση σε:

  • κοινή εικόνα εναέριας κυκλοφορίας,
  • ανταλλαγή δεδομένων,
  • civil-military coordination,
  • dynamic airspace management,
  • Flexible Use of Airspace,
  • εργαλεία υποστήριξης αποφάσεων.

Η κατεύθυνση αυτή είναι συμβατή και με την ευρωπαϊκή εξέλιξη του ATM, όπου η ψηφιακή υποδομή, η ενοποίηση air-ground και η seamless airspace organisation αποτελούν βασικές προτεραιότητες για το 2025–2029.

 Κυβερνοασφάλεια και ανθεκτικότητα

Η νέα υποδομή ATM πρέπει να σχεδιαστεί με την παραδοχή ότι η κυβερνοασφάλεια είναι στοιχείο της αεροπορικής ασφάλειας.

Θα απαιτούνταν επενδύσεις σε:

  • cybersecurity operations,
  • redundant data centres,
  • disaster recovery,
  • backup communication systems,
  • independent power supply,
  • resilient telecommunications,
  • cyber monitoring,
  • business continuity,
  • protection κρίσιμων CNS/ATM υποδομών.

Η μετάβαση σε ψηφιακό ATM αυξάνει την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα αλλά ταυτόχρονα αυξάνει την ανάγκη για ανθεκτικότητα.

  1. Νέα γενιά ATM για Καστέλι και περιφερειακά αεροδρόμια

Η ανάπτυξη του νέου αεροδρομίου στο Καστέλι είναι ευκαιρία να δημιουργηθεί state-of-the-art ATM environment εξαρχής, αντί να προσαρμοστεί εκ των υστέρων ένα παλαιότερο μοντέλο.

Η συμφωνία Ελλάδας–EUROCONTROL αναφέρει ρητά τον σχεδιασμό νέου air navigation system για το νέο αεροδρόμιο Καστελίου.

Το ίδιο πρέπει να γίνει σταδιακά και για τα περιφερειακά αεροδρόμια:

ATM + CNS + surveillance + procedures + digital tower/remote capabilities όπου επιχειρησιακά και οικονομικά δικαιολογούνται.

Προτεινόμενη κατανομή των επενδύσεων

Μια ενδεικτική στρατηγική κατανομή θα μπορούσε να είναι:

Πεδίο Ενδεικτική βαρύτητα
ATM systems & automation 25%
ATCOs – εκπαίδευση/στελέχωση 20%
CNS / Radar / VHF / Navigation 15%
SWIM / Data Link / digital infrastructure 10%
Airspace redesign / PBN / FRA 10%
Civil–military integration 7%
Cybersecurity & resilience 8%
Innovation / AI / SESAR pilots 5%

Προτεινόμενα ποσοστά, ως ένα ενδεικτικό μοντέλο προτεραιοποίησης για στρατηγικό σχεδιασμό.

  1. Επένδυση στη διοικητική ικανότητα

Με βάση όσα παρουσιάζονται προηγουμένως, θα πρότεινα στον σχεδιασμό και την επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό και εργαλεία για το ίδιο το Υπουργείο/μηχανισμό στρατηγικής.

Δηλαδή:

ATM experts + economists + data analysts + project managers + aviation lawyers.

Γιατί διαφορετικά μπορεί να έχουμε €300+ εκατ. επενδύσεις σε συστήματα, αλλά να μην υπάρχει επαρκής κρατική ικανότητα για να διαχειριστεί:

«Ποιο έργο πρέπει να γίνει πρώτο;»
«Πόσο θα κοστίσει;»
«Ποιο KPI θα βελτιώσει;»
«Πότε θα αποδώσει;»
«Ποιος είναι υπεύθυνος αν καθυστερήσει;»

Η ανάγκη αυτή συνδέεται άμεσα με τις επισημάνσεις για εποπτεία, στελέχωση, procurement, SESAR milestones και data analysis.

Μία κρίσιμη αλλαγή προσέγγισης

Θα πρότεινα η Ελλάδα να σταματήσει να αντιμετωπίζει το πρόγραμμα ως:

«Ποια συστήματα πρέπει να αγοράσουμε;»

και να το μετατρέψει σε:

«Ποια επιχειρησιακά προβλήματα πρέπει να λύσουμε και ποια επένδυση τα λύνει;»

Παράδειγμα:

Πρόβλημα: ATFM delays
↓
Αιτία: capacity / ATCO shortage / outdated ATM
↓
Επένδυση: ATCO recruitment + training + ATM upgrade
↓
KPI: minutes of delay/flight
↓
Target: RP4 target
↓
Monitoring: quarterly
↓
Corrective action: εάν υπάρχει απόκλιση.

Αυτό είναι ουσιαστικά το μοντέλο Performance-Based Investment.

Συνολικά

Η επενδυτική στρατηγική της Ελλάδας σε 5 άμεσες προτεραιότητες για 2026–2030, θα ήταν:

1.Νέο/εκσυγχρονισμένο ATM system
2.ATCO recruitment + training
3.CNS/radar/VHF και surveillance modernization
4.SWIM/Data Link + ψηφιακή μετάβαση
5. PBN/airspace redesign + civil–military integration

Cybersecurity + resilience + performance monitoring.

Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο επειδή η ίδια η ευρωπαϊκή αξιολόγηση για την Ελλάδα επισημαίνει ότι η επίτευξη των στόχων χωρητικότητας απαιτεί υλοποίηση των επενδύσεων, προσλήψεις/εκπαίδευση ATCOs και αναβαθμίσεις ATM, ενώ η Ελλάδα έχει ήδη ένα εθνικό σχέδιο εκσυγχρονισμού και συγκεκριμένο πρόγραμμα έργων.

Σε ποιους άλλους επηρεαζόμενους τομείς πρέπει να επενδύσει η χώρα για να αξιοποιήσει τις επιδράσεις βελτιώσεις των επενδύσεων στην εναέρια κυκλοφορία;

Αν η Ελλάδα επενδύσει στην εναέρια κυκλοφορία/ATM, αλλά δεν επενδύσει παράλληλα στους τομείς που συνδέονται με αυτήν, θα αξιοποιήσει μόνο μέρος του οικονομικού και κοινωνικού οφέλους. Η σύγχρονη ευρωπαϊκή προσέγγιση αντιμετωπίζει πλέον την αεροπορία ως τμήμα ενός ολοκληρωμένου, ψηφιακού και πολυτροπικού δικτύου μεταφορών.

Θα πρότεινα, λοιπόν, η Ελλάδα να εξετάσει 10 συμπληρωματικούς τομείς επενδύσεων.

  1. Αεροδρόμια και χερσαία πρόσβαση

Η αύξηση της χωρητικότητας στον αέρα πρέπει να «συναντήσει» επαρκή χωρητικότητα στο έδαφος.

Επενδύσεις σε:

  • επέκταση/αναβάθμιση terminals όπου υπάρχει κορεσμός,
  • συστήματα διαχείρισης επιβατών,
  • αυτοματοποιημένο check-in και baggage handling,
  • border-control ψηφιοποίηση,
  • πρόσβαση με μέσα σταθερής τροχιάς,
  • οδικές συνδέσεις,
  • charging infrastructure και ηλεκτροκίνηση.

Η λογική του TEN-T είναι ακριβώς αυτή: αεροδρόμιο + σιδηρόδρομος + οδικό δίκτυο + λιμάνια + εμπορευματικοί κόμβοι ως ενιαίο δίκτυο.

Για την Ελλάδα

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεση των μεγάλων αεροδρομίων με:

Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Κρήτη – νησιά – περιφερειακά κέντρα.

  1. Σιδηρόδρομος και intermodal transport

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.

Η βελτίωση του ATM μπορεί να αυξήσει την αεροπορική συνδεσιμότητα. Αν όμως ο επιβάτης φτάσει στο αεροδρόμιο και χρειάζεται δύο ώρες για να φτάσει στον τελικό προορισμό του, μεγάλο μέρος του οφέλους χάνεται.

Επομένως:

Αεροπορία + σιδηρόδρομος + λεωφορείο + λιμάνι = ενιαίο ταξίδι.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει πλέον ιδιαίτερη έμφαση στη διασύνδεση των αεροδρομίων με το TEN-T (Trans-European Transport Network)  και στη multimodality.

Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει επενδύσεις σε:

  • Αθήνα–αεροδρόμιο,
  • Θεσσαλονίκη–αεροδρόμιο,
  • σύνδεση αεροδρομίων με σιδηροδρομικούς κόμβους,
  • ενιαίο εισιτήριο,
  • ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα ταξιδιού.
  1. Τουρισμός

Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα έμμεσα οφέλη.

Καλύτερο ATM → περισσότερη χωρητικότητα → λιγότερες καθυστερήσεις → μεγαλύτερη αξιοπιστία → δυνατότητα περισσότερων/καλύτερα κατανεμημένων πτήσεων.

Αυτό πρέπει να συνδεθεί με επενδύσεις σε:

  • επιμήκυνση τουριστικής περιόδου,
  • θεματικό τουρισμό,
  • συνεδριακό τουρισμό,
  • city breaks,
  • ιατρικό τουρισμό,
  • πολιτιστικό τουρισμό,
  • τουρισμό υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η αεροπορική συνδεσιμότητα έχει ιδιαίτερη σημασία για νησιωτικούς και απομακρυσμένους προορισμούς. Ο οργανισμός EUROCONTROL επισημαίνει ότι οι περιοχές αυτές εξαρτώνται περισσότερο από την αεροπορική συνδεσιμότητα.

Άρα η πολιτική δεν πρέπει να είναι απλώς: «να έρθουν περισσότερα αεροπλάνα».

Αλλά:

«πώς μετατρέπουμε τη βελτιωμένη αεροπορική συνδεσιμότητα σε μεγαλύτερη τοπική και εθνική προστιθέμενη αξία;»

  1. Logistics και αεροπορικές εμπορευματικές μεταφορές

Ένας πολύ σημαντικός τομέας που συχνά παραμένει εκτός της συζήτησης για ATM.

Η καλύτερη διαχείριση εναέριας κυκλοφορίας δεν αφορά μόνο επιβάτες.

Η Ελλάδα θα μπορούσε να επενδύσει σε:

  • air cargo terminals,
  • cold-chain logistics,
  • φαρμακευτικά προϊόντα,
  • perishables,
  • express logistics,
  • e-commerce logistics,
  • σύνδεση αεροδρομίων με λιμάνια και logistics parks.

Έτσι:

Αεροπορική συνδεσιμότητα → logistics → εξαγωγές → επενδύσεις → παραγωγή.

Το TEN-T ήδη αντιμετωπίζει αεροδρόμια, λιμάνια και εμπορευματικούς τερματικούς ως αλληλένδετα στοιχεία του ευρωπαϊκού δικτύου.

  1. Λιμάνια και αεροδρόμια

Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφίας της.

Θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένα πραγματικό:

Air–Sea Connectivity Strategy

με συνδυασμό:

Αεροδρόμιο → λιμάνι → νησί

και

λιμάνι → αεροδρόμιο → διεθνής προορισμός.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για:

  • κρουαζιέρα,
  • νησιωτικό τουρισμό,
  • εμπορευματικές μεταφορές,
  • transit passengers.
  1. Ενέργεια και Sustainable Aviation Fuels

Αυτό πρέπει να γίνει μεγάλος εθνικός επενδυτικός άξονας.

Η βελτίωση του ATM μειώνει περιττές διαδρομές, αναμονές και κατανάλωση καυσίμου, αλλά δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα των εκπομπών.

Χρειάζεται παράλληλα:

  • παραγωγή SAF,
  • υποδομές αποθήκευσης και διανομής SAF,
  • ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
  • ηλεκτροδότηση αεροδρομίων,
  • charging infrastructure,
  • πράσινο υδρογόνο για τις μελλοντικές εφαρμογές όπου είναι κατάλληλο.

Η ευρωπαϊκή πολιτική ήδη συνδέει την αεροπορική μετάβαση με σημαντικές επενδύσεις σε sustainable fuels.

  1. Ψηφιακή οικονομία και AI

Εδώ υπάρχει μια νέα κατηγορία επενδύσεων που μπορεί να έχει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα.

Η Ελλάδα θα μπορούσε να αναπτύξει:

  • aviation data platforms,
  • AI traffic prediction,
  • predictive maintenance,
  • digital twins αεροδρομίων,
  • AI-based capacity management,
  • cybersecurity,
  • real-time passenger flow management,
  • digital identity.

Το EUROCONTROL προβλέπει ότι η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης και η χρήση open data και AI θα επηρεάσουν όχι μόνο το ATM αλλά και τις multimodal transport systems.

Άρα η επένδυση στο ATM μπορεί να αποτελέσει πυρήνα ανάπτυξης ελληνικού aviation-tech οικοσυστήματος.

  1. Πανεπιστήμια – έρευνα – ανθρώπινο κεφάλαιο

Αυτό θα το θεωρούσα στρατηγική επένδυση.

Η Ελλάδα θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα:

Greek Aviation & Airspace Research Programme

με συμμετοχή:

  • πανεπιστημίων,
  • Πολυτεχνείων,
  • ερευνητικών κέντρων,
  • ΑΠΑ,
  • παρόχου ANS,
  • αεροδρομίων,
  • αεροπορικών εταιρειών,
  • EUROCONTROL.

Αντικείμενα:

  • AI/ATM,
  • autonomous aviation,
  • drones/U-space,
  • cybersecurity,
  • airspace optimisation,
  • environmental modelling,
  • airport optimisation,
  • human factors.

Έτσι μέρος των επενδύσεων ATM θα δημιουργούσε τεχνογνωσία και εξαγώγιμη τεχνολογία, όχι μόνο υποδομές.

  1. Drones – U-space – νέες μορφές αεροπορίας

Αυτό είναι ένας τομέας όπου η Ελλάδα μπορεί να συνδέσει την αναβάθμιση του ATM με μια νέα αγορά.

Χρειάζονται:

  • U-space infrastructure,
  • drone traffic management,
  • digital identification,
  • geospatial data,
  • BVLOS operations,
  • integration drones–ATM,
  • δοκιμές autonomous aircraft.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για το ψηφιακό ευρωπαϊκό sky περιλαμβάνει ήδη την ανάπτυξη ενός οικοσυστήματος που θα μπορεί να υποστηρίξει επανδρωμένη και μη επανδρωμένη αεροπορία.

  1. Πολιτική προστασία και ανθεκτικότητα

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Ελλάδα.

Ο εναέριος χώρος πρέπει να λειτουργεί όχι μόνο σε κανονικές συνθήκες αλλά και σε:

  • πυρκαγιές,
  • σεισμούς,
  • πλημμύρες,
  • μεγάλες κρίσεις,
  • εκκενώσεις,
  • ανθρωπιστικές επιχειρήσεις.

Επομένως, οι επενδύσεις ATM πρέπει να συνδεθούν με:

Πολιτική Προστασία + Πυροσβεστική + ΕΚΑΒ + Ένοπλες Δυνάμεις + drones.

Ένα σύγχρονο σύστημα διαχείρισης εναέριου χώρου μπορεί να παρέχει καλύτερη εικόνα και συντονισμό σε κρίσεις, εφόσον σχεδιαστεί εξαρχής για resilience και διαλειτουργικότητα.

Το σημαντικότερο είναι να δημιουργηθεί «αλυσίδα αξίας»

Θα πρότεινα να μην εξετάζεται κάθε επένδυση ξεχωριστά.

Να δημιουργηθεί ένα:Εθνικό Πρόγραμμα Πολλαπλασιαστικών Επενδύσεων Αεροπορικής Συνδεσιμότητας με την εξής λογική:

ATM

↓

Αεροδρόμια

↓

Σιδηρόδρομος / οδικό δίκτυο / λιμάνια

↓

Τουρισμός + Logistics + Εμπόριο

↓

Ενέργεια / SAF

↓

Ψηφιακή οικονομία / AI

↓

Έρευνα & καινοτομία

↓

Περιφερειακή ανάπτυξη

Αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από το να μετράμε απλώς πόσα εκατομμύρια ευρώ επενδύθηκαν στο ATM.

Πώς θα αξιολογούσα την απόδοση των επενδύσεων

Θα πρότεινα το Υπουργείο να δημιουργήσει ένα Air Connectivity Investment Dashboard με δείκτες όχι μόνο ATM αλλά ολόκληρης της οικονομίας:

Επένδυση Άμεσο αποτέλεσμα Δευτερογενές αποτέλεσμα
ATM ↑ χωρητικότητα ↑ τουρισμός/εμπόριο
Radar/CNS ↑ ασφάλεια/χωρητικότητα ↑ συνδεσιμότητα
Αεροδρόμια ↑ capacity ↑ τουριστικές εισπράξεις
Σιδηρόδρομος ↑ προσβασιμότητα ↑ multimodality
Logistics ↑ cargo capacity ↑ εξαγωγές
SAF ↓ emissions ↑ πράσινη βιομηχανία
AI/Data ↑ productivity ↑ aviation-tech
Πανεπιστήμια ↑ skills/R&D ↑ innovation
U-space ↑ νέες υπηρεσίες ↑ νέα αγορά
Πολιτική προστασία ↑ resilience ↓ οικονομικό κόστος κρίσεων

Η επένδυση στο ATM δεν πρέπει να θεωρείται μεμονωμένη επένδυση μεταφορών. Πρέπει να θεωρείται “enabling investment” για τουρισμό, εμπόριο, logistics, περιφερειακή ανάπτυξη, ψηφιακή οικονομία, ενέργεια, έρευνα και πολιτική προστασία.

Η ευρωπαϊκή προσέγγιση του TEN-T κινείται ακριβώς προς αυτή την ολοκληρωμένη, πολυτροπική λογική, ενώ η EUROCONTROL συνδέει την ψηφιοποίηση του ATM με multimodal transport, AI και ευρύτερη επιχειρησιακή αποδοτικότητα.

Για την ελληνική περίπτωση, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να ποσοτικοποιήσουμε το “multiplier effect”: π.χ. αν η Ελλάδα επενδύσει €1 δισ. στο ATM/αεροπορικό σύστημα, ποιες συμπληρωματικές επενδύσεις χρειάζονται σε αεροδρόμια, σιδηρόδρομο, τουρισμό, logistics, SAF και ψηφιακές υποδομές ώστε να μεγιστοποιηθεί η συνολική οικονομική απόδοση. Αυτό μπορεί να αποτελέσει πολύ ισχυρό κεφάλαιο σε μια μελέτη στρατηγικής για τον ελληνικό εναέριο χώρο.

Η σύνδεση των τριών στόχων (Ανάπτυξη, Εμπόριο, Επενδύσεις) με τα εθνικά συμφέροντα

Οι τρεις στόχοι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανεξάρτητες οικονομικές επιδιώξεις. Αντίθετα, αποτελούν αλληλοτροφοδοτούμενες διαστάσεις της εθνικής ισχύος.

Στόχος Άμεση επίδραση Κύριο εθνικό συμφέρον Στρατηγικό αποτέλεσμα
Ανάπτυξη Αύξηση οικονομικής δραστηριότητας και συνδεσιμότητας Οικονομική ανθεκτικότητα και κοινωνική/περιφερειακή συνοχή Ισχυρότερη εσωτερική βάση της χώρας
Εμπόριο Ενίσχυση διεθνών ροών και δικτύων Διεθνής συνδεσιμότητα και γεωοικονομική θέση Ενίσχυση της στρατηγικής σημασίας της Ελλάδας
Επενδύσεις Ανάπτυξη υποδομών, τεχνολογίας και παραγωγικών δυνατοτήτων Τεχνολογική και παραγωγική ισχύς Μακροπρόθεσμη αύξηση των εθνικών δυνατοτήτων

ΔΥΟ ΕΠΙ ΠΛΕΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΟΣΩΝ ΠΡΟΗΓΗΘΗΚΑΝ.

  1. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΑΕΡΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ;

Κατ’ αρχήν  η Ελλάδα διαθέτει σήμερα μηχανισμό χρηματοδότησης της διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας (ATM), αλλά η εικόνα δεν είναι ότι η χρηματοδότηση λειτουργεί ήδη πλήρως και χωρίς προβλήματα ως προς την επίτευξη όλων των στόχων χωρητικότητας, εκσυγχρονισμού και αποδοτικότητας.

Τι δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία το 2026

  • Η βασική χρηματοδότηση των υπηρεσιών αεροναυτιλίας στηρίζεται σε τέλη αεροναυτιλίας, τα οποία καταβάλλουν οι χρήστες του εναέριου χώρου. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει ότι τα εισπραττόμενα ποσά χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του καθορισμένου κόστους των υπηρεσιών.
  • Για την Ελλάδα, το εθνικό τέλος en-route μειώθηκε το 2026 κατά περίπου 12,1%, από €25,35 σε €22,29 ανά μονάδα υπηρεσίας. Η EUROCONTROL συνδέει τη μείωση, μεταξύ άλλων, με επιστροφές ποσών στους χρήστες λόγω διαφορών μεταξύ προβλεπόμενου και πραγματικού κόστους/κίνησης.
  • Παράλληλα, η Ελλάδα έχει προγραμματίσει 13 βασικά έργα εκσυγχρονισμού συστημάτων αεροναυτιλίας για την περίοδο 2025–2029, συνολικού προϋπολογισμού €313 εκατ. Η ΥΠΑ αναφέρει ότι τα έργα αφορούν, μεταξύ άλλων, το βασικό σύστημα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας και συστήματα επιτήρησης.
  • Υπάρχει επίσης σημαντική ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού: κατά τη διετία 2025–2026 προβλέπεται ο διορισμός συνολικά 169 νέων ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, σύμφωνα με την ΥΠΑ.

Το κρίσιμο ζήτημα

Το κρίσιμο είναι κατά πόσο η χρηματοδότηση μετατρέπεται έγκαιρα σε επιχειρησιακή ικανότητα. Εδώ υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε φάση μετάβασης: η ίδια η ΥΠΑ ανέφερε ότι από τα 13 έργα εκσυγχρονισμού, 8 είχαν προηγουμένως παραμείνει στάσιμα, ενώ ορισμένα είχαν εμπλακεί σε πολυετείς δικαστικές διαδικασίες.

Επιπλέον, σε ευρωπαϊκό επίπεδο η EUROCONTROL επισημαίνει ότι η αύξηση της κίνησης δημιουργεί πιέσεις στη χωρητικότητα και ότι το κόστος των καθυστερήσεων ATFM αποτέλεσε σημαντικό μέρος του οικονομικού κόστους του ATM το 2024. Αυτό δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ειδικά για την Ελλάδα, αλλά δείχνει το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσει και η ελληνική χρηματοδοτική στρατηγική.

 Συμπέρασμα

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα θεσμοθετημένο και ουσιαστικό μηχανισμό χρηματοδότησης του ATM, με έσοδα από τέλη αεροναυτιλίας, κρατική χρηματοδότηση για ορισμένες κατηγορίες κόστους και σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα. Όμως, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, θα ήταν πρόωρο να χαρακτηριστεί ήδη ως πλήρως αποτελεσματική χρηματοδότηση ως προς την επίτευξη των επιχειρησιακών στόχων.

Άρα, η χρηματοδοτική βάση υπάρχει και ενισχύεται, ενώ η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από την ταχύτητα υλοποίησης των επενδύσεων, τη στελέχωση και την πραγματική βελτίωση της χωρητικότητας και της αποδοτικότητας του ελληνικού ATM.

  1. ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΝΑΕΡΙΟΥ ΧΩΡΟΥ; (ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΧΑΡΑΞΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ Π.Χ. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΣΤΕΛΕΧΩΜΕΝΗ)

Με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και τις πιο πρόσφατες εξελίξεις του 2026, η εικόνα είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον τους βασικούς θεσμικούς πυλώνες για τη διαχείριση και εποπτεία του εναέριου χώρου, αλλά υπάρχει περιθώριο για ισχυρότερο κεντρικό μηχανισμό στρατηγικού συντονισμού, παρακολούθησης στόχων και σύνδεσης πολιτικής–επενδύσεων–επιχειρησιακής επίδοσης.

1. Τι υπάρχει σήμερα

Η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ/HCAA) έχει θεσμικά πολύ σημαντικό ρόλο. Ο ν. 4757/2020 την καθιστά την Εθνική Εποπτική Αρχή για τον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Ουρανό και της αναθέτει πιστοποίηση, εποπτεία και επιβολή κανόνων στον τομέα της αεροναυτιλίας.

Παράλληλα, το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών έχει τον ρόλο της πολιτικής και στρατηγικής κατεύθυνσης. Αυτό αποτυπώνεται πλέον αρκετά καθαρά και στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον μετασχηματισμό και εκσυγχρονισμό του ελληνικού ATM/ANS.

Υπάρχει επίσης ο πάροχος υπηρεσιών αεροναυτιλίας, η ΥΠΑ/Ελληνική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, που έχει την επιχειρησιακή ευθύνη παροχής των υπηρεσιών. Επομένως, υπάρχει κατ’ αρχήν ο απαραίτητος διαχωρισμός:

Πολιτική/στρατηγική → Υπουργείο
Ρύθμιση & εποπτεία → ΑΠΑ
Παροχή υπηρεσιών → ΥΠΑ/πάροχος ANS

2. Πού βρίσκεται το πραγματικό κενό

Το ζήτημα δεν φαίνεται να είναι τόσο η απουσία θεσμών, όσο το εάν υπάρχει ένας επαρκώς ισχυρός και μόνιμος μηχανισμός που να συνδέει:

Εθνική στρατηγική → στόχους → δείκτες → χρηματοδότηση → έργα → υλοποίηση → επιχειρησιακά αποτελέσματα → διορθωτικές παρεμβάσεις.

Η ΑΠΑ, σε πρόσφατη συνάντηση με το EUROCONTROL τον Μάιο του 2026, ανέδειξε ζητήματα όπως η ανάγκη για ενισχυμένη εποπτεία, στελέχωση, διαδικασίες προμηθειών, υλοποίηση SESAR και διεπιστημονική ανάλυση δεδομένων, ενώ συζητήθηκε και η ανάγκη καλύτερης σύνδεσης των έργων με τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Τον Μάρτιο του 2026, υπεγράφη ειδική συμφωνία τεχνικής υποστήριξης μεταξύ ΑΠΑ και EUROCONTROL. Η συμφωνία προβλέπει, μεταξύ άλλων, υποστήριξη προς το Υπουργείο για τη στρατηγική, ενίσχυση του μηχανισμού εποπτείας της ΑΠΑ, καθώς και εργαλεία και μεθοδολογίες για την παρακολούθηση της επίδοσης στο πλαίσιο του RP4 (2025–2029).

Αυτό είναι ένδειξη ότι η ανάγκη για ισχυρότερο strategic governance και performance monitoring έχει ήδη αναγνωριστεί θεσμικά.

Η Ελλάδα διαθέτει σε σημαντικό βαθμό ένα συμβατό με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο σύστημα στρατηγικής, ρύθμισης, εποπτείας και παροχής υπηρεσιών αεροναυτιλίας. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του συστήματος μπορεί να ενισχυθεί μέσω ενός μόνιμου, κεντρικού μηχανισμού στρατηγικού συντονισμού και παρακολούθησης επιδόσεων στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, ο οποίος θα συνδέει τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους με μετρήσιμους δείκτες, χρηματοδότηση, επενδυτικά έργα, χρονοδιαγράμματα και επιχειρησιακά αποτελέσματα.

Η πρόταση αυτή δεν υποκαθιστά την ΑΠΑ ως ανεξάρτητη εποπτική αρχή ούτε τον πάροχο ANS, αλλά καλύπτει ένα διαφορετικό επίπεδο: το ενιαίο κυβερνητικό strategic governance του εναέριου χώρου.

Προτεινόμενη Διεύθυνση Στρατηγικής Εναέριου Χώρου και Επιδόσεων ATM

Η Διεύθυνση θα μπορούσε να έχει πέντε βασικές λειτουργίες:

Βεβαίως. Σε πιο διοικητική και συνοπτική μορφή, ο πίνακας μπορεί να διατυπωθεί ως εξής:

Λειτουργία Αντικείμενο
Στρατηγική Στοχοθεσία Καθορισμός εθνικής στρατηγικής, προτεραιοτήτων, στόχων και δράσεων για τον εναέριο χώρο και τη διαχείριση εναέριας κυκλοφορίας (ATM).
Monitoring Παρακολούθηση της υλοποίησης της στρατηγικής και των επιχειρησιακών στόχων, με χρήση δεικτών απόδοσης, ασφάλειας, χωρητικότητας, αποδοτικότητας και περιβαλλοντικής επίδοσης.
Επενδύσεις Προγραμματισμός, αξιολόγηση και παρακολούθηση επενδύσεων και έργων υποδομής, τεχνολογικού εκσυγχρονισμού και ψηφιοποίησης στον τομέα του εναέριου χώρου και ATM.
Συντονισμός Θεσμικός και επιχειρησιακός συντονισμός των εμπλεκόμενων εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών φορέων και των πολιτικών και στρατιωτικών χρηστών του εναέριου χώρου.

Προτεινόμενη Διεύθυνση Στρατηγικής Εναέριου Χώρου και Επιδόσεων ATM

1. Θεσμική θέση

Προτείνεται η δημιουργία στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών μιας αυτοτελούς Διεύθυνσης Στρατηγικής Εναέριου Χώρου, Αεροναυτιλίας και Επιδόσεων (ΔΣΕΧΑΕ).

Ο βασικός της ρόλος δεν θα είναι να παρέχει υπηρεσίες αεροναυτιλίας ούτε να ασκεί την κανονιστική εποπτεία. Θα λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός στρατηγικού συντονισμού της Πολιτείας.

Η λογική είναι:

Υπουργείο → στρατηγική και πολιτική
ΔΣΕΧΑΕ → συντονισμός, στόχοι, monitoring και αξιολόγηση
ΑΠΑ → ανεξάρτητη εποπτεία/ρύθμιση
Πάροχος ANS → επιχειρησιακή παροχή υπηρεσιών

Έτσι αποφεύγεται η σύγχυση μεταξύ policy-making, regulation και service provision.

2. Προτεινόμενο οργανόγραμμα

ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ & ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ             │             ▼ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΝΑΕΡΙΟΥ ΧΩΡΟΥ,ΑΕΡΟΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ             │     ┌───────┼────────┬───────────┐     ▼       ▼        ▼           ▼ Τμήμα     Τμήμα    Τμήμα       ΤμήμαΣτρατηγικής Performance Επενδύσεων & Συντονισμού& Πολιτικής & Data      Χρηματοδότησης

Τμήμα 1 — Στρατηγικής και Πολιτικής Εναέριου Χώρου

Αρμοδιότητες:

  • εκπόνηση και επικαιροποίηση της Εθνικής Στρατηγικής Εναέριου Χώρου και ATM/ANS,
  • παρακολούθηση της ευρωπαϊκής πολιτικής Single European Sky,
  • ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών στόχων στους εθνικούς στόχους,
  • συμμετοχή στη διαμόρφωση ελληνικών θέσεων στα ευρωπαϊκά όργανα,
  • αξιολόγηση των επιπτώσεων νέων ευρωπαϊκών κανονισμών,
  • συντονισμός με EUROCONTROL, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και λοιπούς ευρωπαϊκούς φορείς.

 

Τμήμα 2 — Performance, Data και Παρακολούθηση Στόχων

Εθνικό Σύστημα Παρακολούθησης Επιδόσεων Εναέριου Χώρου.

Θα παρακολουθούνται, μεταξύ άλλων:

Πεδίο Ενδεικτικοί KPI
Χωρητικότητα ATFM delays, sector capacity
Καθυστερήσεις λεπτά καθυστέρησης/πτήση
Ασφάλεια safety indicators
Κόστος cost per service unit
Παραγωγικότητα ATCO productivity
Περιβάλλον route inefficiency, CO₂
Τεχνολογία υλοποίηση SESAR/ATM projects
Ανθρώπινο δυναμικό ATCO staffing, vacancies
Επενδύσεις % υλοποίησης έργων
Χρηματοδότηση budget vs. actual

Το Τμήμα θα εκδίδει τριμηνιαίο Dashboard Εθνικής Επίδοσης ATM προς την πολιτική ηγεσία.

Έτσι ο Υπουργός δεν θα ενημερώνεται μόνο από επιμέρους φορείς, αλλά θα υπάρχει ενιαία εικόνα της επίδοσης του ελληνικού εναέριου χώρου.

  1. Τμήμα Επενδύσεων και Χρηματοδότησης

Θα έχει ως βασική αρμοδιότητα να συνδέει:

στόχο → έργο → κόστος → χρηματοδότηση → χρονοδιάγραμμα → αποτέλεσμα.

Για κάθε μεγάλο έργο ATM/CNS θα πρέπει να υπάρχει ένα Project Performance Sheet, π.χ.:

Έργο: Νέο σύστημα ATM
Προϋπολογισμός: €Χ
Χρηματοδότηση: €Χ
Έναρξη: Χ
Ολοκλήρωση: Χ
Υπεύθυνος φορέας: Χ
Αναμενόμενη αύξηση χωρητικότητας: Χ%
Αναμενόμενη μείωση καθυστερήσεων: Χ%
Κατάσταση: Green / Amber / Red

Έτσι η Πολιτεία θα μπορεί να απαντά όχι μόνο «πόσα χρήματα δαπανήθηκαν», αλλά κυρίως:

«Τι επιχειρησιακό αποτέλεσμα αγοράστηκαν με αυτά τα χρήματα»

  1. Τμήμα Συντονισμού και Θεσμικών Σχέσεων

Θα λειτουργεί ως κόμβος συντονισμού μεταξύ:

  • Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών,
  • ΑΠΑ,
  • παρόχου υπηρεσιών αεροναυτιλίας,
  • Πολεμικής Αεροπορίας,
  • EUROCONTROL,
  • Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
  • αεροδρομίων,
  • αεροπορικών εταιρειών,
  • λοιπών χρηστών του εναέριου χώρου.

Ιδιαίτερα σημαντικό θα ήταν να δημιουργηθεί μόνιμη Επιτροπή Στρατηγικού Συντονισμού Εναέριου Χώρου, υπό την προεδρία του Υπουργείου.

5. Προτεινόμενη στελέχωση

Η μονάδα θα μπορούσε αρχικά να αποτελείται από περίπου 15–20 εξειδικευμένα στελέχη.

Ενδεικτικά:

Ειδικότητα Αριθμός
ATM/ANS experts 4
Aviation policy/regulation experts 2
Performance/data analysts 3
Οικονομολόγοι/financial analysts 2
Project managers 3
Νομικοί 2
IT/data specialists 2
Διοικητική υποστήριξη 2
Σύνολο 20

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο εξειδικευμένο προσωπικό. Μια Διεύθυνση που θα στελεχωθεί αποκλειστικά με γενικούς διοικητικούς υπαλλήλους δεν θα μπορεί να αξιολογήσει τεχνικά ζητήματα ATM.

6. Εθνικό Dashboard Εναέριου Χώρου

Θα πρότεινα η Διεύθυνση να δημιουργήσει ένα National Airspace Performance Dashboard.

Για παράδειγμα:

🟢 Green

Ο στόχος επιτυγχάνεται.

🟠 Amber

Υπάρχει απόκλιση και απαιτείται διορθωτική δράση.

🔴 Red

Το Dashboard θα μπορούσε να ενημερώνεται μηνιαία, ενώ ανά τρίμηνο να υποβάλλεται αναλυτική έκθεση στον Υπουργό.

 

7. Μηχανισμός «Early Warning»

Η Διεύθυνση δεν πρέπει απλώς να καταγράφει εκ των υστέρων ότι ένας στόχος δεν επιτεύχθηκε.

Πρέπει να μπορεί να προειδοποιεί:

«Με βάση την τρέχουσα πορεία, ο στόχος χωρητικότητας του 2028 κινδυνεύει να μην επιτευχθεί.»

και στη συνέχεια:

Πρόβλημα → ανάλυση αιτίας → διορθωτικό μέτρο → υπεύθυνος → προθεσμία → επανέλεγχος.

Αυτό μετατρέπει τη διοίκηση από reactive σε performance-based governance.

8. Συμβούλιο Στρατηγικής Εναέριου Χώρου

Θα μπορούσε παράλληλα να δημιουργηθεί ένα μικρό Συμβούλιο Στρατηγικής Εναέριου Χώρου, χωρίς εκτελεστικές αρμοδιότητες.

Πρόεδρος: Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.

Μέλη, ενδεικτικά:

  • Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών,
  • ΑΠΑ,
  • πάροχος ANS,
  • ΥΠΑ,
  • Πολεμική Αεροπορία,
  • EUROCONTROL, όπου απαιτείται,
  • αεροδρόμια,
  • εκπρόσωποι χρηστών του εναέριου χώρου.

Ρόλος:

όχι επιχειρησιακή διοίκηση, αλλά στρατηγική αξιολόγηση και επίλυση διατομεακών θεμάτων.

 

9. Annual Airspace Performance Review

Κάθε χρόνο θα πρέπει να δημοσιεύεται:

«Εθνική Έκθεση Επίδοσης Εναέριου Χώρου»

με:

  1. στόχους προηγούμενου έτους,
  2. πραγματικά αποτελέσματα,
  3. αποκλίσεις,
  4. αιτίες αποκλίσεων,
  5. οικονομική αποτίμηση,
  6. κατάσταση επενδύσεων,
  7. ανθρώπινο δυναμικό,
  8. τεχνολογική κατάσταση,
  9. στόχους επόμενου έτους,
  10. διορθωτικές ενέργειες.

Αυτό θα δημιουργούσε για πρώτη φορά έναν ενιαίο κύκλο στρατηγικού σχεδιασμού–μέτρησης–διόρθωσης.

10. Η προτεινόμενη θεσμική αρχιτεκτονική

Σε συνοπτική μορφή:

ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ                  │                  ▼       ΥΠ. ΥΠΟΔΟΜΩΝ & ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ                  │                  ▼     ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ATM                  │       ┌──────────┼───────────┐       ▼          ▼           ▼   STRATEGY    PERFORMANCE   PROJECTS       │          │           │       └──────────┼───────────┘                  ▼        ΕΘΝΙΚΟ DASHBOARD                  │                  ▼        PERFORMANCE REVIEW                  │          ┌───────┴───────┐          ▼               ▼        ΑΠΑ             ΠΑΡΟΧΟΣ     ΕΠΟΠΤΕΙΑ          ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Τελική αξιολόγηση

Η βασική πρόταση, επομένως, δεν είναι να δημιουργηθεί ένας ακόμη φορέας αεροπορίας. Είναι να δημιουργηθεί στο Υπουργείο ένας μικρός αλλά υψηλής τεχνογνωσίας μηχανισμός “Airspace Strategy & Performance”, ο οποίος θα εξασφαλίζει ότι οι πολιτικές αποφάσεις, οι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, οι επενδύσεις, η χρηματοδότηση και τα επιχειρησιακά αποτελέσματα παρακολουθούνται μέσα σε ένα ενιαίο σύστημα.

Αυτό μπορεί να αποτελέσει και το βασικό επιχείρημα της θεσμικής πρότασης:

Το ζητούμενο δεν είναι περισσότερη διοίκηση, αλλά καλύτερη διακυβέρνηση του εναέριου χώρου μέσω σαφούς κατανομής αρμοδιοτήτων, ενιαίας στοχοθεσίας, μετρήσιμων δεικτών επίδοσης και συνεχούς σύνδεσης στρατηγικής, χρηματοδότησης και επιχειρησιακών αποτελεσμάτων.

Θεσμική θέση

Προτείνεται η δημιουργία στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών μιας αυτοτελούς Διεύθυνσης Στρατηγικής Εναέριου Χώρου, Αεροναυτιλίας και Επιδόσεων (ΔΣΕΧΑΕ).

Ο βασικός ρόλος αυτής, δεν θα είναι να παρέχει υπηρεσίες αεροναυτιλίας ούτε να ασκεί την κανονιστική εποπτεία. Θα λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός στρατηγικού συντονισμού της Πολιτείας.

Η λογική είναι:

Υπουργείο → στρατηγική και πολιτική
ΔΣΕΧΑΕ → συντονισμός, στόχοι, monitoring και αξιολόγηση
ΑΠΑ → ανεξάρτητη εποπτεία/ρύθμιση
Πάροχος ANS → επιχειρησιακή παροχή υπηρεσιών

Έτσι αποφεύγεται η σύγχυση μεταξύ policy-making, regulation και service provision.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΑΡΘΡΑ ΣΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ

  1. Greek aviation upgrades: €220M modernization plan transforms air traffic control systems
  2. Greece Travel Faces Summer Aviation Pressure As Tourism Boom Pushes Air Traffic Control System To Critical Limits – Travel And Tour World
  3. Greece to Launch Nationwide Sat-Based Flight Navigation Upgrade | in.gr
  4. Greece Airport Infrastructure Modernization
  5. Athens International Airport Brings Greek Economy 3.3 Billion Euros – The National Herald
  6. Traffic Growth Across Greek Airports – Greek Air Taxi Network
  7. Greece’s New Era in General Aviation: The Rise of the Ikaros Private Airport – All about Aviation
  8. Grece Airport Infrastructure Modernization
  9. Greece Unveils €350 Million National Space Program to Strengthen Security, Innovation and Resilience – Greek News Agenda
  10. Greece Aerospace and Defense UAV and C-UAS Modernization Plan
  11. Greece unveils €350 mln national space program | eKathimerini.com
  12. Greece takes further steps in developing its space industry-
  13. Greece expands space industry with defense, naval ties | eKathimerini.com
  14. Greece steps up space program with launch, development of new satellites-
  15. SAF: Η νέα πράσινη οικονομία που μπορεί να απογειώσει την Ελλάδα | Liberal.gr

ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΖΑΡΚΑΔΑΣ πρώην Δντης Οικονομικών ΥΠΑ